gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim

שבוע: ויצא (2026-11-16)

יארצייטן פון צדיקים · Yuhrtzeiten Fin Tzadikim — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫זונטאג ‪ -‬ה' כסלו‬ ‫ז‬ ‫הרה"ק מופת הדור רבי אשר אנשיל ב"ר שמואל הלוי זי"ע‪) ,‬יונגרייז(‪,‬‬ ‫בעל מנוחת אשר‪ ,‬מטשענגער‪.‬‬ ‫מאנטאג ‪ -‬ו' כסלו‬ ‫הגה"ק רבי מנחם ב"ר מאיר זי"ע‪) ,‬אייזענשטאט(‪ ,‬בעל חומת א"ש‪ ,‬אב"ד חוסט אונגוואר‪.‬‬ ‫דינסטאג ‪ -‬ז' כסלו‬ ‫הרה"ק רבי אהרן )ארון( ב"ר קלונימוס קלמן הלוי זי"ע‪) ,‬אפשטיין(‪ ,‬מקראקא‪.‬‬ ‫"הנקרא ר' ארון קראקאווער‪ ,‬אדער דער הויכער ר' ארון"‬ ‫מיטוואך ‪ -‬ח' כסלו‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ב"ר מרדכי זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‪ ,‬אדמו"ר מטשערנוביל‪.‬‬ ‫דאנערשטאג ‪ -‬ט' כסלו‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער ב"ר שניאור זלמן זי"ע‪) ,‬שניאורסאהן(‪ ,‬דער מיטעלער רבי מליובאוויטש‪.‬‬ ‫פרייטאג ‪ -‬י' כסלו‬ ‫הגה"ק רבי נתן בנימין ב"ר אברהם שמואל זנוויל הלוי זי"ע‪) ,‬ליעבער(‪,‬‬ ‫בעל שארית נתן בנימין‪ ,‬ראב"ד פרשבורג‪ ,‬הנקרא ר' נטע וואלף ליעבער‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי פנחס מנחם אלעזר ב"ר בנימין אליעזר זי"ע‪) ,‬יוסטמאן(‪,‬‬ ‫בעל שפתי צדיק‪ ,‬אב"ד פילץ‪ ,‬תרפ"א‪.‬‬ ‫שבת קודש ‪ -‬י"א כסלו‬ ‫הרה"ק רבי יואל צבי ב"ר שמעון זי"ע‪) ,‬ראטה(‪ ,‬בעל בית היוצר‪ ,‬אב"ד חוסט‪.‬‬ ‫לזכות להצלחה‬ ‫חיים אליעזר בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫שמואל בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫צבי בן שפרה יענטא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫מאיר ברוך בן שרה בריינדל ליבא וכל משפחתו‪.‬‬ ‫חיים צבי בן שרה וכל משפחתו‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אבי מורי הרה"ח ר' משה אפרים ב"ר ארי' ע"ה‪ – .‬כ"ד טבת תשע"א‪.‬‬ ‫לעילו נשמת אמי מורתי שפרה יענטא בת הרה"ח ר' משה יהודה ע"ה‪ – .‬ו' אדר תשפ"ה‪.‬‬ ‫צו באקומען די יארצייטן יעדן טאג‪,‬‬ ‫ביטע שיקט א מעסעדזש מיט אייער אימעיל צו דעם נומער ‪(646) 907-9119‬‬ ‫אין ספר אנשי מופת ווערט דערציילט א‬ ‫יארצייט ה' כסלו‬ ‫מעשה נורא‪ ,‬פארוואס דער טאטע הגה"ק רבי‬ ‫שמואל הלוי אב"ד סעטשע זי"ע האט זיך‬ ‫הרה"ק מופת הדור רבי אשר אנשיל ב"ר שמואל‬ ‫אנגעהויבן ריפן מיטן נאמען יונגרייז‪ ,‬און דאס איז‬ ‫הלוי זי"ע‪) ,‬יונגרייז(‬ ‫געווען ווייל די זיידע הגה"ק רבי אשר אנשיל‬ ‫בעל מנוחת אשר‪ ,‬מטשענגער‬ ‫ראב"ד פראג זי"ע איז געווען א איד מיט א גאר‬ ‫שיינע צורה עד להפליא‪ ,‬איין טאג האבן די אנשי‬ ‫פראג געברויכט שיקן א דעפאטאציאן צו די‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט סעטשע אונגארן‪ ,‬כ"ו‬ ‫ממשלה אין שטאט וויען‪ ,‬האבן זיי געשיקט דעם‬ ‫שבט בשנת תקס"ו‪.‬‬ ‫זיידן רבי אשר אנשיל זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שמואל הלוי יונגרייז בעל‬ ‫תורת עדות אב"ד סעטשע זי"ע‪,‬‬ ‫אנקומענדיג דארט אין שטאט וויען איז דער‬ ‫בן הגה"ק רבי יצחק הלוי מפאפא זי"ע‪.‬‬ ‫צדיק וקדוש אויס געשטאנען פאר אן עבירה‬ ‫חמורה‪ ,‬און בלית ברירה כדי ח"ו נישט צו נכשל‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת מרים יטל‬ ‫ווערן מיט די עבירה‪ ,‬איז דער צדיק וקדוש אריין‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫געשפרינגען אינעם קאנאל פון שטאט‪ ,‬און בדרך‬ ‫בת הגה"ק רבי אשר אנשיל ווינער אב"ד מישקאלץ‬ ‫נס גדול איז דער צדיק אנגעקומען קיין דאנא‪ ,‬און‬ ‫זי"ע‪) ,‬מגדולי תלמידי הגה"ק רבי יונתן אייבשיץ‬ ‫פון דארט האט ער געכאפט א שיף קיין פרעסבורג‪.‬‬ ‫זי"ע(‪,‬‬ ‫בן הגה"ק רבי שמעון זי"ע‪,‬‬ ‫דאן האט מען דעם גאון גע'עצה'ט‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫בן הגה"ק רבי אברהם מפראג זי"ע‪,‬‬ ‫טוישן זיין נאמען כדי מען זאל נישט וויסן ווער ער‬ ‫בן הגה"ק רבי זלמן מפאססעלבורג זי"ע‪,‬‬ ‫איז‪ ,‬ער האט זיך דאן געריפן מיטן נאמען "בן פורת"‬ ‫בן הגה"ק רבי אשר אנשיל ווינער )שפירא( ראב"ד‬ ‫וועגן די מעשה וואס ער איז בייגעשטאנען דעם‬ ‫פראג זי"ע‪,‬‬ ‫נסיון אזוי ווי יוסף הצדיק ע"ה‪ ,‬און ווי דער אבן‬ ‫בן הקצין רבי יחיאל מיכל שפירא מוויען זי"ע‪,‬‬ ‫עזרא זאגט אז די ווארט בן פורת איז פון די לשון‬ ‫חתן הגה"ק רבי אלעזר מענדל פאנטא אב"ד‬ ‫"ותשלח פארות" וואס איז א לשון "ענף" א צווייגיל‪,‬‬ ‫ניקלשבורג זי"ע‪.‬‬ ‫דאן האט ער גענומען דעם נאמען "יונגצווייגיל"‬ ‫און פון דעם איז געווארן יונגרייזיל‪ ,‬און סוף האט‬ ‫ער איז געווען א גאון עולם און פון די גרעסטע‬ ‫מען זיך געריפן "יונגרייז"‪.‬‬ ‫גדולים בתורה בדורו‪ ,‬ער איז געווען א איש אלוקים‬ ‫קדוש ונורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫פון אלס קינד איז ער געווען א תלמיד מובהק‬ ‫בעל מקובל אלוקי און א בקי נפלא בתורת הנגלה‬ ‫פון זיין גרויסן טאטן וואס איז געווען א גאון‬ ‫והנסתר‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס דער מופת‬ ‫מפורסם‪ ,‬און גאר אסאך פון זיין תורה און קדושה‬ ‫הדור און א גרויסע פועל ישועות בקרב הארץ‪,‬‬ ‫האט ער קונה געווען פון זיין הייליגע טאטע זי"ע‪.‬‬ ‫ובפרט בעניני רפואה‪ ,‬טויזענטער אידן זענען דורך‬ ‫דעם צדיק וקדוש געהאלפן געווארן מיט ישועות‬ ‫ביי די ‪ 13‬יאג איז ער געפארן לערנען אין‬ ‫למעלה מדרך הטבע‪ ,‬און עד היום דערציילן אידן‬ ‫שטאט באלשא דיארמאט ביי הגה"ק רבי מאיר‬ ‫מעשיות פון ישועות וואס מען האט געזען ביים‬ ‫אייזנשטאט בעל מהר"ם א"ש אב"ד אונגוואר זי"ע‪,‬‬ ‫ציון קדשו פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫און דארט איז דער גאון מטשענגער געווען פון די‬ ‫גרעסטע תלמידים‪ ,‬ער איז שוין דאן געווען‬ ‫די זיידע הגה"ק רבי אשר אנשיל ממישקאלץ‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה‬ ‫זי"ע איז געווען א אייניקל פון הגה"ק רבי שמשון‬ ‫וקדושה‪.‬‬ ‫ווערטהיימער מוויען זי"ע און א אייניקל פון הגה"ק‬ ‫רבי מרדכי יפה בעל הלבושים זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫דאס חשיבות וואס דער תלמיד דער הייליגער‬ ‫אייניקעל דער הייליגער מנוחת אשר האט געהייסן‬ ‫מנוחת אשר זי"ע האט געהאט ביי זיין רבין קען‬ ‫נאך דעם הייליגען זיידן‪.‬‬ ‫‪1‬‬ ‫ער געהערט אז אינעם ישיבה פון רבי מאיר איז דא‬ ‫מען זעהן‪ ,‬ווי זיין גרויסע רבי דער מהר"ם א"ש זי"ע‬ ‫מער א רחוות‪ ,‬וויבאלד דער גאון איז געווען א‬ ‫שרייבט אין א בריוו צום תלמיד בזה"ל‪" ,‬כבוד ידידי‬ ‫עושר‪ ,‬האט דער הייליגער מנוחת אשר אפ‬ ‫הרב המופלא עושה פלא"‪ ,‬וואס איז באמת א‬ ‫געמאכט צו פארן קיין אלמאש און דארט גיין‬ ‫וואונדער‪ ,‬וויבאלד זיין רבי דער הייליגער מהר"ם‬ ‫לערנען אינעם ישיבה פונעם גאון רבי מאיר‬ ‫א"ש זי"ע האט אויף קיינעם נישט געזאגט אזא‬ ‫מאלמאש זי"ע‪.‬‬ ‫טיטול און איז געווען אסאך עלטער ווי דעם‬ ‫תלמיד‪ ,‬מיט דעם אלעם האט ער אבער געזעהן אין‬ ‫אויפן וועג האט דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫דעם גאון א "ידיד הרב המופלא עושה פלא" און‬ ‫געטראפן א בחור וואס האט געהאט א שליחות א‬ ‫בכלל נישט אלס א תלמיד זיינער‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫בריוו פון דעם הייליגען חתם סופר זי"ע צום גאון‬ ‫באמת געהאלטן אז דער תלמיד האט אים אסאך‬ ‫רבי מאיר מאלמאש זי"ע‪ ,‬און ווען דער בחור האט‬ ‫איבער געשטיגן‪.‬‬ ‫געהערט אז דער מנוחת אשר איז סיי ווי אויפן וועג‬ ‫קיין אלמאש‪ ,‬האט ער אים איבער געגעבן דעם‬ ‫נאך צוויי יאר איז דער גאון אריבער לערנען‬ ‫בריוו‪ ,‬אז ער זאל דאס טראגן צום גאון רבי מאיר‬ ‫קיין ווערבוי אין די ישיבה פון הגה"ק רבי יעקב‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫קופל בעל חידושי יעב"ץ אלטנקושטט זי"ע הנקרא‬ ‫ר' קאפיל חריף זי"ע‪ ,‬דארט האט דער גאון‬ ‫ווען דער מנוחת אשר איז אנגעקומען אין‬ ‫געלערנט פאר פינעף יאר מיט א געוואלדיגע‬ ‫שטאט אלמאש‪ ,‬איז ער גלייך געגאנגען צום גאון‬ ‫התמדה‪ ,‬אויך דארט איז דער גאון געווען פון די‬ ‫רבי מאיר כדי צו זען אויב ער וועט אים אן נעמען‬ ‫גרעסטע תלמידים אין ישיבה‪.‬‬ ‫ביי זיך אין ישיבה‪ ,‬דער גאון האט גערעדט צום‬ ‫מנוחת אשר‪ ,‬און גלייך געזען אז דא רעדט זיך פון‬ ‫דער זון פון זיין רבי הגה"ק רבי אברהם יחזקאל‬ ‫א בחור א גאון וגדול בתורה‪ ,‬און פארשטייט זיך אז‬ ‫רייך זי"ע האט מעיד געווען אויף די געוואלדיגע‬ ‫ער האט אים גלייך מקבל געווען אין די ישיבה‪.‬‬ ‫התמדת התורה פון דעם הייליגען מנוחת אשר‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז די צייט ווען ער האט געלערנט אין ישיבה‬ ‫ווען דער מנוחת אשר איז ארויס פונעם שטוב‪,‬‬ ‫פונעם טאטן אין ווערבוי‪ ,‬פלעגט ער בקביעות זיך‬ ‫האט ער זיך דערמאנט אז ער האט ביי זיך א בריוו‬ ‫מסגף זיין און פאסטן פון מוצאי שבת קודש ביז‬ ‫פונעם חתם סופר זי"ע פארן גאון רבי מאיר‪ ,‬איז ער‬ ‫דינסטאג ביינאכט און דאן האט ער געהארעוועט‬ ‫צוריק אריין צום גאון און איבער געגעבן דעם‬ ‫אויף תורה ברציפות און זיך נאר אפ געשטעלט‬ ‫בריוו‪ ,‬דער גאון האט זיך זייער געוואונדערט פון ווי‬ ‫פארן דאווענען דריי מאל א טאג‪.‬‬ ‫ער האט א בריוו פונעם חתם סופר פון פרעשבורג‬ ‫ווען ער קומט דאך פון ווערבוי‪ ,‬האט אים דער‬ ‫דער איידעם הגה"ק רבי יהושע ברוך רייניץ‬ ‫מנוחת אשר דערציילט די גאנצע מעשה ווי דער‬ ‫אבד"ק טשעטשאוויץ זי"ע האט מספיד געווען‬ ‫בחור האט אים איבער געגעבן דעם שליחות‪.‬‬ ‫דעם שווער‪ ,‬און בתוך הדברים האט ער געזאגט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬כמעט א דריטל פון זיין לעבן האט ער אפ‬ ‫לפלא ווען דער גאון רבי מאיר האט אויף‬ ‫געראכטן מיט תעניתים‪ ,‬אסאך מאל האט זיך‬ ‫געמאכט דעם בריוו‪ ,‬איז דארט געשטאנען א‬ ‫געקענט מאכן‪ ,‬אז דער שווער האט געפאסט גאנצע‬ ‫תשובה פונעם הייליגען חתם סופר בזה"ל‪" ,‬המוסר‬ ‫טעג און נאר טועם געווען ביינאכט און צוריק‬ ‫כתב זה הוא תלמיד חכם גדול ומושלם בכל‬ ‫לערנען מיט א געוואלדיגע התמדה די גאנצע‬ ‫המעלות‪ ,‬זה הוא ראוי להיות חתנך‪ ,‬וכשיראה לך‬ ‫נאכט"‪.‬‬ ‫מכתב הזה תוכל לגמור את השידוך בשעה טובה‬ ‫ומוצלחת"‪ ,‬וואס דאס איז געווען א תשובה אויף א‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז יענע צייט האט דער‬ ‫בריוו וואס דער גאון האט געהאט געשיקט א‬ ‫הייליגער מנוחת אשר זי"ע אלס בחור געשריבן א‬ ‫שטיק צייט צוריק צום חתם סופר זי"ע‪ ,‬בעטענדיג‬ ‫שווערע שאלה צו הגה"ק רבי מאיר מאלמאש זי"ע‪,‬‬ ‫אז דער חתם סופר זאל זיכן א בחור כהלכה פאר‬ ‫און ווען ער האט באקומען דעם תשובה‪ ,‬איז ער‬ ‫זיין טאכטער‪.‬‬ ‫זייער נתפעל געווארן פונעם גאונות‪ ,‬און אויך האט‬ ‫‪2‬‬ ‫בשנת תקצ"ד האט דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫דער גאון האט גלייך געפרעגט דעם מנוחת‬ ‫זי"ע געלעבט אין א שרעקליכע דחקות און‬ ‫אשר אויב ער איז מסכים צום שידוך‪ ,‬ווייל מען קען‬ ‫געלערנט תורה מתוך הדחק‪ ,‬און בלית ברירה האט‬ ‫זען אז מד' יצא הדבר מיט דעם וואונדערליכן‬ ‫ער מסכים געווען צו נעמען דאס רבנות אין שטאט‬ ‫השגחה פרטיות‪ ,‬אז דער אנדערער בחור האט אים‬ ‫טשענגער‪ ,‬נאכדעם וואס דער פריערדיגער רב‬ ‫איבער געגעבן דעם בריוו‪ ,‬מען האט דאן געפרעגט‬ ‫הגה"ק רבי יהונתן בנימין אסטרייכער זי"ע איז‬ ‫די עלטערן פונעם מנוחת אשר לגבי דעם שידוך‪,‬‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬דארט אין שטאט טשענגער האט‬ ‫און פארשטייט זיך אז זיי האבן צו דעם מסכים‬ ‫דער גאון געדינט אלס רב און ראש ישיבה פאר ‪40‬‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫יאר ביז צו זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫מיטן אנקום פון דעם גרויסן גאון אין‬ ‫ניחא ע"ה‪,‬‬ ‫טשענגער‪ ,‬איז דער שטאט געווארן א עיר ואם‬ ‫בת הגה"ק רבי מאיר פאפער מאלמאש זי"ע‪,‬‬ ‫בישראל‪ ,‬גאר שנעל איז דער גאון נתפרסם געווארן‬ ‫)תלמיד חביב פון הגה"ק רבי יוסף אב"ד פוזנא זי"ע‬ ‫אין גאנץ אונגארן‪ ,‬אידן פון אלע שטעט זענען‬ ‫וואס איז געווען א איידעם ביי הגה"ק בעל נודע‬ ‫געקומען צו דעם גרויסן גאון מיט גאר שווערע‬ ‫ביהודה זי"ע(‪.‬‬ ‫שאלות און אויך צו נעמען ברכות און פוילען‬ ‫ישועות‪.‬‬ ‫נאך די חתונה איז דער גאון געזעצן על שולחן‬ ‫חמיו פאר ‪ 5‬יאר‪ ,‬ער האט דאן עוסק געווען בתורה‬ ‫ער איז שוין דאן פארעכנט געווארן צווישן די‬ ‫מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער האט זיך דאן גאר‬ ‫גרעסטע פוסקים בהלכה‪ ,‬אויך האט ער דארט אין‬ ‫אסאך מסגף געווען בתענית וסיגופים‪ ,‬ער איז‬ ‫שטאט אויף געשטעלט זיין ישיבה וואס איז כסדר‬ ‫געווען אינגאנצן אויס געטון מעולם הגשמי און‬ ‫באשטאנען פון גרויסע גדולים‪ ,‬וויבאלד מען האט‬ ‫נאר געלעגן אין תורה ועבודת השם‪.‬‬ ‫דארט געלערנט תורה אויף א גאר הויכע פארנעם‪.‬‬ ‫דאן איז דער צדיק וקדוש געווארן גאר נאנט‬ ‫די ישיבה איז גאר שנעל באוויסט געווארן פון‬ ‫מיט הגה"ק רבי שמואל שמעלקא בעל צרור החיים‬ ‫די גרעסטע ישיבות אין גאנץ אונגארן באיכות‬ ‫מסעליש זי"ע‪ ,‬וואס האט אויך דאן חתונה געהאט‬ ‫אבער נישט בכמות‪ ,‬ווייל נאר גאר גרויסע גאונים‬ ‫אין שטאט אלמאש‪ ,‬די צוויי גדולים בתורה האבן‬ ‫האבן געקענט מיט האלטן דעם דרך הלימוד‪,‬‬ ‫צוזאמען גאר אסאך געלערנט און עוסק געווען‬ ‫גרויסע גדולי הדור זענען פון זיין ישיבה ארויס‬ ‫בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪,‬‬ ‫געקומען ובתוכם‪.‬‬ ‫עס איז געבליבן א גאר שטארקע קשר צווישן‬ ‫הרה"ק רבי נפתלי הירצקא זילבערמאן מראצפערט‬ ‫זיי אפילו יארן שפעטער‪ ,‬און דער גאון רבי‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫שמעלקא מסעליש זי"ע האט זיך אמאל אויס‬ ‫הגה"ק רבי שמואל ראזענבערג אב"ד אונסדארף‬ ‫געדריקט אויף זיין חבר און ידיד מטשענגער זי"ע‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫"אז ער איז דער גרעסטער מקובל אין אונגארין"‪.‬‬ ‫אויך איז דער צדיק דער בעל מנוחת אשר‬ ‫אויך איז ער דאן נתקרב געווארן מיט הגה"ק‬ ‫מטשענגער זי"ע געווען גאר נאנט מיט הגה"ק‬ ‫רבי משה סופר בעל החתם סופר זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫המקובל האלוקי רבי חיים יוסף מפיסטין זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫הייליגער חתם סופר האט דעם הייליגען מנוחת‬ ‫איז געווען א תלמיד מובהק פונעם שפאלער זיידע‬ ‫אשר זי"ע גאר שטארק מעריץ געווען און מקרב‬ ‫זי"ע און פונעם הייליגען בעל התניא מלאדי זי"ע‬ ‫געווען‪ ,‬און צוליב זיין גרויס חביבות און וויסענדיג‬ ‫און פונעם סנגורן של ישראל בעל הקדושת לוי‬ ‫זיין גדלות בתורה‪ ,‬האט דער חתם סופר אפילו‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬וואס די צוויי צדיקים האבן‬ ‫געבעטן דעם מנוחת אשר אז ער זאל בלייבן ביי‬ ‫עוסק געווען אין רזין דאורייתא און חכמת הקבלה‬ ‫אים אין פרשבורג העלפן שרייבן זיינע תשובות‪,‬‬ ‫מדי שנה בשנה‪.‬‬ ‫אבער עס איז נישט צושטאנד געקומען‪.‬‬ ‫‪3‬‬ ‫מובהק פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע האט‬ ‫און מען קען זעהן וואס דער צדיק מטשענגער‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אויף די עלטערע יארן האט מען‬ ‫שרייבט אינעם הסכמה אויפן ספר תוספות חיים‬ ‫אמאל געפרעגט פונעם רבין דער מנוחת אשר זי"ע‪,‬‬ ‫פונעם גאון ומקובל רבי חיים יוסף מפיסטין בזה"ל‪,‬‬ ‫פון ווי ער האט דעם גרויסן כוח אין רפואה‪ ,‬ווען ער‬ ‫"אשר מאז ומקדם מימים ושנים קדמונים אשר היו‬ ‫איז בכלל נישט געלערנט אין דאקטריי‪ ,‬האט דער‬ ‫לי אתו שעשועים בכל שנה ושנה איזה ימים‬ ‫צדיק מיט זיין גרויס עניוות און פשטות געזאגט‪,‬‬ ‫רצופים‪ ,‬ומצאתי בו רזי תורה נופת צופים‪ ,‬ובעוה"ר‬ ‫"נישט דער דאקטאר היילט‪ ,‬נאר ווען דער‬ ‫כי בדורינו אין בנמצא אחד מאלף אשר מבין יבין את‬ ‫באשעפער וויל שיקן א רפואה‪ ,‬דאן שיקט ער מיטן‬ ‫הטוב הצפון בלבו הקדוש והטהור‪ ,‬ואת תפלתו‬ ‫דאקטאר דעם מלאך רפאל‪ ,‬און דער מלאך רפאל‬ ‫הרמה אשר אין מלה בלתי כוונת האר"י החי זי"ע‪,‬‬ ‫קען אויך קומען צו מיר‪ ,‬נישט נאר צום דאקטאר"‪.‬‬ ‫ומכוון בתפלתו‪ ,‬וקולע אל השערה ולא יחטיא‪ ,‬ועיני‬ ‫ראו ולא זר עמו‪ ,‬ומי שהוא מבין אשר יש בו חכמה‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע האט איבער‬ ‫ותבונה‪ ,‬שיש בו דעת ברזי דאורייתא ורזי דתפלה‪,‬‬ ‫געלאזט זיין הייליגע ספר מנוחת אשר‪ ,‬וואס‬ ‫אשר תקנו אנשי כנסת הגדולה‪ ,‬ובכוונת האר"י‪ ,‬הוא‬ ‫גדולים און צדיקים האבן געזאגט אז עס איז א‬ ‫יבין‪ ,‬שבידידי ורב חביבי הצדיק הנ"ל נמצא בו‬ ‫גרויסע סגולה לשמירה צו לערנען אין דעם ספר‪,‬‬ ‫הכל"‪.‬‬ ‫און אפילו נאר האלטן אין שטוב איז מיגן אויפן‬ ‫שטוב‪.‬‬ ‫ער איז געווען מפורסם אין גאנץ אונגארן אלס‬ ‫א בעל מופת עצום און א געוואלדיגע פועל‬ ‫אויך האט דער ספר באקומען הערליכע הסכמות‬ ‫ישועות‪ ,‬צדיקים האבן אים געריפן מיטן נאמען‬ ‫פון די גדולי הדור ובתוכם‪.‬‬ ‫"מופת הדור"‪ ,‬ובפרט בעניני רפואה האבן אידן‬ ‫געזען גרויסע מופתים חוץ לדרך הטבע‪ ,‬אפילו די‬ ‫הרה"ק רבי יקותיאל יהודה טייטלבוים בעל‬ ‫גוים פון גאנץ אונגארין האבן געוויסט פון זיין‬ ‫ייטב לב מסיגוט זי"ע וואס שרייבט בתוך הדברים‬ ‫קדושה און גרויסקייט‪ ,‬און זענען געקומען פאר‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הרב הגאון הגדול בענקים‪ ,‬כשמן תורק שמו‬ ‫ישועות צו דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫ישמעו רחוקים‪ ,‬צדיק ונשגב‪ ,‬איש מופת הדור‬ ‫והדרו‪ ,‬רבים הלכו לאורו כמו"ה אשר אנשיל הלוי‬ ‫אבער דער צדיק האט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫זלה"ה‪ ,‬אשר הרביץ תורה ברבים‪ ,‬ומה נכבד היום‬ ‫הסתר האט מלבוש געווען זיין הימלישע כח פון‬ ‫בהגלות נגלות לעינינו מבית הדפוס כתבי קודש‬ ‫רפואות און ישועות אין דרך הטבע‪ ,‬ווי ווייט‬ ‫אשר השאיר אחריו ברכה"‪ ,‬און דער אייניקל הרה"ק‬ ‫מעגליך‪ ,‬מיטן פארטיילן רעצעפטן און דאס‬ ‫רבינו יואל מסאטמאר זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז עס‬ ‫געהייסן טראגען פארן אפטייקער‪ ,‬און דורך דעם‬ ‫איז נישט דא נאך אן הסכמה פונעם זיידן דעם ייטב‬ ‫באהאלטן דעם כח אז די חולים זענען באמת אויס‬ ‫לב זי"ע מיט אזאנע ווערטער אויף א מחבר פון א‬ ‫געהיילט געווארן מיט זיין כח‪ ,‬און עס האט‬ ‫ספר‪.‬‬ ‫גארנישט געהאט מיט די רעצעפטן‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם יצחק גליק אב"ד‬ ‫די קינדער פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‬ ‫טאלטשווא זי"ע וואס שרייבט גאר גרויסע זאכן‬ ‫שרייבן אין די תולדות בזה"ל‪" ,‬ותרב חכמתו‬ ‫אינעם הסכמה בזה"ל‪" ,‬הן הגיעני מכתב ממחו' ידיד‬ ‫ברפואה ובסגולה ובפלאי הטבע וינהרו ויקבצו אליו‬ ‫נפשי הרב הגאון השלם מו"ה יעקב שיק נ"י‪ ,‬ובו‬ ‫מרחוק ומקרוב‪ ,‬כי הצליחו האנשים הבאים אליו‪ ,‬גם‬ ‫בקש ממני ליתן הסכמתי על חיבור היקר מנוחת‬ ‫כל חלי וכל מכה אשר לא השיגה ידי הרופאים‬ ‫אשר חלק ב'‪ ,‬אשר הניח אחריו ברכה מר חמיו הוא‬ ‫לרפאותה‪ ,‬אבינו הצליח בצדקתו ומפליא לעשות‪,‬‬ ‫מחו'‪ ,‬הגאון העצום רם ונשא המפורסם בעולם‪,‬‬ ‫ואשר ראינו בעינינו דברים נוראים ומפליאים‪ ,‬ואשר‬ ‫קדוש וטהור‪ ,‬יען הלא כבר נודע למשגב רב גדלו‬ ‫הדור הזה יודע וכל העם רואים"‪.‬‬ ‫ועוצם ידו‪ ,‬שהי' איש קדוש וגאון נפלא הפלא ופלא‬ ‫בחריפות ובקיאות‪ ,‬ואין נסתר מנגד עיניו‪ ,‬כי הכל הי'‬ ‫הגה"צ רבי שמואל ראזענבערג אב"ד‬ ‫גלוי לפניו"‪.‬‬ ‫אונסדארפער זי"ע וואס איז געווען א תלמיד‬ ‫‪4‬‬ ‫פון ווען ער איז געווארן מפורסם בשנת תר"ב אלס‬ ‫אויך קען מען זעהן דעם מורא'דיגן הספד וואס‬ ‫א מופת הדור און א גרויסע פועל ישועות‪ ,‬איז דער‬ ‫דער גאון הגה"ק רבי אברהם יצחק גליק בעל באר‬ ‫טאטע כמעט נישט ארויס געפארן פון שטאט‬ ‫יצחק מטאלטשווא זי"ע האט געזאגט אויפן צדיק‬ ‫טשענגער אויף קיין שום זאך‪ ,‬חוץ דעם איינעם‬ ‫מטשענגער בזה"ל‪" ,‬וכן הוא בהעדר הצדיק הזה‬ ‫מאל וואס דער מנוחת אשר זי"ע איז געפארן קיין‬ ‫אשר השיב רבים מעון‪ ,‬שמלבד שהיה גאון וגדול‬ ‫פעסט ביים טיילונג‪.‬‬ ‫בתורה כמפורסם בעולם‪ ,‬וגם אותנו הראה נפלאות‬ ‫מתורתו‪ ,‬עוד היה צדיק נשגב ואיש מופת‪ ,‬והיה כשר‬ ‫דער מנוחת אשר איז נישט געפארן אויף קיין‬ ‫לפני המלך‪ ,‬כי השפיע לישראל טובות רבות‬ ‫חתונות און שמחת מרעים און נישט געפארן צו‬ ‫בתפלתו הזכה‪ ,‬כי רבים ראו וכן תמהו‪ ,‬במה שנלאו‬ ‫קיין מרחץ אדער קור ארט‪ ,‬און אפילו אלעס וואס‬ ‫רופאי הזמן הוא מצא רפואה‪ ,‬פעם בסממנים ופעם‬ ‫האט באלאנגט פאר צרכי העיר ווי סידור קידושין‪,‬‬ ‫בתפלתו‪ ,‬ועל ידי זה ידעו שיש אלקים בישראל‬ ‫האט דער מנוחת אשר איבער געגעבן פארן דיין‬ ‫ורבים השיב מעון"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אבא דומ"ץ טשענגער זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דער מנוחת אשר איז נאר געווען פארנומען צו‬ ‫און מען קען זעהן ווי דער גאון מטאלטשווא‬ ‫העלפן אידישע קינדער וואס זענען געקומען אין‬ ‫ענדיגט צו מיט די ווערטער‪" ,‬כי נהנו מאורו רוב‬ ‫די טויזענטער פאר ישועות ורפואות‪ ,‬און ווי די‬ ‫ישראל במדינתנו‪ ,‬וחסרו טובות הרבה במיתתו"‪,‬‬ ‫משפחה האט דערציילט‪ ,‬האט זיך גאר אסאך‬ ‫וואס דאס ברענגט ארויס אז דער הייליגער צדיק‬ ‫געמאכט‪ ,‬אז עס זענען געשטאנען אינדרויסן‬ ‫דער מופת הדור דער מנוחת אשר זי"ע האט‬ ‫פונעם שטוב פונעם מנוחת אשר הונדערטער‬ ‫געהאלפן מיט ישועות "רוב משפחות פון מדינת‬ ‫וואגאנען פון אידן וואס זענען זיך געקומען מזכיר‬ ‫אונגארין"‪.‬‬ ‫זיין ביים צדיק פאר א ברכה און ישועה‪.‬‬ ‫אויך האט דער ספר הקדוש געהאט הסכמות‬ ‫הגה"ק רבי מנחם מענדל בעל אבני צדק‬ ‫פון אנדערע גדולים וצדיקים בדורו ובתוכם הגה"ק‬ ‫מדעעש זי"ע וואס איז געווען א ידיד נפש מיטן‬ ‫רבי יוסף שאול נאטענזאהן מלעמבערג זי"ע‪ ,‬ובנו‬ ‫הייליגען מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪ ,‬שרייבט‬ ‫הגה"ק רבי שמואל זאב הלוי יונגרייז מבאיאם זי"ע‪.‬‬ ‫דער גאון א תשובה אין זיין ספר אבני צדק‪ ,‬און‬ ‫דארט שרייבט ער מורא'דיגע טיטלן אויפן‬ ‫צדיקים הקודמים האבן מעיד געווען אויף‬ ‫הייליגען מנוחת אשר זי"ע בזה"ל‪" ,‬אל כבוד ידיד‬ ‫דעם גדלות בתורה און די געוואלדיגע קדושה פון‬ ‫עליון וידיד נפשי הרב הגאון הגדול המפורסמים‬ ‫דעם צדיק וקדוש דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע‪,‬‬ ‫בכל אפסים‪ ,‬המאור הגדול המאיר לארץ ולדרים‬ ‫ווי מען קען זעהן וואס דער צדיק הגה"ק רבי יושע‬ ‫סיני עוקר הרים נר ישראל עמוד הימיני פטיש החזק‬ ‫שאטין ראב"ד טשענגער זי"ע שרייבט אויפן צדיק‬ ‫בוצינא קדישא חסידא ופרישא כבוד קדושת שמו‬ ‫בזה"ל‪" ,‬הרב הגאון קדוש ישראל ותפארתו "מופת‬ ‫תפארתו מו"ה אשר אנשיל נ"י אבד"ק טשענגער‬ ‫הדור‪ ,‬ובעל שם" אשר כל דבריו הקדושים עשו‬ ‫והגלילות"‪.‬‬ ‫רושם למעלה ופרי למטה‪ ,‬אשר מקצוי ארץ וים‬ ‫רחוקים באו אצלו בבקשות שונות זה בכה וזה בכה‪,‬‬ ‫דער זון הגה"ק רבי משה נתן נטע יונגרייז זי"ע‬ ‫זה בשביל רפואה וזה לישועה ושאר דברים מינים‬ ‫שרייבט אין זיין ספר תורת משה נתן‪ ,‬א דבר פלא‪,‬‬ ‫ממינים שונים‪" ,‬ופעל ישועות בקרב הארץ‪ ,‬כי לא‬ ‫ווי באקאנט איז דער טאטע דער הייליגער מנוחת‬ ‫השיב איש ריקם"‪ ,‬וכל כספו וממונו חילק לדלים‬ ‫אשר זי"ע געווען מפורסם אלס א בעל מחדש נפלא‪,‬‬ ‫לעניים ואביונים‪ ,‬כי לא רצה להנות מכסף הזה‪,‬‬ ‫האט דער זון איינמאל געפרעגט דעם טאטן‪ ,‬פון ווי‬ ‫ולאחר פטירתו זי"ע‪ ,‬מצאו אצלו מכתבים מבי‬ ‫פאלט אים איין אזאנע חריפות'דיגע חידושי תורה‬ ‫דואר אשר שלח לארץ הקדושה "שמונים אלף‬ ‫אן דעם וואס ער ברויך זיך אפילו צו גרייטן‪.‬‬ ‫זהובים כסף"‪.‬‬ ‫האט דער טאטע דער מנוחת אשר זי"ע מגלה‬ ‫די קינדער פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‬ ‫געווען פארן זון דעם סוד‪" ,‬אז די תורה וואס ער‬ ‫האבן מעיד געווען אויף זייער הייליגען טאטן‪ ,‬אז‬ ‫‪5‬‬ ‫נאכדעם האט דער צדיק וקדוש געליינט קריאת‬ ‫האט געלערנט אלס תינוק במעי אמו בעפאר ער איז‬ ‫שמע און זיך געלייגט‪ ,‬ביי חצות הלילה איז דער‬ ‫געבוירן געווארן‪ ,‬איז אים נישט פארגעסן געווארן‪,‬‬ ‫צדיק נסתלק געווארן מיט מיתת נשיקה‪.‬‬ ‫און ער דערמאנט זיך כסדר פון יענע תורה וואס ער‬ ‫האט געלערנט מיט מלאכי עליון"‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ה' כסלו בשנת תרל"ד‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט טשענגער‪,‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫אידן דערציילן פון גרויסע ישועות וואס מען‬ ‫פויעלט ביי דעם מקום קדוש די גאנצע יאר ובפרט‬ ‫הגה"ק רבי שמואל זאב הלוי אב"ד באיאם זי"ע‪,‬‬ ‫ביום היארצייט‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי משה נתן נטע הלוי בעל מנוחת משה‬ ‫אב"ד טיסא פירעד זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫הגה"ק הנגיד רבי יצחק יעקב קאפיל זי"ע‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם אב"ד טשענגער זי"ע‪ ,‬ממלא‬ ‫מקום אביו‪,‬‬ ‫הגה"ק רב יונתן בנימין זי"ע‪,‬‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת צלאווא ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫מעשיות‬ ‫הגה"ק רבי יהושע ברוך רייניטץ ב"ר נתן פייטל‬ ‫מטשעטשאוויץ זי"ע‪,‬‬ ‫דער הייליגע מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬פלעגט לערנען‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת מלכה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק‬ ‫יומם ולילה מיט א אויסטערלישע התמדה און מיט‬ ‫רבי שמואל דוד הלוי יונגרייז אב"ד סעטשע זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫א דחקות גדול‪ ,‬ער האט נישט געהאט צי הייצען‬ ‫אחיו הגה"ק רבי שרגא פייש אב"ד מישקאלץ זי"ע‪,‬‬ ‫דעם שטוב‪ ,‬פלעגט ער לערנען אינטער די‬ ‫בתו הרבנית הצדקת מרת פערל חי' ע"ה‪ ,‬אשת‬ ‫דאכענע‪ ,‬איינמאל אינמיטן די נאכט איז‬ ‫הגה"ק רבי יעקב שיק אב"ד נאדאודוואר זי"ע‪ ,‬בן‬ ‫אנגעקומען א איד מיט א צורה נאה‪ ,‬און בעט דעם‬ ‫הגה"ק רבי דוד אב"ד טאקאי זי"ע‪.‬‬ ‫צדיק אז ער וויל אים אויס לערנען חכמת הרפואה‪,‬‬ ‫און פון דעם וועט ער קענען ציען א שיינע פרנסה‪,‬‬ ‫פון דעם גאון וקדוש דער מנוחת אשר זי"ע‬ ‫די רבי האט אים אבער גלייך געזאגט ער זאל שוין‬ ‫זענען ארויס געקומען א גרויסע משפחה גדולים‬ ‫אפיאגען פון דאנעט‪ ,‬און אים נישט שטערן דאס‬ ‫און גאונים בתורה און רבנים‪ ,‬עס דערציילט‬ ‫לערנען מיט דברים של מה בכך‪.‬‬ ‫איינער‪ ,‬אז הארט פארן קריג איז פאר געקומען א‬ ‫גרויסע אסיפת הרבנים אין אונגארן‪ ,‬אינמיטן די‬ ‫דער איד האט מורא'דיג מפציר געווען דעם‬ ‫אסיפה האט איינער געבעטן‪ ,‬אז ווער עס איז א‬ ‫צדיק‪ ,‬אז היות ער לעבט דאך מיט שרעקליכע‬ ‫אייניקעל פונעם מנוחת אשר זאל זיך אויפהייבן‪ ,‬און‬ ‫דחקות‪ ,‬אפשר דאך איז א גוטע געלעגענהייט‪ ,‬אז‬ ‫עס האבן זיך דאן אויפגעהויבן ‪ 80‬רבנים וואס זענען‬ ‫ער וועט אים אויס לערנען אנע געלט‪ ,‬ענפערט די‬ ‫געווען אייניקלעך פון דעם צדיק וקדוש‪.‬‬ ‫רבי‪ ,‬בשום אופן שבעולם וועל איך נישט אפלאזען‬ ‫די תוה"ק‪ ,‬פרנסה גיבט השי"ת‪ ,‬און ווי פארשטייט‬ ‫אבער ליידער האבן די דייטשן ימ"ש‬ ‫זיך אז פון דאקטאריי מאן דכר שמיה‪.‬‬ ‫אומגעברענגט כמעט אלע צאצאים פין דעם צדיק‬ ‫וקדוש וויבאלד רוב פון זיי זענען געווען רבנים‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע איז צוריק צום‬ ‫מפורסמים‪ ,‬וואס די רבנים האט דער רשע ימ"ש‬ ‫גמרא און ניטאמאל באמערקט וואס דער‬ ‫גלייך געשיקט אויף לינקס‪.‬‬ ‫אומגעריפענע גאסט טוט‪ ,‬למעשה האט דער‬ ‫גאסט אנגעפירקעלט דעם טיש מיט א גאנצע‬ ‫ביום ב' פרשת ויצא אור ליום ג' בשנת תרל"ד‬ ‫ליסטע‪ ,‬פאר דעם קראנקהייט דארף מען די רפואה‪,‬‬ ‫נאך מעריב‪ ,‬איז דער צדיק וקדוש געזעצן מיט‬ ‫און פאר יענע מחלה יענע רפואה וכו וכו' א גאנצע‬ ‫זיינע תלמידים און געלערנט דעם גמרא )מסכת‬ ‫ליסע מיט רפואות פאר אלע חולאים ר"ל‪ ,‬ופרח לו‬ ‫שבת דף פ"ט ע"א( אמר ריב"ל בשעה שעלה משה‬ ‫איש האמת דער גאסט איז נישטא מער‪.‬‬ ‫למרום מצאו להקב"ה שהיה קושר כתרים לאותיות‪,‬‬ ‫‪6‬‬ ‫ווינדערליך אלע קראנקהייטן‪ ,‬אפילו וואס די‬ ‫דער מנוחת אשר קומט צוריק לערנען‪ ,‬און‬ ‫גרעסטע דאקטורים פון וויען זאגן אז מען קען‬ ‫זעט וואס דער אורח האט געטוהן‪ ,‬האט ער‬ ‫דאס נישט היילן‪ ,‬לאנג האט נישט געדויערט און‬ ‫געבעטן צופרי די רעבעצין‪ ,‬אויב זי קען מוחל זיין‬ ‫זיין נאמען איז באקאנט געווארן און די גאנצע‬ ‫און אפווישען דעם צעשמירטען טיש‪ ,‬זי האט‬ ‫שטאט און שפעטער ארום אין די גאנצע געגענט‪,‬‬ ‫פרובירט קראצען און רייבען אבער אן ערפאלג‪ ,‬די‬ ‫און צום סוף איז דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫שריפט האט זיך נישט אויסגעמעקט בשום אין‬ ‫נתפרסם געווארן איבער גאנץ אונגארין און אויך אין‬ ‫אופן‪.‬‬ ‫די ווייטערדיגע מדינות‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דאן האט דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע אן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער אפטייקער אין‬ ‫געהויבן טראכטען‪ ,‬איין מינוט ווי אזוי איז דער‬ ‫טשענגער פלעגט מאכן גאר אסאך געלט פון זיין‬ ‫גאסט אריין‪ ,‬די טיר איז דאך פארשפארט געווען‪,‬‬ ‫אפטייק‪ ,‬ווייל חולים וואס פלעגן קומען נאך‬ ‫און איז נאך אלץ‪ ,‬און וויזוי איז ער ארויס‪ ,‬האט ער‬ ‫רפואות ביים הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬פלעגן‬ ‫פארשטאנען אז יש דברים בגוי‪ ,‬און האט גענומען‬ ‫קומען מיט די רעצעפטן צו אים‪ ,‬לימים האט זיך‬ ‫א ביכעלע און איבער געשריבען דעם גאנצן טיש‪,‬‬ ‫דער אפטייקער אוועק געצויגן פון טשענגער קיין‬ ‫און ויהי לפלא אז די שריפט פינעם טיש האט אן‬ ‫פעסט‪ ,‬האט ער דעם אפטייק פארקויפט פאר א‬ ‫געפאנגען אראפ קומען און די רביצין האט מיט איין‬ ‫אנדערן פאר גוט געלט‪ ,‬וויבאלד מען האט דאך‬ ‫וויש אפגעוואשען דעם גאנצען טיש ריין ווי עס איז‬ ‫געמאכט אסאך געלט פונעם אפטייק‪.‬‬ ‫געווען בעפאר‪.‬‬ ‫איין טאג ווען דער אלטער אפטייקער איז‬ ‫די קומעדיגע נאכט אינמיטן לערנען‪ ,‬קימט צי‬ ‫צוריק געקומען קיין טשענגער‪ ,‬פרעגט דער נייער‬ ‫לויפן א איד און קלאפט שטארק אויפן טיר‪ ,‬דער‬ ‫אפטייקער פונעם אלטן‪ ,‬אויב ער פלעגט מאכן‬ ‫הייליגער מנוחת אשר זי"ע עפענט די טיר‪ ,‬און דער‬ ‫געלט פונעם אפטייק‪ ,‬ווייל ער קען נישט לייזן קיין‬ ‫איד מאכט יאמערליכע קולות‪ ,‬אז זיין טאכטער‬ ‫גראשן‪ ,‬פרעגט אים דער אלטער אפטייקער אויב‬ ‫גייט אויס ל"ע און די רבי מיז איר שוין געבן א‬ ‫דער ראבינער פון טשענגער לעבט שוין נישט‪,‬‬ ‫רפואה‪ ,‬דער צדיק קוקט אן דעם איד מיט וואונדער‬ ‫זאגט דער נייער אפטייקער אוודאי ער לעבט‪,‬‬ ‫און זאגט אים‪ ,‬לויף צום דאקטאר‪ ,‬וואס קען איך‬ ‫אבער די פראבלעם איז‪ ,‬אז רוב רעצעפטן וואס די‬ ‫דיר העלפען‪ ,‬דער איד לאזט זיך נישט און ער זאגט‪,‬‬ ‫רב הייסט פארשרייבן פארמאגט ער נישט‪.‬‬ ‫עס איז געווען ביי מיר א איד מיט א הדרת פנים און‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז איר קענט מיר העלפן און איך זאל מיך‬ ‫זאגט דער אלטער פארן נייעם‪" ,‬שוטה איינער‪,‬‬ ‫נישט לאזען אפזאגען פון דיר בשום אופן‪.‬‬ ‫די מיינסט טאקע אז די רעצעפטן היילן‪ ,‬איך האב‬ ‫אויך קיינמאל נישט געהאט די מעדעצינען וואס‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר האט פארשטאנען‬ ‫דער ראבינער האט פארשריבן"‪ ,‬דערפאר יעדעס‬ ‫אז זיין גאסט פון נעכטן נאכט‪ ,‬זעהט אויס האט‬ ‫מאל איינער איז געקומען מיט א רעצעפט פונעם‬ ‫געמאכט נאך סטאנציעס‪ ,‬און דער מנוחת אשר‬ ‫ראבינער‪ ,‬פלעג איך אריין גיין אין צווייטן צומער‬ ‫זאגט פאר דעם איד אז ער זאל ווארטן איין מינוט‪,‬‬ ‫אז מען זאל נישט זעהן‪ ,‬און איך פלעג אריינגיסן‬ ‫און ער האט גענומען זיין ביכל און געזאגט דעם‬ ‫אינעם פלעשל אביסל "לאקאריץ וואסער )רויטע‬ ‫איד וואס צי טוהן‪ ,‬און פארשטייט זיך אז די‬ ‫קאלעי וואסער("‪ ,‬און דאס האט אייביג געהאלפן‪,‬‬ ‫טאכטער האט געהאט א ישועה‪ ,‬נאכדעם איז‬ ‫ווייל דער רעצעפט איז געווען נאר צו פארבלענדען‬ ‫געקומען א צווייטער אז זיין טאטע איז שטערבליך‬ ‫די אויגן פון די מענטשן‪ ,‬אלעס האט געהאלפן נאר‬ ‫קראנק ל"ע און די רבי זאל שוין העלפן‪ ,‬וכו'‬ ‫אינעם זכות פונעם הייליגען צדיק‪ ,‬און נישט פונעם‬ ‫כמעשיהו בראשונה האט זיך אפ געשפילט‬ ‫רעצעפט‪.‬‬ ‫עטליכע מאל‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז געווען א איד וואס די דאקטורים‬ ‫עס האט נישט געדויערט לאנג‪ ,‬און יצא שמו‬ ‫האבן געהאט ל"ע אויף געגעבן אויף דעם איד‪ ,‬איז‬ ‫אז דער רב יונגרייז פון טשענגער היילט אויס‬ ‫‪7‬‬ ‫חתונה און האט נאכנישט זוכה געווען צו קיין‬ ‫דער איד געקומען זיך מזכיר זיין צום צדיק דער‬ ‫זש"ק‪ ,‬האט אים זיין טאטע הרה"ק רבי מענדעלע‬ ‫מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫דעעשער זי"ע געשיקט‪ ,‬אז ער זאל גיין צום צדיק‬ ‫געגעבן כדרכו א מעדעצין וואס ער זאל נעמען‪,‬‬ ‫ומופת הדור הרה"ק בעל מנוחת אשר מטשענגער‬ ‫וואס דורך דעם וועט ער האבן א רפואה שלימה‪,‬‬ ‫זי"ע און אויך צום ציון הקדוש פון הרה"ק רבי צבי‬ ‫פארשטייט זיך אז גאר אינגיכן איז דער איד אויס‬ ‫הירש מרימנוב זי"ע‪.‬‬ ‫געהיילט געווארן‪ ,‬און די דאקטורים האבן נישט‬ ‫פארשטאנען וואס דא איז פאר געקומען‪.‬‬ ‫דעם ערשטן שבת איז ער געווען אין‬ ‫א שטיק צייט שפעטער איז דער איד‬ ‫טשענגער‪ ,‬און דער הייליגער מנוחת אשר האט‬ ‫נאכאמאל קראנק געווארן מיט די זעלבע מחלה‪,‬‬ ‫אים גאר שטארק מקרב געווען‪ ,‬נאך שבת ווען ער‬ ‫וויבאלד ער האט שוין געהאט דעם רעצעפט‬ ‫האט זיך געזעגענט פונעם צדיק מטשענגער זי"ע‪,‬‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬האט ער געטראכט אז ער וועט דאס‬ ‫האט אים דער צדיק געזאגט בזה"ל‪" ,‬לעולם האט‬ ‫נעמען נאכאמאל און ער וועט אויס געהיילט ווערן‪,‬‬ ‫איר שוין געפויעלט א ישועה‪ ,‬נאר אייער טאטע‬ ‫אבער לפלא האט דאס נישט געארבעט‪ ,‬איז ער‬ ‫האט געזאגט איר זאלט פארן אויף רימנוב‪ ,‬פארט‬ ‫אריבער צום צדיק מטשענגער און זיך מזכיר‬ ‫געזונטערהייט און איר זאלט געהאלפן ווערן מיט א‬ ‫געווען‪ ,‬האט אים דער צדיק געגעבן דעם זעלבן‬ ‫ישועה שלימה"‪ ,‬וכן הוה צום יאר האט ער געהאט‬ ‫רעצעפט‪ ,‬און לפלא דאן האט די רעצעפט‬ ‫א קינד‪.‬‬ ‫געארבעט און דער איד איז געזונט געווארן‪ ,‬ווייל‬ ‫•••‬ ‫דער צדיק האט מיט זיין גרויסע כח געהיילט און‬ ‫איבער דעם בילד פונעם הייליגען צדיק דער‬ ‫נישט מיט די רעצעפטן‪.‬‬ ‫מנוחת אשר זי"ע האט דער צדיק הגה"ק רבי אשר‬ ‫•••‬ ‫אנשיל מיללער פעטירשאנער רב זי"ע דערציילט‬ ‫אין ספר משנה למלך ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער‬ ‫א פלא'דיגן מעשה וואס ער האט אליין‬ ‫צדיק הרה"ק רבי אלעזר רישא זי"ע איז געווען‬ ‫בייגעוואוינט‪ ,‬ווי ביי א געלעגנהייט איז אמאל אויס‬ ‫באקאנט אלס א בקי גדול ברפואות‪ ,‬איין טאג האט‬ ‫געקומען אז דער נאסוידער רב זי"ע איז געקומען‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי מענדעלע דעעשער זי"ע‬ ‫דאווענען מנחה ביי אים אין ביהמ"ד‪ ,‬און דארט‬ ‫מזכיר געווען זיין זון הרה"ק רבי משה זי"ע וואס‬ ‫אויף מעריב זייט פונעם ביהמ"ד האט געהאנגען א‬ ‫האט זיך נישט גוט געשפירט‪ ,‬ביים הייליגען מנוחת‬ ‫בילד פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און ווען‬ ‫אשר זי"ע‪ ,‬און ער האט באקומען א רעצעפט‬ ‫דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע איז דורך דעם‬ ‫פונעם מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬איז דארט אין שטאט‬ ‫בילד‪ ,‬האט ער זיך אפ געשטעלט און באטראכט‬ ‫דעעש פונקט געווען דער צדיק רבי אלעזר רישא‬ ‫דעם בילד‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער איז געגאנגען באזיכן דעם רב‪ ,‬האט‬ ‫רבי מענדעלע דעעשער זי"ע אים געוויזן דעם‬ ‫ווען דער פעטירשאנער רב האט באמערקט‬ ‫רעצעפט און געפרעגט זיין חוות דעת‪.‬‬ ‫ווי דער נאסוידער רב באטראכט דעם בילד‪ ,‬האט‬ ‫ער זיך אנגערופן‪ ,‬ביי אייך חסידים איז מען דאך‬ ‫ווען רבי אלעזר רישא זי"ע האט איבער‬ ‫מקפיד אויף בילדער‪ ,‬איז אז דער רבי וויל קען איך‬ ‫געקוקט דעם רעצעפט האט ער געזאגט‪ ,‬אויב‬ ‫אויס דרייען דעם בילד אדער עס אפילו אראפ‬ ‫וואלט איר באקומען דעם רעצעפט פון א‬ ‫נעמען פון וואנט ווילאנג די רבי וועט דאווענען‬ ‫דאקטאר‪ ,‬וואלט איך געזאגט אז דאס איז סם המוות‬ ‫מנחה‪.‬‬ ‫פאר דיר‪ ,‬אבער וויבאלד דאס קומט פונעם‬ ‫הייליגען מנוחת אשר מטשענגער זי"ע זאלסטו‬ ‫האט זיך דער נאסוידער רב אנגערופן בזה"ל‪,‬‬ ‫דאס נעמען‪ ,‬ווייל די צדיקים האבן א אנדערן כח ווי‬ ‫"ח"ו ח"ו‪ ,‬דאס בילד פונעם מנוחת אשר איז א סגולה‬ ‫א דאקטאר‪ ,‬וכך הוה דער זון הרה"ק רבי משה זי"ע‬ ‫פאר יראת שמים‪ ,‬נישט נאר פאר זיינע קינדער‪ ,‬נאר‬ ‫איז אינגאנצן אויס געהיילט געווארן‪.‬‬ ‫פאר יעדן איד וואס קוקט דערויף"‪ ,‬און דאס איז‬ ‫•••‬ ‫טראץ דעם וואס דער הייליגער נאסוידער רב זי"ע‬ ‫הרה"ק רבי משה'לע דעעשער זי"ע האט‬ ‫איז געווען דער גרויסער מקנאה קנאת ד' צבקות‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט געהאלטן אפאר יאר נאך די‬ ‫‪8‬‬ ‫דער צדיק איז אריין געקומען אין שטוב פון‬ ‫וואס האט אפגעווייכט פון סיי וועלכע מאדערנע‬ ‫דעם שר‪ ,‬אבער אזוי ווי ער האט אן געכאפט זיינע‬ ‫זאך און בפרט פון בילדער‪ ,‬איז אבער א בילד‬ ‫הענט‪ ,‬האט ער גלייך מרגיש געווען אז דאס איז‬ ‫פונעם מנוחת אשר זי"ע געווען א גאר אנדערע‬ ‫נאר א שפיל כדי צו חוזק מאכן פון אים‪ ,‬דער צדיק‬ ‫זאך‪.‬‬ ‫איז ארויס און זאגט פאר די אלע וואס זענען דארט‬ ‫•••‬ ‫געווען‪ ,‬אז עס איז נישט דא וואס צו טון מיט דעם‬ ‫דער תלמיד הרה"ק רבי הירצקע'לע‬ ‫שר‪ ,‬ער האט נישט קיין עצה ווי אזוי אים אויס צו‬ ‫מראצפערט זי"ע האט מעיד געווען אויף זיין רבין‬ ‫היילן‪.‬‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬אז ער האט‬ ‫געהאט הייליגע אויגן און געקענט זען מסוף עולם‬ ‫אלע האבן דאן אנגעהויבן לאכן פון דעם צדיק‪,‬‬ ‫עד סופו‪ ,‬און דערפאר זענען אידן שטענדיג‬ ‫ווייל זיי האבן פארשטאנען אז מען האט דא גוט‬ ‫געקומען צו דעם צדיק ווען מען האט עפעס‬ ‫מסדר געווען דעם צדיק‪ ,‬אבער ווען זיי זענען אריין‬ ‫פארלוירן‪ ,‬און דער צדיק האט כסדר מגלה געווען‬ ‫אינעם שטוב פונעם שר‪ ,‬האבן זיי געטראפן דעם‬ ‫דעם פלאץ ווי די אבידה אדער די גניבה ליגט‪ ,‬אויך‬ ‫שר ווי ער ליגט אין בעט א פגר‪ ,‬דאן האבן זיי שוין‬ ‫האט דער תלמיד רבי הירצקע'לע זי"ע נאך געזאגט‬ ‫גאר גוט געזען אז דאס איז געקומען פונעם הקפדה‬ ‫בשם זיין רבין בזה"ל‪" ,‬מי שלא פגם‪ ,‬אין שום‬ ‫פונעם גרויסן צדיק און אז ער ווייסט שוין גאר גוט‬ ‫מחיצה מפסקת עבורו"‪.‬‬ ‫וואס ער זאגט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז א גראפע פון גנבים געקומען צום‬ ‫איין יאר איז אויס געקומען‪ ,‬ווען דער הייליגער‬ ‫הייליגען מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪ ,‬און‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע איז געפארן צו די לוקאטש‬ ‫געפרעגט פארוואס דער רבי מישט זיך אריין אין‬ ‫בעדער אין בודא נעבן פעסט אין די ניין טעג בעפאר‬ ‫זייערע געשעפטן און זאגט אויס פאר די מענטשן‬ ‫תשעה באב‪ ,‬פאר צרכי רפואה פאר זיין ווייעדיגע‬ ‫פון וועם זיי האבן גע'גנב'ט זאכן ווי עס ליגט‪ ,‬און‬ ‫פיס‪ ,‬איז דאן דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫מאכט זיי דורך דעם חרוב זייערע געשעפטן‪ ,‬דער‬ ‫מטשענגער זי"ע געפארן קיין פעסט צוליב דעם‬ ‫רבי זאל זיין פארנימען מיט זיין לערנען און נישט‬ ‫אסיפות הרבנים הגאונים והצדיקים וועגן דעם‬ ‫אזוי פיל מיט אונזערע גניבות‪ ,‬האט זיי דער צדיק‬ ‫טיילונג אין אונגארין‪ ,‬איז ער אריבער געפארן‬ ‫געזאגט‪ ,‬וויסן זאלט איר‪ ,‬אז וועגן ענקערע גניבות‬ ‫באזיכען דעם הייליגען דברי חיים זי"ע‪ ,‬און ווען‬ ‫טראכט איך נאר אין מקומות ווי מען טאר נישט‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע איז אריין געקומען‬ ‫טראכטן קיין תורה‪.‬‬ ‫אין ביהמ"ד‪ ,‬איז ער נבהל ונשתומם געווארן‬ ‫•••‬ ‫זעענדיג‪ ,‬ווי דער צאנזער רב זיצט אויבן אן מיט א‬ ‫ווי באקאנט איז דעם נאמען פונעם הייליגען‬ ‫גאנצע עולם חסידים‪ ,‬און מען רעכט אפ א פליישיג‬ ‫מנוחת אשר געווען באקאנט אפילו ביי די גוים און‬ ‫סעודה אין די ניין טעג‪.‬‬ ‫זיי האבן כסדר גערעדט פון זיין גרויסקייט‪ ,‬איין‬ ‫טאג האט א גרויסע שר געמאכט א גאר גרויסע‬ ‫אזוי ווי דער צאנזער רב האט מרגיש געווען‪,‬‬ ‫סעודה און ער האט געריפן אלע גרויסע שרים און‬ ‫אז דער צדיק מטשענגער איז דא‪ ,‬איז ער אים‬ ‫מכובד'יגע מענטשן‪ ,‬ביים סעודה האט מען דארט‬ ‫באלד אקעגן געגאנגען‪ ,‬און ער האט אים געבעטן‬ ‫גערעדט פון דעם גדלות פונעם ראבינער‬ ‫צו קומען אויבן אן‪ ,‬און נאך בעפאר דער מנוחת‬ ‫מטשענגער‪.‬‬ ‫אשר האט געקענט פרעגן פונעם צאנזער רב‬ ‫עפעס‪ ,‬האט אים צאנזער רב געזאגט ברוח קדשו‪,‬‬ ‫דער שר האט געטראכט ביי זיך‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫איך בין זיכער עס איז פאר אייך א פלא אז איך עס‬ ‫אויס פראבירן דעם צדיק און זען צו ער ווייסט‬ ‫פליישיג אינמיטן די ניין טעג‪ ,‬אבער איך וועל עס‬ ‫טאקע וואס ער רעדט‪ ,‬האט ער געהייסן ריפן דעם‬ ‫אייך מסביר זיין‪.‬‬ ‫מנוחת אשר צו זיך אין שטוב‪ ,‬און דער שר האט זיך‬ ‫אריין געלייגט אין בעט כאילו ער איז טויט קראנק‪,‬‬ ‫עס שטייט אין גמרא )מנחות צ"ז ע"א( בזמן‬ ‫ער האט געוואלט זען אויב דער צדיק וועט מרגיש‬ ‫שבית המקדש קיים‪ ,‬מזבח מכפר על אדם‪ ,‬ועכשיו‬ ‫זיין אז דאס איז נאר א שפיל‪.‬‬ ‫‪9‬‬ ‫דער תלמיד איז גלייך אריבער געלאפן צו זיין‬ ‫שאין בית המקדש קיים‪ ,‬שולחנו של אדם מכפר‬ ‫רבין טראכטענדיג אז ער וועט קענען פרעגן זיין‬ ‫עליו‪ ,‬יעצט ענק רבני אונגארן וואס עטץ זענט‬ ‫רבי וואס ער זאל דא טון‪ ,‬אבער לפלא אזוי ווי ער‬ ‫צדיקי אמת‪ ,‬ברויכן ענק נישט קיין כפרה‪ ,‬דערפאר‬ ‫טרעט אריין אין שטוב‪ ,‬דערלאנגט אים זיין רבי‬ ‫ברויכט איר נישט פירן קיין טיש און עסן פליישיג'ס‬ ‫דער מנוחת אשר זי"ע דעם פונקטליכע סכום געלט‬ ‫אין די ניין טעג‪ ,‬אבער זאגט דער הייליגער צאנזער‬ ‫וואס זיין טאטע האט געבעטן‪ ,‬און דער צדיק זאגט‬ ‫רב מיט זיין עניוות‪ ,‬איך בין מלא עוונות וחטאים‪,‬‬ ‫פאר זיין תלמיד רבי הערצקעלע זי"ע בזה"ל‪" ,‬דא‬ ‫דערפאר ברויך איך צו קומען צום טיש פאר א כפרה‪,‬‬ ‫האסט די דעם סכום געלט וואס דיין טאטע האט‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע האט זיך‬ ‫געבעטן‪ ,‬און שיק דעם געלט גלייך צו דיין טאטן‪,‬‬ ‫צושמייכלט און מער נישט געפרעגט‪.‬‬ ‫ווייל עס איז באמת א שאד צו מבטל זיין די טייערע‬ ‫•••‬ ‫צייט פון לערנען תורה‪ ,‬צוליב אזא קלייניקייט"‪ ,‬און‬ ‫דער צדיק וקדוש רבי הערצקעלע מראצפערט‬ ‫דאס האט דער הייליגער מנוחת אשר מרגיש‬ ‫זי"ע איז געווען א תלמיד מובהק פונעם הייליגען‬ ‫געווען אן דעם וואס זיין תלמיד זאל אפילו זאגן א‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק מראצפערט‬ ‫ווארט‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זייענדיג שוין א עלטערע בחור אין‬ ‫•••‬ ‫שידוכים‪ ,‬איז דער מצב ביי זיין טאטן אין שטוב‬ ‫ווי באוויסט איז געווען א גאר שטארקע קשר‬ ‫געווען מיט א שרעקליכע דחקות‪ ,‬דערפאר האט‬ ‫צווישן דעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע און דעם‬ ‫דער צדיק רבי הערצקעלע זיך פארדינגען אין‬ ‫צדיק הרה"ק רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫שטאט טשענגער אלס א מלמד פאר קינדער‪ ,‬און‬ ‫באמת איז דאס געווען א חידוש נפלא‪ ,‬ווייל די‬ ‫פון דעם האט ער צוזאמען גענומען אביסל געלט‪,‬‬ ‫צוויי צדיקים האבן זיך קיינמאל נישט געטראפן‬ ‫כדי ער זאל קענען מיט די געלט זיך קויפן עפעס א‬ ‫פנים אל פנים‪ ,‬און ווען דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫שיינעם מלבוש צו קענען א חתן ווערן‪.‬‬ ‫זי"ע איז נתפרסם געווארן בשנת תר"ב איז ער‬ ‫געווען א יונגערמאן פון עטליכע דרייסיג יאר‪ ,‬איז‬ ‫נאכן ארבעטן שווער אפאר חדשים‪ ,‬האט ער‬ ‫רבי מאיר'ל מפרמישלאן שוין געווען אויף דער‬ ‫באקומען א בריוו פון זיין טאטן‪ ,‬אז ער ברויך א‬ ‫עלטער שוין עטליכע זעכציג יאר‪ ,‬און רבי מאיר'ל‬ ‫סכום געלט פאר צרכי הבית און די טאטע בעט אים‬ ‫איז נסתלק געווארן בשנת תר"י‪.‬‬ ‫אויב ער קען אים אפשר העלפן ווייל דאס דחקות‬ ‫אין שטוב איז שוין אומדערטרעגליך‪ ,‬רבי‬ ‫מיט דעם אלעם האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫הערצקעלע מראצפערט האט נישט געוויסט וואס‬ ‫מאיר מפרמישלאן גאר שטארק גערעדט פונעם‬ ‫ער זאל דא טון‪ ,‬ווייל ער האט געוויסט אז מיט‬ ‫גדלות בתורה און פון דעם גרויסן כח הקדושה און‬ ‫זיינע צעריסענע בגדים וועט ער בדרך הטבע נישט‬ ‫פון פויעלען געוואלדיגע ישועות פונעם הייליגען‬ ‫טרעפן קיין שידוך‪ ,‬אבער פון די אנדערע זייט וויל‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪.‬‬ ‫ער דאך אזוי שטארק מקיים זיין דעם מצוה פון‬ ‫כיבוד אב‪ ,‬און רבי הערצקעלע איז פון דעם געווארן‬ ‫די צוויי צדיקים האבן זיך אסאך געשריבן‬ ‫זייער צעטראגן‪.‬‬ ‫איינער מיטן אנדערן בדברים נשגבים אשר סוד ד'‬ ‫ליראיו‪ ,‬איינמאל ווען צוויי חסידים פונעם מנוחת‬ ‫דעם קומענדיגע טאג צופרי ווען רבי‬ ‫אשר זענען געקומען קיין פרמישלאן צום צדיק‪,‬‬ ‫הערצקעלע האט זיך געשטעלט זאגן ברכות‪ ,‬און‬ ‫האט דער רבי מאיר מפרמישלאן זי"ע געזאגט פאר‬ ‫ער איז אנגעקומען צו אלו דברים שאין להם‬ ‫די חסידים בזה"ל‪" ,‬דער צדיק מטשענגער ווייסט‬ ‫שיעור‪ ,‬כיבוד אב ואם‪ ,‬האט רבי הערצקעלע נישט‬ ‫ווי אזוי מען דארף דאווענען"‪ ,‬און ווען דער צדיק‬ ‫געקענט זאגן די ווערטער טראכטענדיג ביי זיך‪ ,‬ווי‬ ‫רבי מאיר'ל האט געזען ווי די חסידים וואונדערן‬ ‫אזוי ער קען זאגן די ווערטער‪ ,‬ווען ער איז מסיפוק‬ ‫זיך פון ווי ער ווייסט דאס‪ ,‬וויבאלד ער האט דאך‬ ‫וועגן שיקן דאס געלט פארן טאטן‪ ,‬אבער אזוי‬ ‫נאך קיינמאל נישט געזעהן דעם הייליגען מנוחת‬ ‫טראכטענדיג קומט דער גבאי פון זיין רבין דער‬ ‫אשר‪ ,‬האט רבי מאיר'ל זיי געזאגט‪ ,‬איך וועל אייך‬ ‫הייליגער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און זאגט פאר רבי‬ ‫דערציילן א מעשה‪.‬‬ ‫הערצקעלע אז די רבי לאזט אים ריפן‪.‬‬ ‫‪10‬‬ ‫געווען אינגאנצן אפ געמעקט‪ ,‬האט דער גוי‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫געכאפט א פגירה‪ ,‬כן יאבדו כל אויביך ד'‪.‬‬ ‫מטשענגער זי"ע געדאווענט נוסח אשכנז‪ ,‬און דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק רבי מאיר'ל דערציילט‪ ,‬אז ער האט איינמאל‬ ‫דער תלמיד חביב הרה"ק רבי הערצקעלע‬ ‫געשריבן א מכתב צום מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬אז ער זאל‬ ‫מראצפערט זי"ע האט כסדר גערעדט פון דעם‬ ‫טוישן און אנהייבן דאווענען נוסח ספרד‪ ,‬און רבי‬ ‫גרויסן מידת צדקה פון זיין גרויסן רבין דער‬ ‫מאיר'ל האט אים געשריבן די כוונות האריז"ל וואס‬ ‫הייליגער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬איינמאל האט דער‬ ‫מען ברויך אינזין האבן ביים דאווענען נוסח ספרד‪.‬‬ ‫צדיק רבי הערצקעלע זי"ע געזאגט פאר הגה"ק‬ ‫רבי מנחם שיק אב"ד סיקס זי"ע בזה"ל‪" ,‬צדקה‬ ‫האט דער הייליגער מנוחת אשר צוריק‬ ‫געבן האב איך מיך געלערנט ביי מיין רבין פון‬ ‫געשריבן א מכתב ארוך‪ ,‬ווי ער האט מסביר געווען‬ ‫טשענגער"‪ ,‬וואס ווי באקאנט איז דער צדיק רבי‬ ‫ווי אזוי ער קען מכוון זיין די כוונות האריז"ל אויך‬ ‫הערצקעלע געווען איינע פון די גרויסע בעלי‬ ‫אויף נוסח אשכנז‪ ,‬און דערפאר וויל דער מנוחת‬ ‫צדקה וחסד בדורו‪.‬‬ ‫אשר נישט משנה זיין דעם מנהג פון דאווענען‬ ‫נוסח אשכנז וואס ער איז שוין מיט דעם רגיל זיין‬ ‫דערציילט דער תלמיד רבי הערצקעלע זי"ע‪,‬‬ ‫גאנץ לעבן‪ ,‬און פון דעם האט רבי מאיר'ל געזעהן‬ ‫אז ער פלעגט כסדר נאך קוקען זיין גרויסן רבין‬ ‫אז דער מנוחת אשר ווייסט ווי אזוי צו דאווענען‪.‬‬ ‫מטשענגער‪ ,‬און צו קוקען זיין געוואלדיגע מידת‬ ‫הצדקה‪ ,‬לפלא האט ער געזען גאר אסאך מאל‪ ,‬אז‬ ‫און פון זיין גרויס התפעלות פונעם הייליגען‬ ‫ווען עס איז געקומען א איש הגון און א איש מכובד‪,‬‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬האט רבי מאיר'ל שפעטער‬ ‫האט דער הייליגער מנוחת אשר געקענט געבן א‬ ‫געלאזט שרייבן א נייעם סידור כתב יד אויף נוסח‬ ‫קליינע סכום‪ ,‬און די זעלבע צייט האט געקענט‬ ‫אשכנז מיט די כוונות האריז"ל לכבוד דעם הייליגען‬ ‫קומען א פשוטע איד‪ ,‬און פאר דעם פשוטן איד האט‬ ‫מנוחת אשר‪ ,‬און האט דאס געשיקט פארן צדיק‪,‬‬ ‫דער צדיק געגעבן א גאר שיינע סכום‪ ,‬און דאס איז‬ ‫און דער מנוחת אשר האט געדאווענט אין דעם‬ ‫געווען א גרויסע וואנדער פאר אים‪ ,‬אבער צוליב‬ ‫סידור‪ ,‬גרויסע צדיקים הקודמים פלעגן קומען‬ ‫זיין יראת הכבוד פאר זיין רבין האט ער קיינמאל‬ ‫מתפלל זיין אין דעם סידור ובתוכם הרה"ק רבי‬ ‫נישט געפרעגט קיין קשיות‪.‬‬ ‫חיים אלעזר שפירא בעל מנחת אלעזר ממונקאטש‬ ‫זי"ע‪ ,‬און יארן לאנג נאך דעם הסתלקות פונעם‬ ‫אבער איינמאל זייענדיג ביי זיין רבין‪ ,‬איז אריין‬ ‫הייליגען מנוחת אשר זי"ע דערציילן אידן פון‬ ‫געקומען א גאר חשובע איד‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫גרויסע ישועות וואס מען האט געזען דורך דעם‬ ‫יענעם חשובע איד אפ געזעגענט מיט א גאר‬ ‫הייליגען סידור‪.‬‬ ‫קליינעם סכום‪ ,‬און גלייך נאכדעם איז געקומען א‬ ‫•••‬ ‫פשוטע איד צום רבין פאר הכנסת כלה‪ ,‬און דער‬ ‫הגה"צ רבי אלעזר שפירא מקיוויאשד זי"ע‬ ‫צדיק האט אים אהין געגעבן ‪ 25‬רובל וואס איז‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל געקומען זיך‬ ‫געווען א גאר שיינעם סכום בימים ההם‪ ,‬דא האט‬ ‫מזכיר זיין ביים צדיק וקדוש דער מנוחת אשר זי"ע‪,‬‬ ‫זיך דער תלמיד רבי הערצקעלע נישט געקענט‬ ‫אז ער האט ביי זיך אין שטאט א גוי וואס האט אויף‬ ‫מער איינהאלטן‪ ,‬און ער האט געזאגט פאר זיין‬ ‫געמאכט דעם זעלבן געשעפט ווי אים און ער‬ ‫רבין‪ ,‬ילמדנו רבינו‪ ,‬וואס איז פשט אז פאר דעם‬ ‫ברענגט אים אונטער זיין פרנסה‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫פשוטע איד האט די רבי געגעבן אזא גרויסע סכום‪,‬‬ ‫געהייסן ברענגען א שטיקל פאפיר‪ ,‬און ער האט‬ ‫און פאר יענעם חשובע איד האט די רבי געגעבן א‬ ‫געהייסן שרייבן דעם נאמען פונעם גוי‪ ,‬און ער האט‬ ‫קליינעם סכום‪.‬‬ ‫געהייסן דעם איד צו אריין לייגן דעם פאפיר אין‬ ‫זיינע שיך‪ ,‬און ער וועט אי"ה האבן א ישועה‪.‬‬ ‫האט מיר מיין רבי דער מנוחת אשר זי"ע‬ ‫געזאגט‪ ,‬הערצקעלע די ווילסט מיך לערנען‬ ‫דער איד האט געפאלגט דעם רבין‪ ,‬און לפלא‬ ‫מעשה צדקה ווי אזוי מען איז מקיים צדקה באמת‪,‬‬ ‫ווען די פאפיר האט זיך אנגעהויבן אפמעקן‪ ,‬איז‬ ‫האט דער תלמיד גלייך געזאגט מיט יראת הכבוד‬ ‫דער גוי קראנק געווארן‪ ,‬און ווען די פאפיר איז‬ ‫‪11‬‬ ‫זיך אזוי‪ ,‬א האנט וואס טאפט אזוי פיל בלעטער‬ ‫פאר זיין רבין‪ ,‬אדרבה פונקט פארקערט רבי‪ ,‬איך‬ ‫גמרא און ספרים הקדושים‪ ,‬האט א כוח צו היילן"‪.‬‬ ‫ווייל זייער די רבי זאל מיך אויס לערנען ווי אזוי מען‬ ‫איז מקיים מצוות צדקה אויפן ריכטיגען וועג‪.‬‬ ‫א אנדערע מאל ווען דער צדיק האט געהיילט‬ ‫מיט די האנט‪ ,‬האבן די מקורבים געהערט ווי דער‬ ‫דאן האט אים זיין רבי דער הייליגער מנוחת‬ ‫צדיק איז מתפלל בשמים און זאגט צו זיך אזוי‬ ‫אשר זי"ע מגלה געווען דעם סוד און געזאגט‪ ,‬וויסן‬ ‫שטיל בזה"ל‪" ,‬ידים שלא פגמו מעולם‪ ,‬תביאנה‬ ‫זאלסטו‪ ,‬אז אינעם שטאט ווי דער פשוטע איד‬ ‫רפואה לחולה"‪ ,‬אז א האנט וואס האט נאך קיינמאל‬ ‫וואס גייט פאר הכנסת כלה וואוינט‪ ,‬וואוינט דארט‬ ‫נישט פוגם געווען‪ ,‬קען זיכער ברענגען א רפואה‬ ‫אויך א גרויסע עושר וואס קען ווען העלפן דעם‬ ‫פארן חולה‪ ,‬כך הוה דער חולה איז גלייך אויס‬ ‫איד מיט דעם סכום פון ‪ 25‬רובל‪ ,‬און פון הימל האט‬ ‫געהיילט געווארן‪.‬‬ ‫מען גוזר געווען אז דער עושר זאל אים געבן דעם‬ ‫•••‬ ‫סכום געלט‪.‬‬ ‫עס איז מקובל אין די משפחה פונעם הייליגען‬ ‫מנוחת אשר מטשענגער זי"ע א גרויסע סגולה‪ ,‬אז‬ ‫אבער ליידער איז יענער עושר א גרויסע‬ ‫מען זאל יעדן טאג זאגן די צוויי קאפיטלעך‬ ‫קמצן‪ ,‬און דער איד וואלט קיינמאל דעם סכום‬ ‫תהילים "קאפיטעל פ' און קאפיטעל ע"ב"‪ ,‬און אידן‬ ‫נישט געקענט ארויס זעהן פון דעם עושר‪ ,‬און חוץ‬ ‫דערציילן גאר גרויסע ישועות ממש חוץ לדרך‬ ‫פון דעם איז דער איד אויך אמאל געווען א עושר‬ ‫הטבע וואס זיי האבן געזעהן ביים זיך פאר נעמען‬ ‫פון יענעם שטאט‪ ,‬נאר ליידער איז ער געווארן א‬ ‫דעם קבלה און דאס מקיים זיין יעדן טאג‪.‬‬ ‫יורד ל"ע‪ ,‬און דערפאר גייט ער ארום צוזאמען‬ ‫•••‬ ‫שטעלן צדקה אין די פרעמד‪ ,‬כדי קיינער זאל נישט‬ ‫ווי שוין אויבן דערמאנט האט דער צדיק‬ ‫וויסן אז ער איז ליידער א יורד‪.‬‬ ‫וקדוש רבי מאיר'ל מפרמישלאן זי"ע געלאזט‬ ‫שרייבן א ספעציעלן קבלה סידור כתב יד פארן‬ ‫דערפאר האט מען צו געפירט פון הימל‪ ,‬אז‬ ‫צדיק וקדוש דער מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪,‬‬ ‫היינט איז דא געווען ביי מיר יענער עושר‪ ,‬און ער‬ ‫און דער סידור איז אריבער בירושה צו די‬ ‫האט זיך מזכיר געווען פאר א ישועה‪ ,‬און איך האב‬ ‫אייניקלעך‪ ,‬היינט ליגט די סידור ביי די וועד‬ ‫יענעם עושר געבעטן פאר א פדיון ‪ 25‬רובל‪ ,‬און‬ ‫הכנסת אורחים טשענגער‪ ,‬און עס איז דא אן א‬ ‫בלית ברירה האט ער דאס געמיזט געבן פאר מיר‪,‬‬ ‫שיעור מעשיות פון אידן וואס האבן אריין געלייט‬ ‫און מען האט פון הימל געפירט אז דער יורד זאל‬ ‫קוויטלעך אין דעם סידור און אן געצינדן א ליכט'ל‬ ‫אויך יעצט קומען און אפ נעמען דעם סכום פון ‪25‬‬ ‫לעילוי נשמתו פון דעם צדיק "הרה"ק רבי אשר‬ ‫רובל ביי מיר‪ ,‬און איך בין סך הכל געווען דער גבאי‬ ‫אנשיל בן רבי שמואל הלוי זי"ע"‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫צדקה און דער שליח צוווישן די צוויי אידן‪ ,‬דאס איז‬ ‫געזעהן ישועות חוץ לדרך הטבע‪.‬‬ ‫געווען די הייליגע אויגן פון דעם צדיק וקדוש דער‬ ‫מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪.‬‬ ‫אויך איז באקאנט אז דער הייליגער ריבניצער‬ ‫•••‬ ‫רבי זי"ע האט זיך גאר אסאך באניצט מיט דעם‬ ‫עס איז באקאנט אז דער צדיק וקדוש‬ ‫סידור ובפרט ערב ר"ח‪ ,‬וואס ער פלעגט זיצן שעות‬ ‫מטשענגער זי"ע איז געווען א בעל מופת עצום‬ ‫ביים סידור און מזכיר געווען קוויטלעך‪ ,‬און‬ ‫ובפרט בעניני רפואה‪ ,‬צדיקים האבן מעיד געווען‬ ‫געברענגט גרויסע ישועות פאר אידן דורך דעם‬ ‫אז דער צדיק האט טויזענטער חולים אויס‬ ‫הייליגען סידור‪.‬‬ ‫געהיילט נאר מיטן טאפן מיט זיינע הייליגע הענט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫א איד א חשובע בנש"ק דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫איינמאל ווען דער צדיק האט באוויזן א מופת‬ ‫געהאט א זכי' צו קענען צו קומען צום הייליגען‬ ‫און אויס געהיילט א קראנקע מיטן טאפן מיט זיינע‬ ‫סידור פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬איז דארט‬ ‫הייליגע הענט‪ ,‬און דער צדיק האט געזעהן ווי דער‬ ‫אויך געווען א ברודער זיינער וואס האט ליידער‬ ‫עולם וואונדערט זיך אזוי‪ ,‬האט ער געזאגט מיט‬ ‫געהאט א עלטערע בחור ביי זיך אין שטוב‪ ,‬וואס‬ ‫זיין גרויס עניוות בזה"ל "פארוואס וואנדערט איר‬ ‫‪12‬‬ ‫געקומען א גרויסע פלפול חכמים‪ ,‬ווי מיט די‬ ‫ליידער האט זיך נישט געריקט קיין שידוך פארן‬ ‫צענדליגער רבנים האט דער מנוחת אשר זי"ע מיט‬ ‫בחור‪ ,‬האט דער בנש"ק געזאגט פאר זיין ברודער‪,‬‬ ‫יעדן גערעדט זיין סוגיא וואס ער האט געהאלטן‬ ‫שרייב א קוויטל און לייג עס אריין אינעם סידור‪,‬‬ ‫אינמיטן לערנען‪ ,‬און וועלכע סוגיא ער האט נאר‬ ‫און די וועסט זיכער בקרוב זעהן א ישועה‪ ,‬נישט‬ ‫אנגערירט האט עס אויסגעזען‪ ,‬ווי ער איז ממש אין‬ ‫צום גלייבן ‪ 24‬שעה נאכדעם האט דער ברודער‬ ‫די סוגיא און ווי ער ער האט עס אקארשט יעצט‬ ‫געשלאסן א שידוך מיט זיין בחור מיט א מיידל פון‬ ‫געלערנט‪ ,‬פון וואס אלע רבנים גאונים וגדולים‬ ‫א גאר חשובע משפחה בישראל‪.‬‬ ‫בתורה זענען ממש נבהל ונשתומם געווארן ווי‬ ‫•••‬ ‫ס'איז פאר אים נהירין שבילי דאורייתא כזוהר‬ ‫הרה"ח הישיש ר' יחזקאל גליק האט דערציילט‬ ‫הרקיע‪.‬‬ ‫א גאר וואונדערליכע מעשה‪ ,‬זיין משפחה האט‬ ‫•••‬ ‫געוואוינט אין שטאט קראלי‪ ,‬און בשכינות פון זיי‬ ‫ווי באקאנט האבן די תלמידים און אויך אסאך‬ ‫האט געוואוינט א בעל עגלה וואס מען האט‬ ‫גדולים און צדיקים גאר שטארק גערעדט פונעם‬ ‫געריפן "דער בלינדער בערי"‪ ,‬ווייל ער איז אויף די‬ ‫סגולה‪ ,‬אז דורך לערנען‪ ,‬און אפילו נאר האלטן‬ ‫עלטערע יארן געווארן א סגי נהור ל"ע‪ ,‬און דער‬ ‫דעם הייליגען ספר מנוחת אשר אין א אידישע‬ ‫בעל עגלה פלעגט כסדר דערציילן די פאלגענדע‬ ‫שטוב‪ ,‬איז א שמירה מעולה‪ ,‬דער תלמיד הגה"ק‬ ‫מעשה מיט א מורא'דיגע התפעלות‪.‬‬ ‫מאונסדארף זי"ע האט דעם ספר נישט אראפ‬ ‫גענומען פון זיין טיש און כסדר געלערנט אינעם‬ ‫אז יונגערהייט פלעגט ער כסדר פירן אידן פון‬ ‫ספר‪ ,‬אויך דערציילן די מקורבים אז דער גאון ובעל‬ ‫איין שטאט צום אנדערן‪ ,‬איין טאג האט אים‬ ‫מקובל הגה"ק באבא סאלי זי"ע האט זיך אמאל‬ ‫געדינגען עלטערן מיט זייער טאכטער וואס איז‬ ‫אויס געדריקט אויפן ספר הקדוש מנוחת אשר‬ ‫רח"ל געווען שטום און טויב זי האט נישט געקענט‬ ‫בזה"ל‪" ,‬שכל הסגולות שיש בספרי בעל שם‪ ,‬יש‬ ‫רעדן אדער הערן‪ ,‬און דער בעל עגלה האט זיי‬ ‫בספר הזה ואולי יותר"‪.‬‬ ‫געפירט פון קראלי קיין טשענגער צום צדיק‬ ‫•••‬ ‫וקדוש דער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬דערציילט דער בעל‬ ‫דער צדיק הרה"ק בעל מנוחת אשר זי"ע האט‬ ‫עגלה‪ ,‬אז אויפן וועג פארענדיג אהיים‪ ,‬האט דאס‬ ‫געהאט א געוואלדיגע קשר און א קרבה יתירה און‬ ‫מיידל שוין געקענט הערן און רעדן כאחד אדם‬ ‫איז געווען גאר שטארק בידידות מיטן הייליגען‬ ‫כאילו זי איז בעפאר בכלל נישט קראנק געווען‪,‬‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער מנוחת‬ ‫פלאי פלאים‪.‬‬ ‫אשר זי"ע פלעגט כסדר שיקן זיינע קינדער זאלן‬ ‫•••‬ ‫זיך גיין מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען דברי‬ ‫הגה"ק רבי מענדעלע דעעשער זי"ע וואס איז‬ ‫חיים זי"ע‪ ,‬איינמאל ווען די קינדער זענען געפארן‬ ‫געווען מפורסם אלס א גאון וחריף עצום בתורה‪ ,‬און‬ ‫אויף שמחת תורה קיין צאנז‪ ,‬האט דער צדיק דער‬ ‫דער גאון פלעגט כסדר פארן קיין צאנז צום‬ ‫מנוחת אשר זי"ע געשיקט צום צאנזער רב זי"ע‬ ‫הייליגען דברי חיים זי"ע און איבער גיין זיינע‬ ‫טאביק‪ ,‬און ווען מען האט געגעבן פארן דברי חיים‬ ‫פרישע חידושים‪ ,‬פלעגט ער דאן אויך אריבער‬ ‫דעם טאביק‪ ,‬און ער האט א שמעק געגעבן פון די‬ ‫פארן אויפן וועג צוריק פון צאנז דעם שטאט‬ ‫טאביק‪ ,‬האט ער זיך אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬איך שפיר‬ ‫טשענגער‪ ,‬און דאן פלעגט ער יעדעס מאל אריין‬ ‫דערין א טעם ריח ניחוח‪ ,‬טעם גן עדן"‪.‬‬ ‫גיין צום הייליגען מנוחת אשר זי"ע און איבער גיין‬ ‫•••‬ ‫מיט אים זיינע חידושים‪ ,‬האט זיך אמאל דער‬ ‫איינמאל איז געקומען צום הייליגען דברי חיים‬ ‫הייליגער צדיק רבי מענדעלע דעעשער זי"ע אויס‬ ‫מצאנז זי"ע א חסיד פונעם מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און‬ ‫געדריקט בזה"ל‪" ,‬מעולם לא נצחני אדם אויסער‬ ‫דער הייליגער דברי חיים האט געבעטן דעם חסיד‪,‬‬ ‫דער טשענגער רב זי"ע"‪.‬‬ ‫אז ער זאל דערציילן עפעס פון די מדרגות פון זיין‬ ‫•••‬ ‫גרויסן רבין‪ ,‬האט דער חסיד דערציילט כמה‬ ‫ביי דו חתונה פון די יונגסטע טאכטער פונעם‬ ‫מעשיות פון עושות ומופתים פון זיין גרויסן רבין‬ ‫מנוחת אשר זי"ע זענען געקומען צו פארן איבער‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬דאן האט ער‬ ‫פופציג רבנים‪ ,‬און בשעת דער שמחה איז פאר‬ ‫‪13‬‬ ‫איד האט געמאכט א ברית ביי אונז אין ביהמ"ד‪ ,‬און‬ ‫געזאגט פארן דברי חיים זי"ע‪ ,‬אז זיין רבי איז‬ ‫דעם רך הנימול האט מען א נאמען געגעבן "אשר‬ ‫קיינמאל נישט געווארן אין כעס אויף קיין שום‬ ‫אנשיל"‪ ,‬נאכן הייליגען צדיק דער מנוחת אשר‬ ‫מענטש‪ ,‬האט דער הייליגער דברי חיים זי"ע‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬נאר צוליב די מדרגה אליין‪ ,‬איז ער‬ ‫•••‬ ‫ראוי צו זיין א רבי"‪.‬‬ ‫דערציילט א איד‪ ,‬אז זיי זענען געפארן אויף‬ ‫•••‬ ‫מקומות הקדושים אין אונגארין‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫צווישן די גדולי ישראל וואס מ'טרעפט אז זיי‬ ‫געהאט א עלטערע בחור בערך ‪ 24‬יאר אלט וואס‬ ‫זאלן זיך האבן מזכיר געווען ביים הייליגען מנוחת‬ ‫האט זיי ארום געפירט מיטן קאר‪ ,‬איינע פון די‬ ‫אשר זי"ע‪ ,‬איז דער גרויסער גאון וגדול הדור דער‬ ‫מיטרייזענדע האט געזאגט אז מען זאל פארן צום‬ ‫לעמבערגער רב רבי יוסף שאול נאטאנזאהן זי"ע‪,‬‬ ‫טשענגער צדיק‪ ,‬און ווען מען איז דארט‬ ‫וועלכער שרייבט זיך אונטער מיט א הזכרה אין א‬ ‫אנגעקומען איז געווען א גרויסע התעוררות‪ ,‬און‬ ‫תשובה צום הייליגען צדיק דער מנוחת אשר זי"ע‬ ‫פארשטייט זיך אז מיר האבן אינזין געהאט אונזער‬ ‫ווי פאלגענד‪" ,‬יום ג' בשלח תרכ"ט לפ"ק‪ ,‬לבוב‬ ‫דרייווער וואס ברויך א שידוך בקרוב‪ ,‬נישט צום‬ ‫שלום וברכה וכ"ט לכבוד הרב הגאון הצדיק החסיד‬ ‫גלייבן‪ ,‬די נסיעה איז געווען דינסטאג‪ ,‬און אויפן‬ ‫המפורסם וכי' מוה' אשר אנשיל נ"י האבדק"ק‬ ‫וועג צום אירפארט האט מען אנגעטראגן א שידוך‬ ‫טשענגער יצו"א‪ ,‬מכתבו הגיענו‪ ,‬שמחתי בשמעי‬ ‫פארן בחור‪ ,‬און דאנערשטאג צוויי טאג שפעטער‬ ‫משלומו ומשלום תורתו‪ ,‬וגם שמחתי כי יש לו יד‬ ‫איז דער בחור א חתן געווארן בשעה טובה‬ ‫ושם בלימוד גפ"ת וגם בתפלות ובקשות‪...,‬אלה‬ ‫ומוצלחת‪.‬‬ ‫דברי הדו"ש באהבה מבקשו שיתפלל בעדו‪ ,‬הצעיר‬ ‫•••‬ ‫יוסף שאול הלוי נאטאנזאהן בן חנה לבריאות הגוף‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז ער איז געווען ביים‬ ‫ולרפואה שלמה‪.‬‬ ‫יארצייט פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע ה' כסלו‬ ‫בשנת תשע"ט‪ ,‬שטייענדיג דארט ביים ציון הקדוש‬ ‫און איבער דעם הזכרה פון לעמבערגער רב‬ ‫ריפט אים אריין זיין בני בית‪ ,‬און זי בעט אים זייער‪,‬‬ ‫איז כדאי אן צומערקן אן אינטערעסאנטע עפיזאד‪,‬‬ ‫אז ביי איר שוועסטער אין שטוב איז ליידער דא א‬ ‫וואס דער אייניקעל דער דיארמאטער רב הגה"צ‬ ‫טאכטער וואס איז שוין ‪ 36‬יאר אלט‪ ,‬און ליידער‬ ‫רבי יעקב צבי הלוי יונגרייז זי"ע האט דערציילט‪,‬‬ ‫ריקט זיך נישט קיין שידוך‪ ,‬האט די בני בית‬ ‫אז ביים קריג ווען הרה"ק מהר"א מבעלזא זי"ע‬ ‫געבעטן‪ ,‬אז די מאן זאל אויס קלאפן יעצט דארט‬ ‫האט זיך אויף געהאלטן אין שטאט פעסט‪ ,‬איז ער‬ ‫ביים ציון און מזכיר זיין די עלטערע מיידל אז זי‬ ‫דער דיארמאטער רב דורך געגאנגען זיך מזכיר זיין‬ ‫זאל שוין געהאלפן ווערן מיט א שידוך בקרוב‪.‬‬ ‫פאר'ן בעלזא רב זי"ע‪ ,‬און דער גבאי האט זיך‬ ‫אנגערופן‪ ,‬אז דאס איז א "טשענגער אייניקל"‪ ,‬האט‬ ‫דער איד איז זייער נתרגש געווארן און אויס‬ ‫דער בעלזער רב זי"ע אויף געהויבן זיינע הייליגע‬ ‫געקלאפט דארט ביים ציון אז מען זאל אינזין האבן‬ ‫הענט מיט א ציטער און געזאגט‪" ,‬אה‪ ,‬רבי יוסף‬ ‫דעם נאמען‪ ,‬דאס איז געווען דינסטאג נאכמיטאג‪,‬‬ ‫שאול איז זיך מזכיר ביי אים"‪.‬‬ ‫נישט צום גלייבן‪ ,‬אבער אויף יענעם דאנערשטאג‬ ‫•••‬ ‫האבן די עלטערן פונעם מיידל ב"ה געשלאסן‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז ער איז געפארן אויפן‬ ‫שידוך מיט א חשובע בחור‪ ,‬ממש נישט צום גלייבן‬ ‫יארצייט ה' כסלו צום ציון הקדוש פונעם הייליגען‬ ‫ווי שנעל דער צדיק האט געפויעלט די ישועה‪ ,‬עס‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬איז דארט געווען א איד וועם ער‬ ‫איז זיכער געווען בזכות של אותו צדיק וקדוש‬ ‫האט זייער גוט געקענט‪ ,‬און דער איד האט ליידער‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫שוין געהאלטן ‪ 5‬יאר נאך די חתונה און ער האט‬ ‫•••‬ ‫נאכנישט זוכה געווען צו קיין זש"ק‪ ,‬און נאכן‬ ‫א יונגערמאן פון אמעריקע דערציילט‪ ,‬אז שוין‬ ‫ליידער דורך מאכן גאר שווערע רעזולטאטן און‬ ‫פאר א שיינע שטיק צייט פלאגט ער זיך שוין צו‬ ‫נישט זעענדיג קיין וועג ארויס‪ ,‬איז דער איד‬ ‫טרעפן א גוטע ארבעט צו ברענגען פרנסה אין‬ ‫געקומען צום יארצייט ה' כסלו‪ ,‬נישט צום גלייבן‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬אבער וואס ער האט פראבירט האט נישט‬ ‫מען האלט ווייניגער ווי א יאר שפעטער‪ ,‬און דער‬ ‫‪14‬‬ ‫אריבער פארן אויך קיין טשענגער צו זאגן א יישר‬ ‫געארבעט‪ ,‬איין טאג האט ער געהערט פון א איד‪,‬‬ ‫כח פארן הייליגען מנוחת אשר פארן ישועה‪ ,‬האט‬ ‫איבער דעם צדיק דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫דער הייליגער סקולענער רבי געזאגט‪ ,‬ניין נישט‬ ‫מטשענגער זי"ע‪ ,‬אז דער צדיק האט בחייו‬ ‫ווארטן ביז ז' אדר‪ ,‬נאר מען זאל זיך תיכף אויפהייבן‬ ‫גע'פועל'ט גרויסע ישועות‪ ,‬האט דער יונגערמאן‬ ‫און יעצט גיין דאנקען דעם צדיק פאר די ישועה‪,‬‬ ‫אנגעהויבן צינדען א ליכטל לעילו נשמת דעם‬ ‫ווייל צדיקים ווארטן באמת אז מען זאל צוריק‬ ‫הייליגען טשענגער צדיק זי"ע‪ ,‬נישט צום גלייבן‪,‬‬ ‫קומען זאגן יישר כח‪ ,‬ב"ה ‪ 10‬חדשים שפעטער איז‬ ‫צום ‪'32‬טע טאג פון צינדן א ליכט'ל יעדן טאג פארן‬ ‫געבוירן געווארן א געזונט קינד צום טאכטער‪.‬‬ ‫צדיק‪ ,‬האט דער יונגערמאן געטראפן א גאר גוטע‬ ‫•••‬ ‫ארבעט‪.‬‬ ‫א יוגערמאן וואס האט געהאלטן ‪ 5‬יאר נאך די‬ ‫•••‬ ‫חתונה און ליידער איז ער נאכנישט געהאלפן‬ ‫א יונגערמאן פון שטאט מאנסי האט זיך זייער‬ ‫געווארן מיט קיין זש"ק‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער‬ ‫געמיטשעט מיטן אריבער פירן א שטאטישע‬ ‫יונגערמאן האט פראבירט אלעס אין די וועלט צו‬ ‫פראגראם פון איין דירה צום צווייטן‪ ,‬ער האט דאס‬ ‫קענען זוכה זיין צו האלזן א אייגען קינד‪ ,‬איין טאג‬ ‫געברויכט ערלעדיגן ווי שנעלער‪ ,‬נאכן זיך ציען‬ ‫האט ער געהערט‪ ,‬אז עס גייט זיין די יארצייט‬ ‫פאר אפאר חדשים האט זיין ווייב אנגעהויבן‬ ‫פונעם מופת הדור דער הייליגער מנוחת אשר פון‬ ‫צינדען א ליכט'ל יעדן טאג לעילו נשמת דעם‬ ‫טשענגער זי"ע‪ ,‬און אידן האבן דערציילט גרויסע‬ ‫הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬נישט צום גלייבן‪ ,‬ביז‬ ‫ישועות וואס מען קען דארט פועל'ן‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫צוויי וואכן איז דאס דורך גאר גרונג‪ ,‬אלעס אין זכות‬ ‫יונגערמאן אויפגעהויבן און געפארן צום יארצייט‪,‬‬ ‫פונעם צדיק וקדוש רבי אשר אנשיל ב"ר שמואל‬ ‫‪ 10‬חדשים שפעטער איז ביי דעם יונגערמאן‬ ‫הלוי זי"ע‪.‬‬ ‫געבוירן געווארן א געזונט קינד בשעה טובה‬ ‫•••‬ ‫ומוצלחת‪.‬‬ ‫פאר א עלטערע מיידל פון איבער די ‪ 30‬יאר‬ ‫•••‬ ‫אלט האט זיך נישט געמאכט קיין שידוך‪ ,‬מען האט‬ ‫א איד פון בארא פארק האט דערציילט ביים‬ ‫לעצטע יאר בשנת תשפ"ה אריבער געברענגט‬ ‫ברית פון זיין ערשטע איר אייניקל‪ ,‬אז זיין אייניקל‬ ‫דעם סידור פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע וואס‬ ‫האט געווארט מיט זיין ערשטע איר אייניקל‪ ,‬און‬ ‫ליגט היינט ביי די וועד הכנסת אורחים טשענגער‪,‬‬ ‫ל"ע די דאקטורים האבן פאר געזאגט‪ ,‬אז דאס קינד‬ ‫צו די אפיס ווי די מיידל ארבעט‪ ,‬און די עלטערע‬ ‫וועט זיין א נישט געזונט קינד‪ ,‬דער איד האט אריין‬ ‫מיידל האט געדאווענט אינעם סידור א תפילה‪,‬‬ ‫געריפן צו די וועד הכנסת אורחים טשענגער‪ ,‬און‬ ‫לפלא צוויי וואכן שפעטער איז די עלטערע מיידל‬ ‫געבעטן אז מען זאל אריין לייגן א קוויטל אינעם‬ ‫א כלה געווארן‪.‬‬ ‫סידור פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און אזוי‬ ‫•••‬ ‫האט ער געטון יעדע פאר וואכן‪ ,‬צום וואונדער פון‬ ‫א חשובע רב אין אמעריקע האט געהאט א‬ ‫די דאקטורים איז צו זיי געבוירן געווארן א געזונט‬ ‫טאכטער‪ ,‬וואס האט געהאלטן ‪ 7‬יאר נאך די חתונה‬ ‫קינד‪ ,‬אין זכות פונעם חפץ של צדיק זי"ע‪.‬‬ ‫און האט נאכנישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬איין טאג‬ ‫•••‬ ‫האט זיך דער טאטע אויפגעהויבן מיטן טאכטער‬ ‫א קבוצה פון בחורים זענען געפארן אויף א‬ ‫און איידעם‪ ,‬און זיי זענען אריבער געפארן קיין‬ ‫נסיעה קיין אוהעל צום ציון קדשו פונעם הייליגען‬ ‫טשענגער צום ציון קדשו פונעם הייליגען מנוחת‬ ‫ישמח משה זי"ע‪ ,‬איין נאכט איז די קבוצה‬ ‫אשר זי"ע‪.‬‬ ‫איינגעשטאנען אין שטאט טשענגער‪ ,‬איינע פון די‬ ‫ב"ה א חודש נאכן צוריק קומען איז שוין‬ ‫בחורים איז ארויף צום ציון פונעם הייליגען מנוחת‬ ‫געווען גוטע נייעס‪ ,‬איז דער איד אריבער צום‬ ‫אשר זי"ע‪ ,‬און האט זיך פאר גענומען‪ ,‬אז אויב‬ ‫סקולענער רבי‪ ,‬און האט דערציילט די גאנצע‬ ‫ווערט ער א חתן ביז ‪ 40‬טאג‪ ,‬וועט ער צוריק קומען‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫זאגן א יישר כח פארן צדיק‪ ,‬נישט צום גלייבן‪ ,‬צום‬ ‫‪'38‬טע טאג איז דער בחור א חתן געווארן בשעה‬ ‫און דער איד האט געזאגט‪ ,‬אז ער טראכט סיי‬ ‫טובה ומוצלחת‪.‬‬ ‫ווי צו פארן קיין קאלוב ז' אדר‪ ,‬וועט ער שוין דאן‬ ‫‪15‬‬ ‫און איך גלייב‪ ,‬אז דאס איז געווען בזכות פון דעם‬ ‫•••‬ ‫גרויסן צדיק וקדוש דער מנוחת אשר זי"ע "מה כאן‬ ‫איינמאל איז א מאמע געקומען מיט איר קינד‬ ‫עומד ומשמש‪ ,‬אף שם עומד ומשמש"‪.‬‬ ‫צום הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און זי האט מזכיר‬ ‫•••‬ ‫געווען איר קינד אז ער ליידט פון א שרעקליכע‬ ‫א איד דערציילט‪ ,‬אז ליידער האט ער געהאט‬ ‫מחלה און האט געפערליכע יסורים‪ ,‬און זי האט‬ ‫א גרוש ביי זיך אינדערהיים און אויך א עלטערע‬ ‫שוין דעם קינד געטראגן צו גרויסע דאקטורים‪,‬‬ ‫בחור וואס עס האט זיך ליידער נישט געריקט קיין‬ ‫אבער ליידער קען קיינע פון זיי נישט העלפן פארן‬ ‫שידוכים‪ ,‬און ער האט שוין נישט געוויסט וואס צו‬ ‫קינד‪ ,‬און די מאמע האט געבעטן דעם צדיק אז ער‬ ‫טון‪ ,‬בשנת תשפ"ד איז ער געפארן אויפן יארצייט‬ ‫זאל אויס פויעלען א ישועה פארן קינד‪ ,‬האט דער‬ ‫ה' כסלו קיין טשענגער צום צדיק וקדוש דער‬ ‫צדיק אראפ גענומען זיין קאפל פון אונטער זיין‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬דערציילט דער איד‪ ,‬עס איז‬ ‫הוט‪ ,‬און ער האט אריין געזאגט אפאר ווערטער‬ ‫נאכנישט קיין יאר פונעם יארצייט‪ ,‬און ער האט‬ ‫אינעם קאפל‪ ,‬און ער האט אנגעטון דעם קאפל‬ ‫שוין א שידוך געטון מיט דעם גרוש און דעם‬ ‫פארן קינד‪ ,‬לפלא איז דער קינד געזונט געווארן און‬ ‫עלטערן בחור בשעה טובה ומוצלחת‪.‬‬ ‫מער קיינמאל אין לעבן נישט געליטן אויף יענע‬ ‫•••‬ ‫מחלה‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גרויסער גאון‬ ‫•••‬ ‫רבי שמואל מאונסדארף זי"ע איז כמה פעמים‬ ‫א משפחה אין אמעריקע דערציילט‪ ,‬אז מען‬ ‫געווען ביים הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און האט‬ ‫האט ליידער ביי א קינד זייערע אנדעקט א‬ ‫געזען ביי אים‪" ,‬דברים נפלאים"‪ ,‬און דער גאון האט‬ ‫שרעקליכע מחלה‪ ,‬מען איז געלאפן פון דאקטאר‬ ‫דערציילט‪" ,‬איך פעל ישועות לחולים‪ ,‬כי עין בעין‬ ‫צו דאקטאר‪ ,‬אבער אלע האבן באשטעטיגט אז‬ ‫נראה שנרפאו בבואם אליו"‪ ,‬ווען ער האט זיך‬ ‫ליידער איז די מצב ביטער‪ ,‬מען קען זיך נישט‬ ‫געוואונדערט אויף זיינע נפלאות‪ ,‬האט דער‬ ‫פארשטעלן די צער און עגמת נפש פון די עלטערן‪,‬‬ ‫הייליגער מנוחת אשר זי"ע זיך צו אים‬ ‫דער טאטע האט איין טאג אפ געמאכט זיך אריבער‬ ‫אויסגעדרייט און זיך מיט א מאל אויסגעזאגט‪" ,‬אז‬ ‫צו כאפן קיין טשענגער‪ ,‬הערענדיג פון אידן דעם‬ ‫ער האט זיך קיינמאל אין לעבן נישט פארגעסן אין‬ ‫גרויסן כוח פון דעם צדיק וקדוש ובפרט בעניני‬ ‫זאכן פון קדושה‪ ,‬און פון דארט איז די כח"‪.‬‬ ‫רפואה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין די הקדמה פונעם ספר מנוחת אשר ווערט‬ ‫זייענדיג שוין אינטערוועגענס אין אונגארין‬ ‫געברענגט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע‬ ‫קיין טשענגער‪ ,‬ריפט אים זיין בני בית און זאגט‬ ‫איז געווען א אינגל פון פינף יאר אלט‪ ,‬איז זיין‬ ‫אים‪ ,‬איך בין יעצט אויפן וועג צו א גרויסע‬ ‫טאטע אמאל געזעסן ביינאכט און געלערנט‪ ,‬און‬ ‫דאקטאר צו מאכן א פרישע קעט‪-‬סקען‪ ,‬איך בעט‬ ‫דערזען אז דאס קינד שטייט אין בעטל און‬ ‫דיך רייס איין ביים צדיק פאר א רפואה‪ ,‬דער איד‬ ‫שמייכלט‪ ,‬האט דער טאטע געפרעגט פונעם קינד‬ ‫איז אנגעקומען צו ציון הקדוש אין טשענגער‪ ,‬און‬ ‫אשר אנשיל‪" ,‬מיין קינד‪ ,‬פון וואס פרייסטו זיך אזוי"‪.‬‬ ‫ער האט איינגעריסן מיט בכיות צום צדיק אז ער‬ ‫זאל פויעלען א יושעה פארן קינד‪ ,‬נאך א שעה צייט‬ ‫האט דאס קינד דערציילט‪ ,‬אז ער האט‬ ‫איז דער איד אוועק געפארן פונעם ציון‪,‬‬ ‫גע'חלומ'ט אז ער איז אין שול‪ ,‬און אין איין ווינקל‬ ‫שפירענדיג ביי זיך אז ער האט זיכער געפויעלט א‬ ‫שטייט אברהם אבינו און אין אן אנדערן ווינקל‬ ‫ישועה אי"ה‪.‬‬ ‫אליהו הנביא‪ ,‬און ער האט נישט געוואוסט וועמען‬ ‫צו געבן שלום ערשט‪ ,‬צו אליהו הנביא‪ ,‬וויבאלד עס‬ ‫ממש דאן ריפט אים אן זיין בני בית און זי איז‬ ‫שטייט "אשרי מי שראה פניו בחלום ונתן לו שלום"‪,‬‬ ‫ממש היסטעריש און זאגט‪ ,‬די וועסט נישט גלייבן‬ ‫אדער צו אברהם אבינו‪ ,‬וואס איז דאך פיל עלטער‪,‬‬ ‫וואס איך זאג דיר‪ ,‬די פרישע קעט‪-‬סקען וואס מען‬ ‫האט דאס קינד געזאגט‪" ,‬האב איך זיך מיישב‬ ‫האט נאר וואס גענומען ווייזט נישט קיין‬ ‫געווען‪ ,‬און געגעבן שלום ערשט צו אליהו הנביא‪,‬‬ ‫מינדעסטע צייכן פון די מחלה‪ ,‬עס איז בדרך נס‬ ‫און נאכדעם צו אברהם אבינו‪ ,‬ווייל אברהם אבינו‬ ‫ממש פארשווינדן געווארן בחסדי ד'‪ ,‬איך בין זיכער‬ ‫‪16‬‬ ‫שטארק צעקלאפט" און אויך האט פאסירט "אז א‬ ‫איז דאך א גוטער טאטע‪ ,‬ער וועט מיר שוין מוחל‬ ‫ארימע פרוי האט זיך אין מארק אנגעהויבן צו‬ ‫זיין"‪.‬‬ ‫טענה'ן מיט דער רעבעצין‪ ,‬און די דינסט האט אויך‬ ‫•••‬ ‫גערעדט צו יענע ארימע פרוי מיט א חוצפה"‪ ,‬האט‬ ‫עס ווערט דערציילט ‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫דער הייליגער כתב סופר געזאגט פארן טאטן‪,‬‬ ‫מנוחת אשר זי"ע איז אנגעקומען אין ווערבוי צו‬ ‫"אפשר איז עס ווייל מיר האבן מצער געווען די צוויי‬ ‫דער ישיבה פון רבי קאפיל חריף זי"ע איז ער נאך‬ ‫ברודער – תרי צנתרי דדהבא"‪.‬‬ ‫געווען א בחור'ל פון פופצן יאר אלט‪ ,‬ביים ערשטן‬ ‫שיעור האט מען זיך געטון אין א טיפע סוגיא‪ ,‬און‬ ‫האט דער הייליגער חתם סופר זיי גלייך‬ ‫ער האט זיך אריינגעמישט מיט אזא חריפות אז‬ ‫אריינגערופן‪ ,‬זיי מכבד געווען און געגעבן סמיכה‪,‬‬ ‫אלע זענען געבליבן שטוינען‪.‬‬ ‫און דערנאך איז ער דריי מאל אויפגעשטאנען פון‬ ‫זיין שטול און געבענטשט דעם מנוחת אשר און‬ ‫נאכן שיעור האט אים דער ראש ישיבה רבי‬ ‫געזאגט "ר' אשר אנשיל‪ ,‬תזכו להרביץ תורה וטהרה‬ ‫קאפיל חריף זי"ע אריינגערופן צו זיך אין צימער‪,‬‬ ‫בישראל"‪" ,‬תזכו לעשות תשועה בישראל"‪" ,‬תזכו‬ ‫און דארט איז שוין געשטאנען א שניידער וואס‬ ‫לראות דור ישרים יבורך"‪.‬‬ ‫האט אים אפגעמאסטן‪ ,‬דער בחור האט נישט‬ ‫פארשטאנען פארוואס‪ ,‬האט אים רבי קאפיל‬ ‫אביסל שפעטער ווען דער הייליגער כתב‬ ‫געזאגט‪" ,‬א בחור וואס איז יונג אין יארן אבער אלט‬ ‫סופר האט געפרעגט פונעם טאטן דעם הייליגען‬ ‫אין חכמה‪ ,‬דארף זיין אנגעטון אין חשובע קליידער‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬פארוואס ער האט זיי פריער‬ ‫וואס פאסן פאר זיין מדריגה"‪.‬‬ ‫מצער געווען‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬ווייל זיי‬ ‫•••‬ ‫האבן פריער גערעדט נישט ווי עס דארף צו זיין‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך דער פטירה פון‬ ‫האב איך עס געמוזט אזוי ממתיק זיין‪ ,‬כדי עס זאל‬ ‫זיין טאטן בשנת תק"ץ‪ ,‬האט די קהילה פון סעטשע‬ ‫זיי ח"ו גארנישט געשען"‪.‬‬ ‫אויפגענומען זיין יונגערע ברודער‪ ,‬רבי שרגא פייש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫נאך זייענדיג א בחור‪ ,‬אלס רב ביי זיי אין שטאט‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער איידעם הרה"ק‬ ‫אבער נאר בתנאי אז ער זאל באקומען היתר הוראה‬ ‫רבי יהושע ברוך רייניטץ זי"ע האט דערציילט‪ ,‬לגבי‬ ‫פונעם חתם סופר זי"ע‪ ,‬דער ברודער איז געפארן צו‬ ‫די מסירת נפש פונעם טאטן פאר א מקו'‪ ,‬אז ביי זיין‬ ‫זיין ברודער‪ ,‬דעם מנוחת אשר‪ ,‬צו איבער חזר'ן די‬ ‫חתונה ווען ער איז געווארן אן איידעם ביים‬ ‫הוראה‪ ,‬און נאך זעקס חדשים זענען ביידע געפארן‬ ‫הייליגען מנוחת אשר מטשענגער זי"ע‪ ,‬האט מען‬ ‫קיין פרעשבורג צום הייליגען חתם סופר זי"ע‪.‬‬ ‫ביי די חופה געזיכט דעם טאטן רבי נתן פייטיל‬ ‫זי"ע‪ ,‬ווייל מען האט שוין געברויכט גיין צו די‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע האט געבעטן‬ ‫חופה‪.‬‬ ‫דעם הייליגען חתם סופר‪ ,‬אז וויבאלד ער איז שוין‬ ‫דא‪ ,‬זאל ער אים אויך געבן סמיכה‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫פלוצלונג שפאצירט אריין די טאטע מיט‬ ‫דעם חתם סופר נישט געפעלן‪ ,‬ווייל עס האט‬ ‫נאסע בארד און פיאות‪ ,‬און דאן איז געווען חודש‬ ‫אויסגעזען ווי מ'קומט נאר "אגב"‪ ,‬און דער‬ ‫טבת אינמיטן א קאלטע ווינטער‪ ,‬און אויפן בארד‬ ‫הייליגער חתם סופר האט זיי אפגעשטיפט‪ ,‬און זיי‬ ‫און פיאות פונעם טאטן איז געווען שטיקער אייז פון‬ ‫געשיקט צום כתב סופר‪ ,‬און ביינאכט ווען זיי‬ ‫גרויס קעלט‪.‬‬ ‫זענען נאכאמאל אריין צום חתם סופר‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫ווידער אפגעשטיפט‪ ,‬האט דער הייליגער מנוחת‬ ‫ווען דער מחותן דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫אשר געזאגט צום ברודער‪" ,‬אויב מ'וויל נישט‪,‬‬ ‫זי"ע האט דאס געזעהן‪ ,‬האט ער געזאגט פארן‬ ‫בלייב איך נישט דא אויף שבת"‪.‬‬ ‫טאטן מוסר‪ ,‬היתכן דער מחותן גייט אין מקו' ווען‬ ‫עס איז אזוי קאלט אינדרויסן‪ ,‬מען קען זיך דאך‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז ערב שבת אינדערפרי האט‬ ‫שטארק פארקילען‪ ,‬איר האלט זיך דאך פאר א‬ ‫אין חתם סופר'ס הויז פאסירט אפאר מאדנע זאכן‪,‬‬ ‫"ערליכע איד"‪ ,‬איז דען דאס די דרך התורה זיך‬ ‫"א קליין קינד איז ארויסגעפאלן פון וויגל און זיך‬ ‫‪17‬‬ ‫ער איז דאס מפקיר הפקר גמור‪ ,‬כדי דער ארימאן‬ ‫אריין צו לייגן אין א סכנה‪ ,‬מיטן זיך טובל'ן אזוי פיל‬ ‫זאל נישט נכשל ווערן אפילו איין רגע אין איסור‬ ‫מאל יעדן טאג‪ ,‬חז"ל זאגן דאך א איד ברויך מקיים‬ ‫גניבה"‪ ,‬און די רעבעצין האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זיין די מצווה פון ונשמרתם מאוד לנפשותיכם‪.‬‬ ‫דערפאר האט ער נישט געוואלט מאכן א שלאס‬ ‫אויף דער טיר‪" ,‬כדי עס זאל זיין הפקר פאר יעדן‪,‬‬ ‫האט דער טאטע דער צדיק רבי נתן פייטל‬ ‫און די ארימע זאלן נישט נכשל ווערן"‪.‬‬ ‫זי"ע געפרעגט דעם מחותן דעם הייליגען מנוחת‬ ‫•••‬ ‫אשר זי"ע‪ ,‬דער מחותן האלט זיך אויך פאר א‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטאט נאגי־‬ ‫"ערליכע איד" און איז מקיים דעם ונשמרתם מאוד‬ ‫קארוי האט געוואוינט א פריץ מיט א שלעכטע‬ ‫לנפשותיכם‪ ,‬איז פארוואס פאסט דער מחותן‬ ‫וואונד אויף די פוס‪ ,‬וואס קיין דאקטער האט נישט‬ ‫משבת לשבת‪ ,‬עס איז דאך אויך נישט געזונט דאס‬ ‫געקענט היילן‪ ,‬מ'האט אים געפירט אין א רעדער־‬ ‫צו טיען‪.‬‬ ‫שטול‪ ,‬און זיין אידישער פאקטאר האט אים‬ ‫געראטן זיך ווענדן צום טשענגער רב‪ ,‬און איז אליין‬ ‫האט דער זוהן רבי יהושע ברוך זי"ע אויס‬ ‫געפארן פאר אים‪.‬‬ ‫געפירט בבדיחות‪ ,‬אז דאן האט ער שוין גלייך‬ ‫געוויסט אז די שידוך איז גאר פאסיג‪ ,‬ווייל דא האבן‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע האט געשריבן‬ ‫זיך משדך געווען צוויי צדיקים וואס האבן געטראפן‬ ‫א רעצעפט פארן פריץ וואס ער זאל נעמען פארן‬ ‫מין את מינו‪ ,‬ווייל ביידע זענען נישט "ערליכע‬ ‫וואונד‪ ,‬אבער האט געווארנט דעם אידישען‬ ‫אידן"‪ ,‬וואס זענען נישט מקיים דעם ונשמרתם‪ ,‬און‬ ‫פאקטאר‪" ,‬אז ווי נאר דער פריץ הייבט אן נעמען‬ ‫פון די מעשה איז ער געוואר געווארן "פון צוויי‬ ‫דעם רעצעפט‪ ,‬זאל דער פאקטאר אנטלויפן און זיך‬ ‫פרישע עבירות חמירות בתורה‪ ,‬צו פאסטן משבת‬ ‫נישט ווייזן א גאנצע וואך ביים פריץ‪ ,‬ווייל עס איז‬ ‫לשבת‪ ,‬און זיך טובל'ן מער ווי איין מאל א טאג אין‬ ‫פאר אים א סכנה"‪.‬‬ ‫מקוה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער פריץ האט טאקע גענומען דעם רעצעפט‪,‬‬ ‫די רעבעצין די צדקת מרת ניחא ע"ה האט‬ ‫און באקומען שרעקליכע ווייטאגן‪ ,‬און ער האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באוויסט איז דער הייליגער‬ ‫געשאלטן‪ ,‬און געגרייט א ביקס צו ניצן אויפן‬ ‫מנוחת אשר קיינמאל נישט ארויסגעפארן פון‬ ‫אידישען פאקטאר‪ ,‬און געשיקט זיינע דינער אים‬ ‫שטאט טשענגער פאר איבער ‪ 40‬יאר‪ ,‬חוץ איינמאל‬ ‫זוכן‪ ,‬אבער מ'האט אים נישט געפונען‪ ,‬נאך‬ ‫איז דער צדיק געפארן קיין פעסט זיך צו משתתף‬ ‫עטליכע טעג איז אים געווארן בעסער און די‬ ‫זיין ביי די טיילונג פון די ערליכע קהילות‪ ,‬און אפילו‬ ‫גאנצע וואונד האט זיך פארהיילט דעם פינפטן‬ ‫סתם ארויספארן פון שטאט האט ער אויך נישט‬ ‫טאג‪ ,‬און דעם זעסקטן טאג האט ער שוין געקענט‬ ‫געוואלט‪.‬‬ ‫באוועגן די פוס‪ ,‬און שבת איז ער אויפגעשטאנען‬ ‫און ארומגעגאנגען ווי יעדער מענטש‪.‬‬ ‫איינמאל האט די רעבעצין זיך איינגעבעטן ביי‬ ‫איר הייליגע מאן‪ ,‬אז ער זאל אביסל ארויסקומען‬ ‫זונטאג איז דער אידישער פאקטאר צוריק‬ ‫ארומפארן פאר זיין געזונט ארום דעם שטאט‪ ,‬און‬ ‫געקומען‪ ,‬און דער פריץ האט זיך שטארק געפרייט‬ ‫דער צדיק האט מסכים געווען‪ ,‬אבער אויפן וועג‬ ‫צו אים און אים שטארק באדאנקט פאר די עצה פון‬ ‫האט זיך די וואגן איבערגעקערט‪ ,‬און דער גרויסער‬ ‫גיין צום צדיק‪ ,‬און דער פריץ האט געזאגט‪" ,‬אזא‬ ‫גאון דער הייליגער מנוחת אשר איז אריינגעפאלן‬ ‫צדיק‪ ,‬נביא און בעל מופת האב איך נאך קיינמאל‬ ‫אין בלאטע‪ ,‬האט די רעבעצין פון דאן מער נישט‬ ‫נישט געזען"‪ ,‬און דער פריץ האט פארשפרייט דעם‬ ‫געבעטן איר מאן ארויסצוגיין פון שטאט‪.‬‬ ‫נס צווישן אלע גוים‪ ,‬און עס איז פון דעם‬ ‫•••‬ ‫ארויסגעקומען א גרויסע קידוש השם‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין א ווינטער נאכט‬ ‫•••‬ ‫האט דער רב געהערט‪ ,‬אז איינער פון די ארימע פון‬ ‫די רעבעצין די צדקת מרת ניחא ע"ה האט‬ ‫שטאט איז אריין אין הויף און גנב'עט האלץ פון זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אמאל איז א מענטש געקומען קיין‬ ‫אוצר‪ ,‬גלייך האט ער געזאגט פאר די בני בית‪" ,‬אז‬ ‫‪18‬‬ ‫מופתים אונטער א לבוש פון טבע‪ ,‬אפילו פון זיינע‬ ‫טשענגער שפעט ביינאכט‪ ,‬און האט‬ ‫בני בית האט ער באהאלטן זיינע מופתים און דאס‬ ‫איבערגענעכטיגט ביי א קרוב‪ ,‬און דער איד האט‬ ‫פארשטעקט אין טבע‪ ,‬זיין איידעם דער גאון רבי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער ליידט שוין לאנג גרויסע יסורים‬ ‫יעקב שיק אב"ד נאדודוואר זי"ע‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫אין בויך‪ ,‬און ס'איז נישט געפונען געווארן קיין‬ ‫זיבן יאר סמוך על שלחנו‪ ,‬האט דערציילט‪.‬‬ ‫רפואה‪ ,‬האט דער קרוב געזאגט‪ ,‬ס'איז שוין געווען‬ ‫אזא פאל דא ביי אונז אין שטאט‪ ,‬און דער רבי דער‬ ‫אמאל איז געקומען א פרוי מיט איר זון‪ ,‬וואס‬ ‫הייליגער טשענגער האט געהייסן לייגן א הייסן‬ ‫איז געווען קראנק אין קאפ און האט שטענדיג‬ ‫דעקל פון א פלייש טאפ אויפן בויך‪.‬‬ ‫געשאקלט מיטן קאפ‪ ,‬איז זי איז שוין געווען ביי‬ ‫גרויסע דאקטוירים אבער אן א ערפאלג‪ ,‬דער‬ ‫דער איד האט געטון די עצה אפאר מאל אבער‬ ‫הייליגער מנוחת אשר האט איר געזאגט‪ ,‬אז זי זאל‬ ‫עס האט נישט געהאלפן‪ ,‬און ער איז געקומען צום‬ ‫בלייבן עטליכע טעג און גיין מיט דעם זון אין בית‬ ‫הייליגען מנוחת אשר ביינאכט מיט גרויס געוויין‪,‬‬ ‫רארן )קנים(‬ ‫המדרש‪ ,‬און ער האט געהייסן ברענגען ָ‬ ‫און האט דערציילט פארן רבין אז ער האט‬ ‫פון טייך און מאכן פון זיי א מאטע )מחצלת( אין בית‬ ‫געפערליכע יסורים‪ ,‬האט אים דער הייליגער‬ ‫המדרש‪ ,‬און דער זון זאל שלאפן דערויף‪.‬‬ ‫מנוחת אשר געזאגט‪ ,‬אז ער זאל לייגן א דעקל אויפן‬ ‫בויך‪ ,‬האט ער געזאגט פארן רבין‪" ,‬איך האב שוין די‬ ‫נאך עטליכע טעג איז ער אויפגעשטאנען און‬ ‫עצה געטון און עס העלפט נישט"‪.‬‬ ‫געווען אינגאנצן געזונט‪ ,‬און די שטאט האט זיך‬ ‫געוואונדערט און געהאלטן‪ ,‬אז זיכער האט דער רב‬ ‫האט דער הייליגער מנוחת אשר געפרעגט‪,‬‬ ‫דא באוויזן א גרויסע מופת‪.‬‬ ‫"וואסערע דעקל האסטו געניצט‪ ,‬א פליישיגע אדער‬ ‫א מילכיגע"‪ ,‬האט דער איד געזאגט‪" ,‬איך האב‬ ‫אבער דער רב האט מיט חכמה ערקלערט‪ ,‬אז‬ ‫געניצט א פליישיגע"‪ ,‬האט דער הייליגער מנוחת‬ ‫ער האט נאר פארשטאנען אין רפואה‪ ,‬אז ס'איז‬ ‫אשר געזאגט‪" ,‬ונהפוך הוא‪ ,‬די ברויכסט ניצן א‬ ‫געווען א ווארעם אין קאפ וואס האט ליב דעם ריח‬ ‫מילכיגע"‪ ,‬דער איד האט געפאלגט און ער האט‬ ‫פון די קנים‪ ,‬און די ווארעם איז ארויסגעגאנגען‬ ‫אזוי געטון‪ ,‬און איז געזונט געווארן אויף אייביג און‬ ‫צוליב וואס דער קינד איז געלעגן אויף די מאטע פון‬ ‫ער האט מער נישט געהאט קיין יסורים אויפן בויך‪,‬‬ ‫קנים‪.‬‬ ‫אבער באמת איז די עצה בכלל נישט געווען וואס‬ ‫האט געהאלפן‪ ,‬נאר וויבאלד דער צדיק האט כסדר‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז רבי יעקב יונגרייז‪ ,‬א זון‬ ‫פראבירט צו באהאלטן זיינע מופתים‪ ,‬האט ער‬ ‫פון רבי מנחם יונגרייז אב"ד באיאם זי"ע‪ ,‬איז אמאל‬ ‫געהייסן טון דעם עצה‪.‬‬ ‫געפארן אויף דער באן‪ ,‬און דארט אויפן באן איז ער‬ ‫•••‬ ‫געזעצן נעבן א הויכער אפיציר‪ ,‬און ווען דער‬ ‫די רעבעצין די צדקת מרת ניחא ע"ה האט‬ ‫אפיציר האט געהערט אז זיין נאמען איז יונגרייז‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז א איד איז געקומען צום הייליגען‬ ‫האט ער אים גערופן און געפרעגט‪ ,‬צי ער איז אן‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און האט דערציילט‪ ,‬אז ער ליידט‬ ‫אייניקל פונעם "רבי מטשענגער"‪ ,‬און געבעטן ער‬ ‫פון שרעקליכע ציינווייטאג‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫זאל אים דערציילן עפעס פון אים‪ ,‬און דער אייניקל‬ ‫מנוחת אשר זי"ע גענומען א שטיקל ברויט‪,‬‬ ‫האט דערציילט די מעשה‪ ,‬און ווען ער האט‬ ‫אויסגעקריצט דערויף געוויסע אותיות‪ ,‬און עס‬ ‫פארענדיגט‪ ,‬האט דער אפיציר געזאגט מיט‬ ‫געווארפן פאר א הונט אויפן גאס‪ ,‬לפלא‪ ,‬דער הונט‬ ‫התרגשות‪" ,‬איך בין געווען יענער יונגעל"‪.‬‬ ‫האט עס אויפגעגעסן און איז גלייך געשטארבן‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫אין דעם זעלבן רגע האט אויפגעהערט דער‬ ‫ר' שלמה צבי מאשקאוויטש פון אובער‪-‬‬ ‫ציינווייטאג‪ ,‬און ער איז מער קיינמאל נישט‬ ‫ווישעווא האט דערציילט‪ ,‬פון זיין זיידן ר' מרדכי‬ ‫צוריקגעקומען‪.‬‬ ‫ארי' מאשקאוויטש פון בארשא‪ ,‬אז נאך זיין חתונה‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אין די זומער טעג‪ ,‬איז פארלוירן געגאנגען דאס‬ ‫ווי באקאנט איז די דרך פונעם הייליגען מנוחת‬ ‫טייערע "שטערנטיכל" פון זיין ווייב מרת ברכה‪,‬‬ ‫אשר מטשענגער זי"ע געווען צו באהאלטן זיינע‬ ‫‪19‬‬ ‫•••‬ ‫וואס איז געווען גאר א טייערע זאך‪ ,‬זי האט געהאט‬ ‫אין תולדות המחבר אינעם ספר מנוחת אשר‬ ‫עגמת נפש‪ ,‬מ'האט דאס געזוכט איבעראל אבער‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫אן א ערפאלג‪.‬‬ ‫זי"ע האט פיל געזאגט תהלים און אריינגעלייגט‬ ‫גאר גרויסע כוחות אינעם הייליגען תהלים‪ ,‬און‬ ‫ער איז געפארן אויף שבת חנוכה קיין‬ ‫געפועל'ט גאר אסאך גרויסע ישועות דערמיט‪.‬‬ ‫טשענגער צום הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬ווען ער‬ ‫האט פארגעלייגט זיין צער פארן רב ערב שבת‪,‬‬ ‫אין דער הקדמה צו שו"ת מהרשד"ה שטייט‪,‬‬ ‫האט דער רב אים געזאגט ער זאל ווארטן ביז מוצאי‬ ‫אז ער האט געהערט פון די רעבעצין פונעם מנוחת‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫אשר זי"ע‪ ,‬אז א פשוט'ער איד‪ ,‬וואס איז געווען‬ ‫רגיל אין אמירת תהלים און מעמדות‪ ,‬האט איר‬ ‫מוצאי שבת האט דער רב אים געזאגט אז דאס‬ ‫דערציילט‪ ,‬ווי ער איז קראנק געווארן אויף די פיס‪,‬‬ ‫שטערנטיכל איז שוין געפונען‪ ,‬האט ער געפרעגט‬ ‫און די רפואות פון די דאקטוירים האבן נישט‬ ‫פון וואנען ווייסט דער רב‪ ,‬האט דער רב‬ ‫געהאלפן‪ ,‬אויך נישט די מרחץ אין פישטיאן‪.‬‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ווען א איד גייט שטענדיג אין‬ ‫זויבערע פלידערן )מכנסים(‪ ,‬זעהט ער מסוף העולם‬ ‫ער איז געפארן קיין טשענגער צום הייליגען‬ ‫ועד סופו"‪.‬‬ ‫מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און ווען ער איז אנגעקומען‪ ,‬האט‬ ‫ער געטראפן דעם רב לערנען גמרא רש"י תוספות‪,‬‬ ‫ווען ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬האט זיין ווייב‬ ‫און האט דערציילט פארן רבין‪ ,‬אז ער ליידט שוין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די גויה שכנה איז שבת געקומען‬ ‫לאנג יסורים אויף די פיס‪ ,‬און ס'העלפט נישט קיין‬ ‫נעמען הינער וואס זענען אנטלאפן אין איר גארטן‪,‬‬ ‫שום רפואה און קיין מרחצאות‪.‬‬ ‫און דארט האט זי געפונען דאס שטערנטיכל‪ ,‬און‬ ‫זונטאג האט זי עס צוריקגעברענגט‪.‬‬ ‫דער רב האט גענומען א שטיקל צוקער וואס‬ ‫•••‬ ‫איז געלעגן אויפן טיש פון זיינע שיריים‪ ,‬און‬ ‫הרה"צ רבי שמואל דוד קרויס אב"ד אודווארי‬ ‫געהייסן אים מאכן א ברכה און עס עסן‪ ,‬און נאך‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬זיין באבע‪ ,‬די צדקת די‬ ‫בשעת ער איז געשטאנען פאר אים‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫רעבעצין פון טשעטשאוויטץ וואס איז געווען א‬ ‫געפילט אז ער איז געזונט‪ ,‬און דער רב האט אים‬ ‫טאכטער פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬איז‬ ‫געבענטשט און געזאגט‪ ,‬ער זאל זאגן יעדן טאג‬ ‫געפארן מיט איר טאכטער אין א וואגן קיין‬ ‫פינף קאפיטל תהלים‪ ,‬און פון דעמאלט איז ער‬ ‫טשענגער צו באזוכן איר טאטן‪ ,‬אויפן וועג האט‬ ‫געווען געזונט אויף די פיס און קיינמאל מער נישט‬ ‫אויסגעבראכן א גרויסע שריפה נעבן דעם וואגן‪ ,‬און‬ ‫געפילט קיין ווייטאג‪.‬‬ ‫זיי האבן נישט געקענט אנטלויפן‪ ,‬ווייל אויף איין‬ ‫•••‬ ‫זייט איז געווען א טייך‪.‬‬ ‫אין ספר בית אשר ווערט געברענגט‪ ,‬אז רבי‬ ‫יצחק טיגערמאן אב"ד בעקעש־טשאבא זי"ע האט‬ ‫אבער נאכדעם האבן זיי געזען א נס גלוי‪ ,‬ווייל‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז דער בעל המעשה אליין האט אים‬ ‫פלוצלינג איז דאס פייער אויסגעלאשן געווארן‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬זיין מאמע איז קראנק געווארן מיט א‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען קיין טשענגער‪ ,‬האט‬ ‫שווערער קרענק‪ ,‬און די דאקטוירים האבן נישט‬ ‫דער רב זיי געזאגט‪" ,‬הרבה יגעתי עד שיכולתי‬ ‫געפונען קיין רפואה‪ ,‬ס'איז נאך נישט געווען קיין‬ ‫להציל אתכן"‪ ,‬און די רעבעצין פונעם הייליגען‬ ‫באן‪ ,‬און ער האט געמוזט רייטן אויף א פערד‬ ‫מנוחת אשר‪ ,‬די צדקת מרת ניחא ע"ה האט‬ ‫צוועלף שעה ביז טשענגער‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זי האט געזען ווי איר מאן דער‬ ‫הייליגער מנוחת אשר האט פלוצלינג אויפגעהערט‬ ‫ווען ער האט מזכיר געווען די מאמע ביים‬ ‫צו לערנען‪ ,‬און ווען זי האט אים געפרעגט די סיבה‪,‬‬ ‫הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬האט דער רב געהייסן‪,‬‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער זעט אז איינער פון זיין‬ ‫אז די חולה זאל זאגן געוויסע פינף קאפיטל תהלים‬ ‫משפחה איז אין א צרה און מ'דארף זיי צו הילף‬ ‫יעדן טאג‪ ,‬ווען דער הייליגער מנוחת אשר האט‬ ‫קומען‪.‬‬ ‫‪20‬‬ ‫ווען דער בחור איז אנגעקומען צוריק מיט די‬ ‫געוואלט אז דער איד זאל אויפשרייבן וועלכע‬ ‫וואגן‪ ,‬האט דער רב גערופן די עגונה‪ ,‬און זי האט‬ ‫קאפיטלעך די חולה זאל זאגן‪ ,‬האט ער געזאגטף‪,‬‬ ‫גלייך דערקענט יענעם איד‪ ,‬אז ער איז איר‬ ‫"רבי‪ ,‬איך געדענק די קאפיטלעך אוןאיך וועל זיי‬ ‫פארלוירענעם מאן‪ ,‬דער רב האט אים אריינגערופן‬ ‫נישט פארגעסן"‪.‬‬ ‫און שטארק אנגעשריגן‪ ,‬פארוואס האסטו‬ ‫איבערגעלאזט אזא אומגליקליכע פרוי? ער איז‬ ‫אבער ווען ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫דערשראקן געווארן‪ ,‬פארשטאנען אז די גאנצע‬ ‫פארגעסן וועלכע קאפיטלעך די חולה זאל זאגן‪,‬‬ ‫האלץ־מעשה איז געווען פון הימל כדי ער זאל‬ ‫האט די מאמע יעדן טאג אויסגעזאגט גאנץ תהלים‪,‬‬ ‫געפונען ווערן‪ ,‬און אוין פלאץ געגעבן א גט פאר די‬ ‫אבער עס איז נישט בעסער געווארן‪ ,‬נאר אדרבה‬ ‫ווייב‪.‬‬ ‫עס איז איר ערגער געווארן‪ ,‬איז דער זון ווידער‬ ‫•••‬ ‫אריבערגעפארן קיין טשענגער‪ ,‬דער רב האט זיך‬ ‫דער שו"ב ר' אברהם יודא האט דערציילט בשם‬ ‫געוואונדערט און געפרעגט‪ ,‬צי זי האט געזאגט די‬ ‫א איד פון מעדיעש‪ ,‬וואס איז געווען ביי דער‬ ‫פינף קאפיטל‪ ,‬און ער האט מודה געווען אז ער‬ ‫מעשה‪ ,‬אמאל איז דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע‬ ‫האט פארגעסן און זי האט געזאגט גאנץ תהלים‪.‬‬ ‫געווען אין א באד‪-‬ארט און געשטאנען מיט אסאך‬ ‫פריינד וואס זענען געקומען אים באזוכן‪.‬‬ ‫האט דער רב געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬שוטה‪,‬‬ ‫אויב דער דאקטאר גיבט א רעצעפט פאר א‬ ‫בשעת מעשה איז דורכגעגאנגען א‬ ‫מעדעצין‪ ,‬וועט דעם א חולה נעמען אלע‬ ‫קאטוילישער גלח‪ ,‬א רשע און שונא ישראל‪ ,‬און‬ ‫מעדעצינען וואס די אפטייקא פארמאגט‪ ,‬אוודאי‬ ‫ווען ער האט געזען דעם רב און דעם כבוד וואס‬ ‫נישט‪ ,‬גיי אהיים און זאג אז די חולה זאל זאגן דווקא‬ ‫מען גיט אים‪ ,‬האט ער זיך דערצערנט פון קנאה‪,‬‬ ‫די ‪ 5‬קאפיטלעך וואס איך האב דיר געזאגט בעפאר"‪,‬‬ ‫זיך אפגעקערט פון אים מיט א פארדרייטע פנים‬ ‫און דאס מאל האט די רבי אים אפגעשריבן וועלכע‬ ‫און זיך געשטעלט אויף א זייט‪.‬‬ ‫קאפיטלעך‪ ,‬און די חולה האט טאקע אזוי געטון‪,‬‬ ‫און איז געזונט געווארן‪.‬‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע האט געזאגט‬ ‫•••‬ ‫צו די ארומשטייענדע‪ ,‬אז עס דאכט זיך אים אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז געקומען א‬ ‫דער גלח וועט נאך גיין "צוריק און נישט פאראויס"‪,‬‬ ‫עגונה צום הייליגען מנוחת אשר זי"ע‪ ,‬און זי האט‬ ‫און דער הייליגער מנוחת אשר איז אוועק צו זיין‬ ‫דערציילט פארן רבין‪ ,‬אז איר מאן איז פלוצלינג‬ ‫צימער‪.‬‬ ‫פארשוואונדן געווארן‪ ,‬און זי ווייסט נישט פון אים‬ ‫שוין עטליכע יאר‪.‬‬ ‫דעם זעלבן טאג איז דער גלח געגאנגען אין‬ ‫בית הכסא אויפן בוידעם פון זיין אכסניא‪ ,‬און ווען‬ ‫דער רב האט זי געהייסן בלייבן אין זיין הויז‬ ‫ער איז דארט געזעסן‪ ,‬האט זיך דאס בית הכסא‬ ‫און ווארטן‪ ,‬אפאר טאג שפעטער איז געווען א‬ ‫אונטער אים צעבראכן‪ ,‬ער איז אראפגעפאלן‪ ,‬און‬ ‫יריד־טאג‪ ,‬האט דער הייליגער מנוחת אשר‬ ‫מען האט אים ארויסגענומען טויט‪" ,‬כן יאבדו כל‬ ‫געשיקט זיין הויז‪-‬בחור צום האלץ־מארק‪ ,‬און אים‬ ‫אויביך ד'"‪.‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז דעם ערשטן וואגן האלץ זאל ער קויפן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫און אויב איינער וועט אנטראגן צו צאלן מער‪ ,‬זאל‬ ‫א אייניקל פונעם הייליגען מנוחת אשר זי"ע‬ ‫ער כסדר ארויפגיין מיטן פרייז‪ ,‬און פאר יעדע פרייז‬ ‫שרייבט‪ ,‬אז דער זיידע איז געווען באקאנט פאר א‬ ‫זאל ער זעהן צו קויפן דעם וואגן פון האלץ‪.‬‬ ‫פועל ישועות אויך מיט רפואות‪ ,‬און פילע וואס די‬ ‫גרעסטע דאקטוירים האבן זיך מייאש געווען האבן‬ ‫אזוי האט טאקע פאסירט‪ ,‬א צווייטער האט‬ ‫זיך דורך אים אויסגעהיילט‪ ,‬און פילע האבן עדות‬ ‫כסדר ארויפגעטריבן דעם פרייז‪ ,‬אבער צום סוף‬ ‫געזאגט אז די רפואות זענען נאר געווען א "מסוה‬ ‫האט דער בחור געקויפט דעם וואגן מיט האלץ‪ ,‬און‬ ‫הטבע"‪ ,‬אבער דער עיקר איז געווען זיין גרויסער‬ ‫יענער צווייטער איז נאכגעגאנגען דעם וואגן מיט‬ ‫כח – "רצון יראיו יעשה"‪.‬‬ ‫קללות ביז אין רב'ס הויף אריין‪.‬‬ ‫‪21‬‬ ‫וואוינט ביי אייך אינעם דארף‪ ,‬און דארט וועסטו‬ ‫דער שו"ב ר' משה פון זערינד האט דערציילט‬ ‫געפינען דיין קו"‪ ,‬דער פויער איז נישט געווען קיין‬ ‫פונעם מלמד ר' יצחק ע"ה פון עטשעד‪ ,‬אז זיין ווייב‬ ‫גרויסער חכם‪ ,‬און ער האט נישט פארשטאנען‬ ‫איז קראנק געווארן‪ ,‬און ער איז געפארן אין חול‬ ‫דעם רב'ס כוונה‪ ,‬נאר ער האט פארשטאנען ווי עס‬ ‫המועד קיין טשענגער בעטן דעם רב ער זאל געבן‬ ‫טייטש‪" ,‬אז ר׳ משולם פייש איז דער גנב"‪.‬‬ ‫א רפואה‪ ,‬דער רב האט געזאגט‪" ,‬וואס קען איך דיר‬ ‫טון – היינט איז חול המועד און איך שרייב נישט אין‬ ‫ווען ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫חול המועד‪ ,‬און דער אפטייקער גיט נישט די‬ ‫גענומען א גרויסן שטעקן אין האנט‪ ,‬איז אריין צום‬ ‫מעדיצין וואס איך בעט אן א רעצעפט‪ ,‬אבער זארג‬ ‫הייליגען צדיק ר׳ משולם פייש און געזאגט‪ ,‬״איך‬ ‫נישט‪ ,‬פאר אהיים בשלום‪ ,‬אויך אן מעדיצין וועט‬ ‫קום איצט צוריק פון טשענגער‪ ,‬און דער צדיק האט‬ ‫דיין ווייב האבן א רפואה שלימה"‪.‬‬ ‫מיר אנטפלעקט אז ביי אייך וועל איך געפינען מיין‬ ‫קו‪ ,‬הער זשע‪ ,‬ר׳ משולם פייש‪ ,‬וואס איך זאג איצט״‪,‬‬ ‫ווען דער מלמד ר' יצחק איז אהיימגעקומען‬ ‫און דער פויער האט אויפגעהויבן דעם קול און‬ ‫איז זי שוין געווען געזונט‪ ,‬און ער האט זי געפרעגט‬ ‫געויזן דעם שטעקן און געזאגט‪ ,‬״אויב איר גיט מיר‬ ‫ווען עס האט זיך אנגעהויבן בעסערן‪ ,‬און עס איז‬ ‫צוריק מיין קו איז גוט‪ ,‬און אויב נישט‪ ,‬וועל איך אייך‬ ‫ארויס פונקט די שעה וואס דער רב האט אים‬ ‫מיט דעם שטעקן צעברעכן די ביינער‪ ,‬ווייל איצט‬ ‫געזאגט – און לאנגזאם איז זי אינגאנצן‬ ‫ווייס איך שוין זיכער אז איר האט געגנבעט מיין קו‪,‬‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪.‬‬ ‫אזוי ווי דער צדיק האט געזאגט"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין א קליין דארף‬ ‫דער הייליגער צדיק ר׳ משולם פייש האט אים‬ ‫לעבן שטאט טשענגער האט געוואוינט דער‬ ‫אין זיין תמימות און גרויסער ענווה געענטפערט‪,‬‬ ‫הייליגער צדיק רבי משולם פייש השרף מטאהש‬ ‫ער זאל גיין אהיים שטיל‪ ,‬און צוגעזאגט‪ ,‬אז אין דער‬ ‫זי״ע‪ ,‬נאך פאר ער איז באקאנט געווארן מיט זיין‬ ‫נאכט וועט די קו צוריקקומען צו אים‪ ,‬און טאקע‪,‬‬ ‫צדקות און תמימות‪ ,‬אין האט געלעבט אין א גרויס‬ ‫אין זכות פון זיין תפילה איז די קו אין דער זעלבער‬ ‫נויט און דחקות‪ ,‬און דער הייליגער מנוחת אשר איז‬ ‫נאכט צוריקגעקומען צום פויער‪ ,‬נאך די מעשה‬ ‫שוין דאן געווען דער גרויסער מופת‪-‬צדיק פון דער‬ ‫האט דער פויער זיך גערימט פאר זיינע באקאנטע‪,‬‬ ‫געגנט‪ ,‬און אפילו פשוטע בעלי בתים פון די‬ ‫אז ער האט גוט געטון אז ער איז געפארן צום‬ ‫ארומיגע דערפער זענען אים געקומען בעטן הילף‪.‬‬ ‫טשענגערער צדיק‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬״זעט איר‪,‬‬ ‫דער רבי האט תיכף געוואוסט ווער דער גנב איז!״‪.‬‬ ‫איינמאל איז צום הייליגען מנוחת אשר זי"ע‬ ‫געקומען‪ ,‬א איד א תמים און א פויער וואס האט‬ ‫געוואוינט אינעם זעלבן שטאט פון דעם שרף‬ ‫מטאהש‪ ,‬און ער האט דערציילט פאר מנוחת אשר‪,‬‬ ‫אז עס איז אים פארלוירן געגאנגען זיין קו‪ ,‬און‬ ‫געבעטן דעם רב ער זאל אים העלפן געפינען די קו‪.‬‬ ‫דער הייליגער מנוחת אשר האט געקענט און‬ ‫געוויסט דעם הייליגען שרף מטאהש'ס גרויסקייט‬ ‫אין צדקות‪ ,‬און ער האט געוואוסט פון זיין‬ ‫שרעקליכע דחקות‪ ,‬און ער האט געוואלט אז מען‬ ‫זאל זיין נאמען און צדקות באקאנט מאכן‪ ,‬כדי ער‬ ‫זאל פון דעם עפעס האבן און זאל צוביסלעך ארויס‬ ‫גיין פון זיין דחקות‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער מנוחת אשר זי"ע געזאגט‬ ‫צו דעם פויער‪ ,‬״גיי צו רבי משולם פייש וואס‬ ‫‪22‬‬ ‫געווען דעם הוי גולה למקום תורה און ארום‬ ‫יארצייט ו' כסלו‬ ‫געפארן לערנען אין אנדערע ישיבות‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי מנחם ב"ר מאיר זי"ע‪) ,‬אייזענשטאט(‬ ‫ער האט חתונה געהאט בזיווג ראשון מיט דעם‬ ‫בעל חומת א"ש‪ ,‬אב"ד חוסט אונגוואר‬ ‫טאכטער פון הרבני הנגיד רבי אלחנן דוב הכהן‬ ‫ראטה מליסקא ז"ל‪ ,‬אבער ליידער האט זי נישט‬ ‫מאריך ימים געווען‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט אונגוואר‪ ,‬בשנת תקס"ח‪.‬‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫צו זיין טאטע הגה"ק רבי מאיר א"ש בעל מהר"ם‬ ‫הצדקת מרת רבקה רחל ע"ה‪,‬‬ ‫א"ש אב"ד אונגוואר זי"ע‪,‬‬ ‫בת הרבני הנגדי רבי שמואל סג"ל הורוויץ מליסקא‬ ‫בן הגה"ק רבי יהודה לייב הש"ץ בקהלת‬ ‫ז"ל‪,‬‬ ‫אייזנשטאט זי"ע‪,‬‬ ‫א אייניקל פונעם של"ה הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫בן הגה"ק רבי מאיר אב"ד יאקא זי"ע‪ ,‬מגורשי פולין‬ ‫מק"ק פינטשוב‪.‬‬ ‫נאך די חתונה האט ער געהארעוועט אויף‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חנה ע"ה‪,‬‬ ‫תורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז דארט אין‬ ‫בת הגה"ק רבי דוד דייטש בעל אהל דוד אב"ד‬ ‫ליסקא שוין געווען מפורסם מיט זיין גדלות‬ ‫נאוועמעסטא זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה‪ ,‬דארט האט ער זיך גאר שטארק מקשר‬ ‫בן הגה"ק רבי מנחם מענדל אב"ד טיטשאף זי"ע‪,‬‬ ‫געווען מיט דעם צדיק הרה"ק רבי צבי הירש בעל‬ ‫בן הגה"ק רבי מרדכי בעל מור דרור זי"ע‪,‬‬ ‫אך פרי תבואה מליסקא זי"ע‪.‬‬ ‫עס איז געווען מקובל אין די משפחה‪ ,‬אז זיי‬ ‫שטאמען פון רבינו יהודה החסיד זי"ע‪.‬‬ ‫מען דערציילט‪ ,‬אז ווען דער צדיק פלעגט‬ ‫פארן צו זיין טאטן דער הייליגער מהר"ם א"ש זי"ע‬ ‫ער איז געווען א גאון מובהק און א צדיק יסוד‬ ‫אויף א שבת‪ ,‬פלעגט דער טאטע כסדר בעטן‪ ,‬אז‬ ‫עולם סיני עוקר הרים‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס‬ ‫ער זאל איבער זאגן א דבר תורה פון זיין חבר דער‬ ‫א בעל מחדש נפלא‪ ,‬ער פלעגט לערנען תורה מיט‬ ‫הייליגער ליסקער רב זי"ע‪.‬‬ ‫א געוואלדיגע התמדה ממש ביז עס האט זיך אים‬ ‫אויס געלאזט זיינע כוחות‪ ,‬ער האט מרביץ תורה‬ ‫אפאר יאר נאך די חתונה‪ ,‬האט מען אים אויף‬ ‫געווען פאר הונדערטער תלמידים גאונים וגדולים‬ ‫גענומען אלס רב אין שטאט סערעדנא‪ ,‬בשנת‬ ‫בתורה‪.‬‬ ‫תר"ה איז ער געווארן רב אין דעם גרויסן שטאט‬ ‫חוסט‪ ,‬דארט האט ער מרביץ תורה געווען פאר‬ ‫ער האט פאר די תלמידים כסדר מוסר געזאגט‬ ‫הונדערטער תלמידים גאונים און גדולים בתורה‪.‬‬ ‫אבער מיט זיין געוואלדיגע לשון למודים וואס‬ ‫זענען געווען דברים היוצאים מן הלב ונכנסים אל‬ ‫ער האט געהאט א געוואלדיגע קשר מיט די‬ ‫הלב‪ ,‬פזר נתן לאביונים ער האט גאר גרויסע‬ ‫תלמידים און זיך אוועק געגעבן פאר זיי מיטן‬ ‫סכומים אויס געטיילט פאר ארימעלייט און פאר‬ ‫גאנצן הארץ און אריין געלייגט אין די תלמידים‬ ‫עניי ארץ ישראל‪.‬‬ ‫תורה ויראת שמים און ברען צו עבודת השם‪.‬‬ ‫גאנץ אנפאנג האט ער געלערנט ביי זיין גרויסן‬ ‫כ"ד טבת בשנת תרי"ב ווען זיין הייליגע טאטע‬ ‫טאטן וואס האט אין דעם זון גאר אסאך תורה אריין‬ ‫דער מהר"ם א"ש זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט‬ ‫געלייגט‪ ,‬ער איז שוין יונגערהייט געווען באוויסט‬ ‫מען דאן אויף גענומען דעם זון רבי מנחם אלס‬ ‫אלס א גאון בתורה און א מתמיד עצום‪.‬‬ ‫ממלא מקום אין שטאט אונגוואר‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫דאן עוסק געווען און דריקן די הייליגע ספר פונעם‬ ‫ער האט עוסק געווען בתורה מיט א‬ ‫טאטן זכרון יהודה‪.‬‬ ‫געוואלדיגע התמדה‪ ,‬שפעטער האט ער מקיים‬ ‫‪23‬‬ ‫זענען געקומען מבקר חולה זיין דעם צדיק‪ ,‬דער‬ ‫ער האט איבער געלאזט נאך זיך תלמידים גאונים‬ ‫צדיק האט יעדן איינעם מקבל געווען מיט כבוד‪,‬‬ ‫וגדולים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫אויך האט ער געבעטן יעדן איינעם צו געבן די‬ ‫האנט און וואונטשן א רפואה שלימה‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אליעזר דייטש בעל פרי השדה אב"ד‬ ‫באניהאד זי"ע‪,‬‬ ‫ווען זיין איידעם הגה"ק רבי יעקב גרינוואלד‬ ‫הגה"ק רבי אברהם חיים איינהארן בעל עצי העולה‬ ‫זי"ע וואס איז געווען שטארק מקושר צום שווער‪,‬‬ ‫ממאסיעף זי"ע‪,‬‬ ‫איז געקומען אים מבקר חולה זיין‪ ,‬האט אים דער‬ ‫הגה"ק רבי טוביה ראזענטהאל בעל שושן עמק‬ ‫צדיק געזאגט די סיבה פארוואס ער בעט יעדן‬ ‫מבאניהאד זי"ע‪,‬‬ ‫איינעם די האנט און א ברכה‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן‬ ‫הרה"ק רבי יוסף מאיר ווייס בעל אמרי יוסף‬ ‫)ברכות ה'( ַר ִבּי ִחיָּ יא ַבּר ַא ָבּא ֲח ַלשׁ‪ָ .‬על ְלגַ ֵבּיהּ ַר ִבּי‬ ‫מספינקא זי"ע‪,‬‬ ‫סּוּרין‪ֲ ,‬א ַמר ֵליהּ‪ :‬א ֵהן‬‫יוֹחנָ ן ֲא ַמר ֵליהּ‪ֲ :‬ח ִב ִיבין ָע ֶלי‪ ‬יִ ִ‬ ‫ָ‬ ‫הגה"ק רבי יצחק ווערצבערגער דומ"ץ דעעש זי"ע‪,‬‬ ‫וְ ‪‬א ְשׂכָ ָרן‪ֲ .‬א ַמר ֵליהּ‪ַ :‬הב ִלי יְ ָד‪ .‬יְ ַהב ֵליהּ יְ ֵדיהּ‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי ישכר דוב קאהן בעל בינת יששכר אב"ד‬ ‫אוֹק ֵמיהּ‪ ,‬און דערפאר האפט ער אז איינער כאטש‬ ‫וְ ְ‬ ‫ערדי סענזשארץ זי"ע‪,‬‬ ‫וואס וועט אים געבן די האנט‪ ,‬וועט זיין אויף דעם‬ ‫הגה"ק רבי יחזקאל גראספעלד בעל אוהל מועד‬ ‫מדריגה און דער ריכטיגער מענטש וואס זאל אים‬ ‫אב"ד טשאפ זי"ע‪,‬‬ ‫אויסהיילן‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי פנחס שטיין בעל קנאת פנחס אב"ד‬ ‫מיקלאש זי"ע‪,‬‬ ‫מיטוואך פרשת ויצא ו' כסלו בשנת תר"ל די‬ ‫הגה"ק רבי שלום גאלדענבערג בעל דברי שלום‬ ‫טאג פון זיין הסתלקות‪ ,‬האט דער גאון געבעטן אז‬ ‫אב"ד סוואליווע זי"ע‪.‬‬ ‫מען זאל אים אנטון פרישע זויבערע מלבושים‪ ,‬דאן‬ ‫האט ער געבעטן זיין שבת'דיגע טלית און געלייגט‬ ‫ער האט עוסק געווען אין צדקה וחסד מיט א‬ ‫תפילין צו דאווענען שחרית‪ ,‬אבער בעפאר ער‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש‪ ,‬ער האט זיך אוועק‬ ‫האט נאך געענדיגט דאווענען זייענדיג מעוטף אין‬ ‫געגעבן יעדן טאג פאר די צובראכענע אידן און די‬ ‫זיין טלית האט דער צדיק וקדוש צוריק געגעבן זיין‬ ‫ארימעלייט פון שטאט און געזארגט אז זיי זאלן‬ ‫הייליגע נשמה ליוצרה‪.‬‬ ‫האבן עסן און אלעס וואס זיי האבן געברויכט‪ ,‬אויך‬ ‫האט ער מייסד געווען בשנת תרי"ח צוזאמען מיט‬ ‫זיין חבר נאמן הרה"ק בעל אך פרי תבואה‬ ‫הגה"ק בעל כתב סופר זי"ע דעם קופת כולל שומרי‬ ‫מליסקא זי"ע האט דעם צדיק מספיד געווען מיט‬ ‫החומות לצדקת רבי מאיר בעל הנס פאר די עניי‬ ‫טרערן ביי זיך אין ביהמ"ד אין שטאט ליסקא‪ ,‬און‬ ‫ארץ ישראל‪.‬‬ ‫בשעת דעם הספיד האט ער געוויזן מיט די פינגער‬ ‫צום קרן מזרחית צפונית פונעם ביהמ"ד און‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬כאן שפך אותו הצדיק את לבו‬ ‫געווארן אינעם ספר חומת א"ש‪.‬‬ ‫בדמעות נכח פני השי"ת‪ ,‬והנה הצדיק הזה הוא ידוע‬ ‫שהי' איש תמים במעשיו ופיו וליבו היו שווים‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫ובודאי רבים עשו תשובה על ידו ע"כ יש לקונן‬ ‫עליו"‪ ,‬און דער הייליגער צדיק מליסקא האט צו‬ ‫הגה"ק רבי דוד אב"ד סאבראנץ זי"ע‪,‬‬ ‫געלייגט "כשנפטר רבינו נדמה לו כאילו ניטל הגג‬ ‫הגה"ק רבי מאיר א"ש אב"ד וואלאווע זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫מן הבית"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי שמואל עהרענפעלד בעל חתן סופר‬ ‫אב"ד מאטערסדארף זי"ע‪,‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ו' כסלו בשנת תר"ל‪,‬‬ ‫חתנו הגה"ק רבי יעקב גרינוואלד זי"ע‪,‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין שטאט אונגוואר‪ ,‬נעבן זיין‬ ‫חתנו הגה"ק רבי יוסף פריעד ממאזשאי זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגען טאטן דער מהר"ם א"ש זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תר"ל זיבן טאג בעפאר זיין פטירה‪ ,‬איז‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫דער צדיק וקדוש ליידער קראנק געווארן און‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫געלעגן אין גרויסע יסורים‪ ,‬גאונים און גדולים‬ ‫‪24‬‬ ‫קהילות‪ ,‬אויך איז ער געווען פון די וואס זענען‬ ‫מעשיות‬ ‫אריבער צום קיסר פראנץ יוזעף צו פויעלען אסאך‬ ‫טובות פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫דער גאון וקדוש רבי מנחם א"ש מאונגוואר זי"ע‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬חז"ל זאגן )מגילה יד‪ ,(.‬אז אויב מען‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ביים צווייטן משלחת‬ ‫זאגט שירה ווען מען ווערט ארויסגענומען פון‬ ‫צום קייזער פראנץ יוזעף‪ ,‬איז דער גאון וקדוש רבי‬ ‫קנעכטשאפט צו פרייהייט ביי יציאת מצרים‪ ,‬דאן‬ ‫מנחם א"ש זי"ע געווען פון די ראש המדברים‪ ,‬די‬ ‫"ממיתה לחיים לא כל שכן"‪ ,‬האט דער גאון רבי‬ ‫משלחת איז געווען פון פינף רבנים גדולי הדור‪,‬‬ ‫מנחם א"ש געפרעגט‪ ,‬ביי פורים האט מען געוואלט‬ ‫דער כתב סופר זי"ע‪ ,‬רבי מנחם א"ש זי"ע‪ ,‬רבי ירמיה‬ ‫אומברענגען די גוף פון די אידן‪ ,‬אבער די יוונים‬ ‫לעוו זי"ע‪ ,‬רבי מנחם כ"ץ זי"ע און רבי חיים סופר‬ ‫האבן דאך נישט געוואלט הרגענען די אידן‪ ,‬נאר זיי‬ ‫זי"ע‪ ,‬וואס זענען געקומען בעטן ביים קייזער‬ ‫אפרייסן פון דער תורה‪ ,‬איז וואו איז דא ביי חנוכה‬ ‫פרענץ יוזעף‪ ,‬אז די ערליכע אידן די יראים ושלמים‬ ‫"ממיתה לחיים"‪.‬‬ ‫זאלן קענען גרינדן באזונדערע קהילות‪ ,‬וואס וועלן‬ ‫זיך פירן נאר לויטן שלחן ערוך‪.‬‬ ‫נאר האט דער גאון רבי מנחם א"ש זי"ע‬ ‫געענטפערט‪ ,‬דער עיקר חיות פון א איד איז די‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי מנחם א"ש‬ ‫נשמה‪ ,‬און א איד וואס ווערט אפגעריסן פון תורה‬ ‫האט נאך אפיל נישט אנגעהויבן רעדן צום קיסר‬ ‫און מצוות‪ ,‬איז ווי א טויטער ממש‪ ,‬דעריבער‪ ,‬ווען‬ ‫האט ער אויסגעבראכן אין א שרעקליכע געוויין‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער האט אונז געראטעוועט פון די‬ ‫און ווי דער קייזער האט דערזעהן דעם אלטן רב‬ ‫יוונים‪ ,‬איז דאס טאקע געווען "ממיתה לחיים"‪ ,‬און‬ ‫וויינען‪ ,‬האט ער אים געפרעגט‪" ,‬פארוואס וויינסטו‪,‬‬ ‫אויף דעם קל וחומר האבן די חכמים מתקן געווען‬ ‫אזוי"‪ ,‬האט דער גאון רבי מנחם א"ש געענטפערט‪,‬‬ ‫חנוכה‪ ,‬צו לויבן און דאנקען און זאגן הלל‪ ,‬ווייל ביי‬ ‫"די הייליגע תורה‪ ,‬דאס וואס איז אונז‬ ‫דעם גרויסן גאון איז דאס געווען ריין אמת‪ ,‬ווייל‬ ‫איבערגעבליבן‪ ,‬ווילן אונזערע אפשטאמלינגע‬ ‫ביי אים איז א לעבן אן תורה געווען וווי מען איז‬ ‫ברידער אונז צורייסן‪ ,‬פאר דער הייליגער תורה‬ ‫באמת טויט‪.‬‬ ‫האבן אונזערע עלטען זיך שוין צענדליגער מאל‬ ‫•••‬ ‫מוסר נפש געווען זייער לעבן‪ ,‬און איצט איז זי אין‬ ‫אין ספר עולמו של אבא ווערט געברענגט‪ ,‬אז‬ ‫סכנה‪ ,‬ביטע‪ ,‬הער קייזער — דו ביסט אונזער‬ ‫דער צדיק פלעגט מקפיד זיין צו זאגן שארפע‬ ‫איינציגסטע האפענונג"‪.‬‬ ‫מוסר פאר די תלמידים‪ ,‬אבער גלייך נאכדעם האט‬ ‫ער איבער געבעטן זיינע תלמידים מיט ווארעמע‬ ‫דער קייזער איז אזוי דערציטערט געווארן פון‬ ‫ווערטער און געזאגט‪ ,‬געווענליך נאר אויף א בוים‬ ‫דעם בילד ווי א אלטע רב וויינט אזוי ביטערלעך‬ ‫וואס האט פירות און זעהט אויס שיין ווארפט מען‬ ‫פאר אים‪ ,‬און האט צו זיי געזאגט‪" ,‬ברואיגט זיך‪,‬‬ ‫שטיינער‪.‬‬ ‫חשובע רבנים! איר דארפט זיך נישט דערשרעקן —‬ ‫אזעלכע זאכן ווי די אינקוויזיציע אין שפאניע פון‬ ‫אבער אויף א ליידיגע בוים נישט‪ ,‬דאס זעלבע‬ ‫אלטע צייטן וועט נישט געשעהן אין מיין לאנד‪,‬‬ ‫איז מיט מוסר‪ ,‬ווייל מוסר זאגט מען נאר פאר א איד‬ ‫יעדער פאלק האט דער רשות צו לעבן מיט זיין‬ ‫וואס האט אין זיך תורה און יראת שמים און מצוות‬ ‫אמונה און לויט זיין גלויבונג‪ ,‬אן קיין שטערונג"‪ ,‬און‬ ‫ומעשים טובים‪ ,‬אבער פאר איינעם וואס האט נישט‬ ‫דער צדיק מיט זיינע אמת'ע טרערן האט אויס‬ ‫די אלע זאכן זאגט מען נישט קיין מוסר‪.‬‬ ‫גע'פועל'ט א ישועה פאר די אידן פון הונגריה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי מנחם‬ ‫א"ש זי"ע האט זיך גאר שטארק מוסר נפש געווען‬ ‫צו מזהיר זיין אידן אז מען זאל ח"ו נישט מבטל זיין‬ ‫קיין מנהג ישראל וואס מען האט מקבל געווען‬ ‫מאבותינו הקודמים‪ ,‬ער איז געווען פון די ראש‬ ‫המדברים ביי די אסיפת הרבנים פאר די פרימע‬ ‫‪25‬‬ ‫בן הרה"ק החוזה מלובלין זי"ע‪,‬‬ ‫יארצייט ז' כסלו‬ ‫נישט אסאך נאך די חתונה האט ער געהאט א קינד‬ ‫וואס איז ליידער נפטר געווארן אלס יונג קינד‪ ,‬און‬ ‫הרה"ק רבי אהרן )ארון( ב"ר קלונימוס קלמן הלוי‬ ‫ליידער האט ער שוין נישט געהאט נאך קינדער‪.‬‬ ‫זי"ע‪) ,‬אפשטיין(‪ ,‬מקראקא‬ ‫"הנקרא ר' ארון קראקאווער‪ ,‬אדער דער הויכער ר'‬ ‫נאך די חתונה איז דער צדיק געזעצן על‬ ‫ארון"‬ ‫שולחן חמיו פאר אפאר יאר‪ ,‬אויך האט ער דאן‬ ‫זוכה געווען זיך מסתופף צו זיין בצלו פון זיין‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט קראקא‪ ,‬בשנת תקנ"ה‪.‬‬ ‫הייליגען זיידן דער חוזה מלובלין זי"ע‪ ,‬יענע צייט‬ ‫האט דער צדיק געלערנט מיט א געוואלדיגע‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי קלונימוס קלמן הלוי‬ ‫התמדה‪ ,‬ער איז געווען באוויסט אלס א קדוש‬ ‫אפשטיין בעל מאור ושמש מקראקא זי"ע‪,‬‬ ‫וטהור און א גרויסע עובד השם‪ ,‬זיין עבודת התפלה‬ ‫בן הרה"ק רבי אהרן הלוי אפשטיין זי"ע‪.‬‬ ‫איז געווען מיט א געוואלדיגע אש קודש אבער‬ ‫מיט א געוואלדיגע באהאלטנקייט‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת מילכה‬ ‫ראדל ע"ה‪,‬‬ ‫בשנת תקפ"ג א' תמוז ווען זיין טאטע דער‬ ‫בת הנגיד רבי מרדכי גוטלאד זי"ע‪.‬‬ ‫הייליגער מאור ושמש זי"ע איז נסתלק געווארן‪,‬‬ ‫האט דער זון רבי אהרן נישט געוואלט נעמען דאס‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער טאטע דער‬ ‫רבנות אלס ממלא מקום‪ ,‬ער האט דאן עוסק‬ ‫הייליגער מאור ושמש זי"ע האט געזאגט בעפאר‬ ‫געווען און דריקן די הייליגע דברי תורה פון זיין‬ ‫זיין פטירה פארן זון רבי אהרן זי"ע‪ ,‬און פארן זון‬ ‫טאטן‪ ,‬ער האט דאן איבער געגעבן די דברי תורה‬ ‫הרה"ק דער גוטער איד מניישטאט זי"ע‪ ,‬אז ווען זיי‬ ‫פון זיין טאטן פאר הגה"ק רבי משה יעקב שארף‬ ‫וועלן ברויכן געלט‪ ,‬זאלן זיי אריין לייגן די האנט אין‬ ‫בעל דרכי יושר זי"ע הנקרא ר' יעק'לע אושפצינער‬ ‫טאש‪ ,‬און זיי וועלן דארט טרעפן געלט‪ ,‬אבער די‬ ‫זי"ע‪ ,‬און ער האט דעם ספר משלם געווען צום‬ ‫צוויי קדושים האבן דעם ברכה פונעם טאטן נישט‬ ‫דריק‪.‬‬ ‫געניצט‪ ,‬חוץ צוויי מאל ווען זיי האבן דאס באמת‬ ‫געברויכט‪.‬‬ ‫בשנת ת"ר ווען דער ספר איז שוין געווען‬ ‫גרייט צום דריק‪ ,‬איז ער ארום פאר הסכמות צו‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש וטהור‬ ‫צדיקי הדור ובתוכם הגה"ק בעל ארי' דבי עילאי‬ ‫נורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א גדול‬ ‫זי"ע וואס האט געהייסן אז מען זאל דעם ספר געבן‬ ‫וגאון און א בקי נפלא בתורת הנגלה והנסתר‪ ,‬ער‬ ‫דעם נאמען "מאור ושמש" און די טעם איז געווען‪,‬‬ ‫איז געווען א בורח מן הכבוד און נישט נושא פנים‬ ‫ווייל די הייליגע דברי תורה פונעם טאטן באלייכטן‬ ‫געווען פאר קיינעם‪ ,‬דער צדיק האט נישט געקענט‬ ‫די אויגן פון אידישע קינדער מיט די קדושה כלשון‬ ‫פארטראגן קיין ליגענט און געווען גאר גרויס אין‬ ‫קדשו‪" ,‬המשכילים יזהירו כזוהר הרקיע וכשמש‬ ‫מידות האמת‪ ,‬ער האט נישט געוואלט פירן קיין‬ ‫וירח"‪ ,‬בשנת תר"ב איז די ספר ארויס געקומען‬ ‫רבנות און זיך אייביג דערווייטערט פון כבוד‪ ,‬אבער‬ ‫דאס ערשטע מאל‪.‬‬ ‫הונדערטער אידן האבן זיך צו אים מדבק געווען‪,‬‬ ‫ער האט מיט זיין גרויסקייט מעורר געווען אידן צו‬ ‫ער האט בשום אופן נישט געוואלט נעמען די‬ ‫ווערן נאנט צום באשעפער און געווען א גרויסע‬ ‫רבנות אין שטאט קראקא‪ ,‬וויבאלד ער האט נישט‬ ‫פועל ישועות בקרב הארץ‪.‬‬ ‫געוואלט אז דאס זאל אוועק נעמען זיין צייט פון‬ ‫דריקן דעם ספר פון זיין טאטן‪ ,‬דער צדיק רבי ארון‬ ‫ער איז נתגדל געווארן ביי זיין גרויסן טאטן אין‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז ער ארבעט אויפן ספר אז עס זאל‬ ‫שטאט קראקא‪ ,‬און רוב פון זיין תורה און עבודת‬ ‫זיין פאר כלל ישראל‪ ,‬הרה"ק רבי שלמה הראשון‬ ‫השם האט דער צדיק קונה געווען פון זיין גרויסן‬ ‫מבאבוב זי"ע‪ ,‬האט געזאגט‪ ,‬אז דער ספר מאור‬ ‫טאטן‪.‬‬ ‫ושמש איז אויף חסידות‪ ,‬אזוי ווי דער שלחן ערוך‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיטן טאכטער פון הרה"ק‬ ‫איז אויף הלכה‪.‬‬ ‫רבי יוסף מטורטשין זי"ע‪,‬‬ ‫‪26‬‬ ‫שלמה זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש ר'‬ ‫אפילו ער איז נישט געווען קיין רב‪ ,‬האט ער‬ ‫ארון איז משפיע פרנסה פאר אלע וואס קומען צו‬ ‫אבער אויף געשטעלט דאס ערשטע ביהמ"ד פאר‬ ‫אים‪ ,‬ר' ארון פלעגט קומען צום הייליגען תפארת‬ ‫חסידים אין שטאט קראקא נאך יארן וואס די‬ ‫שלמה מרדומסק זי"ע צוויי מאל א יאר‪" ,‬יום כיפור‪,‬‬ ‫מתנגדים האבן דאס נישט צו געלאזט‪ ,‬מען האט‬ ‫און שבועות"‪.‬‬ ‫דעם ביהמ"ד געריפן "ר' ארון'ס קלויז"‪ ,‬עס איז‬ ‫געווען פון די שענסטע בתי מדרשים אין דעם‬ ‫בשנת תרכ"ו האט פאר רבי ארון געכאפט א‬ ‫גאנצן געגענט‪ ,‬ער איז לימים געווארן פון די ראשי‬ ‫חשק צו קומען צום רבין חודש אדר‪ ,‬און ער איז‬ ‫העדה וואס האבן אונטער געשריבן אויפן כתב‬ ‫אנגעקומען דאנערשטאג קיין ראדומסק‪ ,‬ווען ער‬ ‫הרבנות פון הגה"ק רבי שמעון סופר זי"ע דער‬ ‫איז אריין געקומען געבן שלום פארן רבין‪ ,‬האט‬ ‫צווייטער זון פונעם הייליגען חתם סופר זי"ע‬ ‫אים די רבי מקבל געווען מיט א מוראדיגע שמחה‬ ‫ווערנדיג רב אין שטאט קראקא‪.‬‬ ‫און געזאגט‪ ,‬חז"ל זאגן דאך "הארון נושא את‬ ‫נושאיו"‪ ,‬דער תלמיד ר' ארון האט גלייך‬ ‫ער איז געווען מקושר און זיך מסתופף געווען‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז די רבי איז מרמז זיין פטירה‪ ,‬און‬ ‫ביי רוב פון די צדיקים בדורו‪ ,‬אפילו די רבנים און‬ ‫טאקע יענעם נאכט ליל שישי כ"ט אדר איז די רבי‬ ‫צדיקים וואס זענען געווען גאר אסאך יונגער פון‬ ‫דער הייליגער תפארת שלמה זי"ע נסתלק‬ ‫אים‪ ,‬האט זיך אבער דער רבי ארון זי"ע מסתופף‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫געווען בצולם און געשטאנען ביי זיי ווי א חסיד ביי‬ ‫זיין רבין‪ ,‬אפילו ער איז באמת געווען א קדוש‬ ‫ווען מען האט גענדיגט מאכן די טהרה‪ ,‬האבן‬ ‫וטהור און ראי' צו פירן אליין א גרויסע קהלה‪ ,‬זיין‬ ‫די חברה קדישא געזעהן אז פונעם נאז פונעם רבין‬ ‫עניוות איז געווען גאר גרויס‪ ,‬ער האט פון זיך בכלל‬ ‫דער הייליגער תפארת שלמה רינט בלוט‪ ,‬און דאס‬ ‫נישט געהאלטן און מקרב געווען יעדן איד מיט א‬ ‫האט אפ געהאלטן די לוי'‪ ,‬איז די תלמיד רבי ארון‬ ‫געוואלדיגע אהבה‪.‬‬ ‫צו געגאנגען צום רבין און אריין געזאגט אונעם‬ ‫אויער‪ ,‬די רבי זאל וויסן אז עס איז ערב שבת קודש‬ ‫ער האט געהאט א ספעציעלע קרבות צום‬ ‫און די זמן איז קורץ‪ ,‬דערוועגן בעט איך אז די רבי‬ ‫הייליגען תפארת שלמה מרדומסק זי"ע‪ ,‬איינמאל‬ ‫זאל אפשטעלן דאס בלוט‪ ,‬כדי מען זאל קענען‬ ‫ווען רבי ארון איז געפארן צום צדיק‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫מאכן דעם לוי' און נישט ח"ו קומען לידי חילול‬ ‫תפארת שלמה‪ ,‬איז געווען א גרויס געדרענג‬ ‫שבת‪.‬‬ ‫בשעת די תורה זאגן‪ ,‬אלע חסידים האבן זיך‬ ‫געשטיפט צו הערן די תורה פונעם הייליגען‬ ‫גלייך האט דאס בלוט אויף געהערט און מען‬ ‫תפארת שלמה זי"ע‪ ,‬רבי ארון איז אבער געווען א‬ ‫איז געגאנגען צו די לוי'‪ ,‬און טאקע ווי די רבי האט‬ ‫גרויסער עניו און ער האט זיך געשטעלט אין די‬ ‫יארן פריער געזאגט‪" ,‬הארון נושא את נושאיו"‪ ,‬איז‬ ‫זייט און פרובירט פון דארט צו הערן די תורה‬ ‫זיין תלמיד רבי אהרן געווען פון די נושאי המיטה‪.‬‬ ‫פונעם רבין‪.‬‬ ‫דער תפארת שלמה האט דאס באמערקט‪,‬‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי ארון זי"ע האט‬ ‫האט ער זיך אנגערופן‪ ,‬חז"ל זאגן )מגילה י‪ (:‬מקום‬ ‫גאר שטארק מאריך ימים געווען קרוב צו די ‪90‬‬ ‫ארון אינו מן המדה‪ ,‬דער ארון האט נישט פארנומען‬ ‫יאר‪ ,‬ליידער האט דער צדיק נישט איבער געלאזט‬ ‫קיין פלאץ אין קודש הקדשים‪ ,‬מיט דעם אלעם‬ ‫קיין זש"ק‪.‬‬ ‫האט מען די לוחות אריינגעלייגט דווקא אין די ארון‪,‬‬ ‫ווייל די תורה גייט נאר אריין אין אזא איינעם וואס‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ז' כסלו בשנת תרמ"ב‪,‬‬ ‫פארנעמט נישט קיין ארט‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז סמוך ונראה צום טאטן אין‬ ‫ביה"ח החדש אין שטאט קראקא‪.‬‬ ‫ר' ארון קראקאווער‪ ,‬האט געהאט א‬ ‫ספעציעלע קירבה ביים הייליגען תפארת שלמה‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫זי"ע‪ ,‬און די רבי האט כמה פעמים געזאגט אויפן‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫תלמיד‪" ,‬הארון נושא את נושאיו"‪ ,‬און דער תפארת‬ ‫‪27‬‬ ‫געקרעכצט‪ ,‬און עס האט אונז אלע געכאפט א‬ ‫מעשיות‬ ‫שרעקליכע פחד‪ ,‬און ממש מיט ניסים האט מען‬ ‫באוויזן ארויס צו טראגן דעם איד און אריינלייגען‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין וואך שבת קודש‬ ‫אינעם וואגן‪ ,‬און ער איז אוועק געפארן‪.‬‬ ‫איז דער צדיק הרה"ק רבי ארון מקראקא הנקרא‬ ‫דער הויכער ר' ארון זי"ע‪ ,‬געווען ביים צדיק הרה"ק‬ ‫ווען אונז זעמיר צוריק אריין צום טאטן‪ ,‬און‬ ‫המגיד מטריסק זי"ע‪ ,‬ביים טיש ווען ר' ארון האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז עס האט אונז אלע אנגעכאפט א‬ ‫געזען אז דער צדיק מטריסק עסט גארנישט‪ ,‬האט‬ ‫גרויסע פחד בשעת מען האט זיך מטפל געווען מיט‬ ‫ער געפרעגט דעם צדיק פארוואס ער עסט‬ ‫דעם איד‪ ,‬צוזעענדיג די גרויסע יסורים פון דעם זקן‪,‬‬ ‫גארנישט‪.‬‬ ‫האט דער טאטע געפרעגט‪ ,‬ווייסט עטץ ווער דער‬ ‫זקן איז געווען‪ ,‬דאס איז משיח צדקנו‪ ,‬וואס אויף‬ ‫האט דער הייליגער מגיד מטריסק געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫משיח שטייט‪ ,‬וְ הוּא ְמח ָֹלל ִמ ְפּ ָשׁ ֵענוּ ְמ ֻדכָּ א ֵמ ֲע ֹונ ֵֹתינוּ‪,‬‬ ‫ער איז א אונס‪ ,‬ווייל ער קען נישט אריינלייגען קיין‬ ‫און ביז עס איז נאכנישט געקומען די גאולה שלימה‪,‬‬ ‫מאכל אין זיין מויל‪ ,‬האט דער צדיק ר' ארון אים‬ ‫ליידט משיח צדקינו יסורים נוראים וועגן די עוונות‬ ‫געפרעגט פארוואס נישט‪ ,‬האט דער מגיד געזאגט‪,‬‬ ‫פון כלל ישראל און וועגן די צער השכינה‪.‬‬ ‫ווייל ער קען נישט שלאפן‪ ,‬און דערפאר קען ער‬ ‫נישט עסן אויך נישט‪ ,‬און דער צדיק מטריסק האט‬ ‫דאן האט דער הייליגער טריסקער מגיד‬ ‫געזאגט‪ ,‬איך וועל אייך דערציילן די מעשה‪.‬‬ ‫צוגעענדיגט פאר רבי ארון זי"ע‪ ,‬פון די מעשה ווען‬ ‫דער טאטע דער הייליגער מגיד מטשערנאביל‬ ‫איך האב געזען די צער און ווייטאג פון משיח‬ ‫זי"ע פלעגט אונז אסאך מיט נעמען אויף זיינע‬ ‫צדקנו‪ ,‬קען איך מער נישט שלאפן אדער עסן‪.‬‬ ‫הייליגע נסיעות‪ ,‬ווען ער האט אפגעראכטען תיקון‬ ‫•••‬ ‫נשמות און עניינים נסתרים וגבוהים‪ ,‬און ער האט‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז נאכן פטירה פונעם‬ ‫דאן מפרנס געווען די ל"ו צדיקים נסתרים‪.‬‬ ‫הייליגען תפארת שלמה מרדומסק זי"ע‪ ,‬האט זיך‬ ‫רבי ארון מקראקא מדבק געווען אינעם הייליגען‬ ‫איינמאל האט ער אונז מיט גענומען אויף א‬ ‫דברי חיים מצאנז זי"ע‪ ,‬איין מאל ווען ער איז געווען‬ ‫נסיעה‪ ,‬און מען איז אנגעקומען צו א קרעטשמע‪,‬‬ ‫אין צאנז‪ ,‬איז געקומען די בשורה‪ ,‬אז עס איז‬ ‫און דארט איז געווען אסאך מענטשן וואס זענען‬ ‫נסתלק געווארן אין שטאט קראקא הרה"ק רבי‬ ‫געקומען טרינקען ביים קרעטשמע‪ ,‬דער טאטע‬ ‫שלמה זלמן מוויעליפאלי זי"ע‪ ,‬און מען האט דעם‬ ‫האט געבעטן אז מען זאל מאכן א מחיצה ווי ער‬ ‫צדיק געלייגט אויף די רעכטע זייט פונעם הייליגען‬ ‫זאל זיך קענען דארט אויפהאלטן ווילאנג ער איז‬ ‫מאור ושמש זי"ע‪.‬‬ ‫דארט אז ער זאל קענען עוסק זיין אין זיין עבודה‬ ‫אומגעשטערט‪.‬‬ ‫דער זון פונעם מאור ושמש רבי ארון זי"ע האט‬ ‫געהאט פון דעם גאר שטארקע חלישת הדעת‪,‬‬ ‫נאך א שטיק צייט איז אנגעקומען א וואגן ווי‬ ‫וויבאלד דער טאטע איז געלעגן ביים וואנט פון‬ ‫עס איז געזעצן א אלטער איד וואס איז געווען גאר‬ ‫דעם ביה"ח‪ ,‬און די חלקה נעבן דעם טאטן איז‬ ‫קראנק און פיל מיט וואונדען‪ ,‬און דער אלטער איד‬ ‫געווען אוועק געלייגט פאר אים לאחר מאה‬ ‫האט געפרעגט‪ ,‬אויב דער מגיד פון טשערנאביל איז‬ ‫ועשרים‪ ,‬אבער יעצט האט מען געלייגט רבי שלמה‬ ‫דא‪ ,‬דער טאטע איז ארויס מיט א שמחה מקבל‬ ‫זלמן זי"ע דארט‪.‬‬ ‫פנים זיין דעם איד‪ ,‬און מען האט דעם איד אריין‬ ‫געברענגט אין שטוב‪ ,‬און דער טאטע איז געזעצן‬ ‫און די מעשה פארוואס מען האט דעם צדיק‬ ‫מיט דעם איד און פארברענגט אונטערן פירהאנג‪.‬‬ ‫רבי שלמה זלמן זי"ע געלייגט נעבן דעם מאור‬ ‫ושמש זי"ע איז געווען‪ ,‬ווייל ווען דער צדיק רבי‬ ‫ווען דער איד האט זיך געגרייט אוועק צו גיין‪,‬‬ ‫שלמה זלמן איז געווען א קינד‪ ,‬איז איינמאל דער‬ ‫האט דער טאטע אונז געבעטן‪ ,‬אז מיר זאלן העלפן‬ ‫הייליגער מאור ושמש זי"ע דורך געפארן דעם‬ ‫פאר דעם איד ארויס צו גיין‪ ,‬וויבאלד ער איז אזוי‬ ‫שטאט פאצינוב ווי דער טאטע פון רבי שלמה זלמן‬ ‫שוואך אין קראנק‪ ,‬ווען אונז האבן דעם איד‬ ‫האט געוואוינט‪ ,‬און דער הייליגער מאור ושמש איז‬ ‫געהאלפן ארויס גיין‪ ,‬האט דער איד גאר שטארק‬ ‫‪28‬‬ ‫אז זיין טאטע דער הייליגער מאור ושמש זי"ע‬ ‫איין געשטאנען ביי זיי אין שטוב‪ ,‬און מען האט‬ ‫פלעגט יא זאגן תורה צווישן איין מאכל און די‬ ‫פארן הייליגען מאור ושמש אוועק געגעבן דעם‬ ‫אנדערע‪ ,‬און דער טאטע פלעגט דאך זאגן גאר‬ ‫בעט פונעם קינד שלמה זלמן‪.‬‬ ‫טיפע און לאנגע תורות‪ ,‬און וועגן דעם איז אויס‬ ‫געקומען אז דאס עסן איז קאלט געווארן‪ ,‬און מען‬ ‫דער קינד שלמה זלמן ווען ער האט געהערט‬ ‫האט אים מגלה געווען פון הימל‪ ,‬אז מען האט אויף‬ ‫אז מען האט זיין בעט אוועק געגעבן פארן צדיק‪,‬‬ ‫דעם אן הקפדה אז ער לאזט דאס עסן פון שבת‬ ‫האט זייער געוויינט אז מען האט זיין בעט אוועק‬ ‫קודש קאלט ווערן‪ ,‬און וועגן דעם האט דער‬ ‫געגעבן‪ ,‬ווען דער מאור ושמש האט געהערט ווי‬ ‫הייליגען שם משלמה מקפיד געווען‪ ,‬צו ווארטן ביז‬ ‫דאס קינד וויינט‪ ,‬האט ער דעם קינד געבעטן אריין‬ ‫נאכדעם וואס מען האט געענדיגט די גאנצע‬ ‫צו קומען אין בעט מיט אים‪ ,‬צופרי ווען די עלטערן‬ ‫סעודה‪.‬‬ ‫האבן געבעטן מחילה פונעם הייליגען מאור ושמש‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אז עס איז אים זיכער נישט געווען אזוי געשמאק‬ ‫אין ספר רבינו הקדוש מצאנז ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫צו שלאפן אינעם בעט מיטן קינד‪ ,‬האט דער‬ ‫אז איינמאל איז דער צדיק וקדוש רבי ארון‬ ‫הייליגער מאור ושמש געזאגט בזה"ל‪" ,‬מיט דעם‬ ‫מקראקא זי"ע דער זוהן פונעם הייליגען מאור‬ ‫קינד איז געווען א געשמאק צו שלאפן"‪ ,‬און דאס‬ ‫ושמש זי"ע געווען אויף די עלטער אין שטאט‬ ‫האט דער צדיק גענומען אלס א סימן אז ער וועט‬ ‫קשאנוב אויף א שבת קודש‪ ,‬שבת ביינאכט האט‬ ‫זוכה זיין צו ליגן נעבן דעם צדיק לאחר מאה‬ ‫דער צדיק רבי דוד'ל מקשאנוב זי"ע געמאכט‬ ‫ועשרים שנה‪.‬‬ ‫קידוש‪ ,‬דערנאך האט מען געגעבן פארן צדיק רבי‬ ‫ארון א כוס אז ער זאל אויך קידוש מאכן‪.‬‬ ‫ווען דער הייליגער רבי ארון זי"ע איז אריין‬ ‫צום צאנזער רב זי"ע און זיך אויס גערעדט אז מען‬ ‫אבער דאן האט דער צדיק רבי ארון מקראקא‬ ‫האט אים אוועק גענומען זיין חלקה נעבן זיין טאטן‬ ‫זי"ע געזאגט פאר די חסידים‪ ,‬הערט וואס איך זאג‬ ‫אין קראקא‪ ,‬האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע‬ ‫אייך‪ ,‬איך האב זוכה געווען צו זיין אין לובלין און צו‬ ‫געזאגט‪ ,‬עס איז דאך נישט געווען קיין פלאץ פאר‬ ‫קענען אסאך צדיקי הדור‪ ,‬אלע מעלות וואס איך‬ ‫רבי שלמה זלמן אויך נישט‪ ,‬וויבאלד די ביה"ח איז‬ ‫האב געזעהן ביי די צדיקים‪ ,‬און אפילו אסאך מער‬ ‫גאר א קליינע און עס איז געווען ממש פיל‪ ,‬אויב‬ ‫ווי דעם האב איך געזען ביים הייליגען דברי חיים‬ ‫האט מען געטראפן פאר אים א פלאץ‪ ,‬וועט מען‬ ‫מצאנז זי"ע‪ ,‬יעצט אויף די עלטערע יארן האב איך‬ ‫פאר דיר אויך טרעפן א פלאץ‪ ,‬דערפאר האט רבי‬ ‫שוין נישט קיין כוח ארום צו פארן צי די צדיקי הדור‬ ‫ארון געשריבן א צוואה אז מען זאל אים לייגן נעבן‬ ‫וואס וואוינען ווייט אוועק‪ ,‬דערפאר בין איך‬ ‫דעם טאטן‪.‬‬ ‫געקומען אהער קיין קשאנוב וואס איז נאנט צו‬ ‫ווען דער צדיק איז נסתלק געווארן און מען‬ ‫קראקא‪ ,‬אבער איך זאג אייך‪ ,‬דער צדיק רבי דוד איז‬ ‫האט אויף געמאכט דעם צוואה‪ ,‬זענען די חברה‬ ‫באמת א רבי‪ ,‬און דער צדיק רבי ארון מקראקא זי"ע‬ ‫קדישא דערציטערט געווארן‪ ,‬וויבאלד זיי האבן‬ ‫האט שוין נישט געוואלט אליין קידוש מאכן‪.‬‬ ‫דאך געוויסט אז עס איז נישט דא קיין פלאץ נעבן‬ ‫•••‬ ‫דעם הייליגען מאור ושמש‪ ,‬אבער לפלא ווען מען‬ ‫הרה"ק רבי ארון מקראקא זי"ע דער גרויסער‬ ‫האט דעם גוף קדוש געברענגט לקבורה‪ ,‬האט מען‬ ‫זון פונעם הייליגען מאור ושמש זי"ע האט‬ ‫געטראפן א פלאץ אויפן לינקען זייט פונעם טאטן‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז ער געפארן מיטן טאטן‬ ‫און דארט איז דער צדיק נטמן געווארן‪.‬‬ ‫צום ציון פון זיין רבין דער הייליגער נועם אלימלך‬ ‫•••‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער מאור ושמש האט זייער געבעטן פון‬ ‫הרה"ק רבי שלמה שפירא בעל שם משלמה‬ ‫זיינע תלמידים און פון זיין זון‪ ,‬אז קיינער זאל נישט‬ ‫ממונקאטש זי"ע האט מקפיד געווען‪ ,‬נישט צו זאגן‬ ‫אריינקומען מיט אים אונעם אוהל‪.‬‬ ‫שבת קודש ביים טיש קיין תורה‪ ,‬נאר נאכדעם‬ ‫טאקע ווען מען איז אנגעקומען‪ ,‬איז דער‬ ‫וואס מען האט שוין געענדיגט עסן‪ ,‬און ער האט‬ ‫מאור ושמש אליין אריין און זיך פארשפארט‬ ‫געזאגט דעם טעם בשם הרה"ק רבי ארון מקראקא‬ ‫אונעם אוהל‪ ,‬אבער ווען זיי האבן געזען אז עס‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫‪29‬‬ ‫השנה ביינאכט‪ ,‬ווען מ'דארף מעורר רחמים זיין‬ ‫נעמט שוין גאר לאנג און דער צדיק קומט נישט‬ ‫אויף כלל ישראל‪.‬‬ ‫ארויס‪ ,‬האבן זיי אויף געמאכט דעם טיר מיט‬ ‫געוואלד‪ ,‬און זיי האבן געזען דעם צדיק דער מאור‬ ‫דער הייליגער צאנזער רב זי"ע האט גלייך‬ ‫ושמש אויס געלייגט אויפן ציון בפישוט ידים‬ ‫דערשפירט זיין מחשבה‪ ,‬און פארן בענטשן האט‬ ‫ורגלים‪ ,‬אין ער איז געווען אין א מוראדיגע דביקות‪,‬‬ ‫ער זיך אויסגעדרייט צום צדיק רבי ארון און‬ ‫מען האט אים פראבירט אויף צו וועקן פון זיין‬ ‫געזאגט‪" ,‬דוד המלך האט אונז איבערגעלאזט ספר‬ ‫דביקות‪ ,‬אבער עס איז נישט געגאנגען‪ ,‬האט מען‬ ‫תהלים‪ ,‬און יעדער וואס דארף א ישועה נעמט א‬ ‫אים מיט געוואלד אויפגעוועקט‪.‬‬ ‫תהלים און גיסט אויס זיין הארץ‪ ,‬אבער ווער‬ ‫ס'קוקט אריין זעט‪ ,‬אז לויטן פשט איז עס פול מיט‬ ‫ווען דער מאור ושמש האט זיך דערוועקט‬ ‫קללות אויף די שונאים פון כלל ישראל‪ ,‬און דורך‬ ‫האט ער געזאגט מיט א צובראכענקייט‪" ,‬וואס‬ ‫דעם ווערן אידן געהאלפן"‪ ,‬און דאן האט רבי ארון‬ ‫האט עטץ מיר געטוהן‪ ,‬ווען עטץ וואלט מיר‬ ‫פארשטאנען ווי טיף דעם צאנזער רב'ס דרכים‬ ‫געלאזט ליגען פאר נאך איין מינוט‪ ,‬וואלט איך‬ ‫זענען‪.‬‬ ‫געגאנגען מיט דעם רבין אין גן עדן אריין"‪ ,‬און ווי‬ ‫•••‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬האט דער הייליגער תפארת שלמה‬ ‫עס ווערט דערצייילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי ארון‬ ‫זי"ע וועגן די מעשה‪ ,‬געלאזט מאכן א גדר ארום‬ ‫מקראקא זי"ע איז געפארן צו אסאך צדיקים פונעם‬ ‫דעם ציון פונעם הייליגען רבי אלימלך מליזענסק‬ ‫דור‪ ,‬איינמאל איז ער געקומען צום הייליגען‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫רוזשינער זי"ע און זיך שטארק באהאלטן‪ ,‬ווייל ער‬ ‫•••‬ ‫האט נישט געוואלט מ'זאל וויסן ווער ער איז‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין ווינטער איז דער‬ ‫אים מכבד זיין‪ ,‬און דער צדיק האט געהייסן פאר‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע געווען אין קראקא אויף‬ ‫זיין משמש נישט צו זאגן פון וואנען ער איז‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬מ'האט געדארפט פיש פאר א קראנקן‪ ,‬און‬ ‫מ'האט נישט געקענט קריגן‪ ,‬ווייל ס'איז געווען‬ ‫אבער ווי נאר דער הייליגער רוזשינער זי"ע‬ ‫שטארק קאלט און דער טייך איז געווען פארפרוירן‪.‬‬ ‫איז אריין אין בית המדרש‪ ,‬האט ער געזאגט צו די‬ ‫מקורבים‪" ,‬רופט נאר אהער ר' ארון'ען – ער זאל זיך‬ ‫ווען מ'האט דאס געזאגט פארן הייליגען דברי‬ ‫זעצן דא בראש השולחן"‪ ,‬קודם האט דער צדיק‬ ‫חיים‪ ,‬האט ער געהייסן גיין צום טייך "ווייסל"‪,‬‬ ‫אפגעזאגט דעם כיבוד און האט נישט געוואלט גיין‬ ‫אויפברעכן דאס אייז‪ ,‬און מ'וועט כאפן פיש‪ ,‬אזוי‬ ‫זיך זעצן אויב אן‪ ,‬אבער בלית ברירה האט ער‬ ‫האט מען געטון‪ ,‬און באלד האט מען ארויסגעצויגן‬ ‫געמוזט פאלגן‪ ,‬און דער הייליגער רוזשינער האט‬ ‫אסאך פיש‪ ,‬האט דער צדיק רבי ארון מקראקא זי"ע‬ ‫אים ארויסגעוויזן גרויס כבוד אן א שיעור‪ ,‬און אים‬ ‫געזאגט פארן הייליגען דברי חיים‪" ,‬אז דער צאנזער‬ ‫מכבד געווען מיט ברכת המזון‪.‬‬ ‫רב איז דער בעל הבית אויפן טייך "דונייעץ" אין‬ ‫אן אנדערס מאל איז רבי ארון געפארן‬ ‫צאנז‪ ,‬דאס האב איך געוואוסט‪ ,‬אבער אז איר זענט‬ ‫צוזאמען מיטן הייליגען צאנזער רב זי"ע קיין‬ ‫דער בעל הבית אויך אויף דער קראקאווער טייך‬ ‫רוזשין‪ ,‬דער רוזשינער האט זיך שטארק געפרייט‪,‬‬ ‫"ווייסל"‪ ,‬דאס האב איך נישט געוואוסט ביז היינט"‪.‬‬ ‫זיי אריינגעפירט אין א באזונדער צימער און‬ ‫•••‬ ‫געבעטן זיי זאלן עסן‪ ,‬און ער וועט באלד קומען‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק וקדוש רבי‬ ‫עסן מיט זיי‪.‬‬ ‫ארון מקראקא זי"ע פלעגט פארן קיין צאנז אויף‬ ‫ראש השנה‪ ,‬איין יאר‪ ,‬נאך אין די ערשטע יארן‪,‬‬ ‫אין צימער זענען געשטאנען דריי קרוגן‬ ‫האט דער הייליגער צאנזער רב זי"ע ביי דער סעודה‬ ‫וואסער צום וואשן‪ ,‬פאר אלע דריי‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫די ערשטע נאכט ראש השנה געזאגט שטארקע‬ ‫צאנזער רב האט זיך געוואשן מיט אזא התלהבות‪,‬‬ ‫ווערטער אויף די אידן‪ ,‬ווייל זיי פירן זיך נישט ווי עס‬ ‫אז דער קרוג איז אויסגעגאסן געווארן‪ ,‬האט אים‬ ‫דארף צו זיין‪ ,‬און פארן צדיק רבי ארון איז דאס‬ ‫רבי ארון געגעבן דעם צווייטן‪ ,‬און ווען רבי ארון‬ ‫געווען פרעמד‪ ,‬ווייל ביים טאטן איז ער נישט‬ ‫האט געזען אז ס'איז נאר געבליבן איין קרוג‪ ,‬האט‬ ‫געווען צוגעוואוינט צו אזוינס‪ ,‬און בפרט ראש‬ ‫‪30‬‬ ‫•••‬ ‫ער אים איבערגעלאזט פארן רוזשינער‪ ,‬און זיך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תר"ה ווינטער‬ ‫נישט געוואשן‪.‬‬ ‫האט די רבי דער הייליגער צדיק רבי אשר'ל‬ ‫אבער דער צדיק רבי ארון האט נישט געוואלט‬ ‫מראפשיץ זי"ע געוויזן פאר זיינע צוויי גרויסע‬ ‫אז דער רבי דער הייליגער רוזשינער זאל‬ ‫תלמידים הרה"ק בעל דברי חיים מצאנז זי"ע און‬ ‫באמערקן אז ער האט זיך נישט געוואשן‪ ,‬האט דער‬ ‫פאר הרה"ק רבי ארון מקראקא זי"ע אויף די לוח‬ ‫צדיק רבי ארון נאר געגעסן די אנדערע מאכלים‬ ‫השנה‪ ,‬אז ביי ערב פסח איז געשריבען די ווארט‬ ‫וואס מען ברויך זיך צו זיי נישט וואשן‪ ,‬ווען דער‬ ‫"ת"ב"‪ ,‬זיי האבן זיך געוואונדערט וואס האט‬ ‫הייליגער רוזשינער איז אריינגעקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫ת'שעה ב'אב מיט ערב פסח‪ ,‬אבער יענעם ערב פסח‬ ‫געזאגט צו רבי ארון בזה"ל‪" ,‬הכי קרא שמו יעקב‬ ‫האבן די תלמידים שוין פארשטאנען וואס דאס‬ ‫ויעקבני זה פעמים‪ ,‬דאס ערשטע מאל האט איר זיך‬ ‫האט געמיינט‪ ,‬ווען זייער רבי איז נסתלק געווארן‬ ‫באהאלטן‪ ,‬און יעצט עסט איר נישט מיט אונז!"‪ ,‬און‬ ‫יענעם ערב פסח‪ ,‬שקולה מיתתן של צדיקים‬ ‫דער הייליגער רוזשינער האט געהייסן ברענגען א‬ ‫כשריפת בית אלוקינו‪.‬‬ ‫קרוג וואסער‪ ,‬און רבי ארון האט זיך געוואשן און‬ ‫•••‬ ‫געגעסן מיט זיי‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אויף די עלטערע יארן‬ ‫•••‬ ‫איז דער צדיק רבי ארון מקראקא זי"ע געפארן צום‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער גאון רבי שמואל‬ ‫ערשטן באבאווער רבי‪ ,‬רבי שלמה'לע זי"ע‪ ,‬דעם‬ ‫אהרן מקארטשין זי"ע און דער צדיק רבי ארון‬ ‫צאנזער רב'ס אייניקל‪ ,‬כאטש ער איז שוין געווען‬ ‫מקראקא זי"ע זענען געווען אין בריגל ביים‬ ‫אלט איבער די אכציג יאר‪.‬‬ ‫הייליגען ארי' דבי עילאי זי"ע‪ ,‬מוצאי שבת האבן זיי‬ ‫דער הייליגער באבאווער רבי האט אים‬ ‫זיך אפגערעדט צווישן זיך צו פארן קיין בעלז אויף‬ ‫געפרעגט‪" ,‬צוליב וואס איז דער רב געקומען צו‬ ‫דעם קומענדיגן שבת‪.‬‬ ‫מיר? איינער וואס איז געווען אין לובלין און‬ ‫געקענט אזויפיל צדיקים – האט נאך וואס צו זען ביי‬ ‫אין דער זעלבער מינוט איז דער הייליגער שר‬ ‫מיר?"‪ ,‬האט רבי ארון געענטפערט‪" ,‬דאס ווייס איך‬ ‫שלום מבעלזא זי"ע געזעסן ביי שלש סעודות‪ ,‬און‬ ‫נאך נישט‪ ,‬אבער איך ווייס‪ ,‬אז שוין לאנג גרייט איך‬ ‫געזאגט‪" ,‬מ'ווייסט פון אונז ב"ה אין אלע עקן‬ ‫זיך צו קומען אהער‪ ,‬און אלעמאל זענען מיר‬ ‫וועלט‪ ,‬און אט יעצט האבן צוויי טייערע אברכים פון‬ ‫געקומען אומגעריכטע עיכובים‪ ,‬א סימן אז איך טו‬ ‫בריגל באשלאסן צו קומען צו אונז"‪ ,‬און רבי יעקב‬ ‫א גוטע זאך‪ ,‬ווארום אויב נישט וואלטן נישט געווען‬ ‫פון נאראל איז יענעם שבת געווען אין בעלז‪ ,‬און‬ ‫אזויפיל מניעות"‪.‬‬ ‫ווען ער האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫ער בלייבט נאך א שבת‪ ,‬צו זען די צוויי אברכים וואס‬ ‫ביים טיש האט דער הייליגער באבאווער רב‬ ‫דער רבי האט געזען פון דער ווייטנס‪ ,‬און טאקע‪,‬‬ ‫אוועקגעשטעלט א שטול פאר רבי ארון בראש‬ ‫אויף שבת קודש זענען זיי אנגעקומען‪.‬‬ ‫השולחן‪ ,‬אבער ער האט עס אוועקגערוקט אין א‬ ‫•••‬ ‫זייט און דארט געזעסן‪ ,‬שפעטער האט דער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק רבי ארון‬ ‫באבאווער אים געפרעגט פארוואס ער וויל נישט‬ ‫מקראקא זי"ע איז איינמאל געווען ביי א צדיק‪ ,‬און‬ ‫זיצן אויבן אן‪ ,‬ער איז דאך געזעסן ביים טיש פון‬ ‫דארט איז געווען א איד א חולה מסוכן‪ ,‬און מ'האט‬ ‫לובלין‪ ,‬וואו אפילו מיין זיידע דער צאנזער איז נישט‬ ‫גערעדט‪ ,‬אז ער איז קראנק געווארן פון אן הקפדה‬ ‫געזעסן ביים טיש‪.‬‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬ווען ר' ארון האט דאס געהערט‪ ,‬איז‬ ‫האט דער צדיק רבי ארון געענטפערט‪" ,‬מיר‬ ‫ער גלייך אריין צום צדיק‪ ,‬און שטארק געבעטן‬ ‫זאגן מוצאי שבת אויף אליהו הנביא ז"ל‪" ,‬איש‬ ‫פאר דעם אידן מיטן פסוק אין תהלים‪" ,‬הלמתים‬ ‫דורות שנים עשר ראו עיניו"‪ ,‬איז וואס איז דער‬ ‫תעשה פלא‪ ,‬אם רפאים יקומו יודוך סלה"‪ ,‬און דער‬ ‫שבח?‪ ,‬נאר‪ ,‬ער האט נאך געזען משה רבינו‪ ,‬און‬ ‫צדיק רבי ארון האט געזאגט‪" ,‬דער גרעסטער פלא‬ ‫פונדעסטוועגן האט ער זיך מכניע געווען און מקבל‬ ‫און דער גרעסטער שבח איז‪ ,‬אז א חולה שטייט אויף‬ ‫מרות געווען פון אחי' השילוני‪ ,‬און טאקע דאס איז‬ ‫געזונט"‪ ,‬דער צדיק האט גלייך געזאגט "חלילה!"‪,‬‬ ‫דער חידוש"‪.‬‬ ‫און דער איד איז באלד געזונט געווארן‪.‬‬ ‫‪31‬‬ ‫איינמאל האט א איד געפרעגט דעם צדיק דער‬ ‫יארצייט ח' כסלו‬ ‫הייליגער בית אהרן מקארלין זי"ע‪ ,‬וואס איז די‬ ‫גרויסע רעש וואס מען מאכט פון דעם צדיק רבי‬ ‫הרה"ק רבי אהרן ב"ר מרדכי זי"ע‪) ,‬טווערסקי(‬ ‫אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬מען זעט דאך אים‬ ‫אדמו"ר מטשערנוביל‬ ‫קיינמאל נישט לערנען‪ ,‬וויבאלד דער צדיק האט‬ ‫גאר שטארק באהאלטן זיין גדלות בתורה‪ ,‬האט‬ ‫דער הייליגער בית אהרן מקארלין זי"ע געזאגט‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט טשערנאביל‪ ,‬בשנת‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ער ברויך נישט לערנען‪ ,‬ער איז די תורה‬ ‫תקמ"ד‪.‬‬ ‫אליין"‪.‬‬ ‫אלס דער בכור צו זיין טאטן הרה"ק רבי מרדכי‬ ‫דער הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע האט‬ ‫המגיד מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫געהאט אכט הייליגע קינדער קדושים וטהורים‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי מנחם נחום בעל מאור עינים‬ ‫וואס זענען געווען די שמונה קני מנורה וואס האבן‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫באלאכטן מיט זייער קדושה און תורה גאנץ‬ ‫בן הגה"ק רבי צבי זי"ע‪,‬‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬דער טאטע דער מגיד האט געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫בן הגה"ק רבי נחום גאון הנקרא רבי אדם בעל שם‬ ‫די זיבן קינדער זענען די שבעה קני מנורה‪ ,‬און דער‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫זון אהרן איז דער כהן המדליק את שבעה הנרות‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת חיה שרה‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי משה מקוריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אהרן הגדול מקארלין זי"ע‪) ,‬מגדולי‬ ‫הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‪,‬‬ ‫תלמידי המגיד ממעזריטש זי"ע(‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום ממקרוב זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יעקב מקוברין זי"ע‪) ,‬דער ברודער פון‬ ‫הרה"ק רבי אברהם המגיד מטריסק זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי נחמן מקוסוב זי"ע(‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי דוד מטאלנא זי"ע‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי יצחק מסקווירא זי"ע‪,‬‬ ‫מען האט דעם קינד ביים ברית געגעבן דעם‬ ‫הרה"ק רבי יוחנן מרחמסטריווקא זי"ע‪.‬‬ ‫נאמען אהרן‪ ,‬נאכן גרויסן זיידן רבי אהרן הגדול‬ ‫מקארלין זי"ע‪ ,‬ער איז נתגדל געווארן אין שטוב‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער מגיד‬ ‫פונעם גרויסן זיידן הרה"ק בעל מאור עינים‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט דאך פאר זיינע קינדער די‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬און די זיידע האט אים נאך‬ ‫קדושים אלע א נאמען געגעבן נאך די שבעה רועים‬ ‫געלייגט תפילין ביים בר מצווה‪.‬‬ ‫די אבות הקדושים‪ ,‬חוץ פארן זון הרה"ק רבי מנחם‬ ‫נחום זי"ע וואס האט געהייסן נאכן הייליגען זיידן‪,‬‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש וטהור‬ ‫און נישט מיטן נאמען "יוסף" פון די אבות‬ ‫נורא מאוד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א בעל‬ ‫הקדושים‪ ,‬סוף דבר האט מען פארשטאנען‬ ‫מקובל גדול ונורא און א גאון וגדול ובקי בתורה‬ ‫פארוואס ער האט דאס געטון‪ ,‬ווייל מיט זיינע‬ ‫וזקן ויושב בישיבה‪ ,‬ער איז געווען צווישן די‬ ‫הייליגע אויגן האט דער מגיד געזען‪ ,‬אז דער זון‬ ‫גרעסטע צדיקים בדורו‪ ,‬טויזענטער גדולים‬ ‫מנחם נחום וועט ווערן א איידעם ביי הרה"ק רבי‬ ‫וצדיקים בדורו זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫יוסף מטורטשין זי"ע בן הרה"ק החוזה מלובלין‬ ‫בצלו פון דעם צדיק וקדוש‪ ,‬ער האט זיך געפירט‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫מיט א געוואלדיגע קדושה וטהרה‪ ,‬זיין עבודה איז‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז מען האט איינמאל‬ ‫געווען מיט א געוואלדיגע דביקות און מיט א‬ ‫געפרעגט פון הרה"ק רבי ישראל מרוז'ין זי"ע‪ ,‬אז די‬ ‫התלהבות דקדושה‪ ,‬און ער האט מיט זיין עבודת‬ ‫אכט קינדער פון דעם מגיד פירן גרויסע רבנות און‬ ‫הקדוש מעורר געווען אידן צו נענטער ווערן צום‬ ‫הונדערטער אידישע קינדער זענען זיך מסתופך‬ ‫גרויסן באשעפער‪ ,‬ער איז געווען מפורסם אלס א‬ ‫בצלם‪ ,‬האט מען געפרעגט ווער עס האט געגעבן די‬ ‫בעל מופת עצום און א גרויסע פועל ישועות בקרב‬ ‫הסכמה אויף דעם‪.‬‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫‪32‬‬ ‫ער איז געווען פארעכענט אלס איינע פון די‬ ‫האט דער הייליגער רוזינער זי"ע געזאגט‪ ,‬דוד‬ ‫גרעסטע רבנים און צדיקים וואס האבן‬ ‫המלך ע"ה האט שוין געגעבן אן הסכמה אויף די‬ ‫פארשפרייט דעם דרך החסידות אין גאנץ‬ ‫קינדער מיטן פסוק )תהילים קי"א ח'( ְסמוּכִ ים ָל ַעד‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬ער האט מקרב געווען אידישע קינדער‬ ‫עוֹלם‪ ,‬ווייל‪ֲ ,‬עשׂוּיִ ם ֶבּ ֱא ֶמת וְ יָ ָשׁר‪ ,‬קען מען צו‬ ‫ְל ָ‬ ‫צום באשעפער מיט זיין געוואלדיגע קדושה און‬ ‫לייגען אז די ווארט "אמת" איז בגימטריה ‪ 9‬וואס‬ ‫זיין געוואלדיגע כח מגידות‪ ,‬הונדערטער אידן‬ ‫דאס איז דאך דעם חותם פון הקב"ה‪ ,‬און דער‬ ‫האבן זיך מסתופף געווען בצלו און געקומען מיט‬ ‫הייליגער מגיד מיט זיינע אכט קינדער זענען ‪9‬‬ ‫האלטן זיין מורא'דיגע עבודה וואס איז צו‬ ‫צדיקים קדושים וטהורים‪.‬‬ ‫געגאנגען מיט א אש דקדושה און א געוואלדיגע‬ ‫התלהבות דקדושה‪.‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט בזיווג ראשון מיטן‬ ‫טאכטער פון הרה"ק רבי גדליה בעל תשואות חן‬ ‫ער האט דאס רבנות אין טשערנאביל געפירט‬ ‫מליניץ זי"ע‪ ,‬מגדולי תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫פאר ‪ 35‬יאר‪ ,‬ער האט גאר אסאך אויף געטון פאר‬ ‫די אידן פון שטאט סיי ברוחניות און סיי בגשמיות‪,‬‬ ‫בזיווג שני האט ער חתונה געהאט מיטן טאכטער‬ ‫ער איז געווען באוויסט אלס א גאר צוגעלאזענע‬ ‫פון הרה"ק רבי צבי מקאריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫איד וואס האט יעדן איד מקרב געווען און יעדן איד‬ ‫חתן הרה"ק רבי אהרן מטיטיוב זי"ע‪ ,‬בן רבי צבי‬ ‫געברענגט נענטער צום באשעפער מיט זיין‬ ‫זי"ע‪ ,‬בן הבעש"ט הקדוש זי"ע‪,‬‬ ‫געוואלדיגע כוחות און זיין גרויסע קדושה‪ ,‬אידן‬ ‫בן דודו הרה"ק רבי אברהם מקאריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫האבן ביי דעם צדיק געזען גרויסע מופתים און‬ ‫חתן הרה"ק בעל מאור עינים מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫גע'פועל'ט גרויסע ישועות‪.‬‬ ‫דער צדיק איז געווען באוויסט מיט זיין‬ ‫נאך זייענדיג גאר יונג האט אים זיין הייליגע‬ ‫גרויסע מידת הצדקה וחסד‪ ,‬ער האט כסדר עוסק‬ ‫טאטע זי"ע געהייסן אנהייבן פירן רבנות אין א‬ ‫געווען צו צוזאמען שטעלן סכומים אדירים פאר‬ ‫קהילה‪ ,‬ער איז דאן אסאך ארום געפארן צו שטעט‬ ‫צובראכענע אידן און ארימעלייט‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫אין דערפער און געפירט רביסטווע‪ ,‬הונדערטער‬ ‫גאר אסאך געלט געשיקט צו מחזק זיין ישוב ארץ‬ ‫אידן האבן זיך מסתופף געווען בצלו און געקומען‬ ‫ישראל און אויס געהאלטן אסאך תלמידי חכמים‬ ‫נעמען א דרך אין עבודת השם‪ ,‬ער איז שוין דאן‬ ‫אין ארץ ישראל וואס זענען געזעצן און געלערנט‪.‬‬ ‫געווען מפורסם אלס א איש קדוש מאוד און א גדול‬ ‫בתורה ויראת שמים‪ ,‬ער האט דאן אויך באקומען‬ ‫דער צדיק וקדוש איז געווען באוויסט מיט זיין‬ ‫סמיכה פון הרה"ק רבי ברוך ממעזיבוז זי"ע‪.‬‬ ‫געוואלדיגע מידות האמת און זיין עניוות עד מאוד‪,‬‬ ‫ער האט זיך געהאלטן פאר א פשוטע איד און נישט‬ ‫כ' אייר בשנת תקצ"ז ווען זיין טאטע דער‬ ‫געלאזט מאכן קיין וועזן פון זיך בכלל‪.‬‬ ‫הייליגער מגיד מטשערנאביל זי"ע איז נסתלק‬ ‫ווי עס מאכט זיך אסאך מאל ביי מענטשן‪ ,‬אז‬ ‫געווארן‪ ,‬האט דער זון רבי אהרן זי"ע איבער‬ ‫מען וויל זיך משתעשע זיין מיט א קינד‪ ,‬הייבט מען‬ ‫גענומען דאס רבנות און די מגידות אין שטאט‬ ‫דעם קינד אויף אין דער הייעך‪ ,‬האט אמאל‬ ‫טשערנאביל און אויך אין די שטעט ארום‪ ,‬אלס‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז איינער האט אויף געהויבן דעם‬ ‫ממלא מקום פונעם טאטן‪ ,‬דער טאטע האט‬ ‫אייניקל הרה"ק רבי ישראל מטשורטקוב זי"ע וואס‬ ‫בעפאר זיין פטירה געזאגט אויפן זון בזה"ל‪" ,‬דו‬ ‫איז געווען א זון פון דעם טאכטער הצדקת מרת‬ ‫קענסט קבלה‪ ,‬זאלסט זיין א רבי"‪.‬‬ ‫פייגא ע"ה‪ ,‬וואס איז נאך דאן געווען א קינד‪ ,‬און‬ ‫אויך האט מען אים דאן אויף גענומען אלס‬ ‫בטעות האט ער אריין געקלאפט דעם קאפ פונעם‬ ‫נשיא קופת רבי מאיר בעל הנס פון כולל וואהלין‬ ‫קינד אינעם דאך‪ ,‬און דאס קינד האט באקומען א‬ ‫במדינות אוקראינה‪ ,‬און דער צדיק האט גאר אסאך‬ ‫קליינעם קלאפ אויפן קאפ‪.‬‬ ‫עוסק געווען פאר צדקת ארץ ישראל און ער האט‬ ‫דאן האט דער הייליגער צדיק רבי אהרן זי"ע‬ ‫געשיקט גאר גרויסע סכומים פאר די עניי ארץ‬ ‫אויף געהויבן זיינע הייליגע אויגן און געזאגט פארן‬ ‫ישראל און מחזק געווען די ישוב ארץ ישראל מיט‬ ‫אייניקל‪ ,‬זאלסט כאטש זעהן‪ ,‬אז ווער עס הייבט‬ ‫א מסירת נפש ממש‪.‬‬ ‫‪33‬‬ ‫אויפ'ן קוויטל קיין בקשות‪ ,‬נאר מ'האט פשוט‬ ‫אויף זיין קאפ העכער ווי מען ברויך‪ ,‬צוקלאפט זיך‬ ‫געשריבען די נעמען‪ ,‬געווען איז אבער דארט א‬ ‫דעם קאפ‪ ,‬ווייל א איד ברויך זיך אייביג האלטן קליין‬ ‫איד‪ ,‬וואס האט ל"ע נישט געהאט קיין קינדער‬ ‫און נישט ח"ו העכער ווי א אנדערן איד‪.‬‬ ‫נעבעך‪ ,‬און ער האט אויך נאר אריין געשריבן זיין‬ ‫איין שבת קודש איז געווען ביים רבין זיין‬ ‫נאמען אזוי ווי יעדער איינער‪.‬‬ ‫איידעם דער הייליגער צדיק רבי דוד משה‬ ‫אבער ווען עס איז געקומען צו אים‪ ,‬האט דער‬ ‫מטשארטקוב זי"ע‪ ,‬און דורך גייענדיג אונטערן‬ ‫רבי אים געפרעגט‪ ,‬די האסט דאך נישט קיין‬ ‫הענג לייכטער וואס האט געהאנגען פונעם דאך‪,‬‬ ‫קינדער‪ ,‬פארוואס האסטו נישט אריין געשריבען‬ ‫האט זיך דער הייליגער טשארטקובער אראפ‬ ‫דיין בקשה‪ ,‬האט דער צדיק באפוילן‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫געבויגן אז זיין שטריימעל זאל נישט אנרירן דעם‬ ‫אריין שרייבן די בקשה צו האבן קינדער אין די‬ ‫הענג לייכטער וואס איז געווען באשמירט מיט‬ ‫קוויטל‪ ,‬און אזוי ווי דער צדיק האט דאס געזעהן‪,‬‬ ‫אויל‪ ,‬ווען זיין שווער דער הייליגער רבי אהרן‬ ‫האט דער צדיק געגעבן א זאג "במה יזכה" מיט‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט דאס געזען האט ער‬ ‫וואס א זכות קען מען זוכה זיין "נער" געהאלפן צו‬ ‫געזאגט‪ ,‬זעסטו ווען מען איז זיך מכניע און מען‬ ‫ווערן מיט א קינד‪ ,‬שטייט ווייטער דארט אין פסוק‪,‬‬ ‫בייגט דעם קאפ ווערט מען נישט פארשמירט‪.‬‬ ‫"את ארחו" אז די וועסט ליידענען א גאסט צו דיר‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫אהיים יעדער וואך שבת‪ ,‬וועסטו געהאלפן ווערן‬ ‫מיט א קינד‪ ,‬דער איד האט אויס געפאלגט וואס די‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת חיה שרה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫רבי האט געהייסן‪ ,‬און ער האט זוכה געווען צו א‬ ‫ישראל ב"ר יצחק אייזיק רובין מדוברובנה זי"ע‪,‬‬ ‫קינד‪.‬‬ ‫חתן הרה"ק רבי נחמן מברסלב זי"ע‪ ,‬בזיווג שני‬ ‫אשת הרה"ק רבי שלמה מלודמיר זי"ע‪ ,‬נכד הרה"ק‬ ‫אויך ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער צדיק האט‬ ‫רבי שלמה מקארלין זי"ע‪,‬‬ ‫באקומען א ברכה פונעם זיידן דער הייליגער מאור‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת פערל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫עינים זי"ע‪ ,‬אז ער זאל מאריך ימים זיין און ער זאל‬ ‫יצחק הלוי פיצניק מברזנה זי"ע‪,‬‬ ‫זוכה זיין צו דערלעבן משיח צדקנו‪ ,‬אבער ווען ער‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי מנחם נחום השני מטשערנאביל‬ ‫איז שוין געווען אויף די עלטערע יארן‪ ,‬וואס ווי‬ ‫זי"ע‪ ,‬נפטר בחי' אביו‪,‬‬ ‫באקאנט האט ער גאר שטארק מאריך ימים געווען‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי ישעי' משולם זוסיא מטשערנאביל‬ ‫כמעט קרוב צו די ‪ 90‬יאר‪ ,‬האט דער צדיק געשיקט‬ ‫זי"ע‪ ,‬חתן דודו הרה"ק רבי מנחם נחום ממקארוב‬ ‫א שליח זאל גיין צום ציון פונעם זיידן‪ ,‬און זאגן אז‬ ‫זי"ע‪ ,‬בזיווג שני חתן הרה"ק רבי פנחס מסלאוויטא‬ ‫ער האלט שוין נישט אויס צרות ישראל‪ ,‬און אז ער‬ ‫זי"ע‪ ,‬בזיווג שלישי חתן הרה"ק רבי מרדכי זאב‬ ‫איז מוחל אויף די ברכה פונעם זיידן‪ ,‬טאקע נישט‬ ‫רבינוביץ זי"ע‪,‬‬ ‫לאנג נאכדעם איז ער נסתלק געווארן‪.‬‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי ברוך אשר מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬חתן‬ ‫דערציילט מען אז נאכן לוי' ביים סתימת‬ ‫דודו הרה"ק רבי משה מקוריסטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫הגולה‪ ,‬האט דער אייניקל הרה"ק רבי ישכר דוב‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת פייגא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי דוד‬ ‫מבעלזא זי"ע חתן הרה"ק רבי ישעי' זושא‬ ‫משה פריעדמאן מטשורטקוב זי"ע‪,‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬וואס האט געהאט א‬ ‫ספעציעלע קרבות ביים זיידן געבעטן‪ ,‬אז ער וויל‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי אהרן‬ ‫זעהן פניו הקדושות פונעם זיידן‪ ,‬נאכדעם האט ער‬ ‫מטשערנאביל זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די פנים האט געברענט מיט א אש‬ ‫ברודער הרה"ק רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‬ ‫קודש‪ ,‬פונקט ווי עס האט אויס געזען ביי קידוש ליל‬ ‫געזאגט אויפן ברודער בזה"ל‪" ,‬אויף מיין ברודער‬ ‫שבת קודש‪.‬‬ ‫אהרן זענען מלאכים ושרפים נישט געווען קיין‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ח' כסלו בשנת תרל"ב‪,‬‬ ‫מבין"‪.‬‬ ‫ומנוחתו כבוד איז נעבן זיין הייליגען זיידן הרה"ק‬ ‫בעפאר זיין הסתלקות האבן זיך צוזאמען‬ ‫בעל המאור עינים זי"ע אין שטאט טשערנאביל‪.‬‬ ‫גענומען א גרויסער עולם אידן מקבל צו זיין פון‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫אים זיין ברכה‪ ,‬און וויבאלד עס איז געווען א‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫גרויסע עולם‪ ,‬האט מען נישט געלאזט שרייבען‬ ‫‪34‬‬ ‫נישט אויף געטון‪ ,‬און דער צדיק רבי אהרן‬ ‫מעשיות‬ ‫מטשערנאביל האט זיך נישט וויסענדיג געמאכט‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין יאר יו"ט סוכות‬ ‫אבער ווען עס איז אנגעקומען ערב פסח ביי‬ ‫איז געווען גאר קאלט אינדרויסן‪ ,‬אין די קינדער פון‬ ‫שריפת חמץ‪ ,‬ווען דער צדיק רבי אהרן האט‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מבעלזא זי"ע זענען געווען זייער‬ ‫גענומען זיין זעקל מיט חמץ אריין צו ווארפן‬ ‫באזארגט פארן געזונט פונעם טאטן‪ ,‬און די‬ ‫אינעם פייער‪ ,‬האט זיך דער צדיק אנגעריפן‪ ,‬עטץ‬ ‫קינדער האבן געבעטן דעם טאטן‪ ,‬אז ער זאל זיך‬ ‫מיינטס אז מיט געלט קען מען מבטל זיין די גזירה‪,‬‬ ‫נישט פארזוימען אין די סוכה צו לאנג‪ ,‬כדי די‬ ‫דאס איז א טעות‪ ,‬נאר יעצט ערב פסח ווען מען איז‬ ‫קעלט זאל אים נישט ח"ו שאטן‪.‬‬ ‫מבטל דעם חמץ‪ ,‬קען מען מבטל זיין אלע גזירות‬ ‫קשות רעות ואכזריות‪.‬‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי אהרן מבעלזא‬ ‫זי"ע דערציילט פאר די קינדער‪ ,‬אז איין יאר ביים‬ ‫און דער צדיק האט געזאגט די ווערטער וואס‬ ‫יארצייט פונעם הייליגען מגיד מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫מען זאגט אין יוצר שבת הגדול‪" ,‬למה אכילת חמץ‬ ‫איז זיין זוהן דער זיידע הרה"ק רבי אהרן זי"ע‬ ‫לשש שעות‪ ,‬זכר לחפזון שכינה להעביר גזירות‬ ‫געווען אויפן ציון פונעם טאטן‪ ,‬עס איז דאן געווען‬ ‫רעות"‪ ,‬לפלא נישט אסאך נאכדעם האט דער מושל‬ ‫גאר קלאט אינדרויסן‪ ,‬און די קינדער האבן געבעטן‬ ‫דער רשע וואס האט גוזר געווען די גזירה געהאט‬ ‫פונעם טאטן‪ ,‬אז ער זאל זיך נישט פארזוימען ביים‬ ‫זיין מפלה און גע'פגר'ט און די גזירה איז בטל‬ ‫ציון צו לאנג‪ ,‬ווייל כמנהג טשערנאביל איז דער זוהן‬ ‫געווארן‪ ,‬כן יאבדו כל אויבך ד'‪.‬‬ ‫געגאנגען אן די שיך ביים ציון פונעם טאטן‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איין שבת קודש פרשת קדושים ביים שולחן‬ ‫האט דער זיידע רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‬ ‫הטהור‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק רבי אהרן‬ ‫געזאגט‪ ,‬די מקום קבורה פון א צדיק איז בבחינת‬ ‫מטשערנאביל זי"ע געזאגט פאר די חסידים בזה"ל‪,‬‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬און אין ארץ ישראל איז יעצט נישט‬ ‫"אין פסוק שטייט )ויקרא י"ט ב'( ְקד ִֹשׁים ִתּ ְהיוּ כִּ י‬ ‫קאלט‪ ,‬איז אויך דא ביים טאטן'ס ציון נישט קאלט‪,‬‬ ‫ָקדוֹשׁ ֲאנִ י ד' ֱא‪‬קיכֶ ם‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪,‬‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע אויס געפירט‪,‬‬ ‫ְקד ִֹשׁים ִתּ ְהיוּ‪ ,‬כִּ י ָקדוֹשׁ ֲאנִ י‪ ,‬איר זענט הייליג ווייל‬ ‫אויך אינעם סוכה איז דא די אוירה דארץ ישראל‪ ,‬און‬ ‫איך בין הייליג‪ ,‬כִּ י ָקדוֹשׁ ֲאנִ י ד' ֱא‪‬קיכֶ ם‪ ,‬איך בין‬ ‫וויבאלד אין ארץ ישראל איז נישט קאלט יעצט‪,‬‬ ‫הייליג ווייל קודשא בריך הוא איז הייליג‪ ,‬און דאן‬ ‫דארף מען דא אינעם סוכה אויך נישט מורא האבן‬ ‫האט זיך דער צדיק אויף געשטעלט און אויס‬ ‫פין די קעלט‪.‬‬ ‫געפירט‪ ,‬אידן איר זאלט וויסן אז איר האט זוכה‬ ‫•••‬ ‫געווען בדין"‪.‬‬ ‫אין די צייטן פונעם הייליגער צדיק רבי אהרן‬ ‫•••‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬האט די מלכות הרשעה פון‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע אן‬ ‫רוסלאנד ארויס געגעבן א שרעקליכע גזירה אויף‬ ‫אייניקעל פון הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‬ ‫די אידן פון לאנד‪ ,‬ווען די עסקנים האבן זיך‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אז די זיידע האט געהאט א מנהג‪,‬‬ ‫דערוויסט אז מען קען מבטל זיין דעם גזירה מיטן‬ ‫אז נאך שחרית פלעגט ער אריין גיין צו זיך אין‬ ‫באצאלען שוחד געלט‪ ,‬זענען די עסקנים אריבער‬ ‫שטוב פאר אפאר מינוט און דערנאך ארויס‬ ‫צום צדיק און געבעטן אז ער זאל ארויס העלפן‬ ‫געקומען‪.‬‬ ‫צוזאמען שטעלן א גרויסן סכום געלט כדי צו‬ ‫מבטל זיין די גזירה‪.‬‬ ‫איין טאג האט דער אייניקל געבעטן פונעם‬ ‫שמש חלאוונה‪ ,‬אז ער וויל זיך באהאלטן אינעם‬ ‫אבער לפלא האט זיך דער צדיק נישט‬ ‫שטוב פונעם זיידן‪ ,‬און ער וויל זעהן וואס די זיידע‬ ‫וויסענדיג געמאכט פון די שליחים‪ ,‬דאן זענען די‬ ‫טוט דארט יעדן טאג‪ ,‬לפלא האט ער געזען‪ ,‬ווי דער‬ ‫שליחים אריבער צום ברודער הרה"ק רבי יצחק‬ ‫זיידע קומט אריין אין שטוב‪ ,‬און טוישט זיך זיינע‬ ‫מסקווירא זי"ע‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל רעדן צום‬ ‫בגדים אויף נייע בגדים‪ ,‬און ווען די זיידע איז‬ ‫ברודער רבי אהרן‪ ,‬אז ער זאל זיך אריין לייגן צו‬ ‫ארויס‪ ,‬האט דער אייניקל דער הייליגער בעלזא רב‬ ‫העלפן מבטל זיין די גזירה‪ ,‬אבער אפילו דאס האט‬ ‫‪35‬‬ ‫קיין מופת!“ זאגט ער‪ ,‬דו געדענקסט אז מיט אפאר‬ ‫אנגעכאפט דעם זיידן'ס מלבושים‪ ,‬האט ער געזען‪,‬‬ ‫חדשים פריער ביסטו געווען ביי מיר‪ ,‬און איך האב‬ ‫אז די בגדים זענען געווען דורך געווייקט פון‬ ‫דיך געפרעגט אויף מיין ברודער רבי אהרן וויאזוי‬ ‫שווייס‪.‬‬ ‫ער פילט זיך און וואס ער טוט‪ ,‬האסטו מיר געזאגט‪,‬‬ ‫כמנהגו האט דער זיידע געדאווענט מיט א‬ ‫אז ער פילט זיך נישט גוט ל“ע‪ ,‬האב איך געפרעגט‪,‬‬ ‫געוואלדיגע איינגעהאלטנקייט‪ ,‬אבער פון זיין‬ ‫וואספארא מיחוש האט ער‪ ,‬האסטו מיר געזאגט אז‬ ‫גרויס אש דקדושה און זיין געוואלדיגע דביקות‬ ‫חולי מעיים האט ער אויך ל“ע‪.‬‬ ‫בשם‪ ,‬האט זיך פונעם צדיק וקדוש געגאסען די‬ ‫און ווי באקאנט קען א חולה‪-‬מעיים דאך נישט‬ ‫שווייס‪ ,‬אבער דער הייליגער צדיק האט דאס‬ ‫אלעמאל לייגן קיין תפילין‪ ,‬האט אים רבי איציקל‬ ‫געוואלט באהאלטן‪ ,‬און דערפאר איז ער יעדן טאג‬ ‫סקווערער די לעצטע מאל אויס געפרעגט צי‬ ‫נאכן דאווענען אריין אין זיין שטוב און געטוישט‬ ‫ס‘איז אמאל געווען אז ער האט זיך געפילט אזוי‬ ‫זיינע בגדים‪.‬‬ ‫שוואך פון דעם מיחוש‪ ,‬אז ס‘איז אויס געקומען אז‬ ‫•••‬ ‫ער האט איין טאג נישט געקענט לייגן קיין תפילין‪,‬‬ ‫הרה“ח רבי חיים ליבערזאהן ע“ה בעמח“ס ארץ‬ ‫האט אים ר‘ חיים ליבערזון געענטפערט‪ ,‬אז ער‬ ‫החיים איז גאר אסאך געפארן צום צדיק הרה“ק רבי‬ ‫מיינט אז איין טאג איז געווען דער מיחוש אזוי‬ ‫אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬און ער איז געווען פון די‬ ‫שטארק‪ ,‬אז ער האט נישט געקענט לייגן קיין‬ ‫גרויסע גבאי‪-‬צדקה ביי הייליגען צדיק רבי אהרן‬ ‫תפילין‪.‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬נאכ‘ן הסתלקות פון רבי אהרן‪ ,‬איז אים אויס‬ ‫האט זיך רבי איציקל סקווערער אנגערופן‪,‬‬ ‫געקומען צו זיין אין סקווירא ביים ברודער רבי‬ ‫”ס‘איז נישט קיין מופת‪ ,‬נאר איך האב פארשטאנען‪,‬‬ ‫איציקל סקווערער זי“ע‪.‬‬ ‫אז אויב מיין ברודער רבי אהרן וועט איין טאג נישט‬ ‫עס איז געווען א חודש נאכ‘ן הסתלקות פון‬ ‫לייגן קיין תפילין‪ ,‬וועט ער זיך שוין לאנג דא אויף‬ ‫רבי אהרן‪ ,‬און אין סקווירא האט ער געהערט אז‬ ‫דעם עולם נישט וועלן ארומדרייען“‪ ,‬ממילא איז עס‬ ‫מ‘האט נאכנישט מודיע געווען פאר רבי איציקל‬ ‫נישט קיין מופת אז איך האב געוויסט אז מיין‬ ‫סקווערער פון די הסתלקות פון רבי אהרן‪ ,‬האט ער‬ ‫ברודער איז נסתלק געווארן‪ ,‬כ‘פרעג נאר ”ווען“‬ ‫זיך מיישב געווען אז ער וועט צוריק פארן אהיים‪,‬‬ ‫ס‘איז געווען‪.‬‬ ‫און ער וועט נישט אריינגיין צו רבי איציקל‬ ‫•••‬ ‫סקווערער‪ ,‬ווייל ער האט פארשטאנען‪ ,‬אז אויב ער‬ ‫איין וואך שבת קודש ביים צדיק וקדוש רבי‬ ‫וועט אריינגיין‪ ,‬וועט אים רבי איציקל סקווערער‬ ‫אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬בשעת'ן פירן טיש‪ ,‬און‬ ‫פרעגן אויפן ברודער רבי אהרן‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫דער גאנצער עולם איז דארט געווען‪ ,‬האט‬ ‫געוואלט זאגן‪ ,‬ווייל ער האט נישט געוואלט מצער‬ ‫פאסירט‪ ,‬אז דער אייניקל הרה"ק רבי ברוך‬ ‫זיין דעם ברודער‪.‬‬ ‫מטשערנאביל זי"ע וואס איז נאך דאן געווען א‬ ‫פיצל קינד‪ ,‬און געלעגן אין בעטל האט אנגעהויבן‬ ‫בשעת ער האט אזוי געטראכט‪ ,‬האט רבי‬ ‫גאר שטארק וויינען‪ ,‬פלוצלונג האט זיך דער זיידע‬ ‫איציקל סקווערער געשיקט א שליח‪ ,‬און ער האט‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע אויף‬ ‫אים געלאזט רופן און געהייסן אריין קומען‪ ,‬ווען‬ ‫געשטעלט‪ ,‬און אריין בארואיגען דעם קינד אז ער‬ ‫ער איז אריין געקומען‪ ,‬האט אים רבי איציקל‬ ‫זאל אויף הערן וויינען‪.‬‬ ‫סקווערער געפרעגט‪” ,‬ווען‪ ,‬ווען איז דאס געווען“‪,‬‬ ‫ווי צו פרעגן ווען איז רבי אהרן נסתלק געווארן‪ ,‬ער‬ ‫דער עולם האט זיך גאר שטארק גע'חידוש'ט‬ ‫איז דעשראקן געווארן‪ ,‬ווייל ער האט דאך‬ ‫און נישט פארשטאנען וואס די רבי האט דא געטון‪,‬‬ ‫געוואוסט אז מ‘האט נישט מודיע געווען פארן‬ ‫דא האלט ער אינמיטן פירן זיין שולחן הטהור‪,‬‬ ‫ברודער רבי איציקל איבער די הסתלקות‪ ,‬און דא‬ ‫וואס ווי באוויסט אז ביים פירן טיש האט דער צדיק‬ ‫האט ער געזען אז ער ווייסט יא איבער די‬ ‫פאר ארבעט גאר געהויבענע זאכן‪ ,‬אבער דא גייט‬ ‫הסתלקות‪.‬‬ ‫די רבי ארויס צו שטיל מאכן דעם קינד‪ ,‬עס איז דאך‬ ‫דא גענוג משמשים און גבאים וואס קענען דאס‬ ‫האט זיך רבי איציקל סקווערער אנגערופן‪,‬‬ ‫טון‪.‬‬ ‫”וועסט דאך מיינען אז ס‘איז א "מופת"‪ ,‬ס‘איז נישט‬ ‫‪36‬‬ ‫ְשׂחוֹק ִפּינוּ‪ ,‬איז דאך שווער‪ ,‬אז ווען משיח וועט‬ ‫ווען דער צדיק איז צוריק געקומען צום טיש‪,‬‬ ‫קומען וועט זיין א געלעכטער ווי אזוי פאסט דאס‪,‬‬ ‫און געזען דעם וואונדער אויפן פנים פון די‬ ‫נאר ווען משיח וועט קומען און מען וועט זעהן אז‬ ‫חסידים‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬עס שטייט‬ ‫ער איז נישט געקומען פאר די צדיקים הקודמים‬ ‫מּוּדי ד'‪ ,‬האט דער צדיק‬‫)ישעיהו נ"ד י"ג( וְ כָ ל ָבּנַ יִ ‪ִ ‬ל ֵ‬ ‫נאר ער איז געקומען פאר נארישע קינדער‪ ,‬דאס‬ ‫אריין געשטייטשט‪ ,‬וְ כָ ל ָבּנַ יִ ‪ ,‬ווי אזוי די פירסט דיך‬ ‫וועט זיין דער געלעכטער‪.‬‬ ‫מּוּדי ד'‪ ,‬כביכול לערנט זיך דער‬ ‫מיט דיינע קינדער‪ִ ,‬ל ֵ‬ ‫•••‬ ‫רבוש"ע ווי אזוי צו פירן מיט זיינע קינדער‪ ,‬ווייל‬ ‫דער הייליגער צדיק וקדוש רבי אהרן‬ ‫מיט א אתערותא דלתתא‪ ,‬ווערט דערמיט מתעורר‬ ‫מטשערנאביל זי"ע האט געזאגט‪ ,‬אז די צייטן ווען‬ ‫א אתערותא דלעילא‪ ,‬און דערפאר דארף מען‬ ‫די וועלט איז פארנומען מיט אנדערע ענינים ווי‬ ‫ארויס ווייזן א חיבה יתירה פאר די קינדער‪.‬‬ ‫ערב שבת קדוש‪ ,‬ערב יו"ט‪ ,‬חול המועד‪ ,‬פורים‪ ,‬דאן‬ ‫•••‬ ‫איז א גרויסע צייט עוסק צו זיין בתורה און מוסיף‬ ‫ווען דער אייניקל הרה"ק רבי ברוך‬ ‫זיין אין לערנען תורה‪ ,‬ווייל דאס איז מרומז אינעם‬ ‫מטשערנאביל זי"ע איז געווען ‪ 5‬יאר אלט‪ ,‬איז ער‬ ‫פסוק )תהלים קי"ט קכ"ו( ֵעת ַל ֲעשׂוֹת ַלד' ֵה ֵפרוּ‬ ‫ר"ל קראנק געווארן צו א מצב וואס איז געווען‬ ‫תּוֹר ֶת‪ ,‬ווען איז צייט פאר ֵעת ַל ֲעשׂוֹת ַלד'‪ ,‬דאס איז‬ ‫ָ‬ ‫סכנת נפשות ממש‪ ,‬מען איז געקומען מזכיר זיין‬ ‫תּוֹר ֶת‪ ‬ווען רוב וועלט איז פארנומען מיט‬ ‫ֵה ֵפרוּ ָ‬ ‫דעם אייניקל צום זיידן רבי אהרן מטשערנאביל‬ ‫אנדערע ענינים און לערנען נישט כדבעי‪ ,‬דאן דארף‬ ‫זי"ע‪ ,‬האט דער זיידע געזאגט‪" ,‬דער אייניקל וועט‬ ‫מען לערנען מער‪ ,‬און עס ברענגט א גאר גרויסע‬ ‫אי"ה געזונט ווערן בקרוב"‪.‬‬ ‫נחת רוח בשמים‪.‬‬ ‫אבער ווען דער מצב איז געווארן ערגער און‬ ‫•••‬ ‫עס איז שוין געשטאנען דארט מנין און מען האט‬ ‫ווי עס איז באקאנט‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק‬ ‫שוין אן געצינדן ליכט און געווארט אויף יציאת‬ ‫וקדוש רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע נישט געזאגט‬ ‫נשמה‪ ,‬ווען דער זיידע האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫קיין תורה‪ ,‬און ווען ער האט יא געזאגט האט ער‬ ‫זיך אנגעטון זיין אויבער ראק און אריבער צום‬ ‫דאס אריין געזאגט אין זיין ארבל אז קיינער זאל‬ ‫אייניקל‪.‬‬ ‫נישט הערן‪ ,‬ווען מען האט אים אמאל געפרעגט‪,‬‬ ‫פארוואס ער זאגט נישט קיין תורה‪ ,‬האט דער‬ ‫ווען דער זיידע איז אנגעקומען האט ער‬ ‫צדיק געזאגט מיט זיין גרויס עניוות‪ ,‬עס שטייט‬ ‫געהייסן יעדן ארויס גיין פון שטוב‪ ,‬דאן האט דער‬ ‫דוֹמ ְמ ִתּי‪ ,‬האט דער‬ ‫)תהלים קל"א ב'( ִאם ‪‬א ִשׁוּ ִִיתי וְ ַ‬ ‫זיידע בידיו הקדושות אויס געבלאזן די ליכט‪ ,‬דאן‬ ‫צדיק מסביר געווען‪ִ ,‬אם ‪‬א ִשׁוּ ִִיתי אויב האט מען‬ ‫האט ער ארויף געלייגט זיינע הייליגע הענט אויפן‬ ‫דוֹמ ְמ ִתּי זאגט‬ ‫נישט דעם שויתי ד' לנגדי תמיד‪ ,‬דאן וְ ַ‬ ‫קעפל פונעם אייניקל און געבענטשט זיין אייניקל‪,‬‬ ‫מען נישט קיין תורה‪.‬‬ ‫אז ער זאל געזונט ווערן און לעבן לאורך ימים‬ ‫•••‬ ‫ושנים‪ ,‬און דאן האט די זיידע געזאגט‪" ,‬אין ס'וועט‬ ‫איין טאג ווען ער איז דורך זיין אייניקל הרה"ק‬ ‫דיר זיין לעכטיג אלע דיינע יארן"‪ ,‬לפלא איז דער‬ ‫רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬און ער האט אים געזען‬ ‫קינד געזונט געווארן און געהאט אן אריכת ימים‬ ‫לערנען מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬האט דער‬ ‫געזונטערהייט‪.‬‬ ‫זיידע אים געזאגט‪ ,‬איך בין דיך מקנה אז די קענסט‬ ‫•••‬ ‫מוֹדה‬ ‫לערנען‪ ,‬ווייל איך ווען איך קום אן צופרי צו ֶ‬ ‫איין שבת קודש נאכמיטאג ווען דער הייליגער‬ ‫ֲאנִ י ְל ָפנֶ י‪ֶ ,‬מ ֶל‪ַ ‬חי וְ ַקיָּ ם‪ ,‬און איך הייב נאר אן‬ ‫צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע איז געגאנגען‬ ‫טראכטן ווער דער ֲאנִ י איז און ווער דער ְל ָפנֶ י‪ ‬איז‪,‬‬ ‫דאווענען מנחה‪ ,‬אויפן וועג האט ער געטראפן‬ ‫קען איך מיך דעם גאנצן טאג נישט צוזאמען נעמען‬ ‫קליינע קינדער וואס האבן זיך געשפילט אויף די‬ ‫פון גרויס צובראכענקייט‪.‬‬ ‫גאס און זיי האבן געווארפן קליינע שטיינער און‬ ‫•••‬ ‫איינס האט אנגערירט דעם שטריימעל פונעם‬ ‫עס איז געווען א איד ר' יעקב וואס האט זיך‬ ‫צדיק בטעות‪.‬‬ ‫אסאך מסתופף געווען בצלו פונעם הייליגען צדיק‬ ‫האט דער צדיק צוגעריפן די קינדער און זיי‬ ‫רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬איין טאג איז ער‬ ‫געזאגט‪ ,‬עס שטייט )תהלים קכ"ו ב'( ָאז יִ ָמּ ֵלא‬ ‫‪37‬‬ ‫איין יאר ביים סעודת פורים ביים הייליגען‬ ‫אריין געקומען צום רבין‪ ,‬און די רבי שרייט אויף‬ ‫צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫דעם איד‪" ,‬גיי דיר צו די שווארצע יארן"‪ ,‬דער איד‬ ‫צדיק געזאגט‪ ,‬אז היינט איז דאך אזוי ווי יום‬ ‫האט זיך זייער דערשראקן‪ ,‬און ער האט מורא‬ ‫הכיפורים און מען ברויך תשובה טאן‪ ,‬נאר ליידער‬ ‫געהאט אריין צו קומען צום צדיק נאכאמאל‪.‬‬ ‫היינט איז מען שוואכע גופים מען פלאגט זיך אויף‬ ‫נאך אפאר טאג האט דער צדיק געלאזט ריפן‬ ‫פרנסה און מען האט דאך דעם עול הגלות און מען‬ ‫דעם איד און פרעגט אים‪ ,‬פארוואס ער קומט נישט‬ ‫האט נישט קיין הרחבות הדעת און מען האט דאך‬ ‫צו אים‪ ,‬האט דער איד געזאגט מיט א צוטער און‬ ‫נישט קיין כח צו פאסטן און זיך מסגף זיין‪.‬‬ ‫גרויס פחד‪ ,‬אז די רבי האט אים געגעבן א קללה אז‬ ‫על כן האט דער צדיק געזאגט‪ ,‬רבוש"ע אויב‬ ‫ער זאל גיין צו די שווארצע יארן‪ ,‬האט זיך דער‬ ‫אלע אידישע קינדער וועלן זיין געזונט ווי די בערן‬ ‫צדיק צושמייכעלט און געזאגט‪ ,‬ח"ו‪ ,‬איר זאלט‬ ‫און לייבען‪ ,‬און נישט האבן דעם עול הגליות און‬ ‫נישט טראכטן אז איך שעלט א איד‪ ,‬איך האב דיר‬ ‫האבן פרנסה ברווח‪ ,‬דאן וועלן זיי האבן הרחבות‬ ‫געבענטשט מיט א ברכה‪ ,‬אז די שווארצע וואס‬ ‫הדעת‪ ,‬דאן וועלן זיי שוין תשובה טון מאהבה‪ ,‬אזוי‬ ‫מיינט די טונקעלקייט זאלן יארן וואס איז א לשון‬ ‫ווי עס איז געווען ביי קריאת ים סוף ווען אלע‬ ‫פון יָ ֵאר ד' ָפּנָ יו ֵא ֶלי‪ ‬אז עס זאל דיר ליעכטיג ווערן‬ ‫קראנקע זענען אויס געהיילט געווארן און עס איז‬ ‫אין די אויגן‪.‬‬ ‫געווען ביזת הים האבן די אידן נאכדעם מקבל‬ ‫•••‬ ‫געווען די תורה ביים בארג סיני‪ ,‬די זעלבע וועט דא‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז א עלטערע פרוי איז‬ ‫אויך זיין‪.‬‬ ‫אמאל אריין געקומען צום הייליגער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫אהרן מטשערנאביל זי"ע און געבעטן אז ער זאל‬ ‫נאך א מעשה שרייבט ער אין ספר ארץ החיים‪,‬‬ ‫זאגן קדיש און לערנען משניות נאך איר לאחר מאה‬ ‫עס איז געווען בשנת תרכ"ח‪ ,‬ווען עס האט זיך‬ ‫ועשרים שנה‪ ,‬ווען דער צדיק האט געפרעגט‬ ‫ליידער ארום געדרייט א שווערע מגיפה אין‬ ‫פארוואס זי בעט דאס פון אים‪.‬‬ ‫רוסלאנד און רח"ל הונדערטער אידישע קינדער‬ ‫האט די פרוי געזאגט‪ ,‬אז ער דארף איר מכיר‬ ‫זענען נעבעך אוועק פון די מחלה‪ ,‬האט מען‬ ‫טובה זיין‪ ,‬וויבאלד זי איז געווען די מינקת ווען ער‬ ‫געשיקט א שליח פון שטאט קרמנצוג אין‬ ‫איז געווען א פיצל קינד‪ ,‬און דאס איז געווען א גאר‬ ‫רוסלאנד‪ ,‬צום הייליגען צדיק רבי אהרן‬ ‫שווערע עבודה‪ ,‬וויבאלד דער טאטע דער‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬אז ער זאל מתפלל זיין פאר די‬ ‫הייליגער מגיד מטשערנאביל האט פארלאנגט גאר‬ ‫אידן אין רוסלאנד‪ ,‬אז דער גרויסער באשעפער‬ ‫א שווערע עבודה פון גדרי צניעות‪ ,‬און דערפאר‬ ‫זאל אפטון די מחלה פון כלל ישראל און אידישע‬ ‫וויל זי אז רבי אהרן זאל זאגן קדיש און לערנען‬ ‫קינדער זאלן זיין געזונט‪.‬‬ ‫משניות נאך איר פטירה‪ ,‬פארשטייט זיך אז דער‬ ‫צדיק האט מסכים געווען און געגעבן א הבטחה‪.‬‬ ‫איז געווען פרייטאג צו נאכטס פרשת ראה‬ ‫ביים צדיק רבי אהרן זי"ע נאכן זיך וואשן צו די‬ ‫אבער אפאר וואכן נאך איר פטירה‪ ,‬איז די פרוי‬ ‫סעודה‪ ,‬האט דער צדיק נאכגעזאגט וואס דער‬ ‫געקומען אין חלום צום צדיק‪ ,‬און געבעטן‪ ,‬אז ער‬ ‫הייליגער אור החיים הקדוש זי"ע זאגט אין פרשת‬ ‫זאל אויף הערן זאגן קדיש און לערנען משניות‪ ,‬ווייל‬ ‫ראה‪ ,‬משה רבינו האט געזאגט פאר אידישע‬ ‫דאס האט איר געטראגן אויף זייער א הויכע פלאץ‬ ‫קינדער‪ְ ,‬ר ֵאה ָאנֹכִ י נ ֵֹתן ִל ְפנֵ יכֶ ם ַהיּוֹם ְבּ ָרכָ ה ְוּק ָל ָלה‪,‬‬ ‫אין גן עדן‪ ,‬און זי שפירט זיך בכלל נישט אזוי‬ ‫האט דער אור החיים הקדוש געזאגט‪ ,‬אז משה‬ ‫באקוועם דארט‪ ,‬אפילו זי איז טאקע געווען א גאר‬ ‫רבינו ע"ה האט געזאגט‪ְ ,‬ר ֵאה ָאנֹכִ י קוקטס מיך אן‪,‬‬ ‫ערליכע פרוי‪ ,‬איז זי אבער געווען א פשוטע פרוי און‬ ‫און דורך דעם נ ֵֹתן ִל ְפנֵ יכֶ ם ַהיּוֹם ְבּ ָרכָ ה וועל איך‬ ‫דאס פלאץ איז נישט געאייגענט פאר איר‪.‬‬ ‫ברענגען אויף ענק א ברכה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫אין ספר ארץ החיים דערציילט הרה"ח רבי‬ ‫האט דער הייליגער צדיק רבי אהרן‬ ‫חיים ליבערזאהן ע"ה‪ ,‬וואס איז געווען פון די‬ ‫מטשערנאביל זי"ע געזאגט‪ ,‬איך קען דאס נישט‬ ‫גרויסע חסידים מובהקים פונעם הייליגען צדיק‬ ‫זאגן אויף מיר אז עטס זאלט קוקען אויף מיר און‬ ‫הרה"ק רבי אהרן מטשרנוביל זי"ע‪.‬‬ ‫‪38‬‬ ‫דער ווילעדניקער האט דיר געקענט דעמאלט צו‬ ‫באקומען א ברכה‪ ,‬נאר וואס דען‪ ,‬עס שטייט‬ ‫זאגן א קינד‪ ,‬קען ער יעצט אויס היילן דאס קינד‪,‬‬ ‫ווייטער אין פסוק‪ ,‬וְ ַה ְקּ ָל ָלה ִאם ‪‬א ִת ְשׁ ְמעוּ ֶאל‬ ‫פארט'ס קיין ווילעדניק‪ ,‬און פון דארט וועט פאר‬ ‫ִמ ְצוֹת ד' ֱאלקיכֶ ם‪ ,‬האט דער הייליגער צדיק רבי‬ ‫דיר ארויס שפראצן א ישועה‪ ,‬וועסט אוודאי דארט‬ ‫אהרן מטשרנאביל זי"ע געטייטשט‪ ,‬וְ ַה ְקּ ָל ָלה ִאם‬ ‫געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫‪‬א‪ ,‬רבוש"ע אויב די וועסט נישט שיקן ח"ו די‬ ‫קללה‪ִ ,‬ת ְשׁ ְמעוּ ֶאל ִמ ְצוֹת ד' ֱאלקיכֶ ם זאג איך דיר צו‬ ‫דער איד איז געבליבן שטיין פארוואונדערט‪,‬‬ ‫רבוש"ע אז דיינע אידישע קינדער וועלן היטן דיינע‬ ‫"וואס מיינט דער רבי אז איך זאל פארן קיין‬ ‫מצוות‪.‬‬ ‫ווילעדניק‪ ,‬רבי ישראל דוב בער מווילעדניק זי"ע‬ ‫לעבט דאך שוין ליידער נישט"‪ ,‬זאגט אים רבי אהרן‬ ‫און דער צדיק האט מוסיף געווען‪ ,‬רבוש"ע די‬ ‫מטשרנוביל‪" ,‬פארוואס פארשטייט איר נישט‪ ,‬מיר‬ ‫האסט געהייסן נישט עסן קיין פלייש אין די ניין‬ ‫ווייסן דאך אז גדולים צדיקים במיתתם יותר‬ ‫טאג‪ ,‬אבער צוליב די מגיפה האב איך געהייסן יא‬ ‫מבחייהם‪ ,‬און צדיקים קענען נאך זייער פטירה‬ ‫עסן ווייל עס איז דא די מגיפה‪ ,‬די האסט געהייסן‬ ‫אויס'פועל'ן נאך גרעסערע ישועות ווי ביי זייער‬ ‫פאסטן תשעה באב‪ ,‬אבער איך האב בלית ברירה‬ ‫לעבן‪ ,‬און יעצט נאך די פטירה קען ער פאר אייך‬ ‫געהייסן צוליב די מגיפה זאל מען נישט פאסטן‪,‬‬ ‫ממשיך זיין א ישועה‪ ,‬די עלטערן האבן געפאלגט‪,‬‬ ‫דערפאר זאג איך דיר רבוש"ע‪ ,‬נעם אוועק די מגיפה‬ ‫און טאקע נאך זייענדיג ביים ציון אין ווילעדניק‬ ‫און אלע צרות פון אידישע קינדער‪ ,‬וועסטו זעהן ווי‬ ‫האט דאס מיידל אנגעהויבן צו רעדן כאחד אדם‪.‬‬ ‫זיי היטן דיין הייליגע תורה‪ ,‬ווייל דער צדיק וקדוש‬ ‫•••‬ ‫האט זיין גאנץ לעבן עוסק געווען אין מליץ יושר‬ ‫א איד א גרויסער ארימאן פון שטאט סראקא‪,‬‬ ‫זיין אויף אידישע קינדער‪ ,‬און מיט דעם געברענגט‬ ‫האט פאר פרנסה זיך פארדינגען אלס מלמד אין‬ ‫ישועות פאר אידישע קינדער‪.‬‬ ‫שטאט טשערנאביל‪ ,‬איין יאר בעפאר יו"ט פסח‪,‬‬ ‫•••‬ ‫ווען דער איד האט זיך געגערייט אהיים צו פארן‪,‬‬ ‫א פארפאלק וואס האט פילע יארן ל"ע נישט‬ ‫איז ער אריין צום הייליגען צדיק רבי אהרן‬ ‫געהאט קיין קינדער‪ ,‬האבן זיי זיך געוואנדן צום‬ ‫מטשערנאביל זי"ע זיך צו געזעגענען‪ ,‬האט אים‬ ‫צדיק הרה"ק רבי ישראל דוב בער מווילעדניק זי"ע‪,‬‬ ‫דער צדיק רבי אהרן געפרעגט‪ ,‬אויב ער קען אים‬ ‫אז ער זאל זיי אנווינטשן א קינד‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫געבן דאס גאנצע געלט וואס ער האט פארדינט דא‬ ‫האט אנגעוואונטשן א קינד‪ ,‬און עס איז ביי זיי‬ ‫אין שטאט די לעצטע חדשים‪ ,‬ווייל ער ברויך עס‬ ‫געבוירן געווארן צו מזל א מיידל‪ ,‬אבער די שמחה‬ ‫פאר זייער א וויכטיגע צוועק‪.‬‬ ‫האט נישט אנגעהאלטן לאנג‪ ,‬ווייל עס האט‬ ‫ליידער באטראפן דאס קינד אן אומגליק‪ ,‬אז די‬ ‫דער איד זייענדיג א גרויסע חסיד פונעם רבין‪,‬‬ ‫קינד איז טויב געווארן רח"ל‪ ,‬די עלטערן האבן פאר‬ ‫האט גלייך מיט זיין געוואלדיגע אמונת צדיקים‬ ‫פיר יאר פראבירט מיט פארשידענע רפואות און‬ ‫אהין געגעבן דאס גאנצע געלט פארן רבין‪ ,‬און‬ ‫סגולות‪ ,‬און זענען געלאפן צו די גרעסטע‬ ‫אהיים צו פיס בעירם ובחוסר כול‪ ,‬אינמיטן וועג‬ ‫דאקטורים‪ ,‬אבער ליידער האט גארנישט‬ ‫האבן אים באפאלן רויבער'ס און געוואלט צו‬ ‫געהאלפן‪.‬‬ ‫נעמען דאס גאנצע געלט‪ ,‬און כדרך פון די‬ ‫די צובראכענע עלטערן זענען דאן געפארן‬ ‫רויבער'ס האבן זיי גע'גנב'ט דאס געלט און ר"ל‬ ‫צום גרויסן צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪,‬‬ ‫גע'הרג'ט אז מען זאל נישט גיין דערציילן פאר די‬ ‫וויבאלד עס איז שוין געווען נאך די הסתלקות‬ ‫פאליציי‪ ,‬אבער דעם איד וויבאלד ער האט געגעבן‬ ‫פונעם צדיק מווילעדניק זי"ע‪ ,‬און האבן דערציילט‬ ‫דאס גאנצע געלט פארן רבין‪ ,‬האבן די רויבער'ס‬ ‫גארנישט געטראפן ביי אים‪ ,‬האבן זיי אים געלאזט‬ ‫פארן צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬אז דאס‬ ‫קינד איז געבוירן מיט די ברכה פונעם הייליגען‬ ‫גיין‪.‬‬ ‫ווילעדניקער‪ ,‬אבער ליידער דאס קינד רעדט נישט‬ ‫אזוי ווי דער איד קומט אריין אין שטוב‬ ‫און הערט נישט‪ ,‬און זיי האבן געבעטן דעם צדיק‪,‬‬ ‫אינגאנצען צובראכן‪ ,‬ווייל ער האט דאך גארנישט‬ ‫אז ער זאל זיי פועל'ן א ישועה‪ ,‬זאגט זיי דער צדיק‬ ‫אהיים געברענגט‪ ,‬פרעגט אים דאס ווייב‪ ,‬פון‬ ‫וקדוש רבי אהרן טשערנאבלער זי"ע‪ ,‬פונקט ווי‬ ‫‪39‬‬ ‫אידן פון קעשינוב‪ ,‬ממילא דארף ער נישט מורא‬ ‫ווענען אן שיקסטו אהיים דאס געלט דורך די פאסט‪,‬‬ ‫האבן און ער זאל דארט בלייבן ביז נאך יום טוב‪.‬‬ ‫דאן האט שוין דער איד פארשטאנען וואס די רבי‬ ‫האט דא געטון‪ ,‬ווייל דער הייליגער צדיק רבי אהרן‬ ‫נו‪ ,‬אז די רבי מטשערנאביל האט אזוי געזאגט‪,‬‬ ‫האט מרגיש געווען וואס עס ווארט אפ פאר דעם‬ ‫איז ער געבליבן‪ ,‬און נאכדעם וואס ס‘איז‬ ‫איד‪ ,‬דערפאר האט ער אים געבעטן דאס גאנצע‬ ‫אנגעקומען דער בריוו האט זיך עס צוביסלעך‬ ‫געלט‪ ,‬כדי די רויבער'ס זאלן ביי אים גארנישט‬ ‫אויפגעלאזט אינגאנצן און ווען ס‘איז געקומען‬ ‫טרעפן‪ ,‬און דער צדיק האט גלייך אהיים געשיקט‬ ‫סוכות איז געווען א שמחה רבה ועצומה דארט אין‬ ‫דאס געלט פאר דעם איד אין שטוב‪.‬‬ ‫די גאנצע שטאט‪ ,‬אויף דעם ארויף וואס די מחלה‬ ‫•••‬ ‫איז בטל געווארן אינגאנצן און יעדער איז נתרפא‬ ‫דער הייליגער שם משמואל פון סאכאטשוב‬ ‫געווארן‪ ,‬ממש ווי דער צדיק האט פאר געזאגט אז‬ ‫זי"ע ברענגט אין זיין ספר פרשת ויקהל‪ ,‬אז ער האט‬ ‫עס איז נישט דא וואס מורא צו האבן‪.‬‬ ‫געזען א בריוו פון הרה“ק רבי אהרן מטשערנאביל‬ ‫•••‬ ‫זי"ע וואס ער האט געשריבן‪ ,‬אז דאס וואס ער‬ ‫דער אייניקל דער צדיק רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫שיקט מענטשן ארום אין שטעט און דערפאר צו‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אויף זיין זיידן דער צדיק‬ ‫צוזאמען נעמען מעמדות‪ ,‬איז נישט ווייל ער דארף‬ ‫וקדוש רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪" ,‬אז דעם‬ ‫געלט‪ ,‬ווייל ער האט געלט גענוג ווי שטיינער‪ ,‬און‬ ‫זיידן'ס יראה תתאה איז געווען אזוי גרויס‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫ער דארף עס נישט האבן‪.‬‬ ‫איינער וואס מ'האט שוין אויף אים געשאסן א פייל‪,‬‬ ‫און ער ווארט יעדן רגע אז ער וועט אים טרעפן"‪,‬‬ ‫נאר די סיבה פארוואס ער שיקט נאך מעמדות‬ ‫דאס וואס חז"ל זאגן‪" ,‬שוב יום אחד לפני מיתתך"‪,‬‬ ‫איז‪ ,‬וויבאלד ער וויל מעלה זיין די תפילות פון די‬ ‫איז ביי אים געווען יעדע מינוט און יעדע רגע ממש‪.‬‬ ‫אלע אידן‪ ,‬און אויף מעלה צו זיין די תפילות דארף‬ ‫•••‬ ‫דאך זיין אז זיי זאלן האבן מיט אים עפעס א שייכות‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין ווינטער איז‬ ‫און א התקשרות‪ ,‬און דאס איז די איינציגע סיבה‬ ‫געווען א גרויסע דחקות אין שטוב פונעם צדיק רבי‬ ‫פארוואס ער שיקט די שלוחים‪ ,‬ווייל דורך דעם‬ ‫אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬און ס'איז געפאלן א‬ ‫וואס די אידן גיבן די מעמדות‪ ,‬קען ער מעלה זיין די‬ ‫גרויסע שניי און ס'איז געווען בטערע קעלטן‪ ,‬און‬ ‫תפילות‪ ,‬און דער הייליגער שם משמואל שרייבט‬ ‫א לאנגע צייט זענען קיין מענטשן נישט געקומען‬ ‫אין ספר‪ ,‬אז ער האט געזען דעם בריוו וואס רבי‬ ‫צום הייליגען צדיק רבי אהרן וואס זאלן געבן א‬ ‫אהרן מטשערנאביל זי"ע האט געשריבן‪.‬‬ ‫פדיון‪ ,‬און די קרעמער פון שטאט האבן שוין נישט‬ ‫•••‬ ‫געוואלט געבן אויף בארג‪ ,‬איז די רעבעצין אריין‬ ‫דער הייליגער צדיק רבי אהרן מטשערנאביל‬ ‫צום צדיק און געבעטן‪ ,‬אז ער זאל ארומפארן איבער‬ ‫זי"ע האט אמאל געשיקט א שליח קיין קעשינוב‪ ,‬אז‬ ‫די שטעט און זאמלען געלט‪.‬‬ ‫ער זאל צוזאמען נעמען ’מעמדות‘‪ ,‬ווען דער שליח‬ ‫האט דער צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‬ ‫איז אנגעקומען דארט אין שטאט‪ ,‬איז ער געוואויר‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער איז שוין אלט און האט נישט קיין‬ ‫געווארן‪ ,‬אז ס‘גייט ארום א געוואלדיגע מחלה דער‬ ‫כח דערצו‪ ,‬נאר ער קען פראבירן צו איינשפארן די‬ ‫אויבערשטער זאל אפהיטן און ס‘איז ממש א סכנה‬ ‫הוצאות‪ ,‬און דער צדיק האט געפרעגט‪" ,‬פון וואס‬ ‫דארט צו בלייבן‪ ,‬האט ער געשריבן א בריוו צום‬ ‫זאל מען איינשפארן? זאלן מיר געבן ווייניגער פאר‬ ‫צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬אז היות ס‘איז‬ ‫דעם יונגערמאן?"‪ ,‬און ער האט געמיינט מיט דעם‬ ‫דא א שטארקע סכנה דא אין שטאט‪ ,‬מוז ער צוריק‬ ‫זיין אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע וואס איז‬ ‫פארן‪ ,‬און וויפיל געלט ער האט שוין געהאט האט‬ ‫געזעסן ביי אים אויף קעסט‪ ,‬האט דער צדיק‬ ‫ער צוריק געשיקט צום צדיק רבי אהרן זי"ע‪.‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך האב מורא‪ ,‬אז אויב ער וועט באקומען‬ ‫ווייניגער‪ ,‬וועט ער מבטל זיין פון זיין תורה לערנען"‪.‬‬ ‫ס‘איז געווען פאר סוכות‪ ,‬האט אים דער צדיק‬ ‫רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע געענטפערט‪ ,‬אז ער‬ ‫אזוי האט דער צדיק רבי אהרן געטראכט פון‬ ‫זאל נישט מורא האבן‪ ,‬ווייל ער האט שוין געמאכט‬ ‫איין זאך נאכן אנדערן‪ ,‬ביז ער האט געזאגט‪ ,‬יעדן‬ ‫א "חומת ברזל" צווישן דעם מלאך המשחית מיט די‬ ‫‪40‬‬ ‫אויב ס'איז ענג פאר די גוים‪ ,‬האט די מלוכה פאר זיי‬ ‫טאג טרינקט ער קאווע מיט צוויי שטיקלעך צוקער‪,‬‬ ‫גענוג פלאץ אין סיביר‪ ,‬און אזוי האט דער צדיק מיט‬ ‫און פון היינט אן וועט ער טרינקען נאר מיט איין‬ ‫זיין פשט שבת ביים טיש מבטל געווען די גזירה‪.‬‬ ‫שטיקל‪ ,‬האט דער אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫•••‬ ‫זי"ע געזאגט‪" ,‬די ווערטער פונעם זיידן האבן‬ ‫דער אייניקל דער הייליגער צדיק רבי ישכר דוב‬ ‫געמאכט אזא גרויסע רושם אין הימל‪ ,‬אז דער צדיק‬ ‫מבעלזא זי"ע איז געזעסן אויף קעסט ביי זיין זיידן‬ ‫רבי אהרן זאל דארפן איינשפארן פון זיין עסן‪ ,‬און‬ ‫רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע עטליכע יאר‪ ,‬און ער‬ ‫מן השמים האט מען געשיקט א מענטש וואס האט‬ ‫האט שטענדיג גערעדט מיט בענקשאפט פון יענע‬ ‫געברענגט געלט‪ ,‬און עס איז געווארן א הרחבה אין‬ ‫יארן‪ ,‬און ער האט געזאגט‪ ,‬אז אפילו די פשוט'ע‬ ‫שטוב פונעם גרויסן זיידן"‪.‬‬ ‫אידן אין טשערנאביל האבן געהאט גרויסע השגות‬ ‫•••‬ ‫אין יראת שמים פון די כוח פונעם גרויסן זיידן‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל האט מען‬ ‫גוזר געווען צו פארטרייבן די אידן פון דער שטאט‬ ‫האט דערציילט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע‪,‬‬ ‫זיטאמיר‪ ,‬ווייל די גוים האבן געטענה'ט אז די אידן‬ ‫אז איינמאל איז ער געפארן ביינאכט דורך א‬ ‫מאכן ענג אין שטאט‪ ,‬די ראשי הקהל האבן געטון‬ ‫געפערליכן וואלד מיט א בעל עגלה‪ ,‬א חסיד פון ר'‬ ‫אלעס וואס זיי האבן געקענט‪ ,‬און ס'האט נישט‬ ‫אהרן‪ ,‬און ער האט אים געפרעגט צי ער האט נישט‬ ‫געהאלפן‪ ,‬האבן זיי געשיקט א משלחת צום צדיק‬ ‫מורא פון רויבער‪ .‬האט דער בעל עגלה‬ ‫רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע און געבעטן ער זאל‬ ‫געענטפערט‪" :‬איך נעם די בייטש אין האנט‪ ,‬און‬ ‫מתפלל זיין‪.‬‬ ‫גאט אין הארץ"‪ ,‬און ער האט פון גארנישט קיין‬ ‫מורא‪.‬‬ ‫די משלחת איז אנגעקומען פונקט פאר שבת‬ ‫•••‬ ‫– שבת פרשת בשלח‪ ,‬און זיי האבן נישט באוויזן צו‬ ‫דער אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫רעדן מיטן צדיק בעפאר שבת‪ ,‬פרייטאג צונאכטס‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז צוויי זאכן האט ער אליין געזען ביים‬ ‫ביים טיש האט דער צדיק וקדוש רבי אהרן‬ ‫זיידן רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪" ,‬ער האט‬ ‫מטשערנאביל זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬ויהי בשלח" –‬ ‫קיינמאל נישט געהאט קיין היסח הדעת פונעם‬ ‫חז"ל זאגן "אין ויהי אלא לשון צער"‪ ,‬ס'איז דאך‬ ‫רבונו של עולם‪ ,‬און ער האט געהאט צוויי ליכטיגע‬ ‫געווען א גרויסע שמחה אז פרעה האט‬ ‫אויגן‪ ,‬און ווען ער האט אנגעקוקט א מענטש‪ ,‬האט‬ ‫ארויסגעשיקט די אידן פון מצרים‪ ,‬נאר דער פסוק‬ ‫ער געזען אלעס וואס יענער האט געטון פון זיין‬ ‫רעדט פון גלות‪" ,‬בשלח פרעה את העם" – ווען די‬ ‫געבורט אן"‪.‬‬ ‫גוים ווילן פארטרייבן אידן פון זייער ארט‪ ,‬איז דאס‬ ‫א גרויסער צער‪.‬‬ ‫נאך האט דער אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא‬ ‫זי"ע דערציילט‪ ,‬אז ער האט אסאך מאל געהערט‬ ‫האט דער צדיק רבי אהרן געזאגט פשט‬ ‫ביים זיידן רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬אינמיטן‬ ‫פארוואס עס איז א לשון פון צער‪ ,‬ווייל "ולא נחם‬ ‫טיש ווי ער זאגט צו זיך אליין‪" ,‬ווי גייט מען אויס‬ ‫אלקים" – זאגט דער אייבערשטער‪ ,‬דאס איז מיר‬ ‫פאר זיין ליבן נאמענ'ס וועגן!"‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ביי איין‬ ‫נישט ניחא‪ ,‬נאר "דרך ארץ פלשתים" – די פלשתים‪,‬‬ ‫טיש‪ ,‬האט ער עס געהערט כמעט אכציג מאל‪.‬‬ ‫די גוים‪ ,‬זאלן גיין צו אן אנדער ארט‪ ,‬און די אידן‬ ‫•••‬ ‫זאלן בלייבן אויף זייער פלאץ‪ ,‬און דאס זעלבע האט‬ ‫דער אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫ער איבערגעזאגט ביי דער סעודה בייטאג און ביי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז נאך זיין חתונה האט דער טאטע רבי‬ ‫שלש סעודות‪.‬‬ ‫יהושע'לע מבעלזא זי"ע געשריבן א בריוו צום‬ ‫מחותן רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע אז ער זאל‬ ‫מוצאי שבת‪ ,‬ווען די ראשי קהילה פון שטאט‬ ‫מקרב זיין זיין נייעם אייניקל‪.‬‬ ‫זיטאמיר זענען אריין דערציילן זייער צרה‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק געזאגט‪" ,‬איך האב אייך שוין‬ ‫דעם אנדערן טאג האט דער צדיק רבי אהרן‬ ‫געענטפערט"‪ ,‬און טאקע‪ ,‬באלד נאך שבת איז‬ ‫מטשערנאביל זי"ע גערופן דעם אייניקל רבי ישכר‬ ‫געקומען די ידיעה‪ ,‬אז דער געריכט האט‬ ‫דוב און געזאגט‪" ,‬איך האב באקומען א בריוו פון‬ ‫גע'פסק'נט‪ ,‬אז מ'קען נישט פארטרייבן די אידן‪ ,‬און‬ ‫‪41‬‬ ‫קיין שום שינוי"‪ ,‬מוצאי שבת איז ער נישט‬ ‫דיין טאטן אז איך זאל דיך מקרב זיין‪ ,‬דערפאר וועל‬ ‫געגאנגען צו דער לוויה‪ ,‬מ'האט נאר פארביי‬ ‫איך דיך מקרב זיין"‪ ,‬און ער האט אים געהייסן זיצן‬ ‫געטראגן די מטה פאר זיין שטוב‪ ,‬און ער האט‬ ‫אויף זיין בעט‪ ,‬און אים מכבד געווען צו טרינקען א‬ ‫ארויסגעקוקט דורכן פענצטער און געזאגט דעם‬ ‫פולן כוס וויין‪ ,‬און דער צדיק רבי ישכר דוב האט‬ ‫פסוק‪" ,‬הנה אנכי שולח מלאך לפניך לשמרך בדרך"‪.‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ער האט מורא געהאט צו זיצן אויפן‬ ‫•••‬ ‫בעט‪ ,‬און געווארט ווען די קירוב וועט זיך שוין‬ ‫דער אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫ענדיגן‪ ,‬ווייל עס האט אים אנגעכאפט אזא‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געזעסן אויף קעסט אין‬ ‫שרעקליכע פחד‪.‬‬ ‫טשערנוביל‪ ,‬האט מען ביים זיידן רבי אהרן‬ ‫•••‬ ‫מטשערנאביל זי"ע ביי ברכת התורה ממש בחוש‬ ‫הרה"ק רבי איציק'ל מיאברוב זי"ע האט‬ ‫געזען אז די שכינה רוהט אויף אים‪ ,‬ביז זיינע‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווי באקאנט האט דער צדיק וקדוש‬ ‫לעצטע יארן‪ ,‬ווען דער הייליגער בעלזא רב איז‬ ‫רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע זיך קיינמאל נישט‬ ‫געזעסן צווישן מנחה און מעריב אויף דער סאפע‬ ‫צוגעלייט אינמיטן טאג‪ ,‬אויף די עלטערע יארן‬ ‫און דערציילט מעשיות‪ ,‬איז ער אויפגעשטאנען‬ ‫צוליב זיין געוואלדיגע חלשה‪ ,‬פלעגט דער צדיק‬ ‫יעדעס מאל וואס ער האט דערמאנט דעם נאמען‬ ‫זיך אביסל אפריען אויפן סאפע אין שטוב‪ ,‬און די‬ ‫פונעם זיידן רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪.‬‬ ‫אנשי ביתו זענען דארט געשטאנען נעבן דעם‬ ‫•••‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫דער ראחמיסטריווקער רבי ר' חי' יצחק זי"ע‬ ‫איין טאג האט דער צדיק רבי איציקל‬ ‫פון אמעריקע האט דערציילט‪ ,‬בשם זיין טאטן רבי‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די זיידע הרה"ק רבי אהרן‬ ‫יוחנן מראחמיסטריווקא מירושלים זי"ע‪ ,‬אז צום‬ ‫מטשרנוביל זי"ע האט זייער מקפיד געווען‪ ,‬אז מען‬ ‫צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע איז אמאל‬ ‫זאל אויף זיין בעט נישט זיצן‪ ,‬איינמאל איז דער‬ ‫געקומען איינער וואס האט געוואלט ער זאל אים‬ ‫זיידע רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע געלעגן אין‬ ‫סומך זיין צו פירן זיך מיט רבי'שאפט‪ ,‬ווי מ'האט‬ ‫בעט‪ ,‬און די מקורבים זענען דארט געשטאנען‪,‬‬ ‫געטון אין יענע צייטן‪ ,‬האט דער צדיק רבי אהרן‬ ‫ובתוכם איז געווען דער אייניקעל רבי ישכר דוב‬ ‫אים געזאגט‪" ,‬קודם דארף מען ווערן א גארנישט‪,‬‬ ‫מבעלזא זי"ע‪ ,‬אינמיטן האט פארן אייניקל רבי‬ ‫און שפעטער דארף מען ווערן א גאר גארנישט‪ ,‬און‬ ‫ישכר דוב אנגעהויבן זייער וויי טון די פיס‪ ,‬אבער‬ ‫שפעטער א גאר גאר גארנישט‪ ,‬און שפעטער א גאר‬ ‫ער האט זיך בשום אופן נישט געוואלט אראפ זעצן‬ ‫גאר גאר גארנישט‪ ,‬און שפעטער ווערט מען א רבי"‪.‬‬ ‫אויפן בעט‪ ,‬אבער דאן האט דער זיידע מרגיש‬ ‫•••‬ ‫געווען אז די פיס טוט וויי‪ ,‬און דער זיידע האט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אין שטוב פונעם‬ ‫געזאגט בזה"ל‪" ,‬בערניו‪ ,‬זעץ זיך‪ ,‬דיך מיין איך‬ ‫צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע איז געווען‬ ‫נישט"‪.‬‬ ‫גרויס צער‪ ,‬איינע פון זיינע אייניקלעך איז געווארן‬ ‫•••‬ ‫שווער קראנק‪ ,‬און יעדן טאג איז געווארן ערגער‪,‬‬ ‫דער אייניקל רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע האט‬ ‫דער גבאי האט דערמאנט פארן רבי'ן‪ ,‬אז זיין‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז די צייט ווען ער איז געווען אין‬ ‫טאטע‪ ,‬דער מגיד‪ ,‬פלעגט מצוה זיין אויפן מלאך‬ ‫טשערנאביל ביים הייליגען זיידן אויף קעסט‪ ,‬איז‬ ‫רפאל ער זאל קומען און היילן דעם חולה‪ ,‬האט דער‬ ‫איינס פון די קינדער פונעם זיידן נסתלק געווארן‬ ‫צדיק רבי אהרן מיט זיין גרויס עניוות א זיפץ‬ ‫ערב שבת‪ ,‬און מ'האט נישט באוויזן צו מקבר זיין‬ ‫געטון‪ ,‬און געזאגט "איך בין נישט אין דער מדריגה‬ ‫דעם קינד בעפאר שבת‪.‬‬ ‫פון מיין הייליגן טאטן‪ ,‬ער האט געקענט מצוה זיין‬ ‫דעם מלאך‪ ,‬איך קען אים נאר בעטן"‪ ,‬און טאקע‪,‬‬ ‫דערציילט דער הייליגער בעלזא רב זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫עטליכע טעג שפעטער איז די אייניקל געזונט‬ ‫דער זיידע רבי אהרן מטשערנאביל האט‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫אפגעהאלטן יענעם שבת פונקט ווי יעדן שבת‪,‬‬ ‫•••‬ ‫חסידים האבן געזאגט אז מ'האט באמערקט א‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער אוהב‬ ‫שינוי אויף זיין פנים‪ ,‬אבער דער אייניקל רבי ישכר‬ ‫ישראל מאפטא זי"ע האט שטארק מכבד געווען די‬ ‫דוב האט געזאגט‪" ,‬איך האב אויף אים נישט געזען‬ ‫‪42‬‬ ‫פרוי די מאמע האט זיך נישט גערירט פון ארט‪ ,‬און‬ ‫קינדער פונעם הייליגען טשערנוביל'ער מגיד זי"ע‪,‬‬ ‫זי האט געזאגט‪ ,‬אז זי גייט נישט אוועק פונעם רבין‬ ‫איינמאל איז דער זון רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‬ ‫ביז ער וועט געבן א רפואה פאר איר טאכטער‪,‬‬ ‫געווען ביים הייליגען אפטער רב‪ ,‬און דער אפטא‬ ‫האט דער צדיק רבי אהרן געזאגט מיט זיין גרויס‬ ‫רב האט אים זייער מכבד געווען‪.‬‬ ‫עניוות‪" ,‬וואס קען איך טון‪ ,‬טשערניגאוו איז דאך‬ ‫ווייט פון דאנען?"‪ ,‬האט זי געענטפערט‪" ,‬רבי‪ ,‬איך‬ ‫האט איינער פון דעם הייליגען אפטער רב'ס‬ ‫האב א קלארע אמונה אז דער רבי קען פועל'ן פון‬ ‫קינדער געפרעגט פונעם טאטן‪" ,‬פארוואס איז דער‬ ‫דער ווייטנס אזוי ווי פון דער נאנטקייט"‪.‬‬ ‫טאטע אזוי מכבד די קינדער פונעם טשערנוביל'ער‬ ‫מגיד? צי זענען דען דעם טאטנ'ס אייגענע זון‬ ‫דאן האט דער צדיק רבי אהרן ארויפגעלייגט‬ ‫קלענער פון זיי?"‪.‬‬ ‫דעם פינגער אויפן נאז‪ ,‬ווי זיין שטייגער‪ ,‬און‬ ‫געזאגט‪" ,‬אוי‪ ,‬אוי‪ ,‬פאר מיינע יסורים"‪ ,‬און ער האט‬ ‫האט דער הייליגער אפטער רב דערציילט‪,‬‬ ‫באלד גערופן דעם ממונה פונעם בית החיים אין‬ ‫נאך מיין חתונה‪ ,‬ווען איך האב געדארפט‬ ‫טשערנוביל‪ ,‬און אים געהייסן עפענען דעם טויער‬ ‫אראפברענגען נשמות אויף דער וועלט‪ ,‬בין איך‬ ‫און זאגן אזוי‪" ,‬ווייסט‪ ,‬אז אהרן בן חיה שרה הייסט‬ ‫געגאנגען אין הימל אויסקלייבן נשמות‪ ,‬און איך‬ ‫אייך‪ ,‬איר זאלט זיך זען מיט די מתים פון‬ ‫האב געזען א בוים מיט נשמות וואס האבן שטארק‬ ‫טשערניגאוו און זיי זאגן‪ ,‬אז די פלונית זאל מער‬ ‫געלויכטן‪ ,‬און איך האב געפרעגט וואס פארא‬ ‫נישט האבן קיין עסק מיט דער פרוי פון דאנען"‪ ,‬און‬ ‫נשמות די זענען‪ ,‬און מ'האט מיר געזאגט‪" ,‬דאס‬ ‫טאקע‪ ,‬פון דאן אן האט מען די טאכטער מער נישט‬ ‫זענען זייער הויכע נשמות‪ ,‬אויב דו נעמסט פון זיי‪,‬‬ ‫געשטערט‪.‬‬ ‫איז דאס א סכנה – ווייל אויב זיי וועלן נישט מצליח‬ ‫•••‬ ‫זיין‪ ,‬קען דאס ברענגען א גרויסן חורבן"‪.‬‬ ‫הרה"ח ר' משה זליג כהן האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫זיין טאטע ר' יעקב צבי האט געוואוינט אין‬ ‫דערציילט דער הייליגער אפטא רב זי"ע‪ ,‬איך‬ ‫טשערנוביל און געדינגען א קרעטשמע‪ ,‬און א גוי‬ ‫האב מורא געהאט און נישט גענומען פון די‬ ‫האט אויך געוואלט דינגען יענע קרעטשמע‪ ,‬און‬ ‫נשמות‪ ,‬אבער שפעטער בין איך ווידער פארביי‬ ‫דער גוי איז אריין מיט כח אין דער קרעטשמע‪ ,‬און‬ ‫יענעם ארט‪ ,‬און איך האב געזען‪ ,‬אז פונעם בוים‬ ‫די אידישע משפחה האט געמוזט זוכן א ווינקל‪.‬‬ ‫פעלן אכט נשמות‪ ,‬און מ'האט מיר געזאגט‪" ,‬אז‬ ‫דער הייליגער טשערנוביל'ער מגיד איז דא געווען‬ ‫אינדערפרי איז דער טאטע געגאנגען מיט זיין‬ ‫און גענומען אכט נשמות – און אלע זענען מצליח"‪,‬‬ ‫קליין יונגל משה זליג צום צדיק רבי אהרן‬ ‫און אויף דעם האט דער הייליגער אפטער רב‬ ‫מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬און זיי זענען געשטאנען לעבן‬ ‫צוגעענדיגט‪" ,‬אויב אזוי זאל איך נישט מכבד זיין‬ ‫טיש און געוויינט און דערציילט פארן רבין‪" ,‬אז‬ ‫זיינע זון?"‪.‬‬ ‫דער גוי האט אונז ארויסגעטריבן"‪ ,‬דער צדיק רבי‬ ‫•••‬ ‫אהרן האט מיטגעוויינט מיט זיי‪ ,‬און האט זיי‬ ‫אין ספר ספרן של צדיקים ווערט געברענגט‪,‬‬ ‫געוואונטשן א ברכה‪.‬‬ ‫פונעם חסיד ר' אלעזר דוב גימאן‪ ,‬א חסיד פונעם‬ ‫צדיק רבי אהרן מטשערנאביל זי"ע‪ ,‬אז איינמאל‬ ‫די צווייטע נאכט‪ ,‬אינמיטן דער נאכט‪ ,‬איז דער‬ ‫איז ער געשטאנען ביים רבי'ן אין שטוב‪ ,‬און א פרוי‬ ‫גוי אויפגעשפרונגען פון שלאף און געשריגן‪ ,‬אז א‬ ‫פון טשערנוביל איז אריינגעקומען מיט א גרויס‬ ‫זקן שטייט און שלאגט אים‪ ,‬און ער האט געוויזן די‬ ‫געוויין און דערציילט‪ ,‬אז זי האט חתונה געמאכט‬ ‫סימנים ווי ער האט געכאפט די שלעק‪ ,‬און ר' משה‬ ‫איר טאכטער מיט אן אלמן פון טשערניגאוו‪ ,‬און‬ ‫זליג האט דערציילט אז ער האט אליין געזען די‬ ‫יעדע נאכט קומט די ערשטע ווייב און לאזט נישט‬ ‫סימנים אויפן גוי‪ ,‬און דער גוי איז פון גרויס שרעק‬ ‫צורו איר טאכטער‪.‬‬ ‫אנטלאפן פון דארט‪ ,‬און מער קיינמאל נישט‬ ‫צוריקגעקומען‪ ,‬און אזוי האט דער איד צוריק‬ ‫דער צדיק רבי אהרן האט איר ערשט געזאגט‬ ‫באקומען זיין קרעטשמע‪.‬‬ ‫זי זאל ארויסנעמען דעם דמיון פון הארץ‪ ,‬אבער די‬ ‫‪43‬‬ ‫זיין רבו מובהק איז געווען זיין גרויסע טאטע‬ ‫יארצייט ט' כסלו‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זי"ע‪ ,‬ער האט קונה‬ ‫געווען פון זיין טאטן רוב פון זיין תורה און אויך זיין‬ ‫הרה"ק רבי דוב בער ב"ר שניאור זלמן זי"ע‬ ‫דרך החסידות‪ ,‬ביי די ‪ 15‬יאר אלט האט זיין טאטע‬ ‫)שניאורסאהן(‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זעענדיג די גדלות‬ ‫דער מיטעלער רבי מליובאוויטש‬ ‫בתורה פון זיין הייליגע זון‪ ,‬אים אויף גענומען אלס‬ ‫דער מדריך פאר יונגעלייט באי ביתו פון זיין טאטן‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויך איז ער שוין דאן געווען דער בעל דרשן‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט לאדי‪ ,‬ט' כסלו בשנת‬ ‫וואס האט געזאגט דברי התעוררות בשם זיין‬ ‫תקל"ד‪.‬‬ ‫טאטן‪ ,‬דאן האבן שוין די חסידים פון חב"ד געזען‬ ‫אינעם זון אלס דער ממלא מקום פון זיין גרויסן‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי שניאור זלמן מלאדי בעל‬ ‫טאטן‪.‬‬ ‫התניא מליובאוויטש זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי ברוך שניאורסאהן זי"ע‪ ,‬מגדולי‬ ‫בשנת תקמ"ח האט ער חתונה געהאט מיט הרבנית‬ ‫תלמידי הבעש"ט הקדוש זי"ע‪.‬‬ ‫הצדקת מרת שיינא ע"ה‪,‬‬ ‫בת הרה"ח רבי יעקב מיאנאוויטש זי"ע‪ ,‬מלמד בעיר‬ ‫און צו זיין מאמע הרבנית הצדקת מרת סטערנא‬ ‫יאנאוויטש‪.‬‬ ‫ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי יהודה לייב הלוי סג"ל מוויטעפסק‬ ‫ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער רבי יעקב איז‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געווען א מלמד און נישט געהאט קיין פרנסה‪ ,‬ער‬ ‫האט געהאט א שטוב מיט טעכטער וואס ער האט‬ ‫ט"ז כסלו בשנת תקל"ד איז פאר געקומען‬ ‫נישט געקענט חתונה מאכן‪ ,‬צוליב וואס ער איז‬ ‫דעם ברית‪ ,‬און דער טאטע האט דעם קינד א‬ ‫געווען א גרויסער ארימאן‪ ,‬ווען ער איז געקומען‬ ‫נאמען געגעבן נאך זיין הייליגען רבין הרה"ק רבי‬ ‫זיך מזכיר זיין ביים הייליגען בעל התניא זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫דובער המגיד ממעזריטש זי"ע וואס איז נסתלק‬ ‫דער רבי מציע געווען‪ ,‬אז ער זאל נעמען זיין זוהן‬ ‫געווארן א יאר בעפאר י"ט כסלו בשנת תקל"ג‪.‬‬ ‫דער בכור רבי דוב בער זי"ע פאר אן איידעם‪ ,‬און‬ ‫דורך דעם וועט שוין יעדער וועלן זיך משדך זיין‬ ‫ער איז געווען א איש אלוקים קדוש ונורא‬ ‫מיט אים‪ ,‬כך הוה דער רבי יעקב האט אלע זיינע‬ ‫מאוד בוצינא קדישא חסידא ופרישא מנורה‬ ‫טעכטער חתונה געמאכט מיט גרויסע תלמידי‬ ‫הטהורה‪ ,‬ער איז געווען א גאון וגדול בנגלה‬ ‫חכמים‪.‬‬ ‫ובנסתר‪ ,‬און א גאון עצום בתורת הקבלה‪ ,‬ער איז‬ ‫כ"ד טבת בשנת תקע"ג ווען זיין טאטע דער‬ ‫געווען א אדם הגדול בענקים ובעל מוח נפלא ובעל‬ ‫הייליגער בעל התניא זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬איז‬ ‫שכל חד וחריף ומעמיק נפלא בתורה‪ ,‬ער איז‬ ‫דער זון געווארן ממלא מקום אביו‪ ,‬ער האט דאן‬ ‫געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע קדושה און‬ ‫איבער גענומען דאס חסידות אין שטאט‬ ‫זיין געהויבענקייט אין חסידות‪.‬‬ ‫ליובאוויטש‪ ,‬דאס חסידות איז בימיו געוואקסן צו‬ ‫איינע פון די גרעסטע חסידות'ער אין רוסלאנד‪,‬‬ ‫ער איז געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫טויזענטער חסידים זענען געקומען זיך מסתופף‬ ‫חכמה און א בעל דרשן נפלא וואס האט באנומען‬ ‫זיין בצלו און שעפן יראת שמים און א דרך אין‬ ‫יעדן צוהערער‪ ,‬און ער האט מיט זיינע דברי תורה‬ ‫עבודת השם‪.‬‬ ‫און מוסר אריין געברענגט יראת שמים און אהבת‬ ‫התורה אין די הארץ פון אידישע קינדער‪ ,‬ער איז‬ ‫ער איז געווען באוויסט מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫געווען דער ראש ומנהיג פאר חסידי חב"ד און‬ ‫דברי תורה און דברי חסידות וואס איז געווען מיט‬ ‫טויזענטער אידן האבן זיך מדבק געווען אין דעם‬ ‫א אש דקדושה און א התלהבות אש‪ ,‬וואס האט‬ ‫צדיק וקדוש און זענען געקומען זיך מסתופף זיין‬ ‫מעורר געווען אידישע קינדער צו יראת שמים און‬ ‫בצלו און שעפן תורה ויראת שמים בקדושה‬ ‫עבודת השם‪ ,‬אויך האט דער צדיק וקדוש עוסק‬ ‫ובטהרה‪.‬‬ ‫‪44‬‬ ‫איגר זי"ע וואס האט דעם רבין גאר שטארק מכבד‬ ‫געווען אין מחזק זיין ישוב ארץ ישראל און‬ ‫געווען און מעריץ געווען‪.‬‬ ‫געשיקט גרויסע געלטער צו מחזק זיין די אידן אין‬ ‫ארץ ישראל‪ ,‬אויך האט ער דאן אויף געשטעלט א‬ ‫דער מצב הבריאות פונעם רבין איז אבער‬ ‫ישוב אין שטאט חברון‪.‬‬ ‫ליידער ערגער געווארן און ער איז געווען גאר‬ ‫שוואך‪ ,‬אויף די ימים נוראים יענעם יאר איז דער‬ ‫דאס עבודת התפלה פון דעם הייליגען צדיק‬ ‫צדיק געווען אין שטאט האדיטש‪ ,‬און ער איז דאן‬ ‫איז געווען למעלה מהשגותינו‪ ,‬זיין דרך איז געווען‬ ‫אסאך ארויף צום ציון קדשו פון זיין גרויסן טאטן‬ ‫אנדערש ווי זיין הייליגען טאטן וואס פלעגט זיך‬ ‫צו בעטן פאר א ישועה און פאר זיין געזונט‪.‬‬ ‫ממש ווארפן ביים דאווענען פון גרויס התרגשות‪,‬‬ ‫האט אבער דער זון געדאווענט מיט א געוואלדיגע‬ ‫איין טאג ווען ער איז ארויס געקומען פון דעם‬ ‫איינגעהאלטנקייט‪ ,‬ער פלעגט קענען שטיין פאר‬ ‫ציון פון זיין טאטן‪ ,‬איז ער געווען גאר שטארק‬ ‫שעות אריכות אויף איין פלאץ און דאווענען מיט א‬ ‫בשמחה און געזאגט‪ ,‬איך האב גע'פועל'ט ביים‬ ‫געוואלדיגע אש קודש‪ ,‬חסידים האבן דערציילט‪,‬‬ ‫טאטן אז איך זאל מיך קענען אפ זאגן פון רבנות‪ ,‬די‬ ‫אז עס פלעגט זיך פונען צדיק גיסן שווייס ווי פון א‬ ‫חסידים האבן פארשטאנען אז די רבי מיינט צו זאגן‬ ‫קוואל פון זיין גרויסע ברען ביים דאווענען‪ ,‬אז דער‬ ‫אז ער גייט ארויף פארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬וויבאלד‬ ‫צדיק האט זיך געברויכט טוישן מלבושים נאכן‬ ‫די רבי האט כסדר געהאט א געוואלדיגע תשוקה‬ ‫דאווענען‪.‬‬ ‫ארויף צו גיין אויף ארץ ישראל‪.‬‬ ‫לפלא אנדערש ווי אלע רבנים וואס זענען‬ ‫ווען די חסידים האבן געפרעגט דעם רבין ווי‬ ‫עולה שישי‪ ,‬האט דער גרויסער צדיק קיינמאל אין‬ ‫אזוי ער קען זיי איבער לאזן כצאן בלי רועה‪ ,‬האט‬ ‫יאר נישט עולה געווען לתורה‪ ,‬ווייל ער פלעגט‬ ‫די רבי געזאגט‪ ,‬אז ער לאזט זיי איבער מיט זיין‬ ‫זאגן מיט זיין גרויסע עניוות‪ ,‬אז ער שעמט זיך צו‬ ‫גרויסן איידעם הרה"ק רבי מנחם מענדל בעל צמח‬ ‫שטיין בעפארן ספר תורה ווען עס איז אפען‪,‬‬ ‫צדק מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬די חסידים האבן נישט‬ ‫איינמאל אין יאר האט דער צדיק עולה געווען‪,‬‬ ‫גלייך מרגיש געווען אז דער הייליגער צדיק רעדט‬ ‫דאס איז געווען שמחת תורה ביי כל הנערים‬ ‫דא פון זיין הסתלקות‪.‬‬ ‫צוזאמען מיט די קינדערלעך‪ ,‬ווייל ווען די קינדער‬ ‫זענען עולה האט ער נישט קיין בושה צו שטיין‬ ‫אפאר וואכן נאך די ימים נוראים איז די רבי‬ ‫פארענט פון די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫אהיים געפארן קיין ליובאוויטש‪ ,‬אבער ליידער‬ ‫ווען ער איז דורך געפארן דעם שטאט ניעזין איז‬ ‫אזוי ווי זיין גרויסן טאטן‪ ,‬האט ער אויך גאר‬ ‫דער מצב געווארן גאר שווער ביים צדיק‪ ,‬מען האט‬ ‫אסאך געליטן פון די מתנגדים אין רוסלאנד‪ ,‬און‬ ‫געריפן די גרעסטע דאקטורים אין שטאט צו זעהן‬ ‫כ"ב תשרי בשנת תקפ"ז האט מען דעם רבין‬ ‫וואס מען קען טון פארן צדיק‪ ,‬אבער ליידער האבן‬ ‫איינגעשפארט צוזאמען מיט זיין חבר און ידיד‬ ‫זיי אלע אויף געהויבן די הענט און געזאגט‪ ,‬אז זיי‬ ‫נפש הרה"ק רבי אהרן הלוי משטראשעלע זי"ע אין‬ ‫האבן נישט קיין רפואה פארן צדיק‪ ,‬אבער האבן אן‬ ‫תפיסה אין שטאט וויטעפסק‪ ,‬צוליב א מסירה פון‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז די רבי זאל זיך צוריק האלטן פון זאגן‬ ‫די מתנגדים‪ ,‬אז דער רבי שיקט געלט צו מחזק זיין‬ ‫דברי חסידות ווייל דאס מאכט נאר ערגער זיין‬ ‫די שלטון טורקי וואס האבן דאן געוועלטיגט אויף‬ ‫מצב ר"ל‪.‬‬ ‫ארץ ישראל‪.‬‬ ‫ווען דער צדיק האט דאס געהערט‪ ,‬האט ער‬ ‫בחסדי השם האט מען דעם רבין באפרייט פון‬ ‫געזאגט קצתי בחיי‪ ,‬ווייל אויב ער קען שוין נישט‬ ‫תפיסה י' כסלו בשנת תקפ"ז‪ ,‬דעם טאג איז געבליבן‬ ‫מעורר זיין אידן לאביהם שבשמים‪ ,‬האט ער שוין‬ ‫א יו"ט אין חסידות חב"ד‪ ,‬דער צדיק איז דאן‬ ‫נישט פארוואס צו לעבן אויף די וועלט‪ ,‬ליידער איז‬ ‫געפארן צום שטאט קארלסבאד פאר רפואה‪ ,‬אויפן‬ ‫דער מצב געווארן מיט יעדן טאג ערגער און ערגער‬ ‫וועג איז ער דורך געפארן דעם שטאט פרעשבורג‬ ‫עד כדי כך‪ ,‬אז מען האט נישט געקענט אנרירן דעם‬ ‫און באזיכט דעם גרויסן גאון הגה"ק רבי עקיבא‬ ‫‪45‬‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת שרה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫גוף קדוש פונעם צדיק ווייל דאס האט אים ממש‬ ‫אליעזר דרברימדיגר זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי מאיר‬ ‫גורם געווען יסורים‪.‬‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק בעל הקדושת לוי‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫ט' כסלו בשנת תקפ"ח גאר פרי האט דער‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת ביילא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫צדיק אנגעהויבן א מאמר חסידות מיט א‬ ‫יקותיאל זלמן ווילס זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק רבי יוסף שלום‬ ‫געוואלדיגע התלהבות דקדושה אויפן פסוק ַא ֲח ֵרי‬ ‫בונם זי"ע חתן הרה"ק בעל הקדושת לוי‬ ‫ד' ֱא‪‬קיכֶ ם ֵתּ ֵלכוּ וְ אֹתוֹ ִת ָיראוּ וְ ֶאת ִמ ְצו ָֹתיו ִתּ ְשׁמֹרוּ‬ ‫מבארדיטשוב זי"ע‪,‬‬ ‫וּבקֹלוֹ ִת ְשׁ ָמעוּ וְ אֹתוֹ ַת ֲעבֹדוּ וּבוֹ ִת ְד ָבּקוּן‪ ,‬ער האט‬ ‫ְ‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת חיה מושקא ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫מילץ יושר געווען אויף אידישע קינדער‪ ,‬ווי זיי‬ ‫רבי מנחם מענדל שניאורסון הצמח צדק‬ ‫זענען מקיים די מצות השם מיט א מסירת נפש‬ ‫מליובאוויטש זי"ע ממלא מקום חמיו‪,‬‬ ‫אפילו זיי האבן שווער פרנסה‪ ,‬עס איז דארט אין‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת דבורה לאה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫שטוב געווען א געוואלדיגע התעוררות און א פחד‪,‬‬ ‫רבי יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק‬ ‫נאכן עלות השחר האט דער צדיק צו געענדיגט‬ ‫המגיד מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫זיינע ווערטער מיט די ווערטער "כי עמך מקור‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת ברכה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי יונה‬ ‫חיים‪ ,‬מחיי החיים"‪ ,‬און מחזיר געווען נשמתו‬ ‫מזיטומיר זי"ע‪,‬‬ ‫הטהורה ליוצרה‪.‬‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת מנוחה רחל ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק‬ ‫רבי יעקב כולי מסלונים חברון זי"ע‪,‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים און‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת חיה שרה ע"ה‪ ,‬אשת הרה"ק רבי‬ ‫דברי תורה‪.‬‬ ‫אהרן אלכסנדרוב משקולוב זי"ע‪ ,‬בזיווג שני אשת‬ ‫הרה"ק רבי אהרן זסלבסקי מקרמנצוג זי"ע‪,‬‬ ‫ספר אמרי בינה‪ ,‬ביאור על מצוות קריאת שמע‬ ‫בתו הצדקת מרת אסתר מרים ע"ה‪.‬‬ ‫ותפילין על פי הקבלה‪,‬‬ ‫ספר שער היחוד‪,‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ביי די ‪ 54‬יאר אלט ביום‬ ‫ספר שער האמונה‪ ,‬על מצוות האמונה‪,‬‬ ‫ט' כסלו בשנת תקפ"ח )ונתקיים ֶאת ִמ ְס ַפּר יָ ֶמי‪‬‬ ‫ספר תורת חיים‪ ,‬מאמרי חסידות‪,‬‬ ‫ֲא ַמ ֵלּא‪ ,‬הקב"ה ממלא שנותיהם של צדיקים מיום‬ ‫ספר עטרת ראש‪ ,‬דרשות‪,‬‬ ‫ליום(‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט‬ ‫ספר עיון תפילה‪ ,‬על התפילה‪,‬‬ ‫ניעזין‪.‬‬ ‫ספר שערי אורה‪ ,‬דרושים על חנוכה פורים‪,‬‬ ‫ספר שערי תשובה‪ ,‬על תשובה‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫עס איז באקאנט וואס הרה"ק רבי חיים אברהם‬ ‫דובער לעווין הנקרא המלאך זי"ע האט געזאגט‪,‬‬ ‫אויפן ספר אמרי בינה בזה"ל‪" ,‬ביי צוויי ספרים איז‬ ‫מעשיות‬ ‫מיר ארויס געפאלן די האר פון קאפ‪ ,‬ספר המורה‪,‬‬ ‫און ספר אמרי בינה"‪.‬‬ ‫דער הייליגער צדיק הרה"ק רבי דוב בער‬ ‫מליובאוויטש זי"ע האט אמאל געזאגט‪ ,‬וואס איז‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע קינדער‪.‬‬ ‫די חילוק פון די חסידים און די כת המתנגדים‪,‬‬ ‫ביידע מיינען דאך זייער כוונה לשם שמים‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם נחום מניעזין זי"ע‪ ,‬חתן הרה"ק‬ ‫רבי זלמן ריבלין זי"ע‪ ,‬בזיווג שני חתן הרה"ק רבי‬ ‫נאר א מתנגד לערנט תורה לשמה און טוט‬ ‫יעקב ישראל מטשערקאס זי"ע בן הרה"ק המגיד‬ ‫מצוות ומעשים טובים בדחילו ורחימו‪ ,‬אבער ווען‬ ‫מטשרנוביל זי"ע‪,‬‬ ‫ער טוט ח"ו אן עבירה‪ ,‬דאן רירט ער זיך נישט‬ ‫הרה"ק רבי ברוך שמואל זי"ע‪ ,‬חתן דודו הרה"ק רבי‬ ‫אוועק ביז ער טוט תשובה שלימה מיט געוויין און‬ ‫חיים אברהם זי"ע‪ ,‬בן הרה"ק בעל התניא מלאדי‬ ‫תעניתים וסיגופים‪ ,‬אבער ער וועט בלייבן אין א‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫‪46‬‬ ‫•••‬ ‫מצב פון מרה נפש און קען ביי זיך נישט ארויף‬ ‫איין טאג איז דער צדיק הרה"ק רבי לוי יצחק‬ ‫ברענגען קיין שמחה‪.‬‬ ‫בעל הקדושת לוי מברדיטשוב זי"ע געווען אויף א‬ ‫באזיך ביים הייליגען בעל התניא זי"ע‪ ,‬האט דער‬ ‫אבער א חסיד לערנט אויך תורה לשמה און‬ ‫הייליגער קדושת לוי געזאגט פארן בעל התניא‪ ,‬אז‬ ‫טוט מצוות ומעשים טובים בדחילו ורחימו‪ ,‬און ח"ו‬ ‫דער זון זאגט טאקע גאר שיינע דרשות‪ ,‬אבער איך‬ ‫ווען ער ווערט נכשל מיט אן עבירה‪ ,‬וועט ער עוסק‬ ‫הער אז ער איז מגלה ביי די דרשות סודות קדושים‬ ‫זיין אין תשובה און חרטה גמורה מיט א צובראכן‬ ‫ונוראים‪.‬‬ ‫הארץ‪ ,‬אבער אויב קומט אים אונטער א מצווה‪,‬‬ ‫וועט ער דאס טון מיט א שמחה רבה און וועט דאן‬ ‫האט דער הייליגער בעל התניא געלאזט ריפן‬ ‫פארגעסן אז ער האט ליידער עובר געווען אויף אן‬ ‫זיין זון רבי דוב בער זי"ע‪ ,‬און געבעטן אז ער זאל‬ ‫עבירה‪.‬‬ ‫זאגן דברי תורה פארן הייליגען קדושת לוי‬ ‫מברדיטשוב זי"ע‪ ,‬האט ער מיטן רשות פון זיין‬ ‫ווייל דאס איינציגסטע דרך פון א חסיד איז צו‬ ‫טאטן אנגעהויבן זאגן דברי תורה מיט א‬ ‫מאכן א נחת רוח און מקיים זיין רצון בוראו ית"ש‬ ‫געוואלדיגע התגלות עצומה‪ ,‬און כמעיין הנובע‬ ‫באהבה און נישט מיט יראת העונש אדער שכר‬ ‫האט ער מגלה געווען גדולות ונצורות‪ ,‬אינמיטן איז‬ ‫בעוה"ב‪ ,‬וועגן דעם וועט טאקע דער חסיד תשובה‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי זי"ע אויף געשפרינגען‬ ‫טון אויף א עבירה אבער דאס וועט אים נישט‬ ‫און געזאגט בזה"ל‪" ,‬דער זעט דאך מער ווי יחזקאל‬ ‫צוריק האלטן פון ווייטער מקיים זיין מצוות בוראו‪.‬‬ ‫הנביא במרכבה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬איבער די גרויסן כח התורה‬ ‫איינמאל איז דער הייליגער קדושת לוי‬ ‫און געוואלדיגע שקועות בתורה פון דעם צדיק‬ ‫מברדיטשוב זי"ע געווען ביי א שבע ברכות אין‬ ‫וקדוש רבי דוב בער מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬איין נאכט‬ ‫שטאט זלובין צוזאמען מיטן צדיק וקדוש רבי דוב‬ ‫איז דער צדיק רבי דוב בער זי"ע געזעצן און עוסק‬ ‫בער מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬בשעת די סעודה האט‬ ‫געווען בתורה מיט אזא שטארקע שקועות אין‬ ‫דער קדושת לוי געבעטן פונעם רבין מליובאוויטש‬ ‫דביקות בתורה ובחסידות‪ ,‬אז ער האט ממש נישט‬ ‫זי"ע‪ ,‬אז ער זאל זאגן דברי תורה‪ ,‬האט ער געזאגט‬ ‫געשפירט וואס קומט פאר ארום אים‪.‬‬ ‫פארן קדושת לוי‪ ,‬אז ער וויל נישט זאגן קיין דברי‬ ‫תורה‪ ,‬וויבאלד ער האט מורא אז דער קדושת לוי‬ ‫אינמיטן די נאכט איז א קינד אראפ געפאלן‬ ‫וועט נתפעל ווערן און מאכן תנועות און דאס וועט‬ ‫פון בעט און זייער געוויינט‪ ,‬אבער וויבאלד זיין‬ ‫אים זייער שטערן‪.‬‬ ‫טאטע איז געווען אזוי שקוע בתורה‪ ,‬האט ער‬ ‫בכלל נישט געהערט ווי דאס קינד וויינט‪.‬‬ ‫דער הייליגער קדושת לוי האט צו געזאגט אז‬ ‫ער וועט זיך איינהאלטן און גארנישט שטערן‬ ‫די טאטע דער הייליגער בעל התניא זי"ע האט‬ ‫בשעת די תורה‪ ,‬אבער אביסל נאכדעם וואס רבי‬ ‫געוואוינט דארט נעבן זיין זוהן און אויך עוסק‬ ‫דוב בער מליובאוויטש האט אנגעהויבן זאגן דברי‬ ‫געווען בתורה‪ ,‬אבער דער זיידע האט יא געהערט‬ ‫תורה‪ ,‬איז דער הייליגער קדושת לוי ארויס פון‬ ‫ווי דאס קינד וויינט‪ ,‬איז דער זיידע אראפ און אויף‬ ‫התפעלות און זיך מער נישט געקענט איינהאלטן‪,‬‬ ‫געהויבן דעם קינד און בארואיגט דעם קינד‪.‬‬ ‫איז דארט אויפן טיש געלעגן אסאך משקה‪ ,‬האט‬ ‫דער קדושת לוי פון גרויס התרגשות גענומען א‬ ‫ווען דער זוהן האט זיך דערוועקט פון זיין‬ ‫באטל משקה און געקלאפט אויפן טיש מיטן באטל‪.‬‬ ‫דביקות‪ ,‬האט ער גלייך געפרעגט דעם טאטן‪ ,‬וואס‬ ‫ער טוט דא אזוי שפעט אינמיטן די נאכט‪ ,‬האט‬ ‫דאן האט זיך דער הייליגער צדיק‬ ‫דער טאטע מעורר געווען זיין זון רבי דוב בער זי"ע‬ ‫מליובאוויטש זי"ע אנגערופן‪ ,‬רבי מען האט דאך‬ ‫און געזאגט‪ ,‬קינד מיינס מען דארף טאקע זיין‬ ‫עפעס אפ געשמיסט און אפגעמאכט‪ ,‬האט דער‬ ‫שטארק שקוע אין תורה‪ ,‬אבער ווען א איד וויינט‬ ‫הייליגער קדושת לוי זי"ע געזאגט בזה"ל‪" ,‬וואס‬ ‫ברויך דאס אויף וועקן און מעורר זיין דאס הארץ‪.‬‬ ‫‪47‬‬ ‫אז וויבאלד די אדער איז דא אין מענטשן בעולם‬ ‫זאל איך טון‪ ,‬מלאכים און שרפים זענען דא‬ ‫העליון‪ ,‬איז דאס זיכער אויך דא אין מענטשן בעולם‬ ‫געקומען מיט האלטן די דברי תורה‪ ,‬און כדי זיי זאלן‬ ‫הזה אויף די וועלט‪.‬‬ ‫דיך נישט מקנא זיין‪ ,‬האב איך דאס געטון"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫איינמאל איז דער מיטעלער רבי מליובאוויטש‬ ‫ווי באקאנט האבן די בני פולין נישט אזוי‬ ‫זי"ע אריין געקומען אין ביהמ"ד‪ ,‬און געזען ווי דער‬ ‫געהאלטן פונעם דרך פונעם הייליגען רבין‬ ‫עולם איז בעצבות‪ ,‬האט דער צדיק זיי געזאגט‪ ,‬עס‬ ‫מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬ווייל זיי האבן געהאלטן אז ער‬ ‫שטייט )תהלים קט"ו ד'( ֲע ַצ ֵבּ ֶיהם כֶּ ֶסף וְ זָ ָהב ַמ ֲע ֵשׂה‬ ‫איז מגלה צו אסאך דברי תורה על דרך הקבלה‬ ‫יְ ֵדי ָא ָדם‪ ,‬האט דער צדיק געזאגט‪ֲ ,‬ע ַצ ֵבּ ֶיהם וואס איז‬ ‫וכדומה‪ ,‬דער הייליגער רוזינער זי"ע האט געהאט‬ ‫א לשון פון עצבות‪ ,‬אז עצבות ביי א איד קומט פון‬ ‫ביי זיך א מלמד‪ ,‬וואס האט געלערנט קודם מיטן‬ ‫כֶּ ֶסף וְ זָ ָהב ַמ ֲע ֵשׂה יְ ֵדי ָא ָדם אז מענטשן מיינען אז זיין‬ ‫צדיק רבי ר' דוב בער מליובאוויטש זי"ע און ער‬ ‫פרנסה און אלעס קומט פון כֶּ ֶסף וְ זָ ָהב און פון ַמ ֲע ֵשׂה‬ ‫האט געהאט אסאך מאמרים פון אים ביי זיך‪.‬‬ ‫יְ ֵדי ָא ָדם‪ ,‬און דערפאר איז א איד ח"ו בעצבות‪ ,‬נאר א‬ ‫איד ברויך אייביג וויסן‪ ,‬אז אלעס קומט נאר פון‬ ‫אבער דער מלמד האט אייביג אכטונג געגעבן‬ ‫אויבן פונעם גרויסן באשעפער‪.‬‬ ‫נישט צו לאזן די דברי תורה ערגעץ ווי איינער קען‬ ‫•••‬ ‫דאס טרעפן‪ ,‬וויבאלד ער האט מורא געהאט פון די‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז דער‬ ‫חסידי פולין‪ ,‬אבער איינמאל איז דער מלמד ארויס‬ ‫הייליגער מיטעלער רבי זי"ע געפארן קיין שקלאוו‬ ‫פון זיין צומער פאר אפאר מינוט‪ ,‬ווען ער קומט‬ ‫צוליב עסקנות צוועקן און זיך דארט אפגעהאלטן‬ ‫צוריק טרעפט ער דעם הייליגען רוזינער זי"ע‪ ,‬ווי‬ ‫עטליכע טעג‪ ,‬און עס האט אים זייער וויי געטון‬ ‫ער קוקט איבער די מאמרים‪ ,‬ווען דער רוזינער‬ ‫דער ביטול תורה‪ ,‬אויפן וועג אהיים האט ער אזוי‬ ‫זי"ע האט אים געפרעגט מיט א התפעלות ווער עס‬ ‫געאיילט‪ ,‬אז א פערד איז געפאלן פון וואגן‪ ,‬און ער‬ ‫האט געשריבן די מאמרים‪ ,‬האט ער געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫האט געהייסן דעם בעל עגלה ווייטער טרייבן די‬ ‫דאס איז פון רבי דוב בער מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬האט‬ ‫פערד וויפיל ער קען‪.‬‬ ‫זיך דער הייליגער רוזינער אנגעריפן בזה"ל‪" ,‬רוה"ק‬ ‫אמת'ע רוה"ק"‪.‬‬ ‫עס איז געווען א שטארקע קעלט‪ ,‬אבער דער‬ ‫•••‬ ‫צדיק דער מיטעלער רבי זי"ע האט נישט מסכים‬ ‫בשנת תרנ"ד האבן גרויסע פרעפעזארן מגלה‬ ‫געווען זיך צו אפשטעלן אין קיין קרעטשמע זיך‬ ‫געווען‪ ,‬אז אינעם מוח פון א מענטש איז דא א‬ ‫אנווארעמען‪ ,‬דער צדיק איז אהיימגעקומען ביים‬ ‫אדער וואס דאס איז מקושר צום מח‪ ,‬און דאס גיבט‬ ‫אנהויב פון דער נאכט‪ ,‬און תיכף‪ ,‬נאך אין די‬ ‫פארן מענטש דעם כח הזכרון און דאס העלפט‬ ‫קליידער פונעם וועג‪ ,‬איז ער געלאפן מיט א‬ ‫דעם מענטש זיך מעמק זיין אין זאכן‪.‬‬ ‫פייער'דיגע ליבשאפט‪ ,‬גענומען די גמרא און‬ ‫געלערנט שטייענדיג די גאנצע נאכט אן קיין הפסק‪,‬‬ ‫ווען מען האט דאס דערציילט פארן רבין‬ ‫ביז מ'האט אים געדארפט מעורר זיין צום דאווענען‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי שלום דובער מליובאוויטש הנקרא‬ ‫מהרש"ב זי"ע‪ ,‬האט דער צדיק ארויס גענומען א‬ ‫און דער מלמד וואס איז דארט געווען בשעת‬ ‫קליינע ספר בכתב יד פונעם עלטער זיידע הרה"ק‬ ‫מעשה האט דערציילט‪" ,‬אז ווען ער האט גענומען‬ ‫רבי דוב בער מליובאוויטש זי"ע‪ ,‬און געוויזן‪ ,‬ווי‬ ‫די גמרא האבן אים געציטערט אלע אברים‪ ,‬און אויף‬ ‫דער הייליגער זיידע האט שוין דארט געשריבן וועגן‬ ‫זיין הייליג פנים האט מען געזען אזא ליבשאפט צו‬ ‫דעם אדער אין מוח פון א מענטש‪ ,‬ממש דאס וואס‬ ‫די תורה‪ ,‬מער ווי פון א טאטן וואס האט נישט געזען‬ ‫די פרעפעזארן האבן יעצט מגלה געווען‪.‬‬ ‫זיין איינציגן ליבן זון צוואנציג יאר"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ווען איינער דארט אין שטוב האט זיך‬ ‫דער הייליגער מיטעלער רבי מליובאוויטש‬ ‫אנגעריפן‪ ,‬דער זיידע איז געווען א פרופעסער‪,‬‬ ‫זי"ע איז אמאל געווען אין א געוויסע שטעטל‪,‬‬ ‫האט דער אייניקל געזאגט‪ ,‬ניין דער זיידע איז‬ ‫דארט איז ער איין געשטאנען אין שטוב פון איינע‬ ‫נישט געווען קיין פורפעסור‪ ,‬נאר ער האט געוויסט‬ ‫‪48‬‬ ‫געוואשן און געגעסן ברויט‪ ,‬דאן האט ער גענומען‬ ‫פון די גרויסע חסידים הרה"ח ר' ישעי' קריסלאווער‬ ‫א לעפל פון די זופ אין די האנט און אריין געקוקט‬ ‫ע"ה‪ ,‬דער צדיק האט דארט אין שטאט געזאגט א‬ ‫אינעם לעפל צוויי מאל‪ ,‬באלד האט די רבי צוריק‬ ‫לאנגע דרוש בחסידות וואס האט זיך פארצויגען‬ ‫געלייגט דעם לעפל מיטן זופ אינעם טאפ זאגענדיג‬ ‫ביז שפעט אינמיטן די נאכט‪.‬‬ ‫איך וויל נישט עסן די זופ‪.‬‬ ‫האט דער בעל אכסניא אנגעגערייט א‬ ‫האב איך געפרעגט דעם רבין‪ ,‬אפשר וויל די‬ ‫נאכטמאל פארן רבין‪ ,‬און דאס אריין געלייגט אין‬ ‫רבי כאטש עסן פון די פלייש ווייל די רבי האט דאך‬ ‫אויווען און געזאגט פארן משמש‪ ,‬אז ווען די רבי‬ ‫היינט נאך גארנישט געגעסן נאר צוויי גלעזלעך‬ ‫ענדיגט די דרשה זאל ער וויסן‪ ,‬אז עס איז‬ ‫טיי‪ ,‬האט די רבי זיך צושמייכעלט און געזאגט‪" ,‬ניין‬ ‫אנגעגערייט פארן רבי א שיינעם נאכטמאל און ער‬ ‫דאס פלייש וויל איך נישט עסן‪ ,‬און דו וועסט אויך‬ ‫זאל דאס דאן ארויס נעמען און דערלאנגען פארן‬ ‫נישט עסן פון די זופ און פלייש"‪.‬‬ ‫רבין‪.‬‬ ‫אז די רבי האט אזוי געזאגט האב איך‬ ‫דעם אנדערן טאג אינדערפרי קומט די בעלת‬ ‫געפאלגט און גארישט געגעסן פון די זופ און‬ ‫אכסניא אריין אין קיך‪ ,‬און עס ווערט איר שווארץ‬ ‫פלייש‪ ,‬פארשטייט זיך דאן האט די פרוי געזען ווי‬ ‫פאר די אויגן‪ ,‬ווייל ביינאכט האט זי אן געגערייט א‬ ‫דער גרויסער באשעפער היט אויף זיינע צדיקים‬ ‫טאפ זופ און פלייש פארן רבין‪ ,‬אבער אויף די‬ ‫אז זיי זאלן ח"ו נישט נכשל ווערן בדבר עבירה‪.‬‬ ‫אנדערע זייט איז געלעגן א טאפ נישט כשר'ע זופ‬ ‫•••‬ ‫ספעציעל אן געגערייט פאר א פריץ וואס ברויך‬ ‫ווי עס איז באקאנט איז דער הייליגער‬ ‫היינט קומען‪ ,‬און יעצט זעט זי אז די נישט כשר'ע‬ ‫מיטעלער רבי מליובאוויטש זי"ע געזעצן אין‬ ‫זופ איז נישט דארט‪ ,‬אבער די זופ וואס מען האט‬ ‫תפיסה צוזאמען מיט הרה"ק רבי אהרן הלוי‬ ‫געגערייט פארן רבין ליגט יא דארט‪.‬‬ ‫משטראשעלע זי"ע‪ ,‬האט דער שומר פון תפיסה‬ ‫וואס איז געווען א פראסטע רוסישע גוי‬ ‫זי האט זיך נישט געקענט בארואיגען אז דורך‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ביי אים אין תפיסה זיצן צוויי‬ ‫איר איז ליידער די רבי נכשל געווארן מיטן עסן‬ ‫מאדענע פערזאנען‪.‬‬ ‫נישט כשר'ע עסן‪ ,‬איז זי גלייך ארין געלאפן צום‬ ‫שטוב פונעם רבין און זייער געוויינט‪ ,‬ווען דער‬ ‫שבת קודש ביי קידוש שטייט איינע פון זיי‬ ‫גבאי האט געהערט ווי זי וויינט‪ ,‬האט ער איר‬ ‫)דאס איד געווען דער מיטעלער רבי זי"ע( מיטן‬ ‫געפרעגט וואס גייט פאר‪ ,‬האט זי דערציילט די‬ ‫כוס פאר קידוש אן געגאסן פאר דריי שעה אויף איין‬ ‫גאנצע מעשה און זייער געוויינט אז דורך איר איז‬ ‫פלאץ און רירט זיך נישט פון פלאץ ממש ווי א‬ ‫דער רבי נכשל געווארן מיט עסן נישט כשר'ע‬ ‫דומם‪ ,‬און דער אנדערער )דאס איז געווען הרה"ק‬ ‫מאכלים‪.‬‬ ‫רבי אהרן הלוי משטראשעלע זי"ע( לויפט ארום‬ ‫אין שטוב מיט א התלהבות מיטן כוס אן געגאסן און‬ ‫דער גבאי האט זיך צושמייכלט און געזאגט‪,‬‬ ‫קיין איין טראפ וויין גיסט זיך נישט אויס‪ ,‬ווייל ווי‬ ‫איר מיינט טאקע אז די רבי איז דא נכשל געווארן‪,‬‬ ‫באקאנט האבן די צוויי צדיקים געהאט א אנדערן‬ ‫ח"ו דער גרויסער באשעפער היט אפ אויף צדיקים‬ ‫דרך אין עבודת השם‪.‬‬ ‫אז זיי זאלן ח"ו נישט נכשל ווערן מיט קיין מאכלות‬ ‫•••‬ ‫אסורות‪ ,‬און תוך הדברים פירט ער איר אריין‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז פערצן יאר נאך דער‬ ‫אינעם שטוב פונעם רבין‪ ,‬און ווייזט ווי דער טאפ‬ ‫חתונה האט דער אלטער רבי דער הייליגער בעל‬ ‫זופ ליגט אויפן טיש אים בארירט עס פעילט נישט‬ ‫התניא זי"ע געהאט נאר טעכטער‪ ,‬איז ער געפארן‬ ‫קיין טראפ דערפון‪ ,‬און דער גבאי דערציילט די‬ ‫צו זיין רבי'ן‪ ,‬דעם הייליגען מגיד פון מעזריטש זי"ע‪,‬‬ ‫מעשה‪.‬‬ ‫זיך בענטשן אס ער זאל זוכה זיין צו א זון‪ ,‬האט אים‬ ‫דער מגיד געזאגט‪ ,‬עס שטייט )תהלים קי"ט פסוק‬ ‫נעכטן נאכן דרשה האב איך אריין געברענגט‬ ‫ט'( " ַבּ ֶמּה יְ זַ כֶּ ה נַּ ַער ֶאת ׇא ְרחוֹ"‪.‬‬ ‫דעם טאפ זופ צום רבין‪ ,‬דער צדיק האט זיך‬ ‫‪49‬‬ ‫האט דערציילט דער מלמד‪ ,‬אז נאך ראש‬ ‫האט דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע‬ ‫השנה בשנת תקמ"ז איז דער מלמד אריין זיך‬ ‫געטייטשט‪ ,‬מיט וואס איז מען זוכה צו א "נַּ ַער"‪ ,‬א‬ ‫געזעגענען‪ ,‬אהיים צו פארן אויפן יו"ט סוכות‪ ,‬און‬ ‫בן זכר‪ֶ " ,‬את ׇא ְרחוֹ"‪ ,‬דורך דער מצוה פון הכנסת‬ ‫דער רבי דער הייליגער בעל התניא האט אים דאס‬ ‫אורחים‪ ,‬דערציילט מען‪ ,‬אז פון דעמאלט אן האט‬ ‫מאל נישט געבעטן צוריקצוקומען‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫דער אלטער רבי דער הייליגער בעל התניא זי"ע‬ ‫שטארק געוואונדערט‪ ,‬און נאך יום טוב האט ער‬ ‫אנגעהויבן אריינצונעמען אין שטוב אסאך‬ ‫באשלאסן צו פארן סיי ווי‪ ,‬און אנקומענדיג קיין‬ ‫אורחים‪.‬‬ ‫ליאזנא‪ ,‬איז ער אריין צום אינגל און האט מיט אים‬ ‫אנגעהויבן רעדן אין לערנען‪ ,‬און ער האט געזען אז‬ ‫און ווען דאס קינד איז געבוירן געווארן‪ ,‬האט‬ ‫ער קען שוין נישט צוקומען צו דער טיפקייט פונעם‬ ‫דער טאטע געגעבן א באזונדער שטיקל לייוונט‬ ‫קינד‪ ,‬און דאס לערנען פונעם אינגל איז געווען‬ ‫וואס ער האט לאנג אפגעהיטן‪ ,‬מ'זאל דערמיט‬ ‫אסאך העכער ווי פאר א יאר‪.‬‬ ‫איינוויקלען דעם קליינעם דובער דאס ערשטע‬ ‫מאל נאכן אפוואשן‪.‬‬ ‫האט דער מלמד געפרעגט פונעם קינד דוב‬ ‫•••‬ ‫בער וואס עס האט זיך ביי אים געטוישט‪ ,‬און דער‬ ‫דער אלטער רבי דער הייליגער בעל התניא זי"ע‬ ‫אינגל האט אים דערציילט מיט א תמימות‪ ,‬אין‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬אום י"ז כסלו תקל"ג‪ ,‬דריי טעג‬ ‫חודש תשרי האב איך אנגעהויבן צו לייגן תפילין‪,‬‬ ‫פאר דער הסתלקות פונעם מגיד‪ ,‬האט מיר מיין‬ ‫און פארן לייגן האט מיך דער טאטע געבענטשט‪,‬‬ ‫רבי‪ ,‬דער הייליגער מגיד ממזריטש זי"ע געזאגט‪,‬‬ ‫"אז די תפילין של יד זאלן מיר עפענען דאס הארץ‪,‬‬ ‫אז אין די לעצטע דריי טעג פאר א מענטש ווערט‬ ‫און די תפילין של ראש – דעם מוח"‪ ,‬און פון‬ ‫נסתלק‪ ,‬זעט ער נאר וואס עס קומט אים פון שמים‪.‬‬ ‫דעמאלט אן איז ביי מיר אלעס אנדערש געווארן‪.‬‬ ‫אין יענע נאכט האט ער מיר אנטפלעקט דעם‬ ‫•••‬ ‫סדר פון "ליל שימורים" פאר א ברית און דעם סדר‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז ווען דער מיטעלער‬ ‫פון א ברית‪ ,‬און ער האט צוגעלייגט‪" ,‬בן יולד לך‬ ‫רבי זי"ע איז געווען א אינגל פון צוועלף יאר‪ ,‬האט‬ ‫וקראת אותו בשמי"‪ ,‬און פונקט א יאר שפעטער‪,‬‬ ‫ער אמאל אין שבת פרשת כי תבוא געהערט ליינען‬ ‫ביום ט' כסלו בשנת תקל"ד‪ ,‬איז מיר געבוירן‬ ‫די תוכחה‪ ,‬און ער איז פאר'חלש'ט געווארן פון גרויס‬ ‫געווארן מיין זון דובער‪ ,‬און מיר האבן אים גערופן‬ ‫צער‪ ,‬ווען מ'האט אים שפעטער געפרעגט‬ ‫אויפן נאמען פון מיין רבי'ן‪ ,‬ווי ער האט מיר‬ ‫פארוואס ער איז פאר'חלש'ט געווארן‪ ,‬ער האט‬ ‫באפוילן‪.‬‬ ‫דאך שוין יעדן יאר געהערט די תוכחה‪ ,‬האט ער‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אז דאס איז געווען דאס ערשטע‬ ‫און דער אלטער רבי דער הייליגער בעל‬ ‫מאל וואס ער האט געהערט די פרשה פון א בעל‬ ‫התניא זי"ע האט אמאל צוגעגעבן‪ ,‬ווען דער זון איז‬ ‫קורא וואס איז נישט זיין טאטע‪" ,‬ווען דער טאטע‬ ‫געבוירן געווארן האב איך אים געוואלט רופן נאך‬ ‫ליינט‪ ",‬האט ער ערקלערט‪" ,‬הערט מען נאר‬ ‫"המנונא סבא"‪ ,‬איינע פון די נשמות וואס זייער‬ ‫ברכות"‪.‬‬ ‫עבודה איז אויפצודעקן פנימיות התורה ברבים‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אבער מיין רבי‪ ,‬דער מגיד‪ ,‬האט מיך שטארק‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז אמאל האט דער‬ ‫געבעטן אז איך זאל אים רופן אויף זיין נאמען‪.‬‬ ‫אלטער רבי דער הייליגער בעל התניא זי"ע‬ ‫•••‬ ‫געשיקט זיין זון דער מיטעלער רבי זי"ע אויף א‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אלס קליין קינד האט‬ ‫שליחות אין ענינים פאר כלל ישראל‪ ,‬און פורים איז‬ ‫דער מיטעלער רבי זי"ע געהאט א מלמד וואס האט‬ ‫דער מיטעלער רבי געווען אויפן וועג‪ ,‬איז ער אריין‬ ‫מיט אים געלערנט אן אויפהער‪ ,‬און נאר אויף יום‬ ‫אין א בית המדרש הערן מגילה‪.‬‬ ‫טוב איז דער מלמד געפארן צו זיין פאמיליע‪ ,‬און‬ ‫יעדעס מאל פארן אוועקפארן איז ער אריין צום‬ ‫נאכן ליינען האט די עולם‪ ,‬ווי דער מנהג‪,‬‬ ‫אלטן רבי'ן דער הייליגער בעל התניא זי"ע‪ ,‬און דער‬ ‫אריינגעלייגט "מגילה געלט" פאר דעם בעל קורא‪,‬‬ ‫רבי האט אים געבעטן ער זאל צוריקקומען נאך יום‬ ‫און אלעס צוזאמען איז נישט אנגעקומען צו קיין‬ ‫טוב‪.‬‬ ‫‪50‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬איך בין דיר מחזיק טובה – דו האסט‬ ‫גאנצע רובל‪ ,‬איז צוגעקומען דער הייליגער‬ ‫געמאכט מיין בערל פאר א אמתע חסיד"‪.‬‬ ‫מיטעלער רבי‪ ,‬זייענדיג דאן נאך א יונגערמאן‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫האט אריינגעלייגט אין דעם בעל קורא'ס היטל פינף‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬איין וואך פרייטאג‬ ‫רובל וואס איז געווען א גרויסע סכום בימים ההם‪.‬‬ ‫צונאכט אין שטאט ליאדי‪ ,‬די עולם איז שוין‬ ‫אהיימגעגאנגען פון קבלת שבת‪ ,‬און דער הייליגער‬ ‫דער בעל קורא‪ ,‬וואס איז געווען א ערליכער‬ ‫מיטעלער רבי זי"ע איז‪ ,‬ווי זיין שטייגער‪ ,‬נאך‬ ‫און באשיידענער איד‪ ,‬האט זיך געוואונדערט און‬ ‫געבליבן שטיין אין א ווינקל פונעם בית המדרש‬ ‫געזאגט‪" ,‬רבי‪ ,‬דאס איז צופיל‪ ,‬מ'גיט נישט‬ ‫פארטיפט אין זיין געהויבענע עבודת התפילה‪.‬‬ ‫אזויפיל!"‪ ,‬האט דער מיטעלער רבי אים‬ ‫געענטפערט‪" ,‬ניין‪ ,‬ניין – אזא שיינע מעשה האב‬ ‫ווען דער צדיק האט געענדיגט דאס דאווענען‪,‬‬ ‫איך נאך קיינמאל נישט געהערט!"‪ ,‬און די חסידים‬ ‫האט ער באמערקט א פרעמדן‪ ,‬אן ארעם‬ ‫האבן ערקלערט‪" ,‬אלע יארן איז דער מיטעלער רבי‬ ‫אויסזעענדן אורח‪ ,‬און האט אים גלייך‬ ‫געווען פורים ביים טאטן‪ ,‬און ווען א צדיק ווי דער‬ ‫איינגעלאדנט צו זיך אויף שבת‪ ,‬דער אורח האט זיך‬ ‫אלטער רבי ליינט די מגילה‪ ,‬און א צדיק ווי זיין זון‬ ‫אנגעהויבן אפזאגן און נישט געוואלט קומען אלס‬ ‫הערט די מגילה‪ ,‬איז די גאנצע מגילה פול מיט‬ ‫גאסט‪ ,‬ביז דער גאסט האט געזאגט‪" ,‬איך קום נאר‬ ‫סודות התורה‪ ,‬און דאס פשוט'ע מעשה האט ער‬ ‫אויב דו וועסט מארגן קירצער דאווענען"‪ ,‬האט דער‬ ‫טאקע נאך קיינמאל נישט געהערט"‪.‬‬ ‫צדיק אים צוגעזאגט‪" ,‬איך וועל טון אלעס וואס דו‬ ‫•••‬ ‫ווילסט"‪ ,‬און דער אורח איז געקומען צום צדיק‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫אלס גאסט‪ ,‬און ביי די סעודה האט דער אורח‬ ‫מיטעלער רבי זי"ע איז געווען א יונגערמאן‪ ,‬איז ער‬ ‫געגעסן מיט אפעטיט און געשוויגן‪.‬‬ ‫געפארן צו זיין שווער אין יאנאוויץ‪ ,‬און דארט האט‬ ‫ער זיך געטראפן מיט א חסיד פון זיין טאטן‪,‬‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬ווען דער הייליגער מיטעלער רבי‬ ‫אינמיטן שמועס האט ער דעם חסיד אביסל מוסר‬ ‫האט נאך געהאלטן ביים אנהויב פון זיין לאנגן‬ ‫געזאגט איבער זיין מדריגה און איבער זיין עבודהת‬ ‫דאווענען‪ ,‬האט ער געפילט ווי איינער ציט אים‬ ‫השם‪.‬‬ ‫ביים טלית און זאגט אים‪" ,‬מיר האבן דאך‬ ‫אפגעמאכט אז דו וועסט היינט נישט לאנג‬ ‫האט דער חסיד אים געענטפערט‪" ,‬פארוואס‬ ‫דאווענען!"‪ ,‬עס איז פארן צדיק נישט געווען גרינג‪,‬‬ ‫גלייכסטו זיך צו מיר? דיין טאטע איז אונזער רבי‪,‬‬ ‫אבער ער האט זיך מבטל געווען‪ ,‬און מיט א אמתע‬ ‫און ווען ער האט געדארפט אראפברענגען דיין‬ ‫מסירת נפש געענדיגט דאס דאווענען גאר שנעל‬ ‫נשמה‪ ,‬האט ער געהאט גרויסע כוונות‪ ,‬און מ'האט‬ ‫און געגאנגען אהיים מיטן אורח‪.‬‬ ‫דיך אפגעהיטן און ערצויגן מיט גרויס קדושה‪ ,‬און‬ ‫דו ביסט געווארן וואס דו ביסט‪ ,‬איך אבער‪ ...‬מיין‬ ‫מוצאי שבת האט דער צדיק ארומגעזוכט דעם‬ ‫נשמה איז סתם אויסגעכאפט געווארן פונעם אוצר‬ ‫אורח אים צו רופן פאר מלוה מלכה‪ ,‬אבער דער‬ ‫הנשמות‪ ,‬און איך בין אויפגעוואקסן ווי א ציג‪ ,‬און‬ ‫אורח איז נישט געווען צו געפינען‪ ,‬איז דער צדיק‬ ‫מיין פרנסה איז ארומצופארן ביי די פויערן אין די‬ ‫אריין צום טאטן און דערציילט אלעס‪ ,‬און דער‬ ‫קאלטע ווינטער נעכט"‪.‬‬ ‫אלטער רבי דער הייליגער בעל התניא זי"ע האט‬ ‫אויסגעהערט יעדע פרט‪ ,‬דערנאך אויפגעהויבן די‬ ‫דער הייליגער מיטעלער רבי זי"ע איז שטארק‬ ‫אויגן און די הענט און געזאגט‪.‬‬ ‫נתפעל געווארן פון די ווערטער‪ ,‬און ער איז תיכף‬ ‫צוריקגעפארן קיין ליאזנא צום טאטן‪ ,‬און זיך‬ ‫"א שאד‪ ,‬א שאד‪ ,‬דו געדענקסט‪ ,‬מיין זון‪ ,‬אז דו‬ ‫באקלאגט מיט זיין גרויס עניוות פארן טאטן‪ ,‬אויף‬ ‫האסט מיך אסאך מאל געבעטן אז דו ווילסט זען‬ ‫זיין רוחניות'דיגן מצב‪ ,‬אז זיין עבודה איז נאך‬ ‫מיט די אייגענע אויגן איינע פון די ל"ו צדיקים‬ ‫גארנישט ווי עס ברויך צו זיין‪ ,‬און ווען יענער חסיד‬ ‫נסתרים אויף וועמען די וועלט שטייט? די וואך‬ ‫איז שפעטער געקומען צום אלטן רבי'ן דעם‬ ‫האסטו זוכה געווען נישט נאר אים צו זען‪ ,‬נאר אים‬ ‫הייליגען בעל התניא זי"ע‪ ,‬האט אים דער רבי‬ ‫‪51‬‬ ‫בשנת תקע"ג האט ער פארלאזט קרעמענטשוג‬ ‫צו האבן ביי דיין טיש – און נישט סתם איינער פון‬ ‫פארענדיג קיין לויבאוויטש‪.‬‬ ‫די ל"ו‪ ,‬נאר איינער פון די גרעסטע פון זיי"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫די נסיעה האט געדויערט בערך דריי חדשים‪,‬‬ ‫עס איז געווען באקאנט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫און אין יעדן ארט וואו ער איז אנגעקומען האט ער‬ ‫מיטעלער רבי זי"ע האט ממש נישט געקענט די‬ ‫געזאגט טיפע מאמרי חסידות און אנגענומען‬ ‫צורה פון א מטבע‪ ,‬אמאל האט מען אים געוואלט‬ ‫חסידים אויף יחידות‪ ,‬מ'האט אים אומעטום‬ ‫געבן געלט‪ ,‬און ער האט געבעטן דווקא פון די‬ ‫אויפגענומען מיט גרויס כבוד‪ ,‬חסידים‪ ,‬אידן‪ ,‬און‬ ‫"רויטע"‪.‬‬ ‫אפילו די באאמטע פון דער רעגירונג‪ ,‬האבן אים‬ ‫אפגעגעבן גרויס כבוד‪ ,‬ווייל זיין טאטע האט‬ ‫האט מען אים געפרעגט פארוואס‪ ,‬האט ער‬ ‫געהאלפן דעם לאנד אין דער מלחמה קעגן‬ ‫געענטפערט‪ ,‬אז ער ווייסט נאר דאס איינע‪" ,‬ווען‬ ‫נאפאלעאן‪.‬‬ ‫די ארימעלייט קומען צו אים נעמען צדקה‪ ,‬זעט ער‬ ‫אז זיי פרייען זיך מער מיט די רויטע"‪ ,‬און דערפאר‬ ‫גאר געהויבענע חסידים האבן זיך אלץ מער‬ ‫וויל ער דווקא נאר די רויטע‪ ,‬דאס איז געווען די‬ ‫צוגעשלאסן צו דעם צדיק‪ ,‬און ביום ח"י אלול‬ ‫געוואלדיגע מדריגות פון דעם צדיק‪ ,‬אז ער האט‬ ‫בשנת תקע"ג איז דער צדיק דער הייליגער‬ ‫באמת נישט געוויסט קיין חילוק‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫מיטעלער רבי זי"ע אנגעקומען קיין ליובאוויטש‬ ‫געוואלט ווי מער דערפרייען א צובראכען איד‪.‬‬ ‫מיט טויזנטער חסידים‪ ,‬און זקני החסידים האבן‬ ‫•••‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז אינעם ערשטן יאר פון זיין נשיאות‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער אלטער רבי‬ ‫זענען צוגעקומען אין רייסן אליין פופצן טויזנט‬ ‫דער הייליגער בעל התניא זי"ע איז נסתלק‬ ‫חסידים‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬איז דער מיטעלער רבי געווען אין שטאט‬ ‫•••‬ ‫קרעמענטשוג‪ ,‬וואוהין ער איז געפארן צוגרייטן‬ ‫עס ווערט דערציילט איבער די געוואלדיגע‬ ‫וואוינונגען פאר די חסידים וואס האבן געדארפט‬ ‫גדלות און חריפות בתורה פונעם הייליגען‬ ‫אנטלויפן פון דער מלחמה‪.‬‬ ‫מיטעלער רבי זי"ע‪ ,‬עס איז געווען א רב פון א‬ ‫קהילה פון חסידים‪ ,‬א גרויסער למדן‪ ,‬וואס פלעגט‬ ‫ווען ער האט באקומען די ידיעה‪ ,‬אז זיין‬ ‫פרעגן אלע זיינע ספיקות ביים אלטן רבי'ן דער‬ ‫גרויסע טאטע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫הייליגער בעל התניא זי"ע‪ ,‬נאך דעם רבי'נס‬ ‫גע'חלש'ט‪ ,‬מ'האט אים דערמינטערט‪ ,‬אבער‬ ‫הסתלקות איז ער געווען אין א קלעם‪ ,‬ווייל פונעם‬ ‫וויבאלד ער האט זיך דערמאנט אז די טאטע איז‬ ‫יונגן רבי'נס גאונות אין נגלה האט ער נישט‬ ‫שוין נישט דא‪ ,‬האט ער ווידער גע'חלש'ט‪ ,‬אזוי‬ ‫געהערט‪ ,‬ווייל דער מיטעלער רבי האט‬ ‫עטליכע מאל‪.‬‬ ‫אוועקגעגעבן אלע זיינע כוחות צו חסידות‪.‬‬ ‫די חסידים האבן זיך צוזאמגענומען‪ ,‬און זיי‬ ‫האט דער רב ביי זיך געטראכט א פלאן‪ ,‬ווען‬ ‫האבן געברענגט א קאסטן פול מיט די כתבי קודש‬ ‫דער רבי וועט קומען אין שטאט‪ ,‬וועט ער אים‬ ‫פונעם טאטן‪ ,‬און ווען ער איז צו זיך געקומען האט‬ ‫איבערגעבן א צעטל מיט אלע זיינע קשיות‪ ,‬און‬ ‫מען אים געוויזן דעם קאסטן‪ ,‬ער האט‬ ‫זאגן‪ ,‬אז דער רבי איז דאך מיד פונעם וועג‪ ,‬ברויך ער‬ ‫אריינגעקוקט אין די כתבים און געזאגט‪" ,‬מיר האבן‬ ‫אים נישט געבן דעם ענטפער אויף די קשיות ממש‬ ‫מיט וואס צו לעבן"‪ ,‬און ער איז מער נישט‬ ‫אויפן פלאץ‪ ,‬נאר ער קען ענטפערן שפעטער‪ ,‬און‬ ‫פאר'חלש'ט געווארן‪.‬‬ ‫אויב ער וועט נישט וויסן וואס צו ענטפערן‪ ,‬וועט‬ ‫•••‬ ‫מען שוין נישט רעדן דערפון‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך דעם טאטנ'ס‬ ‫הסתלקות האבן חסידים פון אסאך שטעט אין‬ ‫אזוי האט דער רב טאקע געטון‪ ,‬אבער לפלא‪,‬‬ ‫רוסלאנד געשיקט שליחים צום מיטעלער רבי'ן‪ ,‬אז‬ ‫נאך פאר ער האט באוויזן עפעס צו זאגן‪ ,‬האט דער‬ ‫ער זאל זיך באזעצן ביי זיי‪ ,‬ער האט אנגענומען די‬ ‫הייליגער מיטעלער רבי אנגעהויבן ענטפערן אויף‬ ‫בקשה פון די חסידים פון רייסן‪ ,‬און נאך שבועות‬ ‫‪52‬‬ ‫דעם דריטן טאג האט דער פאסטמאן אים‬ ‫אלע זיינע קשיות מיט אזא גאונות און שארפקייט‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז עס איז דא א בריוו‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫אז דער רב איז געשטאנען צומישט און נישט‬ ‫נישט קיין צייט צו זוכן דעם בריוו ווייל ער יאגט‬ ‫געקענט גלייבן די געוואלדיגע חריפות און בקיאות‬ ‫זיך זייער יעצט‪ ,‬דער חסיד ר' מרדכי איז אים‬ ‫פונעם נייעם רבין‪.‬‬ ‫נאכגעלאפן און געפרעגט פארוואס ער איילט זיך‬ ‫אזוי‪ ,‬האט דער פאסטמאן דערציילט‪ ,‬אז אין‬ ‫דער הייליגער מיטעלער רבי זי"ע האט אים‬ ‫שטאט ליגט קראנק א פרינץ פון קייסער'ס‬ ‫אנגעקוקט און געזאגט מיט א שמייכל‪" ,‬עס זעט‬ ‫פאמיליע‪ ,‬און מ'האט געברענגט דעם קעניג'ס‬ ‫אויס אז דו ביסט נישט גענוג פריש – גיי אפשר זיך‬ ‫דאקטאר פון עסטרייך‪ ,‬און היינט פארט ער צוריק‬ ‫אפרוען אביסל‪ ,‬און דערנאך וועלן מיר רעדן"‪.‬‬ ‫קיין וויען‪ ,‬און ער – דער פאסטמאן – דארף אים‬ ‫צושטעלן פערד‪.‬‬ ‫שפעטער האט ער טאקע מיט אים‬ ‫דורכגענומען יעדע קשיא באזונדער‪ ,‬און פון‬ ‫אזוי פארענדיג צוזאמען מיטן פאסטמאן האט‬ ‫דעמאלט אן איז אויך דער רב געווארן א ווארעמער‬ ‫ר' מרדכי געטראפן זיין בריוו‪ ,‬און ווען ר' מרדכי‬ ‫חסיד‪ ,‬און געפארן צו אים יעדעס יאר‪.‬‬ ‫האט געעפנט דעם בריוו‪ ,‬איז דארט געשטאנען‬ ‫•••‬ ‫בזה"ל‪" ,‬קבלתי מכתבך‪ ,‬והלכתי בחדר אנה ואנה‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫וראיתי שתשועה קרובה לבוא מרחוק ומקרוב"‪ ,‬און‬ ‫מיטעלער רבי זי"ע איז געווען אין קארלסבאד ביי‬ ‫אין דער זייט האט דער הייליגער מיטעלער רבי‬ ‫די רפואה קוואלן‪ ,‬האט ער זיך געטראפן מיטן גאון‬ ‫זי"ע צו געשריבן בזה"ל‪" ,‬אל תחוס על ממון"‪.‬‬ ‫רבי עקיבא איגר זי"ע‪ ,‬ווען רבי עקיבא איגר האט‬ ‫געהערט אז ער איז אנגעקומען‪ ,‬איז ער‬ ‫דער חסיד איז תיכף געלאפן צום פרינץ'ס הויז‪,‬‬ ‫ארויסגעגאנגען פון זיין הויז מיט א ברענענדיג‬ ‫זיך דורכגעשטופט צווישן דעם עולם‪ ,‬און געבעטן‬ ‫ליכט אין דער האנט אים אנטקעגן צו גיין‪ ,‬און‬ ‫דעם דאקטאר פון עסטרייך אז ער זאל קומען‬ ‫געזאגט‪" ,‬אור זרוע לצדיק"‪.‬‬ ‫באזוכן זיין זון‪ ,‬דער דאקטאר האט זיך אפגעזאגט‪,‬‬ ‫ביז ר' מרדכי האט אים צוגעזאגט טויזנט רובל פאר‬ ‫האט דער מיטעלער רבי אים געענטפערט‪,‬‬ ‫איין באזוך וואס איז דעמאלט געווען גאר א גרויסע‬ ‫"עקיבה" מיט א ה"א איז כשר‪ ,‬און ער האט געמיינט‬ ‫סכום געלט‪ ,‬און דער דאקטאר האט פאר די פרייז‬ ‫צו זאגן אזוי‪ ,‬אז די סופי תיבות פונעם פסוק‪" ,‬אור‬ ‫מסכים געווען צו קומען‪.‬‬ ‫זרוע לצדיק ולישרי לב שמחה" זענען "עקיבה"‪ ,‬און‬ ‫אזוי מעג מען אויך שרייבן דעם נאמען‪.‬‬ ‫דער דאקטאר איז געקומען‪ ,‬און האט גלייך‬ ‫•••‬ ‫געפונען די סיבה פון דער קרענק‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער חסיד ר' מרדכי‬ ‫אין רוסלאנד איז נישטא קיין רפואה דערפאר‪,‬‬ ‫ליעפלער האט געהאט א זון וואס איז שווער‬ ‫אבער אפשר געפינט זיך עס אין זיין טאשקע פון‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און ער איז מיט אים געפארן קיין‬ ‫רפואות‪ ,‬מ'האט גלייך געשיקט ברענגען די‬ ‫פעטערבורג צו די גרעסטע דאקטוירים‪ ,‬און זיי‬ ‫טאשקע‪ ,‬און די רפואה איז טאקע דארט געווען‪,‬‬ ‫האבן אלע געזאגט‪ ,‬אז זיי האבן ליידער נישט קיין‬ ‫און נאך עטליכע מאל שמירן איז די וואונד‬ ‫רפואה‪ ,‬ווייל די קרענק האט זיך שוין אנגעכאפט‬ ‫פארשווינדען געווארן און דער זון איז געזונט‬ ‫אין די ביינער‪.‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און אזוי איז מקוים געווארן‪" ,‬מרחוק" –‬ ‫דער דאקטאר פון וויען; "ומקרוב" – די רפואה אין‬ ‫האט דער חסיד ר' מרדכי געשריבן א בריוו צום‬ ‫זיין אייגענער טאשקע; און "אל תחוס על ממון" –‬ ‫הייליגען מיטעלער רבי'ן זי"ע‪ ,‬און דער חסיד האט‬ ‫ווייל אן דעם וואלט דער דאקטאר נישט געקומען‪.‬‬ ‫אויסגערעכנט‪ ,‬אז דער ענטפער קען אנקומען אין‬ ‫•••‬ ‫בערך צען טעג‪ ,‬נאך צען טעג איז ער געשטאנען‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א קרובה פונעם‬ ‫אינדרויסן און געווארט אויף דער פאסט‪ ,‬אבער עס‬ ‫הייליגען מיטעלער רבי'ן זי"ע‪ ,‬א גאר אלטע פרוי‬ ‫איז נישט געווען פאר אים קיין בריוו‪ ,‬אויך נישט‬ ‫פון איבער די ניינציג יאר אלט‪ ,‬איז געלעגן שווער‬ ‫דעם צווייטן טאג‪.‬‬ ‫‪53‬‬ ‫ר' יעקב קוידנער‪ ,‬האט ער זיך גע'טובל'ט אין מקוה‬ ‫קראנק‪ ,‬און מ'האט געזען אז איר צייט איז‬ ‫און איז אריין אינעם אהל פונעם הייליגען מיטעלער‬ ‫געקומען‪ ,‬עס איז געווען שבת‪ ,‬און מ'האט‬ ‫רבין זי"ע‪.‬‬ ‫געברענגט א דאקטאר‪ ,‬אין שטאט ליובאוויטש איז‬ ‫נאך דעמאלט נישט געווען קיין אפטייק‪.‬‬ ‫דארט איז אויף אים געפאלן אזא פחד און אזא‬ ‫קעלט‪ ,‬אז ער האט געוואלט אנטלויפן‪ ,‬אבער ער‬ ‫האט דער הייליגער מיטעלער רבי זי"ע‬ ‫האט צו זיך געזאגט‪" ,‬פון א צדיק קומט מיר דאך‬ ‫געהייסן תיכף שיקן א וואגן קיין דובראוונא‬ ‫נישט קיין שלעכטס"‪ ,‬און ער האט געזאגט זוהר און‬ ‫ברענגען די רפואות וואס דער דאקטאר האט‬ ‫תהלים מיט טרערן ווי נאך קיינמאל בעפאר‪ ,‬און‬ ‫געשריבן‪ ,‬און טון אלעס וואס דער דאקטאר‬ ‫געלייגט צוויי פדיונות‪ ,‬איינס פאר זיין גאנצע‬ ‫געהייסן טון‪ ,‬עטליכע פון די אנוועזנדע האבן זיך‬ ‫שטוב‪ ,‬און איינס פאר זיין ווייב באזונדער‪ ,‬און‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬ווייל מ'זעט דאך אז איר צייט איז‬ ‫לפלא‪ ,‬אין יענע רגע איז ער געווארן פול מיט אזא‬ ‫געקומען‪ ,‬איז פארוואס זאל מען אזויפיל זיך‬ ‫שמחה‪ ,‬אז ער האט זיך נישט געקענט אפרייסן‬ ‫פארנעמען‪ ,‬נאך דערצו אום שבת?‪ ,‬האט דער‬ ‫פונעם אהל פאר צוויי שעה‪.‬‬ ‫הייליגער מיטעלער רבי געענטפערט‪" ,‬איר ווייסט‬ ‫נישט דעם תענוג למעלה פון א נשמה אין א גוף‬ ‫ווען ער איז אהיימגעקומען האט מען אים‬ ‫אפילו נאך איין רגע – מ'מוז טון אלעס וואס מען‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז זיין ווייב איז געווען שווער קראנק‪,‬‬ ‫קען!"‪.‬‬ ‫די דאקטוירים האבן זיך מייאש געווען‪ ,‬א גאנצע‬ ‫•••‬ ‫נאכט איז זי געלעגן שוואך אין ממש אין א מצב פון‬ ‫זיין איידעם דער הייליגער צמח צדק זי"ע האט‬ ‫גסיסה‪ ,‬אבער פלוצלינג‪ ,‬צען אזייגער אינדערפרי‪,‬‬ ‫געזאגט אויפן שווער דער הייליגער מיטעלער רבי‬ ‫האט זי אנגעהויבן צו קומען צו זיך‪ ,‬און אין א חודש‬ ‫זי"ע‪" ,‬אויב מ'וואלט מיין שווער געשניטן א פינגער‪,‬‬ ‫ארום איז זי אינגאנצן געזונט געווארן אן קיין‬ ‫וואלט נישט ארויסגעפלאסן בלוט – נאר חסידות"‪,‬‬ ‫רפואות‪ ,‬ער האט געפרעגט אויף וועלכן טאג דאס‬ ‫זיינע מאמרים פלעגן זיך ציען פון פופציג ביז‬ ‫איז געווען – און עס איז געווען פונקט דער טאג‪ ,‬און‬ ‫הונדערט זייטן‪ ,‬א קורצער מאמר פונעם טאטן איז‬ ‫פונקט די צענטע שעה‪ ,‬וואס ער האט געלייגט די‬ ‫ביי אים געווארן א גאנץ ספר‪ ,‬און חסידים זאגן‪ ,‬אז‬ ‫פדיונות אויפן ציון‪.‬‬ ‫אין זיינע כתבי ידות געפינט מען כמעט נישט קיין‬ ‫איין אויסגעמעקט ווארט‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א יונגערמאן פון‬ ‫שטאט ווילקאמיר א ערליכער סוחר‪ ,‬איז אמאל‬ ‫געפארן קיין ניעזשין קויפן טאביק‪ ,‬ער איז נישט‬ ‫געווען קיין חסיד‪ ,‬אבער ער איז געווען א נאנטער‬ ‫פריינט פונעם חסיד ר' יעקב קוידנער‪ ,‬דער מחבר‬ ‫פון "מצרף העבודה"‪ ,‬און פארן אוועקפארן האט ר'‬ ‫יעקב אים געבעטן‪" ,‬אפילו די בוסט נישט פון די‬ ‫חסידים‪ ,‬אבער ווען דו וועסט זיין אין ניעזשין‪ ,‬גיי‬ ‫זיך משתטח זיין אויפן קבר פונעם צדיק וואס ליגט‬ ‫דארט באהאלטן‪ ,‬דער מיטעלער רבי זי"ע"‪.‬‬ ‫די רייזע האט זיך געצויגן מער ווי א האלבע‬ ‫יאר‪ ,‬און ער האט ליידער נישט מצליח געווען אין‬ ‫זיינע געשעפטן‪ ,‬און די גאנצע צייט האט אים‬ ‫געדריקט עפעס א געוויסע פחד אז זיין ווייב איז‬ ‫שווער קראנק‪ ,‬אנקומענדיג אין שטאט ניעזשין‬ ‫האט ער זיך דערמאנט אין זיין הבטחה צו זיין חבר‬ ‫‪54‬‬ ‫פון הגה"ק רבי נתן אדלער זי"ע‪ ,‬וואס האט אויך‬ ‫יארצייט י' כסלו‬ ‫ארויס געוויזן א געוואלדיגע הערצה און מוראדיג‬ ‫מקרב געווען דעם תלמיד מיט א געוואלדיגע‬ ‫הגה"ק רבי נתן בנימין ב"ר אברהם שמואל זנוויל‬ ‫אהבה‪.‬‬ ‫הלוי זי"ע‪) ,‬ליעבער(‬ ‫בעל שארית נתן בנימין‪ ,‬ראב"ד פרשבורג‬ ‫בשנת תקפ"ד זייענדיג בערך ‪ 19‬יאר אלט‪,‬‬ ‫"הנקרא ר' נטע וואלף ליעבער"‬ ‫האט דער גאון מקיים געווען הוי גולה למקום‬ ‫תורה‪ ,‬און געפארן לערנען אין די גרויסע ישיבה פון‬ ‫הגה"ק רבי משה סופר בעל החתם סופר זי"ע און‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט פיורדא במדינת אשכנז‪,‬‬ ‫שטאט פרשבורג‪ ,‬דארט האט זיך אנגעהויבן דעם‬ ‫בשנת תקס"ה‪.‬‬ ‫געוואלדיגען קשר צווישן דעם גאון און זיין רבו‬ ‫מובהק דער הייליגער חתם סופר זי"ע‪.‬‬ ‫צו זיין טאטן הפרנס ומנהיג הקצין רבי אברהם‬ ‫שמואל זנוויל הלוי ליעבער זי"ע‪.‬‬ ‫עס האט נישט לאנג גענומען‪ ,‬און דער גאון איז‬ ‫געווען פון די מצוייני התלמידים פון דעם הייליגען‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת שרה ע"ה‪.‬‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬ער איז געווען פון די ראשי‬ ‫החבורה פון די תלמידים און זיך גאר אסאך מפלפל‬ ‫ער איז געווען א גאון עצום ובקי נפלא בש"ס‬ ‫געווען מיט זיין גרויסן רבין ביי זיינע שיעורים‪ ,‬זיין‬ ‫ופוסקים‪ ,‬ער איז געווען א חסיד ועניו און א צדיק‬ ‫רבי האט געהאט א ספעציעלע אהבה צו דעם‬ ‫יסוד עולם‪ ,‬ער איז שוין פון יוגענט אן געווען‬ ‫תלמיד וויסענדיג זיין גדלות בתורה‪ ,‬אויך קען מען‬ ‫באוויסט מיט זיין געוואלדיגע גדלות בתורה און‬ ‫זען ווי זיין רבי דער הייליגער חתם סופר דערמאנט‬ ‫מיט זיין התנהגות בקדושה וטהרה‪ ,‬ווי מען קען‬ ‫דעם תלמיד אין זיינע חיבורים בזה"ל‪" ,‬הר"ר נטע‬ ‫זעהן‪ ,‬אז די חכמי פיורדא וואס זענען געווען גדולי‬ ‫וואלף אמר"‪ ,‬אויך פלעגט אים זיין רבי ריפן בלשון‬ ‫התורה האבן דעם גאון געריפן מיטן תואר "מורינו"‪,‬‬ ‫חיבה "מיין יונגער פלתי"‪.‬‬ ‫רוב גדולים און גאונים בתורה האבן צו דעם גאון‬ ‫וגדול געשיקט גאר שווערע שאלות‪ ,‬און זיין פסק‬ ‫דער גאון וקדוש רבי נטע וואלף האט שוין‬ ‫הלכה איז געווארן אן גענומען ביי אלע גדולים‬ ‫אפילו זייענדיג נאר ‪ 19‬יאר אלט‪ ,‬עוסק געווען אין‬ ‫בדורו‪ ,‬צווישן די גדולים איז געווען הגה"ק רבי‬ ‫לערנען תורת הנסתר מיט זיין רבין דער הייליגער‬ ‫יהודה אסאד בעל דברי מהרי"א אב"ד סערדאהעלי‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬איינמאל איז צום חתם סופר‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫אנגעקומען א מכתב בתורת הנסתר פון איינע פון‬ ‫די גאונים בדורו‪ ,‬האט דער חתם סופר געגעבן דעם‬ ‫ביי די ‪ 11‬יאר אלט איז דער גאון אריין לערנען‬ ‫מכתב פאר זיין תלמיד רבי נטע וואלף‪ ,‬און ווען דער‬ ‫אין די ישיבה מאורי הגולה פון הגה"ק רבי אברהם‬ ‫רבי דער הייליגער חתם סופר האט געזען‪ ,‬אז דער‬ ‫בנימין וואלף בעל שמלת בנימין מפיורדא זי"ע בן‬ ‫תלמיד שטרענגט אן זיין מוח צו פארשטיין דעם‬ ‫הגה"ק רבי אליעזר אהרן ליפמאן מהאמבורג זי"ע‪,‬‬ ‫מכתב‪ ,‬האט דער רבי געזאגט פארן תלמיד‪ ,‬די‬ ‫ער איז שוין דאן אלס גאר יונג בחור געווען‬ ‫זאלסט דיך נישט מצער זיין אז די פארשטייסט דאס‬ ‫באוויסט מיט זיינע געוואלדיגע כשרונות‪ ,‬ער איז‬ ‫נישט גלייך‪ ,‬ווייל איך האב מיך אויך גאר שטארק‬ ‫שוין דאן געווארן פארעכנט צווישן די גרעסטע‬ ‫געפלאגט דאס צו פארשטיין‪.‬‬ ‫תלמידים אין ישיבה‪ ,‬צו זיין התמדת התורה איז‬ ‫נישט געווען קיין גבול ממש‪ ,‬ער האט עוסק געווען‬ ‫אפילו שפעטער ווען ער האט שוין חתונה‬ ‫בתורה יומם ולילה ממש מיט א געוואלדיגע‬ ‫געהאט‪ ,‬האט דער תלמיד רבי נטע וואלף זי"ע‬ ‫התמדה‪.‬‬ ‫כסדר מזכיר געווען זיין רבין דעם חתם סופר און‬ ‫גאר אסאך חידושים נאכגעזאגט פון זיין רבין‪,‬‬ ‫אויך האט ער פאר א קורצע תקופה געלערנט‬ ‫איינע פון די גרויסע תלמידים פונעם גאון הגה"ק‬ ‫אין ישיבה פון הגה"ק רבי אברהם הלוי בינגא בעל‬ ‫רבי שמואל ראזענבערג בעל באר שמואל‬ ‫זכרון אברהם אב"ד וירצבורג זי"ע א תלמיד חביב‬ ‫‪55‬‬ ‫בשנת תקצ"ה האט דער גאון באקומען סמיכה‬ ‫מאונסדורף זי"ע פלעגט דערציילן‪ ,‬אז דער גאון רבי‬ ‫און כתב "יורה יורה ידין ידין" פון זיין רבין דער‬ ‫נטע וואלף איז געווען באוויסט אלס א גאר‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע‪ ,‬וואס האט מעיד געווען‪,‬‬ ‫שטארקער מענטש און נישט קיין בעל רגש בטבע‪,‬‬ ‫אז ער האט מיט דעם תלמיד דורך געלערנט אלע‬ ‫אבער ווען ער פלעגט רעדן פון זיין רבין דער‬ ‫מקצועות בתורה‪ ,‬און מעיד געווען אויף זיין גדלות‬ ‫הייליגער חתם סופר זי"ע‪ ,‬פלעגט ער פארלאזן‬ ‫און חריפות בתורה‪ ,‬און אז ער איז באמת ראוי צו‬ ‫טרערן פון גרויס התרגשות‪.‬‬ ‫זיין א פוסק בהלכה אויפן העכסטען פארנעם‪ ,‬אויך‬ ‫האט דער חתם סופר געשיקט זיין זון הגה"ק רבי‬ ‫פונעף יאר נאכן אריין קומען לערנען ביי זיין‬ ‫שמעון סופר זי"ע צו לערנען חכמת הקבלה פון דעם‬ ‫גרויסן רבין דער הייליגער חתם סופר ביום מ"ח‬ ‫תלמיד רבי נטע וואלף זי"ע‪.‬‬ ‫לעומר בשנת תקפ"ט האט אים זיין גרויסע רבי‬ ‫מעטר געווען מיטן טיטול "מורינו הרב רבי"‪ ,‬וואס‬ ‫אפילו נאך זיין חתונה איז ער נאך געבליבן‬ ‫איז געווען פון די גרעסטע תוארים בימים ההם ווען‬ ‫לערנען ביי זיין רבין דער חתם סופר און זיך נישט‬ ‫עס האט זיך נישט אזוי שנעל געווארפן קיין‬ ‫געקענט אפרייסן פון זיין רבו מובהק‪ ,‬כ"ה תשרי‬ ‫שבחים אויף לומדים‪.‬‬ ‫בשנת ת"ר ווען זיין רבי דער הייליגער חתם סופר‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט זיך דער גאון רבי‬ ‫אויך האט זיין רבי געזאגט אויפן תלמיד‬ ‫נטע וואלף זי"ע ווייטער באטייליגט ביי די‬ ‫בזה"ל‪" ,‬ובמה יודע איפה כי מצא כדי מדתו‪ ,‬אם לא‬ ‫שיעורים פונעם גרויסן זון פון זיין רבין הגה"ק רבי‬ ‫ילבש מדו וחלוק של תלמידי חכמים‪ ,‬לעת מצוא‬ ‫אברהם שמואל בנימין בעל כתב סופר זי"ע‪.‬‬ ‫ביומא דקא גרם יום מתן תורתינו להיות מוכשר‬ ‫לקבל טהרה‪ ,‬תלמידי וחביבי בן ימינו וכ"ו בהעידו‬ ‫ו' אדר בשנת תר"ו ווען הגה"ק רבי דניאל‬ ‫עליו שלא פסק פומיה מגירסא! בכל התקופה שישב‬ ‫פרוסטיץ בעל מחנה דן ראב"ד פרשבורג זי"ע איז‬ ‫במחיצתו‪ ,‬ומן אז והלאה‪ ,‬ישב פה ביני עמודי‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען דאן אויף גענומען אלס‬ ‫דגרסא‪ ,‬לא פסק פומיה מגירסא‪ ,‬שם לילות כימים‬ ‫ראב"ד הגה"ק רבי שלמה זלמן בעל מנחת טהורה‬ ‫עלה גבהי מרומים‪ ,‬חכם מחוכמים‪ ,‬ותוספת מרובה‬ ‫מבוניהאד זי"ע‪ ,‬דאן האט מען דעם גאון רבי נטע‬ ‫על עיקר מילא כריסו בש"ס ופוסקים"‪.‬‬ ‫וואלף זי"ע אויף גענומען אלס דומ"ץ פרשבורג‪.‬‬ ‫דער תלמיד פונעם גאון הגה"ק בעל באר‬ ‫בשנת תרי"ח ווען דער גאון רבי שלמה זלמן‬ ‫שמואל מאונסדורף זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען‬ ‫זי"ע איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט מען דעם גאון רבי‬ ‫דער שווער פונעם גאון איז געקומען צום ישיבה‬ ‫נטע וואלף אויף גענומען אלס ראב"ד פרשבורג‪ ,‬און‬ ‫פונעם חתם סופר‪ ,‬אז דער חתם סופר זאל אים‬ ‫אויף דעם פאסטן האט דער גאון געדינט פאר‬ ‫טרעפן א בחור מופלג פאר זיין טאכטער‪ ,‬האט אים‬ ‫בערך ‪ 23‬יאר‪ ,‬די חברי הבית דין אינעם בי"ד פונעם‬ ‫דער חתם סופר אן געטראגן דעם גאון רבי נטע‬ ‫גאון זענען געווען גרויסע גדולים און גאונים‬ ‫וואלף אלס א חתן‪ ,‬און געזאגט בזה"ל‪" ,‬בחור הלז‬ ‫ובתוכם הגה"ק רבי משה לייב הלוי רויזענבוים בעל‬ ‫אין צריך לקנות עבורו ספרי היד החזקה‪ ,‬חרותים‬ ‫מתא דירושלים זי"ע און הגה"ק רבי משה‬ ‫הם על לוח לבו"‪.‬‬ ‫קאטנדארף בערגער זי"ע‪ ,‬חתן הגה"ק רבי דניאל‬ ‫פרוסטיץ זי"ע‪.‬‬ ‫בשנת תקפ"ט האט דער גאון חתונה געהאט‬ ‫מיט הרבנית הצדקת מרת מילכא בילה ע"ה‪ ,‬וואס‬ ‫דער גאון רבי נטע וואלף איז געווען באוויסט‪,‬‬ ‫האט געשטאמט פון משפחת אופנהיים א גאר‬ ‫אז ער האט געפירט זיין רבנות אין שטאט‬ ‫חשובע משפחה פון שטאט פרשבורג‪ ,‬די תלמידים‬ ‫פרשבורג מיט א געוואלדיגע שטארקייט‪ ,‬עס איז‬ ‫פונעם גאון האבן אלע מעיד געווען‪ ,‬אז די רעבעצין‬ ‫געווען שמאל דוחה וימין מקרבת‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫האט איר גאנץ לעבן אוועק געגעבן פאר איר‬ ‫באליבט ביי אלע איד פון שטאט און געווען‬ ‫הייליגע מאן‪ ,‬און געשטאנען לימינו מיט א מסירת‬ ‫געשעצט ביי די גדולים און גאונים בדורו צוליב זיין‬ ‫נפש ממש‪ ,‬און זי האט זוכה געווען צו זעהן קינדער‬ ‫געוואלדיגע גדלות בתורה און זיין גרויסע חכמה‪.‬‬ ‫און איידעמער רבנים און גדולים בתורה‪.‬‬ ‫‪56‬‬ ‫ער האט אין שטאט פרשבורג פאר יארן לאנג‬ ‫הגה"ק רבי שמואל עהרענפעלד בעל חתן‬ ‫מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער תלמידים‬ ‫סופר ממאטערסדארף זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫גאונים און גדולים בתורה‪ ,‬עס איז פון זיין גרויסע‬ ‫דער גאון רבי נטע וואלף האט געפירט דעם קהילה‬ ‫ישיבה ארויס געקומען גאר אסאך גדולים אין‬ ‫מיט א געוואלדיגע חכמה און שטארקייט‪ ,‬איין‬ ‫רבנים ובתוכם‪.‬‬ ‫מאל ווען דער גאון איז געווען אויפן וועג אהיים פון‬ ‫דאווענען שחרית‪ ,‬ארויס גייענדיג פון ביהמ"ד‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי משה יוסף האפמאן בעל מי באר מים‬ ‫האט אים א יונגערמאן פון די בני הקהלה אפ‬ ‫חיים ראב"ד פאפא זי"ע‪,‬‬ ‫געשטעלט‪ ,‬און פאר געלייגט א שאלה און געבעטן‬ ‫הגה"ק רבי שמואל ראזענבערג בעל באר שמואל‬ ‫א תשובה פונעם גאון‪.‬‬ ‫מאונסדארף זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי אברהם פראגער ראב"ד טאפלאטשאן‬ ‫האט אים דער גאון געזאגט בזה"ל‪" ,‬איך בין‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫נישט קיין שטראססער ראבינער"‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫הגה"ק רבי דוד צבי קצבורג בעל תל תלפיות‬ ‫געהייסן דעם יונגערמאן אריין קומען צו זיך אין‬ ‫מווייטצען זי"ע‪,‬‬ ‫שטוב‪ ,‬און דארט אין שטוב האט אים דער גאון אויף‬ ‫הגה"ק רבי גבריאל קאסטעליטץ בעל מים מגבא‬ ‫גענומען בסבר פנים יפות‪ ,‬ווייל דער גאון האט זיך‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געפירט מיט א געוואלדיגע דרך ארץ אין בדרך‬ ‫כבוד‪.‬‬ ‫ער איז געווען פארעכענט צווישן די זקני רבני‬ ‫דורו און רוב גאונים און צדיקים בדורו האבן דעם‬ ‫ער איז טאקע געווען באוויסט מיט זיין‬ ‫גאון גאר שטארק מכבד און מעריץ געווען‪ ,‬ער איז‬ ‫געוואלדיגע איבער געגעבענקייט פאר די אידן פון‬ ‫געווען פון ראש וראשון וואס האט גערעדט ביי די‬ ‫שטאט און מיט זיין גרויסע דרכי נועם‪ ,‬אבער ווען‬ ‫גרויסע אסיפת הרבנים‪ ,‬ער האט גאר אסאך עוסק‬ ‫עס איז געקומען צו עומד זיין בפרץ און גודר זיין א‬ ‫געווען פאר גודר זיין גדרים בעניני וצרכי ציבור און‬ ‫גדר בחומות הדת‪ ,‬דאן איז דער גאון געווען פון די‬ ‫דברים הנוגעים בחומת הדת‪.‬‬ ‫ראש וראשון צו ארויס קומען און לוחם זיין מיטן‬ ‫גאנצן כח התורה און נישט געלאזט מען זאל זיך‬ ‫הגה"ק רבי אברהם פראגער ראב"ד‬ ‫ח"ו אוועק רירן א זוז כל שהוא פון א מנהג אדער‬ ‫טאפלאטשאן זי"ע א תלמיד מובהק פונעם גרויסן‬ ‫הלכה וואס מען האט מקבל געווען מדורות‬ ‫גאון רבי נטע וואלף זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫הקודמים‪.‬‬ ‫איינמאל איז דער גרויסער גאון רבי יהודה אסאד‬ ‫איין טאג האט פאסירט‪ ,‬אז א תלמיד פונעם‬ ‫בעל דברי מהרי"א זי"ע געקומען קיין פרשבורג‪,‬‬ ‫גאון רבי נטע וואלף זי"ע‪ ,‬א בחור וואס האט זיך‬ ‫און ער האט דאן פאר געלייגט א גאר שווערע ענין‬ ‫געוואלט גיין לערנען דעם דייטשן שפראך‪ ,‬איז‬ ‫פארן רבין רבי נטע וואלף זי"ע‪.‬‬ ‫געגאנגען זיך מייעץ זיין מיטן רב‪ ,‬טראכטענדיג אז‬ ‫דער רב איז דאך פון די אשכנזי'שע אפשטאם און‬ ‫די רבי ר' נטע וואלף האט אביסל מעיין געווען‬ ‫ער וועט זיכער פארשטיין אז מען מעג זיך לערנען‬ ‫אין די שאלה‪ ,‬און דאן האט ער געגעבן א גאר טיפע‬ ‫דעם דייטשן שפראך‪.‬‬ ‫תשובה פאר דעם גאון רבי יהודה אסאד זי"ע‪ ,‬וואס‬ ‫דער תשובה פונעם גאון רבי נטע וואלף איז געווען‬ ‫אבער לפלא האט אים דער רב זייער שארף‬ ‫פיל מיט חריפות און בקיאות התורה‪.‬‬ ‫געענטפערט און געזאגט‪" ,‬ווער עס לערנט דעם‬ ‫דייטשן שפראך איז א גוי"‪ ,‬האט אים דער בחור‬ ‫דערציילט דער תלמיד רבי אברהם‪ ,‬אז ווען‬ ‫געפרעגט מיט וואונדער‪ ,‬עס איז דאך באקאנט אז‬ ‫דער גאון רבי יהודה אסאד איז ארויס‪ ,‬האט ער‬ ‫דער גאון הגה"ק רבי עזריאל הילדסהיימר אב"ד‬ ‫געזאגט פאר דעם תלמיד אויף זיין רבי‪ ,‬ער איז א‬ ‫ברלין ואייזנשטאט זי"ע האט זיך יא געלערנט דעם‬ ‫גדול בתורה‪ ,‬ווייל איך אליין האב עוסק געווען מיט‬ ‫שפראך‪ ,‬האט דער גאון געענטפערט מיט חכמה‪,‬‬ ‫א געוואלדיגע עמקות און טרחה צו קענען דעם‬ ‫"דעם גאון הרב אייזנשטאט האט דער יצר הרע פון‬ ‫שאלה ענטפערן‪ ,‬אבער דיין רבי האט דאס‬ ‫אים פארגעסן"‪.‬‬ ‫‪57‬‬ ‫פרשבורג מיט א געוואלדיגע מסירת נפש און‬ ‫געענטפערט מיט אזא פשטות און געהאט דעם‬ ‫איבער געגעבנקייט‪ ,‬ער האט מייסד געווען דארט‬ ‫תשובה גלייך‪.‬‬ ‫אין שטאט פרשבורג א חבורת לומדי ש"ס‪ ,‬ווי דער‬ ‫גאון פלעגט פאר לערנען א גאר טיפע שיעור אין‬ ‫הגה"ק רבי יצחק ווייס ראב"ד ווערבוי זי"ע‬ ‫ש"ס מדי יום ביומו פאר די אברכים אין שטאט‪.‬‬ ‫האט אמאל דערציילט בשם דעם גאון'ס תלמיד‬ ‫רבי אברהם פראגער זי"ע‪ ,‬אז זיין רבי ר' נטע וואלף‬ ‫זי"ע האט געהאט א מנהג יעדן שבת קודש ביינאכט‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא סופר בעל דעת סופר זי"ע‬ ‫צו לערנען דעם גאנצן רבינו בחיי אויפן סדרה בעל‬ ‫האט מעיד געווען אויף דעם גאון רבי נטע וואלף‬ ‫פה‪.‬‬ ‫ליבר זי"ע בזה"ל‪" ,‬תורת אמת היתה בפיהו לאמיתו‬ ‫של תורה"‪ ,‬און אז ער האט מרביץ תורה געווען מיט‬ ‫דער גאון איז געווען מפורסם אלס איינער‬ ‫א געוואלדיגע איבער געגעבנקייט פאר די חברה‬ ‫וואס האט זיין גאנצע לעבן'ס שטרעבן געהאט‪ ,‬צו‬ ‫פון די חבורת הש"ס יעדן טאג‪.‬‬ ‫מרביץ תורה זיין פאר תלמידים און אריין ברענגען‬ ‫אהבת תורה ויראת שמים אין זיינע תלמידים‪ ,‬און‬ ‫עס זענען געזעצן ביי דעם שיעור תלמידי‬ ‫טאקע צו דעם האט דער גאון זוכה געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫חכמים און גאונים בתורה מסלתה ומשמנה פון די‬ ‫האט מרביץ תורה געווען פאר הונדערטער‬ ‫בני הקהלה‪ ,‬און דער גאון האט געלערנט מיט זיי‬ ‫תלמידים גדולים בתורה‪ ,‬און אויך האט ער זוכה‬ ‫די תורה ווי אזוי ער האט דאס מקבל געווען פון זיין‬ ‫געווען אז זיינע תלמידים האבן ווייטער ממשיך‬ ‫רבין דער הייליגער חתם סופר‪ ,‬און ער האט דעם‬ ‫געווען צו מרביץ תורה זיין וואס זיי האבן מקבל‬ ‫שיעור פאר געלערנט מיט געוואלדיגע עמוקות‬ ‫געווען פון זייער גרויסן רבי‪.‬‬ ‫וגדולות בתורה‪.‬‬ ‫ווי מען קען זעהן ווי זיין תלמיד מובהק הגה"ק‬ ‫רבי שמואל בעל באר שמואל מאונסדורף זי"ע‬ ‫די תלמידים האבן מעיד געווען‪ ,‬אז נאר ביים‬ ‫שרייבט אין די הקדמה פון זיין ספר‪ ,‬אז זיין גאנצע‬ ‫פאר לערנען א משנה האט דער גאון שוין געקענט‬ ‫דרך הלימוד האט ער מקבל געווען פון זיין גרויסן‬ ‫מסביר זיין דעם גאנצן סוגיא פון די גמרא מיט א‬ ‫רבין רבי נטע וואלף ליבר זי"ע בזה"ל‪" ,‬מרבו זה‬ ‫געוואלדיגע קלארקייט‪ ,‬ווייל ער האט געהאט א‬ ‫למד את דרכי לימוד הישר אשר בו הראה את כוחו‬ ‫גאר שארפע זכרון און געווען א מוראדיגע בעל‬ ‫ועוצם ידו‪ ,‬לצלול במעמקי ים התלמוד ולהעלות‬ ‫הסבר‪ ,‬און דאס האט דער גאון איבער געגעבן פאר‬ ‫פנינים יקרים מדברי רבותינו הראשונים נ"ע וביחוד‬ ‫זיינע תלמידים‪.‬‬ ‫בדברי אדונינו רש"י ראש המפרשים‪ ,‬הראה לדעת‬ ‫כי כל דבריו נשקלים בפלס מאזני השכל הישר‪ ,‬וכל‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע דברי תורה‬ ‫מילה אשר נראית לפום רהיטא כמיותרת יש בה‬ ‫אינעם ספר שארית נתן בנימין‪.‬‬ ‫צורך גדול לליטוש הפירוש האמיתי לפי שיטתו‪,‬‬ ‫ובזה בנה דייק להשמר מקושית התוספות או משאר‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫סתירות וקושיות אשר יוכלו לצמוח וגם בדברי בעל‬ ‫המאור‪ ,‬הראה לתלמידיו בכח כביר וביד חזקה"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי יהודה זי"ע‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי ישראל טויסיג בעל בית ישראל‬ ‫הגה"ק רבי עקיבא זי"ע‪,‬‬ ‫האדמו"ר ממטרסדורף בירושלים זי"ע וואס איז‬ ‫הגה"ק רבי נפתלי חיים זי"ע‪,‬‬ ‫געווען א תלמיד פון הגה"ק בעל באר שמואל זי"ע‬ ‫הגה"ק רבי משה זי"ע‪,‬‬ ‫האט מעיד געווען‪ ,‬אז זיין גרויסע רבי האט כסדר‬ ‫הגה"ק רבי פנחס זי"ע‪,‬‬ ‫געזאגט פאר זיינע תלמידים‪ ,‬אז זיין גאנצע הצלחה‬ ‫הגה"ק רבי ברוך דומ"ץ פישטיאן זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה איז געקומען‪ ,‬פון וואס ער האט געלערנט ביי‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי פנחס פאפענהיים בעל פי שנים‬ ‫זיין הייליגען רבין רבי נטע וואלף ליבר זי"ע‪.‬‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי קלונימוס קלמן ווייס אב"ד מילדוי‬ ‫אויך האט ער גאר אסאך מרביץ תורה געווען‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫פאר די אברכים און בעלי בתים אין שטאט‬ ‫‪58‬‬ ‫מעשיות‬ ‫בשנת תר"מ איז דער גאון וקדוש געווארן גאר‬ ‫שוואך און געברויכט רוב צייט ליידער ליגן אין‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער חתם‬ ‫בעט‪ ,‬אבער ער האט מיט א מסירת נפש עוסק‬ ‫סופר זי"ע האט אזוי שטארק געשעצט זיין תלמיד‬ ‫געווען בתורה ועבודת השם און געדאווענט מיט א‬ ‫רבי נטע וואלף זי"ע‪ ,‬אז ווען ער האט געוואלט אז‬ ‫ברען מיט זיינע שוואכע כוחות‪ ,‬יענע צייט פלעגט‬ ‫זיין זון‪ ,‬דער גאון רבי שמעון סופר בעל מכתב סופר‬ ‫דער גאון אסאך צייט ליגן מיט פארמאכטע אויגן‪,‬‬ ‫זי"ע זאל לערנען חכמת הקבלה‪ ,‬האט ער אים‬ ‫אבער מען האט געזען און געהערט ווי דער גאון‬ ‫געשיקט צו רבי נטע וואלף‪ ,‬ער זאל לערנען מיט‬ ‫לערנט תורה בעל פה מיט א געוואלדיגע התמדה‪.‬‬ ‫אים‪ ,‬אזוי ווערט דערציילט אין די תולדות פון זיין‬ ‫משפחה‪ ,‬אז זיין רבי דער הייליגער חתם סופר זי"ע‬ ‫בשנת תרמ"א איז דער מצב הבריאות געווארן‬ ‫האט געזען‪ ,‬אז אין זיין תלמיד איז באהאלטן א‬ ‫גאר שווער‪ ,‬דער גאון האט ליידער געליטן פון‬ ‫גרויסער אוצר‪ ,‬נישט נאר אין נגלה נאר אויך אין די‬ ‫גרויסע יסורים נוראים‪ ,‬אבער מען האט געזען ווי‬ ‫סודות התורה‪ ,‬און ער האט אים אנפארטרויט זיין‬ ‫דער גאון לערנט ווייטער און זיינע ליפן האבן זיך‬ ‫אייגענעם זון‪.‬‬ ‫נישט אויף געהערט שאקלן לערנענדיג בעל פה‬ ‫•••‬ ‫ש"ס ופוסקים‪ ,‬ווייל דער גאון האט מקיים געווען‬ ‫א מעשה נפלא ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין טאג‬ ‫מיט זיין גאנצע כח און מיט א מסירת נפש דעם כִּ י‬ ‫איז איינע פון די אייניקלעך פונעם גאון‪ ,‬א‬ ‫יוֹמם וָ ָליְ ָלה‪.‬‬ ‫ֵהם ַחיֵּ ינוּ וְ א ֶֹר‪ ‬יָ ֵמינוּ‪ָ ,‬וּב ֶהם נֶ ְהגֶּ ה ָ‬ ‫טאכטער פונעם איידעם רבי פנחס פאפנהיים זי"ע‬ ‫וואס איז געווען ‪ 12‬יאר אלט זייער נישט געזונט‬ ‫ליל שבת קודש פרשת ויצא י' כסלו בשנת‬ ‫געווארן‪ ,‬די דאקטורים האבן אויף געגעבן אויפן‬ ‫תרמ"א איז די מצב ביים גאון געווארן גאר שווער‪,‬‬ ‫קינד און געזאגט מען זאל זיך גרייטן אויפן‬ ‫עס זענען געווען דארט אין שטוב א גרויסער עולם‬ ‫ערגסטן‪.‬‬ ‫תלמידים און חסידים‪ ,‬צוויי שעה בעפאר דעם‬ ‫עלות השחר‪ ,‬האט דער גרויסער גאון וקדוש מחזיר‬ ‫ביינאכט ווען די משפחה האט זיך געגרייט‬ ‫געווען נשמתו הקדושה ליוצרה‪.‬‬ ‫אויפן יציאת נשמה‪ ,‬איז דער זיידע דער גאון רבי‬ ‫נטע וואלף ליבר זי"ע געקומען צום שטוב פונעם‬ ‫די לוי' איז פאר געקומען נאך שבת קודש מיטן‬ ‫איידעם‪ ,‬און ער איז אריין אין שטוב פונעם קינד און‬ ‫באטיילונג פון טויזענטער אידן ובתוכם גדולים און‬ ‫פארמאכט דעם טיר‪ ,‬ער איז דארט געזעצן דעם‬ ‫צדיקים בדורו‪ ,‬די גדולי הדור האבן מספיד געווען‬ ‫גאנצן נאכט ביים בעט פונעם קינד‪ ,‬לפלא צופרי איז‬ ‫דעם גאון און באוויינט די אבידה שאין לו תמירה‬ ‫דער זיידע ארויס געקומען פונעם שטוב פונעם‬ ‫ובתוכם‪ ,‬הגה"ק רבי שמחה בונם סופר בעל שבט‬ ‫קינד צוזאמען מיטן קינד וואס איז געווען געזונט‬ ‫סופר זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי שרגא פייש פישמאן בעל אור‬ ‫און פריש כאחד אדם‪.‬‬ ‫שרגא מגיד מישרים בפרעשבורג זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי‬ ‫•••‬ ‫שמואל דאנאטה בעל חידושי שמואל אב"ד ומגיד‬ ‫אויך ווערט דערציילט‪ ,‬אז איין טאג איז דער‬ ‫פרשבורג זי"ע‪ ,‬הגה"ק רבי חזקיה פייבל פלויט בעל‬ ‫גאון געגאנגען אויפן גאס‪ ,‬אזוי גייענדיג איז קעגן‬ ‫ליקוטי חבר בן חיים אב"ד שוראן זי"ע‪.‬‬ ‫געקומען דעם גאון א כלב שוטה‪ ,‬און דער כלב איז‬ ‫געלאפען גלייך קעגן דעם גאון און דער גאון איז‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים ליל שבת קודש פרשת‬ ‫געווען אין א גרויסע סכנה‪ ,‬אבער דאן האט זיך דער‬ ‫ויצא י' כסלו בשנת תרמ"א‪ ,‬ומנוחתו כבוד איז אין‬ ‫גאון אויס געדרייט צום כלב און א זאג געגעבן‬ ‫ביה"ח החדש אין שטאט פרשבורג‪ ,‬סמוך ונראה‬ ‫עפעס‪ ,‬און דער כלב איז גלייך געפאלן אויף דער‬ ‫צום הייליגען כתב סופר זי"ע‪.‬‬ ‫ערד א פגר‪ ,‬ווי דער פסוק זאגט )דברים כ"ח י'(‪ ,‬וְ ָראוּ‬ ‫כָּ ל ַע ֵמּי ָה ָא ֶרץ כִּ י ֵשׁם ד' נִ ְק ָרא ָע ֶלי‪ ‬וְ יָ ְראוּ ִמ ֶמּךָּ‪.‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫•••‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫דער גאון וקדוש רבי נטע וואלף ליעבער זי"ע‬ ‫האט דערציילט‪ ,‬וואס ער האט געזען ביי זיין רבי'ן‬ ‫‪59‬‬ ‫סופר געענטפערט‪" ,‬אליהו הנביא האט געוואלט‬ ‫דעם הייליגען חתם סופר זי"ע‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫זען‪ ,‬אז איר זענט גרייט צו מסירות נפש על קידוש‬ ‫הייליגער חתם סופר האט געלערנט חומש מיט‬ ‫השם‪ ,‬ערשט נאכדעם האט מען אייך געקענט שיקן‬ ‫רש"י‪ ,‬איז ער יעדעס מאל געווען ווי א "אש להבה"‪,‬‬ ‫אליהו הנביא"‪.‬‬ ‫אבער ווען ער האט געלערנט משנה תורה – ספר‬ ‫•••‬ ‫דברים‪ ,‬איז ער געווען‪" ,‬כולו אש"‪ ,‬און די ווערטער‬ ‫דער הייליגער מהר״ם שיק זי״ע דערציילט אין‬ ‫ווערן געבראכט אין ספר "אלף כתב" )אות נ"ו(‬ ‫א תשובה‪ ,‬א מעשה וואס ער אליין האט מיט‬ ‫בשמו פון ר' נטע וואלף ליעבער‪ ,‬ראב"ד פון‬ ‫געהאלטן‪ ,‬אין שטאט פרעשבורג איז געווען א‬ ‫פרעשבורג‪ ,‬פון דעם קען מען זען ווי ער האט‬ ‫צוקער־פאבריק‪ ,‬און יעדער יאר פאר פסח האט‬ ‫געקוקט אויף זיין רבי'ן – נישט נאר אויפן לערנען‪,‬‬ ‫מען דארט געמאכט פסח'דיגע צוקער‪ ,‬און דער‬ ‫נאר אויף דער פייער פונעם לערנען‪.‬‬ ‫ראב״ד רבי נטע וואלף זי״ע איז אליין געווען דער‬ ‫•••‬ ‫משגיח אויף די הכשר פונעם פסח'דיגע צוקער‪ ,‬און‬ ‫דער תלמיד רבי נטע וואלף ליעבער זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער מהר״ם שיק רופט אים אן מיט די‬ ‫דערציילט‪ ,‬די מעשה מיטן גר צדק פון פעזינג‪ ,‬דער‬ ‫ווערטער‪ ,‬״הרב הגדול ומהולל מאוד"‪.‬‬ ‫פעזינגער רב האט אים געמאכט א ברית‪ ,‬און מען‬ ‫האט נישט געקענט אפשטעלן דאס בלוט‪ ,‬און דאס‬ ‫דערציילט דער הייליגער מהר"ם שיק זי"ע‪ ,‬אז‬ ‫מלכות'ס געזעץ האט דעמאלט נישט ערלויבט צו‬ ‫איין יאר האט דער רב פון שטאט פרשבורג פאר א‬ ‫מגייר זיין קיינעם אן א רשות פון דער רעגירונג‪ ,‬און‬ ‫רגע כמימרא‪ ,‬אוועק געדרייט זיין אויג פון דער‬ ‫די אידן פון פעזינג און פון די ארומיגע שטעטלעך‬ ‫השגחה‪ ,‬און גראדע אין יענעם רגע האט ער‬ ‫זענען געווען אין א גרויסע סכנה‪ ,‬ווייל אויב דער גר‬ ‫דערזען א ארבעטער וואס קומט אראפ פון דער‬ ‫וועט שטארבן און די רעגירונג וועט זיך דערוויסן‪,‬‬ ‫גרויסע קעסל וואו מען קאכט דעם צוקער‪ ,‬און עס‬ ‫וועלן זיי נאך נקמה נעמען אין די גאנצע שטאט‪.‬‬ ‫האט אויסגעזען אביסל חששות'דיג‪ ,‬דער רב האט‬ ‫צו גערופן דעם ארבעטער און האט אים מיט א‬ ‫דער פעזינגער רב איז געפארן צום הייליגען‬ ‫שטרענקייט געפרעגט‪ ,‬״וואס האסטו געטאן ביי‬ ‫חתם סופר זי"ע‪ ,‬און דער חתם סופר האט געזאגט‪,‬‬ ‫דעם קעסל"‪.‬‬ ‫אז ער האט נישט קיין אנדערע עצה‪ ,‬נאר זיי זאלן‬ ‫פארן מיט א וואגן צום טייך דונאי‪ ,‬אריינווארפן דעם‬ ‫דער ארבעטער האט זיך פראבירט‬ ‫גר צדק אין טייך‪ ,‬און ער זאל אומקומען על קידוש‬ ‫ארויסצודרייען‪ ,‬אבער צום סוף האט ער מודה‬ ‫השם‪ ,‬נאר צו ראטעווען די גאנצע שטאט‪ ,‬זיי האבן‬ ‫געווען און געזאגט‪ ,‬״גארנישט האב איך נישט‬ ‫צווישן זיך מסכים געווען צו די עצה און זענען‬ ‫געטאן — נאר א שטיקל ברויט האב איך אריין‬ ‫געפארן מיטן גר צדק צום טייך דונאי‪ ,‬ווען זיי‬ ‫געטינקען אינעם קעסל״‪ ,‬און דערמיט זענען‬ ‫זענען אנגעקומען נאנט צום טייך‪ ,‬האט זיי‬ ‫עטליכע קעסליך פון די צוקער געווארן חמץ‪ ,‬און‬ ‫אפגעשטעלט אן אלטער איד און זיי געפרעגט‬ ‫דער הייליגער מהר״ם שיק ברענגט דעם מעשה‪ ,‬צו‬ ‫וואס עס גייט פאר‪ ,‬נאכדעם וואס זיי האבן אים‬ ‫ווייזן ווי שטרענג מען דארף זיין אין דעם ענין‪ ,‬און‬ ‫דערציילט די עצה פונעם חתם סופר‪ ,‬האט דער‬ ‫ער דערציילט‪ ,‬אז אין פרעשבורג האט ער געזען‪ ,‬אז‬ ‫אלטער איד געזאגט‪" ,‬איך בין א מוהל מומחה‪ ,‬און‬ ‫יענעם צוקער האט מען פארקויפט בעפאר פסח‬ ‫איך האב ביי מיר א ספעציעלע שטויב‪ ,‬און ווען מען‬ ‫מיטן איבריגן חמץ‪.‬‬ ‫גיסט דאס ארויף‪ ,‬שטעלט זיך דאס בלוט אפ באלד"‪.‬‬ ‫אזוי האט מען געטון‪ ,‬און דער גר צדק איז‬ ‫אויסגעהיילט געווארן‪ ,‬ווען זיי זענען‬ ‫צוריקגעקומען צום הייליגען חתם סופר‪ ,‬האט ער‬ ‫זיי געזאגט‪ ,‬אז דער אלטער איד איז געווען אליהו‬ ‫הנביא‪ ,‬האבן זיי געפרעגט פונעם הייליגען חתם‬ ‫סופר‪" ,‬אויב אזוי‪ ,‬פארוואס האט מען פריער‬ ‫געדארפט מסירות נפש"‪ ,‬האט דער הייליגער חתם‬ ‫‪60‬‬ ‫נתגדל געווארן ביים זיידן אין שטוב צוזאמען מיט‬ ‫יארצייט י' כסלו‬ ‫זיין גרויסן שוואגער דער הייליגער שפת אמת זי"ע‪,‬‬ ‫און ביידע האבן געלערנט מיטן זיידן‪ ,‬געדאווענט‬ ‫הרה"ק רבי פנחס מנחם אלעזר‬ ‫מיט אים‪ ,‬און זענען מיטגעפארן מיט אים קיין‬ ‫ב"ר בנימין אליעזר זי"ע‬ ‫קאצק צום הייליגען שרף מקאצק זי"ע‪.‬‬ ‫)יוסטמאן(‬ ‫בעל שפתי צדיק‪ ,‬אב"ד פילץ‬ ‫דער הייליגער בית ישראל מגור זי"ע האט‬ ‫אמאל געזאגט‪ ,‬אז דער שפתי צדיק ברענגט תורה‬ ‫פונעם חידושי הרי"ם אפילו מער ווי די ממלא מקום‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט ווארשא‪ ,‬ערב שבת‬ ‫דער הייליגער שפת אמת‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫קודש כ' תמוז בשנת תר"ח‪.‬‬ ‫אויסגענוצט יעדע מינוט צו שעפן פון זיין זיידנס ווי‬ ‫צו זיין טאטן הרה"ק רבי בנימין אליעזר יוסטמאן‬ ‫מער תורה‪ ,‬אזוי צוגעבינדען איז דער אייניקל‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫געווען צום גרויסן זיידן‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת צינא פעסא ע"ה‪,‬‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫בת הרה"ק רבי יצחק מאיר בעל חידושי הרי"ם מגור‬ ‫הענדל לאה ע"ה‪,‬‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫בת הרה"ק רבי אברהם מרדכי אלתר זי"ע‪,‬‬ ‫בן הרה"ק רבי יצחק מאיר אלתר בעל חידושי הרי"ם‬ ‫ער איז געווען א איש קדוש מאוד און א גאון‬ ‫מגור זי"ע‪.‬‬ ‫עצום וגדול בתורה און א בעל מחדש נפלא בתורה‪,‬‬ ‫דער צדיק האט זיין גאנץ לעבן געלערנט תורה‬ ‫ליידער איז זיין שווער דער צדיק רבי אברהם‬ ‫מיט א מסירת נפש און מיט א געוואלדיגע התמדה‬ ‫מרדכי זי"ע נסתלק געווארן נאך פאר די חתונה‬ ‫און מיט א שקידה מרובה‪ ,‬ער האט מחדש געווען‬ ‫פונעם טאכטער מרת הענדל לאה‪ ,‬דערפאר איז‬ ‫זיין גאנץ לעבן חידושים נפלאים‪ ,‬ובפרט האט ער‬ ‫דער איידעם רבי מענדעלע מפילץ געזעצן אויף‬ ‫מחדש געווען גאר געהויבענע חידושים אין יום‬ ‫קעסט ביים זיידן דער הייליגער חידושי הרי"ם‬ ‫השבת‪ ,‬וואס דאן איז ער איבער געגאנגען מיט די‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דורך דעם האט ער זוכה געווען גאר אסאך‬ ‫געהויבענע חסידי גור די דברי תורה פונעם‬ ‫צו מקבל זיין פונעם זיידן סיי בתורה און אויך אין‬ ‫הייליגען זיידן דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע‬ ‫עבודת השם און גאר אסאך אינעם דרך החסידות‪.‬‬ ‫און פון זיין שוואגער דער הייליגער שפת אמת‬ ‫אויך קען מען זעהן די געוואלדיגע קשר וואס‬ ‫זי"ע‪.‬‬ ‫דער זיידע דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע האט‬ ‫די חסידים האבן דערציילט מיט וואסערע‬ ‫געהאט צו דעם אייניקל נאך אלס נייע געבוירן‬ ‫קדושה וטהרה דער צדיק האט זיך זיין גאנץ לעבן‬ ‫קינד‪ ,‬ווען דער צדיק רבי מענדעלע מפילץ זי"ע‬ ‫געפירט‪ ,‬ער איז באמת געווען א עניו מאוד און‬ ‫איז געבוירן געווארן אין ווארשא‪ ,‬ערב שבת קודש‬ ‫בכלל נישט געהאלטן פון זיך און באמת נישט‬ ‫כ' תמוז תר"ח‪ ,‬און דער זיידע‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫געוואלט נעמען קיין רבנות‪ ,‬אידן האבן דערציילט‬ ‫חידושי הרי"ם‪ ,‬האט אליין אנגעשריבן אויף זיין‬ ‫אז דער צדיק איז געווען א גרויסע פועל ישועות‬ ‫ספר הרי"ף אויף מסכת פסחים בזה"ל "נכדי פנחס‬ ‫בקרב הארץ און אידן האט געזען גרויסע ישועות‬ ‫מנחם מענדיל שיחי'‪ ,‬בן בתי צינא פעסא תחי'‪ ,‬נולד‬ ‫דורך דעם צדיק‪ ,‬און דער הייליגער אמרי אמת מגור‬ ‫למז"ט יום ו' עש"ק כ' תמוז תר"ח‪ ,‬ל' יזכיני ה' ית'‬ ‫זי"ע האט זיך אויסגעדריקט ביי זיין לוי' בזה"ל‪,‬‬ ‫לגדלו לכל טוב אמן כי"ר‪" ,‬משוך חסדך ליודעך"‬ ‫"זיינע תפלות זענען אלעמאל געענטפערט‬ ‫לפ"ק"‪.‬‬ ‫געווארן"‪.‬‬ ‫כ"ג אדר בשנת תרכ"ו ווען זיין גרויסע זיידע‬ ‫ווען דער צדיק דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע‬ ‫און רבי דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע איז‬ ‫איז געווען א קליין קינד איז ער געבליבן א יתום פון‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער זיך מדבק געווען אזוי ווי‬ ‫זיין מאמע‪ ,‬און דער זיידע דער הייליגער חידושי‬ ‫רוב חסידי גור אלס תלמיד און חסיד צום צדיק רבי‬ ‫הרי"ם זי"ע האט אים גענומען צו זיך‪ ,‬און ער איז‬ ‫‪61‬‬ ‫זיין גאנץ לעבן האט דער צדיק וקדוש‬ ‫חנוך העניך מאלכסנדר זי"ע‪ ,‬און האט גאר אסאך‬ ‫געדאווענט כוותיקין‪ ,‬ביים נץ החמה‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫קונה געווען דארט אין אלכסנדר‪.‬‬ ‫מפלפל געווען און געשריבן בדבר הלכה מיט די‬ ‫גרעסטע גאונים פון זיין דור‪ ,‬ובראשם דער‬ ‫ווען דער הייליגער צדיק רבי חנוך העניך‬ ‫הייליגער אבני נזר פון סאכטשוב זי"ע‪ ,‬וואס מיטן‬ ‫מאלכסנדר איז נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער זיך מדבק‬ ‫הייליגען אבני נזר האט ער געפירט א שקלא וטריא‬ ‫אלס חסיד נלהב צו זיין שוואגער דער הייליגער‬ ‫אין הלכה‪ ,‬און א טייל פון די תשובות וואס דער‬ ‫שפת אמת מגור זי"ע‪ ,‬און ער האט דעם שוואגער‬ ‫אבני נזר האט אים געשריבן זענען געדרוקט אין‬ ‫גענומען אלס זיין רבו מובהק און געווען גאר‬ ‫ספר "אבני נזר"‪.‬‬ ‫שטארק מקושר‪ ,‬און אפילו זייענדיג אליין א איש‬ ‫קדוש מאוד און א גאון וגדול בתורה‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫ווען דער הייליגער שפת אמת מגור זי"ע איז‬ ‫אונטער געווארפן אונטער די הנהגה פונעם‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬ה' שבט בשנת תרס"ה‪ ,‬האבן‬ ‫שוואגער‪ ,‬און ער איז געווארן דער יד ימינו פונעם‬ ‫אסאך חסידים געוואלט אז ער זאל זיך אוועקזעצן‬ ‫הייליגען שפת אמת‪ ,‬פילע חסידים פונעם שוואגער‬ ‫אויפן פלאץ אלס ממלא מקום‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫פלעגן צו אים ברענגען זייערע שאלות‪ ,‬און ער‬ ‫שטארק אפגעזאגט‪ ,‬אין זיין צוואה שרייבט ער‪ ,‬אז‬ ‫האט זיי אריינגעטראגן צום הייליגען שפת אמת‪.‬‬ ‫ער האט נישט געהאט קיין סימן פון הימל אז ער‬ ‫זאל עס אויף זיך נעמען‪ ,‬און ער האט דאן פארלאזט‬ ‫מען האט דעם צדיק כסדר זיין גאנץ לעבן‬ ‫דעם שטאט גור‪ ,‬און אנגענומען די רבנות אין‬ ‫געמיטשעט צו אננעמען א רבנות פאסטן‪ ,‬אבער‬ ‫שטאט פילץ‪ ,‬און דארט אין שטאט פילץ האט ער‬ ‫מיט זיין גרויס עניוות האט ער בשום אופן נישט‬ ‫געזאגט אין זיין ערשטע דרשה‪ ,‬אז ער איז געקומען‬ ‫געוואלט און באמת נישט געהאלטן אז ער איז ראוי‬ ‫זיין א רב‪ ,‬צו פירן דין תורת און צו פסק'ענען שאלות‬ ‫צו זיין א מנהיג ישראל‪ ,‬ער האט זיך באשעפטיגט‬ ‫בהלכה‪" ,‬און נישט קיין רבי"‪.‬‬ ‫מיט מסחר פון ווי ער האט געצויגען זיין פרנסה‪,‬‬ ‫אבער ווי חז"ל זאגן דאן "כל הבורח מן הכבוד‪,‬‬ ‫אבער רוב צייט פונעם טאג און אויך פונעם נאכט‪,‬‬ ‫האט דער צדיק אוועקגעגעבן פאר תורה און עבודת‬ ‫הכבוד רודף אחריו"‪ ,‬האבן הונדערטער חסידים‬ ‫השם‪.‬‬ ‫פונעם שפת אמת‪ ,‬און נאך טויזנטער אידן פון גאנץ‬ ‫פוילן‪ ,‬אנגעהויבן פארן קיין פילץ‪ ,‬און לסוף האט‬ ‫פרנסה האט ער געהאט פון דרוקן און‬ ‫ער זיי מקבל געווען‪ ,‬און דאן איז זיין נאמען‬ ‫פארקויפן ספרים‪ ,‬פון זיין זיידן‪ ,‬ער האט געשטעלט‬ ‫מפורסם געווארן אלס א פועל ישועות‪ ,‬וואס‬ ‫אין געשעפט א באגלייבטער מענטש וואס זאל‬ ‫דאווענט און פועל'ט ישועות‪ ,‬דער הייליגער אמרי‬ ‫דעם געשעפט פירן‪ ,‬און ער אליין איז געזעסן רוב‬ ‫אמת מגור זי"ע האט געזאגט פאר זיין אייניקל‪,‬‬ ‫טאג און געלערנט‪ ,‬ער האט ארויסגעגעבן די‬ ‫"בשמים מקיימים כל אשר סבך מבקש"‪.‬‬ ‫חידושים פונעם זיידן דער הייליגער חידושי הרי"ם‬ ‫בשנת תרע"ב איז ער שטארק קראנק געווארן‪,‬‬ ‫זי"ע אויף ש"ס און שולחן ערוך‪ ,‬און ער האט‬ ‫און מ'האט אים צוגעלייגט דעם נאמען "אלעזר"‬ ‫איבערגעדרוקט דעם תלמוד ירושלמי מיטן פירוש‬ ‫פאר א סגולה‪ ,‬און פון דעמאלט אן האט מען אים‬ ‫פונעם רידב"ז )פיעטרקוב‪ ,‬תר"ס( – א געוואלדיגע‬ ‫גערופן "פנחס מנחם אלעזר"‪ ,‬ג' ניסן בשנת תרע"ה‪,‬‬ ‫ארבעט וואס האט אים אריינגעלייגט אין שווערע‬ ‫אינמיטן דער ערשטער וועלט מלחמה‪ ,‬איז זיין‬ ‫חובות‪.‬‬ ‫רעבעצין הצדקת מרת הענדל לאה ע"ה נפטר‬ ‫ער איז געווען א מתמיד עצום וואס מ'האט‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער צדיק האט חתונה געהאט בזיווג‬ ‫שני מיט די רעבעצין מרת חיה יוטא ע"ה‪ ,‬די‬ ‫נישט געזען קיין סאך יענע צייט‪ ,‬ער האט‬ ‫טאכטער פון הגה"ק רבי נחמיה ראטענבערג זי"ע‪,‬‬ ‫געלערנט אפילו ווען ער איז געגאנגען אין גאס‪ ,‬און‬ ‫שבת האט ער געלערנט נאך מער ווי אינדערוואכן‪,‬‬ ‫דער זון פון הגה"ק רבי אהרן אליהו זי"ע‪ ,‬דער‬ ‫ברודער פונעם הייליגען חידושי הרי"ם זי"ע‪.‬‬ ‫משניות איז געווען זיין באליבסטע לימוד‪ ,‬קיינמאל‬ ‫האט מען נישט געזען אז זיין מויל זאל נישט‬ ‫די פראנט פון די מלחמה איז געווען נאענט‬ ‫מורמלען משניות‪ ,‬סיי ביים גיין‪ ,‬סיי ביים פארן‪ ,‬און‬ ‫צום שטאט פילץ‪ ,‬און ער איז דאן אריבער מיט זיין‬ ‫סיי ביים עסן‪.‬‬ ‫‪62‬‬ ‫און א באזונדערע צוואה שרייבט דער צדיק‬ ‫זון רבי חנוך גד קיין וויערשוב‪ ,‬וואו ער האט שוין‬ ‫בזה"ל‪" ,‬להכניס בלב זרעכם יחיו לציית פירש"י על‬ ‫נישט געוואלט נעמען דעם עול פון רבנות‪ ,‬און ער‬ ‫פסוק )דברים יח‪ ,‬יג( תמים תהיה עם ה' אלקיך" )וז"ל‬ ‫האט געבעטן מ'זאל נעמען זיין זון פאר רב‪ ,‬און ער‬ ‫רש"י שם‪" :‬התהלך עמו בתמימות‪ ,‬ותצפה לו‪ ,‬ולא‬ ‫אליין האט זיך אינגאנצן אפגעגעבן מיט חסידים‬ ‫תחקור אחר העתידות‪ ,‬אלא כל מה שיבוא עליך קבל‬ ‫און עבודת השם‪ ,‬נאך דער מלחמה‪ ,‬בשנת תרע"ט‪,‬‬ ‫בתמימות‪ ,‬ואז תהיה עמו ולחלקו"(‪) ,‬צוואה ה(‪.‬‬ ‫איז ער אריבער קיין טשענסטחוב‪ ,‬און דארט האט‬ ‫ער געלעבט די לעצטע יארן‪.‬‬ ‫דער צדיק איז געווען איין שטיק אהבת ישראל‬ ‫און עבודת השם‪ ,‬און ער האט כסדר געזאגט פאר‬ ‫גדולי הדור האבן דעם צדיק גאר שטארק‬ ‫די אידן וועם ער האט מוסר געזאגט‪ ,‬אז זיין‬ ‫מעריץ געווען און משבח געווען‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫איינציגע מטרה איז צו געבן א הדרכה אויף עבודת‬ ‫אבני נזר מסוכטשוב זי"ע האט זיך אויסגעדריקט‬ ‫השם פאר ווער עס וויל אים אויסהערן ובפרט אין‬ ‫אויפן צדיק מפילץ זי"ע בזה"ל‪" ,‬הרב הצדיק תורתו‬ ‫חסידות‪ ,‬און דער צדיק שרייבט אין א אנדערע‬ ‫ותפילתו אומנותו"‪.‬‬ ‫צוואה בזה"ל‪" ,‬טרם תשמעו דברי תורה מרבי‪,‬‬ ‫להכניס בלב גודל אמונה 'יפתח בדורו ]כשמואל‬ ‫אויך קען מען זעהן די געוואלדיגע שבחים‬ ‫בדורו[' כו' )ר"ה כה‪ ,(:‬על כן יכול ע"י דברי תורה‬ ‫וואס הגה"ק רבי צבי ארי' יהודא יעקב מייזליש‬ ‫להאזין מוסר ועצה טובה בעניני עבודת הש"י"‬ ‫אב"ד לאסק זי"ע שרייבט אויפן צדיק רבי‬ ‫)צוואה ד(‪.‬‬ ‫מענדעלע מפילץ זי"ע בזה"ל‪" ,‬רבן של ישראל הרב‬ ‫דער צדיק האט געהאט זיין גאנץ לעבן א‬ ‫הגאון הקדוש מאור הגולה מופת הדור פאר‬ ‫מורא'דיגע בענקשאפט ארויפצוגיין קיין ארץ‬ ‫מקדושים צדיק יסוד עולם פועל ישועות בנן ש"ק‬ ‫ישראל‪ ,‬אין זיינע צוואות דערמאנט ער דאס‬ ‫וכו' מהר"ם שליטא"ס בפילץ"‪.‬‬ ‫עטליכע מאל‪ ,‬און גיט אן זיין טעם פארוואס ער‬ ‫וויל אזוי שטארק ארויפגיין קיין ארץ ישראל‬ ‫עס איז ראטזאם צו אראפ ברענגען אפאר‬ ‫בזה"ל‪" ,‬לחפש תיקון נפשי רוחי ונשמתי‪ ,‬ולעלות‬ ‫חלקים פון זיין הייליגע צוואה‪ ,‬וואס דאס אליין‬ ‫מטיט היון‪ ,‬כי לבי יחיל ונמס מאימת הדין‪ ,‬שמא לא‬ ‫ברענגט ארויס שטארק זיין געוואלדיגע עניוות‬ ‫הי' לרצון בשמים"‪.‬‬ ‫ושפל ברך‪ ,‬ווי דער צדיק האט באמת גארנישט‬ ‫געהאט אויף די וועלט אויסער תורה און דינען דעם‬ ‫און דער צדיק האט געבעטן אין זיין צוואה‪ ,‬אז‬ ‫באשעפער מיט א אמת‪ ,‬ער האט בכלל נישט‬ ‫מען זאל אים נישט שטערן פון ארויפפארן קיין‬ ‫פארשטאנען אז ער איז עפעס העכער ווי אנדערע‬ ‫ארץ הקודש‪ ,‬און ער האט אפילו אפגעמאכט דעם‬ ‫זייענדיג א מנהיג ישראל וואס הונדערטער צו‬ ‫פלאץ וואו מען זאל אים באגראבן אין ירושלים‪,‬‬ ‫טויזענטער אידן זענען זיך געקומען מזכיר זיין ביי‬ ‫"אצל קבר ר' משה'לי וואליר ז"ל או עכ"פ באותה‬ ‫אים לדבר ישועה‪.‬‬ ‫שורה‪ ,‬להזכירו שהי' תלמיד של זקיני מו"ר זצ"ל‬ ‫ויעשה עמי טוב וחסד בכל עוז"‪.‬‬ ‫דער צדיק בעט אין זיין צווואה בזה"ל‪" ,‬מכל מי‬ ‫צום סוף שרייבט ער "אויב מיין פטירה וועט‬ ‫שבא אצלי שימחול לי הטורח וההוצאות שהוציא‪,‬‬ ‫זיין דא‪ ,‬זאל מען זיך משתדל זיין מען זאל געבן א‬ ‫בפרט מי שהביא חפץ )וואס ווי באוויסט האט דער‬ ‫דערלויבעניש מיך צו פירן קיין פילץ און מיך‬ ‫צדיק קיינמאל נישט גענומען קיין געלט פון די‬ ‫באגראבן לעבן מיין רעבעצין ע"ה‪ ,‬ווייל עס שטייט‬ ‫חסידים‪ ,‬נאר א חפץ אלס מתנה האט דער צדיק יא‬ ‫אינעם 'מעבר יבק'‪ ,‬אז דאס איז א גרויסע זאך‪ ,‬און‬ ‫מקבל געווען( דומה ]לו[ למהנה תלמיד חכם‪ ,‬ואין‬ ‫אויב מיין פטירה וועט זיין נענטער קיין גור‪ ,‬זאל‬ ‫בי נדנוד ת"ח‪ ,‬ויש לי צער גדול מזה שבאו אלי‪ ,‬אחד‬ ‫מען מיך אהין פירן‪ ,‬ווייל עס איז פארהאן א קבר‬ ‫רצה להיוושע בזש"ק‪ ,‬אחד בשפע פרנסה‪ .‬בתחילה‬ ‫פלאץ צווישן דעם קבר פון ר' איטשע בלאס און‬ ‫דמיתי שיבואו רק מי שירצה לשמוע מוסר‪ ,‬שמעתי‬ ‫צווישן דער מחיצה פונעם אוהל פון מיין זיידן זצ"ל‬ ‫הרבה מזקני מו"ר זצ"ל )‪-‬ה'חידושי הרי"ם'( ומגיסי‬ ‫פון אינדרויסן‪ ,‬און "בשום אופן נישט אינעווייניג‬ ‫מו"ר זצ"ל )‪-‬ה'שפת אמת'(‪ ,‬לכך נתרציתי שיבואו"‬ ‫אינעם אוהל"‪ ,‬און אויב אין אן אנדער שטאט‪ ,‬זאל‬ ‫)צוואה א(‪.‬‬ ‫‪63‬‬ ‫ממש בעפאר יציאת נשמה געזאגט‪" ,‬יציאת השבת‬ ‫מען דערווייטערן מיין קבר "פיר אמות פון יעדן‬ ‫‪ -‬יציאת נשמה"‪ ,‬און מוצאי שבת קודש‪ ,‬אור ליום י'‬ ‫אנדערן קבר"‪.‬‬ ‫כסלו אינעם יאר תרפ"א‪ ,‬איז זיין הייליגע נשמה‬ ‫זיינע הייליגע דברי תורה זענען געדריקט‬ ‫צוריק ארויף צום הימל‪ ,‬זייענדיג בערך צוויי און‬ ‫געווארן אין זיין חיבור "ספר שפתי צדיק"‪ ,‬פונעף‬ ‫זיבעציג יאר אלט‪.‬‬ ‫חלקים על התורה ומועדים‪ ,‬און גדולים און צדיקים‬ ‫רבבות אידן זענען געקומען צו דער לויה‪ ,‬וואס‬ ‫בדורו האבן גאר שטארק באוואונדערט די בקיאות‬ ‫איז געווען מאנטאג‪ ,‬און ער האט געבעטן אין זיין‬ ‫און חריפות פון דעם הייליגע חיבור‪.‬‬ ‫צוואה מ'זאל אים ברענגען קיין פילץ‪ ,‬אבער לסוף‬ ‫אויך האט דער צדיק ארויסגעגעבן זיין‬ ‫איז ער באגראבן געווארן אין טשענסטחוב‪ ,‬נעבן‬ ‫"קונטרס הצוואה"‪ ,‬וואס איז צוזאמען געשטעלט‬ ‫זיין זון רבי יצחק מאיר זי"ע‪ ,‬און לויט דער מסורה‬ ‫פון זיבן צוואות וואס ער האט געשריבן אין זיינע‬ ‫זענען די וואס האט גע'פסק'נט אז מען זאל אים‬ ‫לעצטע יארן‪ ,‬וואס איינס איז מער געהויבען ווי‬ ‫באערדיגן אין טשענסטחוב ל"ע נסתלק געווארן‬ ‫דאס צווייטע‪ ,‬און מען קען זען ווי דער צדיק האט‬ ‫פון דער וועלט אין א קורצער צייט‪ ,‬ווייל אין זיין‬ ‫באמת געלעבט אויף די וועלט נאר מיטן גרויסן‬ ‫צוואה האט ער געשריבן‪ ,‬אז מען זאל זיך שטארק‬ ‫באשעפער און מיט זיין הייליגע תורה‪.‬‬ ‫משתדל זיין אז מען זאל אים קובר זיין אין פילץ‪.‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע קינדער‪.‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים מוצאי שבת קודש פרשת‬ ‫ויצא אור ליום י' כסלו בשנת תרפ"א‪ ,‬ומנחתו כבוד‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי יצחק מאיר מטשענסטחוב זי"ע‪,‬‬ ‫איז אין ביה"ח אין שטאט טשענסטחוב‪.‬‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי אברהם מרדכי שלום מלאדז זי"ע‪,‬‬ ‫בנו‪ ,‬הרה"ק רבי חנוך העניך גד אדמו"ר מפילץ זי"ע‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫הי"ד‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת אסתר ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫מעשיות‬ ‫אברהם אבא בוימץ מווארשא זי"ע הי"ד‪,‬‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת חיה שרה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער צדיק דער‬ ‫יצחק מאיר מינץ מלאדז זי"ע‪,‬‬ ‫הייליגער שפתי צדיק האט זיך גאר שטארק‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת ברכה ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫באהאלטן מיט זיין גרויסן כוח‪ ,‬ווערט אבער‬ ‫יצחק מאיר אייבשיץ זי"ע‪,‬‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין זון רבי יצחק מאיר איז‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת פיגא הדס ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק רבי‬ ‫ליידער אוועק יונגערהייט נאך בחייו פונעם טאטן‪,‬‬ ‫חנוך העניך ראטבלאט מלאדז זי"ע‪,‬‬ ‫האט דער רבי אויסגערופן מיט א הויכן קול פארן‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת פריידא ראצא ע"ה‪ ,‬אשת הגה"ק‬ ‫פארמאכן דעם קבר‪" ,‬איך ווייס אז מיין תפילה איז‬ ‫רבי מאיר יוסקוביץ זי"ע‪,‬‬ ‫אנגענומען געווארן און האט געהאלפן פאר אסאך‬ ‫בתו‪ ,‬הצדקת מרת רחל ע"ה‪ ,‬בזיוו"ר אשת הגה"ק‬ ‫אידן‪ ,‬איך בין גוזר אויף דיר‪ ,‬אז דו זאלסט קומען צו‬ ‫רבי דוב בעריש איינהארן אב"ד אמסטוב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫מיר‪ ,‬און מיר זאגן פארוואס איך האב נישט געקענט‬ ‫ובזיוו"ש אשת הגה"ק רבי יחזקאל בידערמאן‬ ‫פועלן פאר דיר"‪.‬‬ ‫מלובלין זי"ע‪ ,‬הי"ד‪.‬‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער חידושי‬ ‫שבת פרשת ויצא בשנת תרפ"א איז ער שוין‬ ‫הרי"ם זי"ע האט כמה פעמים מיטגענומען זיינע‬ ‫געווען שוואך‪ ,‬שבת אינדערפרי האט ער נאך‬ ‫אייניקלעך ווען ער איז געפארן צו זיין רבי'ן קיין‬ ‫באקומען אן עליה‪ ,‬און ביי מנחה‪ ,‬נאענט צו‬ ‫קאצק‪ ,‬אפילו אין די גרעסטע פרעסט‪ ,‬ווען די‬ ‫שקיעה‪ ,‬ווען ער איז אנגעקומען צו די ווערטער‬ ‫נסיעה איז געווען שווער אפילו פאר ערוואקסענע‪.‬‬ ‫"וכל החיים יודוך סלה"‪ ,‬האט ער זיי איבערגעחזר'ט‬ ‫אסאך מאל‪) ,‬און ווי ער פלעגט אפטייטשן‪" ,‬וכל‬ ‫האט דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע אמאל‬ ‫החיים יודוך סלה ‪ -‬דער עיקר תכלית פונעם לעבן‬ ‫דערציילט‪ ,‬איינמאל‪ ,‬אין א שניי און א שטארקן‬ ‫איז‪ ,‬ממש ביזן לעצטן מאמענט צו זיין "יודוך סלה"(‪,‬‬ ‫פראסט‪ ,‬האט דער זיידע מיטגענומען אים און דעם‬ ‫אדער לויט א צווייטער גירסא האט דער צדיק‬ ‫‪64‬‬ ‫קאצקער האט זי באמערקט‪ ,‬האט ער געשמייכלט‪,‬‬ ‫אייניקל דעם הייליגען שפת אמת‪ ,‬און נאכן‬ ‫און געפרעגט‪" ,‬וואס ווילסטו?"‪ ,‬האט די קינד‬ ‫אריבערפארן דעם טייך ווייסל איז דער וואגן‬ ‫הענדל געענטפערט‪" ,‬איך וויל האבן א מאן א‬ ‫געבליבן שטיין ביי א קרעטשמע צו פאררעכטן די‬ ‫תלמיד חכם!"‪ ,‬דער הייליגער קאצקער האט‬ ‫רעדער‪.‬‬ ‫שטארק הנאה געהאט פונעם ענטפערט‪ ,‬און דער‬ ‫הייליגער קאצקער האט געקלאפט מיטן פינגער‬ ‫א גרויסער למדן פון פראגא‪ ,‬א גוטער פריינד‬ ‫און געזאגט‪" ,‬אבער א תלמיד חכם‪ ,‬אבער א תלמיד‬ ‫פונעם זיידן דער הייליגער חידושי הרי"ם‪ ,‬האט‬ ‫חכם!"‪ ,‬און ברבות הימים איז זי געווארן די‬ ‫דערזען די צוויי קליינע קינדער זיצן אויפן וואגן‪,‬‬ ‫רעבעצין פונעם הייליגען שפתי צדיק זי"ע‪.‬‬ ‫איינגעוויקלט‪ ,‬און די ביינער קלאפן פון קעלט‪ ,‬און‬ ‫•••‬ ‫ער איז אזוי דערשראקן געווארן אז די טרערן‬ ‫עס איז געבליבן א בריוו פונעם הייליגען‬ ‫זענען אים כמעט געלאפן‪ ,‬און ער האט געפרעגט‬ ‫חידושי הרי"ם זי"ע‪ ,‬צום הייליגען ראדזימינער רבי‪,‬‬ ‫דעם זיידן‪" ,‬ווי קען מען נעמען אזעלכע קליינע‬ ‫רבי יעקב אריה זי"ע‪ ,‬מיט וועלכע ער רופט אים צו‬ ‫קינדער אויף אזא געפערליכן וועג?"‪ ,‬האט אים דער‬ ‫דער חתונה פון זיין אייניקל דער הייליגער שפתי‬ ‫חידושי הרי"ם געענטפערט מיט א שמייכל‪" ,‬אל‬ ‫צדיק‪ ,‬און דארט שטייט בזה"ל‪" ,‬לאשר יזכני ד' ית'‬ ‫תחושו כל כך‪ ,‬כדאי הנסיעה הקשה להם – זאלן זיי‬ ‫בחסדו להשיא נכדי יתומה מבני הרב מו' אברהם‬ ‫זען א ווארער איד!"‪.‬‬ ‫מרדכי ז"ל‪ ,‬שמה הענדל בת אסתר‪ ,‬עם ב"ג "נכדי‬ ‫•••‬ ‫המופלג" כ' מנחם מענדיל‪ ,‬בן בתי צינא פעסל ז"ל"‪,‬‬ ‫אויף דער עלטער האט דער צדיק דער‬ ‫און ער בעט אים צו געדענקען לטובה‪" ,‬אז דער‬ ‫הייליגער שפתי צדיק זי"ע דערציילט‪ ,‬אז דער‬ ‫זיווג זאל מצליח זיין‪ ,‬און זיי זאלן האבן דורות פון‬ ‫זיידע האט זיי שטארק געטריבן צו דאווענען ביים‬ ‫קינדער עוסק בתורה ובמצוות"‪ ,‬און מ'ברויך וויסן‪,‬‬ ‫ערשטן מעגליכן זמן גלייך ווען מען האט שוין‬ ‫אז דער הייליגער חידושי הרי"ם האט נישט‬ ‫געקענט דאווענען‪ ,‬איינמאל‪ ,‬ווי קליינע קינדער‪,‬‬ ‫געשריבן קיין גרויסע טיטלען סתם אזוי‪ ,‬און דא‬ ‫זענען זיי אריינגעקומען צום זיידן האלב זיבן‬ ‫רופט ער אים "נכדי המופלג"‪.‬‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬און ער האט זיי דערלאנגט א שטיקל‬ ‫•••‬ ‫קוכן – צו זען צי זיי האבן שוין געדאווענט‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫ווען דער זיידע האט געזען אז זיי ווילן נישט‬ ‫שפתי צדיק זי"ע איז געקומען נאכן הסתלקות‬ ‫עסן‪ ,‬האט דער זיידע פארשטאנען אז זיי האבן נאך‬ ‫פונעם הייליגען חידושי הרי"ם זי"ע צום‬ ‫נישט געדאווענט‪ ,‬האט ער זיי מוסר געזאגט און‬ ‫אלכסנדרער רבי‪ ,‬רבי חנוך העניך זי"ע‪ ,‬האט מען‬ ‫געזאגט‪" ,‬וויפיל מאל האב איך אייך געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫אים דארט זייער מכבד געווען‪ ,‬טראץ זיין יונגן‬ ‫מ'דארף זיך כאפן צו שטיין פארן מלך מלכי המלכים‬ ‫עלטער‪ ,‬איינמאל האט אים דער רבי ר' העניך‬ ‫גלייך ווען מ'קען!"‪ ,‬און דער הייליגער שפתי צדיק‬ ‫געשיקט א כוס וויין‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬הרוצה לנסך יין‬ ‫האט געזאגט‪ ,‬אז דאס איז אים געבליבן אויפן הארץ‬ ‫על גבי המזבח‪ ,‬ימלא גרונם של תלמידי חכמים יין‪,‬‬ ‫א גאנץ לעבן‪ ,‬און דערפאר האט ער שטענדיג‬ ‫קיימתי זאת כעת"‪ ,‬דער וואס וויל מנסך זיין וויין‬ ‫געדאווענט כוותיקין‪.‬‬ ‫אויפן מזבח‪ ,‬זאל געבן וויין צו טרינקען פאר א‬ ‫•••‬ ‫תלמיד חכם‪ ,‬און דאס האב איך יעצט מקיים געווען‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז די רעבעצין די‬ ‫•••‬ ‫שוויגער פונעם הייליגען שפתי צדיק זי"ע פלעגט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אלס יונגערמאן איז‬ ‫פון צייט צו צייט פארן קיין קאצק און מיטנעמען‬ ‫דער צדיק דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע אמאל‬ ‫אירע יתומה'דיגע אייניקלעך‪ ,‬איינמאל האט זי‬ ‫געווען ביים טשעכנאווער רב הגה"ק רבי אברהם‬ ‫מיטגענומען די קליינע הענדל‪ ,‬א קינד פון פיר יאר‪,‬‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער טשעכנאווער האט אים‬ ‫און די רעבעצין האט זיך אריינגעשטופט אין דעם‬ ‫שטארק מכבד געווען‪ ,‬און געבעטן ער זאל בלייבן‬ ‫קאצקער רבי'נס צימער‪ ,‬זי זאל בעטן א ברכה‪.‬‬ ‫איבער שבת‪ ,‬און ביים אוועקפארן האט ער אים‬ ‫באגלייט ביזן ארויסגאנג‪ ,‬ווען די מקורבים האבן‬ ‫דאס קינד הענדל איז געשטאנען מיט דרך‬ ‫זיך געוואונדערט‪ ,‬האט ער געזאגט‪" ,‬דער‬ ‫ארץ ביי דער וואנט‪ ,‬און ווען דער הייליגער‬ ‫‪65‬‬ ‫אמת אויף שבת‪ ,‬און ביים טיש פרייטאג צונאכט‪ ,‬נאך‬ ‫יונגערמאן האט אויף זיך דעם גאנצן צלם אלקים‬ ‫"אזמר בשבחין"‪ ,‬איז געווארן שטיל אין בית המדרש‪,‬‬ ‫אזוי ווי מען האט אים געגעבן – ער האט אים‬ ‫ווייל יעדע וואך זאגט דער רבי דא תורה‪ ,‬אבער דער‬ ‫גארנישט קאליע געמאכט!"‪.‬‬ ‫אמרי אמת האט גארנישט געזאגט‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫•••‬ ‫געוואלט אז דער גרויסער גאסט זאל זאגן‪ ,‬דאס זעלבע‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער אבני נזר‬ ‫איז געווען ביים טאג‪-‬טיש‪ .‬אבער ביי שלש סעודות‬ ‫מסאכטשוב זי"ע האט געהאט א געוואלדיגע‬ ‫האט זיך דער אמרי אמת געוואנדען צום פעטער און‬ ‫ליבשאפט און הערצליכקייט צום הייליגען שפתי‬ ‫געזאגט‪" ,‬זיי ווילן הערן"‪ ,‬האט אים דער הייליגער‬ ‫צדיק זי"ע‪ ,‬ווען ער איז אמאל געקומען קיין‬ ‫שפתי צדיק קורץ געענטפערט מיט זיין גרויס עניוות‪,‬‬ ‫סאכטשוב‪ ,‬האט אים דער אבני נזר געוואלט‬ ‫"איך וויל אויך הערן"‪.‬‬ ‫אוועקזעצן אויבן אן ביים טיש‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫•••‬ ‫אפגעזאגט און זיך אוועקגעזעצט פון דער זייט‪.‬‬ ‫ווי באקאנט האט דער הייליגער שפתי צדיק זיך א‬ ‫גאנץ לעבן משתוקק געווען צו עולה זיין קיין ארץ‬ ‫דער הייליגער אבני נזר האט געשיקט זיין זון‪,‬‬ ‫ישראל‪ ,‬און ער דערמאנט עס אין זיינע צוואות‪ ,‬הרב‬ ‫דעם הייליגען שם משמואל‪ ,‬אים צו באגלייטן ביז דער‬ ‫אהרן אליהו ראטנבערג ז"ל האט דערציילט‪ ,‬אז ער‬ ‫באן‪ ,‬ווען דער זון איז צוריקגעקומען‪ ,‬האט אים דער‬ ‫איז געווען דערביי אין ווארשא‪ ,‬ווען דער שפתי צדיק‬ ‫טאטע געפרעגט‪" ,‬ווייסטו בכלל וועלכער עובד השם‬ ‫האט געמאכט א סעודה לכבוד דעם הייליגען אמרי‬ ‫דער פילצער רב איז?"‪ ,‬און דער אבני נזר האט אויך‬ ‫אמת‪ ,‬און ביים לחיים האט ער געבעטן דעם אמרי‬ ‫געזאגט‪" ,‬די וועלט מיינט אז ער איז נאר א 'פרומער' –‬ ‫אמת‪ ,‬אז ער זאל אים בענטשן אז ער זאל זוכה זיין צו‬ ‫אבער דאס איז נאר א לבוש"‪ ,‬און שפעטער האט ער‬ ‫פארן קיין ארץ ישראל‪ ,‬האט אים דער אמרי אמת‬ ‫געשיקט זיין זון אפאר מאל צו זיין ביים שפתי צדיק‬ ‫געענטפערט‪" ,‬למה לך ארץ ישראל? בכל מקום שאתה‬ ‫איבער שבת‪ ,‬צו לערנען פון זיינע הנהגות‪.‬‬ ‫שם – שם ארץ ישראל!"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שפתי‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫צדיק און זיין פלומעניג דער הייליגער אמרי אמת‬ ‫שפתי צדיק איז געגאנגען אננעמען די רבנות אין‬ ‫מגור זי"ע‪ ,‬האבן זיך זייער ליב געהאט‪ ,‬און זיי האבן‬ ‫שטאט פילץ‪ ,‬האט ער געשריבן א בריוו צו איינעם פון‬ ‫אכטונג געגעבן‪ ,‬אז קיין יאר זאל נישט אריבערגיין‬ ‫זיינע מקורבים דארט אין שטאט פילץ‪ ,‬ובתוך‬ ‫וואס זיי זאלן זיך נישט זען‪.‬‬ ‫הדברים האט ער געשריבן בזה"ל‪" ,‬עיקר שכחתי‬ ‫נאך דער ערשטער וועלט מלחמה‪ ,‬ווען די וועגן‬ ‫לבקש‪ ,‬למעט כבוד בכל האפשרות‪ ,‬שזהו מג' דברים‬ ‫זענען געווען געפערליך און עס איז געווען א סכנה צו‬ ‫שמוציאין את האדם מן העולם"‪ ,‬און ער בעט מען זאל‬ ‫פארן‪ ,‬ווייל עס האבן זיך געדרייט סאלדאטן אויף אלע‬ ‫נישט מפרסם זיין ווען ער קומט‪ ,‬און ער וויל אנקומען‬ ‫זייטן‪ ,‬און מ'האט געדארפט א ספעציעלע‬ ‫ערב שבת כדי די סביבה זאל עס נישט וויסן‪ ,‬און ער‬ ‫ערלויבעניש פאר יעדע נסיעה‪ ,‬האט זיך דער אמרי‬ ‫ענדיגט‪" ,‬און וואס דו פארשטייסט אז מען קען נאך‬ ‫אמת פונדעסטוועגן אויפגעהויבן און געפארן צום‬ ‫פארמינערן דעם כבוד – וועסטו מיר טון א גרויסע‬ ‫פעטער קיין וויערשוב‪.‬‬ ‫טובה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫די נסיעה האט געדויערט עטליכע טעג‪ ,‬און ער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל זענען געקומען‬ ‫איז אנגעקומען אויף שבת פרשת כי תבוא בשנת‬ ‫צום צדיק דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע אידן‪ ,‬און‬ ‫תרע"ח‪ ,‬טויזנטער חסידים‪ ,‬מיט אדמו"רים און רבנים‪,‬‬ ‫געטענה'ט‪ ,‬פארוואס ער רעדט נישט קעגן א געוויסן‬ ‫זענען זיך צוזאמגעקומען‪ ,‬און עס איז געווען אזוי ענג‬ ‫רב‪ ,‬וואס זיינע וועגן געפעלן זיי נישט‪ ,‬האט ער זיי‬ ‫אז דער אמרי אמת איז פארשוויצט געווארן‪ ,‬האט אים‬ ‫געענטפערט מיט זיין גרויס עניוות‪" ,‬איך פארשטיי‬ ‫דער הייליגער שפתי צדיק געגעבן א פרישן העמד פון‬ ‫נישט אייערע ווערטער‪ ,‬א מענטש ווי איך‪ ,‬וואס האט‬ ‫זיך‪ ,‬האט דער הייליגער אמרי אמת געזאגט‪" ,‬מען‬ ‫נישט קיין קשיא אויף זיך אליין – הגם ער איז נישט‬ ‫בעט ביים אנטון דעם טלית 'שאזכה לחלוקא דרבנן‬ ‫קיין מושלם – זאל גיין מאכן קשיות אויף אנדערע?"‪.‬‬ ‫בעולם הבא'‪ ,‬איך האב שוין דערמיט זוכה געווען אויף‬ ‫•••‬ ‫דער וועלט!"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל איז געקומען‬ ‫•••‬ ‫אלס גאסט צום הייליגען שפתי צדיק זי"ע‪ ,‬זיינס א‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז שפעטער איז דער‬ ‫קרוב הרב רבי נחמיה אלתר ז"ל‪ ,‬דאנערשטאג‬ ‫הייליגער שפתי צדיק געקומען צום הייליגען אמרי‬ ‫‪66‬‬ ‫•••‬ ‫ביינאכט זענען זיי געזעסן און ער האט גערעדט מיטן‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד איז אמאל‬ ‫קרוב דיבורים קדושים‪ ,‬מיט גרויס שמחה‪ ,‬און זיי‬ ‫געקומען צום רבי'ן דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע‬ ‫האבן פארברענגט אין דברי תורה און סיפורי צדיקים‪.‬‬ ‫מיט ביטערע טרערן און דערציילט‪ ,‬זיין קליין‬ ‫דערציילט דער קרוב ר' נחמיה‪ ,‬אז ווען ער איז‬ ‫מיידעלע איז שוין עטליכע טעג פארשוואונדן‬ ‫שפעטער געגאנגען שלאפן אין א באזונדער צימער‪,‬‬ ‫געווארן‪ ,‬און ער האט געבעטן די רבי זאל פועל'ן א‬ ‫האט ער געהערט ווי דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע‬ ‫ישועה אז דאס מיידל זאל צוריק קומען‪ ,‬דער רבי האט‬ ‫גייט ארום אינעם צימער דערנעבן עטליכע שעה‪ ,‬און‬ ‫אים געהייסן שיקן זיין ווייב צום שטאט לאדזש‪ ,‬קויפן‬ ‫דאווענט א תפילה צום באשעפער בזה"ל‪" ,‬רבונו של‬ ‫נעגל‪ ,‬אריינגיין אין א געוויסער אפטייק‪ ,‬און דארט‬ ‫עולם‪ ,‬יהי רצון שיעלה יפה הקוגל של שבת קודש‬ ‫אריינקלאפן די נעגל אין דער פאדלאגע‪ ,‬און דער צדיק‬ ‫ויהיה טוב‪ ,‬כי יש לי אורח יקר מאוד על שבת קודש"‪,‬‬ ‫האט געווארנט‪" ,‬זאלסט נישט אויסלאזן קיין זאך‬ ‫און ער האט צוגעלייגט‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬ווען שבת‬ ‫וואס איך האב געהייסן"‪.‬‬ ‫קומט אריין‪ ,‬זאל די קדושת שבת אריינקומען אין מיין‬ ‫דער איד איז ארויס פאר'חידוש'ט‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫גוף‪ ,‬אין מיין הויז‪ ,‬און אין די שבת'דיגע מאכלים – אז‬ ‫געטון מיט זיין גרויס אמונת צדיקים וואס דער רבי‬ ‫זיי זאלן האבן א טעם פון קדושת שבת"‪.‬‬ ‫האט געהייסן‪ ,‬די פרוי איז געפארן‪ ,‬געקויפט די נעגל‪,‬‬ ‫•••‬ ‫אריין אין דער אפטייק‪ ,‬געפונען א באהאלטענעם‬ ‫עס האט דערציילט דער גביר ר' דניאל ווייסקאל‬ ‫ווינקל און אנגעהויבן קלאפן די נעגל‪ ,‬און מיטאמאל‬ ‫ז"ל‪ ,‬א חסיד פונעם הייליגען שפתי צדיק זי"ע‪ ,‬אז ער‬ ‫הערט זי א געשריי‪" ,‬מאמע!"‪ ,‬און זי זעהט ווי די‬ ‫האט ב"ה געלויבט דער באשעפער זוכה געווען צו‬ ‫קליינע טאכטער שטייט פאר איר‪ ,‬אויפן וועג אהיים‬ ‫עשירות‪ ,‬און ער האט פיל געטון פאר ארימע לייט‪,‬‬ ‫האט דאס קינד דערציילט‪ ,‬אז גויים האבן איר‬ ‫אמאל איז ער געווארן געפערליך קראנק‪ ,‬און מ'איז‬ ‫גע'גנב'עט‪ ,‬און פונקט היינט האט די גנב'טע געדארפט‬ ‫געלאפן צום רבי'ן דעם הייליגען שפתי צדיק זי"ע און‬ ‫א רפואה וואס מ'קען באקומען נאר אין יענער אפטייק‪,‬‬ ‫מען האט מזכיר געווען דעם גביר ר' דניאל‪ ,‬און‬ ‫און אזוי איז זי אהין געקומען‪.‬‬ ‫געבעטן די רבי זאל אים פועל'ן א ישועה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער הייליגער שפתי צדיק האט אויפגעהויבן די‬ ‫עס ווערט דערציילט א מעשה נורא‪ ,‬אמאל איז‬ ‫אויגן צום הימל און געזאגט‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬וואס‬ ‫געקומען צום צדיק דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע א‬ ‫ארט דיר‪ ,‬אז ר' דניאל זאל לעבן נאך צען יאר‪ ,‬און טון‬ ‫עגונה פון זיין שטאט‪ ,‬פון א נישט‪-‬חסיד'ישע היים‪,‬‬ ‫נאך צדקה וחסד מיט אידישע קינדער"‪ ,‬לפלא‪ ,‬באלד‬ ‫און דערציילט‪ ,‬אז איר מאן איז אנטלאפן קיין‬ ‫דערנאך איז דער חולה אויפגעשטאנען און געזונט‬ ‫רוסלאנד און מ'האט פון אים מער נישט געהערט‪ ,‬און‬ ‫געווארן‪ ,‬און דער גביר ר' דניאל‪ ,‬וואס איז געווען אן‬ ‫זי איז ליידער געבליבן אן עגונה‪ ,‬דער רבי האט זי‬ ‫אמת'ער חסיד‪ ,‬האט געדענקט‪ ,‬אז דער רבי האט‬ ‫מחזק געווען‪ ,‬און געבענטשט מיט א פרייליך פנים‪,‬‬ ‫געזאגט‪" ,‬צען יאר"‪ ,‬און ווען דאס צענטע יאר איז‬ ‫און דער צדיק האט איר געזאגט‪" ,‬פארט באלד אהיים‪,‬‬ ‫אנגעקומען‪ ,‬האט ער פארענדיגט זיינע געשעפטן און‬ ‫און דער באשעפער וועט שוין העלפן"‪.‬‬ ‫זיך געגרייט‪ ,‬און אינעם טאג וואס עס האבן זיך‬ ‫לפלא‪ ,‬עטליכע טעג שפעטער איז דער מאן‬ ‫געענדיגט די צען יאר פון יענעם טאג‪ ,‬איז ער נפטר‬ ‫אומגערישט אריין געקומען צו זיך אין שטוב‪ ,‬ווי‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫גארנישט וואלט געשען‪ ,‬נאך א צייט‪ ,‬גייענדיג אין‬ ‫•••‬ ‫גאס‪ ,‬האט דער מאן דערזען דעם רבי'ן דעם הייליגען‬ ‫עס ווערט דערציילט א דבר פלא‪ ,‬אין שטוב‬ ‫שפתי צדיק זי"ע קומען אנטקעגן אים‪ ,‬און ער איז‬ ‫פונעם צדיק דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע איז‬ ‫אנגעפאלן געווארן מיט א שרעק און גע'חלש'ט‪ ,‬ווען‬ ‫געשטאנען אין א ווינקל א זאק מיט גרעטשקע )א‬ ‫מ'האט אים דערמינטערט‪ ,‬האט ער דערציילט‪" ,‬דער‬ ‫געוויסע מאכל(‪ ,‬און ווען מ'האט געברויכט פונעם‬ ‫דאזיגער מענטש האט זיך מיר באוויזן אין חלום‬ ‫מאכל‪ ,‬האט מען גענומען פון אים וויפיל מ'האט‬ ‫עטליכע נעכט‪ ,‬און מיר שטרענג געווארנט‪ ,‬אז אויב‬ ‫געדארפט‪ ,‬און יארן לאנג איז דער זאק געבליבן פול‪,‬‬ ‫איך וויל לעבן זאל איך גלייך צוריקפארן אהיים‪ ,‬און‬ ‫אן א שום ענדערונג‪ ,‬איינמאל האט דאס זיין אייניקל‬ ‫דערפאר בין איך צוריקגעקומען"‪.‬‬ ‫באמערקט‪ ,‬און פארוואונדערט געפרעגט דעם זיידן‪,‬‬ ‫•••‬ ‫האט דער צדיק געזאגט‪" ,‬שאד וואס דו האסט‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אינעם שטעטל‬ ‫געפרעגט"‪ ,‬און לפלא‪ ,‬באלד דערנאך איז דער זאק‬ ‫ליטאטאוו האט געוואוינט א חסיד‪ ,‬ר' אברהם‪ ,‬וואס‬ ‫ליידיג געווארן‪.‬‬ ‫‪67‬‬ ‫און דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע שרייבט‬ ‫האט פארקויפט אייזן‪ ,‬אמאל האט דארט אין‬ ‫דערויף מיט גרויס הארצווייטאג‪ ,‬אז מען זעט ווי‬ ‫געשעפט אויסגעבראכן א טיפוס‪-‬מגפה‪ ,‬און ר'‬ ‫שרעקליך מען דארף זיך אפהיטן פון דעם‪ ,‬און ער‬ ‫אברהם איז אויך געפאלן שווער קראנק‪ ,‬און די‬ ‫ברענגט ארויס‪ ,‬אז מען פלעגט אויך רופן א צווייטן‬ ‫דאקטוירים האבן אויפגעהויבן די הענט‪ ,‬און געזאגט‪,‬‬ ‫איד "יוסף דער בלינדער"‪ ,‬און ווען ער האט געפרעגט‬ ‫אז ליידער איז שוין נישט דא וואס צו טון צו‬ ‫מענטשן פארוואס רופט מען אים אזוי‪ ,‬האבן זיי זיך‬ ‫ראטעווען דעם חסיד‪.‬‬ ‫פארענטפערט‪" ,‬יעדער רופט אים אזוי!"‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער שפתי צדיק געקרעכצט און געזאגט‪" ,‬צי איז‬ ‫דער חסיד האט מורא געהאט צו שיקן א שליח‬ ‫דאס דען אן ענטפער? איז גיהנום דען קליין אז מען‬ ‫קיין גור‪ ,‬ווייל ס'איז געווען גאר ווייט פון זיין שטאט‪,‬‬ ‫קען זיך פארלאזן אויף דעם וואס יעדער טוט אזוי?"‪,‬‬ ‫האט ער געשיקט זיין זון צום הייליגען שפתי צדיק‬ ‫און ער האט איינגעפירט ביי זיינע חסידים אין פילץ‬ ‫זי"ע אין דעם נאענטן שטאט טשענסטחוב‪ ,‬און‬ ‫א שטרענגע ווארענונג‪ ,‬אז מען טאר אונטער קיין שום‬ ‫צוגעלייגט א שיינעם פדיון‪ ,‬דער הייליגער שפתי‬ ‫פאל נישט נוצן קיין צו‪-‬נאמען אויף קיין שום מענטש‪.‬‬ ‫צדיק זי"ע האט גענומען דאס געלט און עס‬ ‫•••‬ ‫איבערגעלייגט פון איין האנט צו דער אנדערער‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אפילו נאכדעם וואס‬ ‫מורמלענדיג "מחילה‪ ,‬סליחה‪ ,‬כפרה"‪.‬‬ ‫דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע איז שוין געווען‬ ‫מפורסם בדורו‪ ,‬אלס א זקן ויושב בישיבה‪ ,‬און א איש‬ ‫דערנאך האט ער זיך פארטראכט‪ ,‬און געזאגט‬ ‫קדוש מאוד און א גאון וגדול בתורה‪ ,‬און פילע אידן‬ ‫צום זון‪" ,‬צי פארשפעטיגט איר נישט אמאל‬ ‫האבן זיך שוין דאן מדבק געווען אין דעם צדיק‪,‬‬ ‫אריינצוברענגען דעם שבת? זאלט איר זען מקבל זיין‬ ‫פלעגט ער זיך ממש מבטל זיין אינגאנצן פאר זיין‬ ‫שבת פריער"‪ ,‬דער זון האט גלייך פארשטאנען וואס‬ ‫שוואגער דעם הייליגען שפת אמת זי"ע‪.‬‬ ‫די רבי האט געזאגט‪ ,‬ווייל פרייטאג איז געווען דער‬ ‫פארנומענסטע טאג ביי זיי אין געשעפט‪ ,‬און מ'האט‬ ‫ווען דער הייליגער שפת אמת פלעגט פירן טיש‬ ‫קוים ארויסגעשיקט די קונים ביים זמן ערב שבת‪ ,‬די‬ ‫פרייטאג צונאכטס‪ ,‬פלעגט דער הייליגער שפתי‬ ‫משפחה האט זיך מקבל געווען צו פארמאכן דאס‬ ‫צדיק שטיין אינעם זייט מיט א געוואלדיגער הכנעה‬ ‫געשעפט פריער‪ ,‬און אין געציילטע טעג איז דער‬ ‫און מורא‪ ,‬כאילו ער איז א פשוט'ער אינגערמאן וואס‬ ‫טאטע געזונט געווארן‪.‬‬ ‫איז יעצט דאס ערשטע מאל אריינגעקומען אין‬ ‫•••‬ ‫רבי'נס הויף‪ ,‬און ער פלעגט קוקן גלייך אויפן שפת‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער שפתי‬ ‫אמת'ס הייליגע צורה אן אראפנעמען די אויגן‪.‬‬ ‫צדיק זי"ע איז געווען באוואוסט אין גאנץ פוילן מיט‬ ‫זיין אויסערגעוויינלעכער זהירות אין שמירת הלשון‪,‬‬ ‫נאכן טיש‪ ,‬ווען דער עולם איז ארויסגעגאנגען‪,‬‬ ‫און ער האט נישט געקענט צוהערן קיין שום רייד‬ ‫פלעגן אסאך חסידים קומען אין זיין צימער‪ ,‬און דער‬ ‫וואס האט פארמאגט אפילו א ריח פון ליצנות אדער‬ ‫הייליגער שפתי צדיק זי"ע פלעגט איבערזאגן די‬ ‫ווייטאג פאר א צווייטן איד‪ ,‬און אויך אין זיין אייגענער‬ ‫תורה וואס מען האט יעצט געהערט‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫צוואה דערציילט ער א פחד'דיגע עובדא‪ ,‬וואס ער‬ ‫צולייגן זיינע אייגענע געדאנקען און מחדש זיין‬ ‫האט אליין מיטגעהאלטן אלס בחור אין שטוב פון זיין‬ ‫נפלאות‪ ,‬אבער אלעמאל אנגעהויבן מיט די ווערטער‪,‬‬ ‫זיידן דער הייליגער חידושי הרי"ם זי"ע‪.‬‬ ‫"מיר האבן געהערט פונעם רבי'ן דעם ריינעם אמת‪ ,‬און‬ ‫מיר פרובירן נאר צו פארשטיין א טיפה מן הים פון‬ ‫אין שטאט ווארשע איז געווען א איד וואס מען‬ ‫זיינע טיפע כוונות"‪.‬‬ ‫פלעגט אים רופן מיט א כינוי של גנאי א צי נאמען‬ ‫•••‬ ‫"ראובן דער שווארצער"‪ ,‬צוליב זיין קאליר‪ ,‬איינמאל‬ ‫דער נגיד ר' יצחק מאיר פיק האט דערציילט‪ ,‬א‬ ‫איז דער איד געקומען און זיך באקלאגט פארן‬ ‫וואונדערליכע מעשה וואס איז געשען מיט אים אליין‬ ‫הייליגען חידושי הרי"ם אויף דעם וואס מענטשן‬ ‫אלס יונגער בחור‪ ,‬אין טאג פון זיין חתונה איז ער‬ ‫האלטן זיך נישט אפ פון אים שעמען ברבים מיט דעם‬ ‫געפארן אויפן באן צו דער שטאט וואו די חופה האט‬ ‫נאמען‪ ,‬און דער הייליגער חידושי הרי"ם האט זיך‬ ‫געדארפט פארקומען‪ ,‬אבער צוליב דער גרויסער‬ ‫שטארק געבייזערט‪ ,‬און אויסגעדרוקט א גרויסן‬ ‫צעטומלטקייט און ענגשאפט האט ער געמאכט א‬ ‫ווייטאג‪ ,‬און געזאגט‪ ,‬אז מענטשן פארגעסן אז פארן‬ ‫טעות‪ ,‬און זיך ארויפגעזעצט אויף א באן וואס איז‬ ‫רופן א אנדערן איד מיט א צו‪-‬נאמען פארלירט מען‬ ‫געפארן אינגאנצן אין דער פארקערטער ריכטונג‪.‬‬ ‫דעם חלק אין עולם הבא‪.‬‬ ‫‪68‬‬ ‫הימל"‪ ,‬און האט געבעטן אז דער הייליגער שפתי‬ ‫ווען ער איז ענדליך אראפ פונעם באן‪ ,‬האט ער‬ ‫צדיק זאל מעורר זיין רחמים פאר זיין לעבן‪.‬‬ ‫איינגעזען זיין טעות‪ ,‬אבער זיין קעשענע איז שוין‬ ‫געווען אינגאנצן ליידיג – ער איז געווען א בן לעניים‬ ‫ווען דער איד איז צוריקגעקומען אהיים‪ ,‬און איז‬ ‫און האט נישט פארמאגט אפילו איין גילדן צו קויפן א‬ ‫געגאנגען מאכן פרישע עקס‪-‬רעי און טעסטס פאר א‬ ‫נייעם בילעט‪ ,‬און די צייט פון דער חתונה האט זיך‬ ‫פלאנירטע אפעראציע‪ ,‬זענען די דאקטוירים געבליבן‬ ‫גערוקט און ער האט נישט געזען א וועג ווי אזוי ער‬ ‫שאקירט‪ ,‬דער גאנצער געוויקס האט אנגעהויבן‬ ‫וועט קענען אנקומען צו זיין חתונה אן האבן א פרוטה‬ ‫פארשווינדן ווערן אויף אן אומנאטירלעכן אופן ביז עס‬ ‫אין טאש‪ ,‬און האט פון גרויס צעבראכנקייט‬ ‫איז אינגאנצן פארשוואונדן געווארן אן קיין הסבר פון‬ ‫אויסגעפלאצט אין א ביטער געוויין אין דער באן‪-‬‬ ‫דער מעדיצין‪ ,‬דער איד האט געלעבט נאך פילע יארן‬ ‫סטאנציע‪.‬‬ ‫געזונטערהייט און פלעגט יעדן יאר י' כסלו מאכן א‬ ‫סעודת הודאה צוזאמען מיט א סיום אויפן ספר שפתי‬ ‫פונקט אין יענע מינוטן איז דער צדיק דער‬ ‫צדיק‪.‬‬ ‫הייליגער שפתי צדיק זי"ע דארט אדורך‪ ,‬און ווען דער‬ ‫•••‬ ‫רבי האט דערזען דעם בחור וויינען‪ ,‬האט ער גלייך‬ ‫א איד פון אמעריקע האט געהאט א טאכטער‬ ‫ארויסגעשיקט זיין משמש אויספרעגן וואס דער‬ ‫וואס איז שוין געווען טיף אין די דרייסיגער יארן און‬ ‫בחור ברויך‪ ,‬ווען דער משמש האט אים פארציילט די‬ ‫האט יארן לאנג געזוכט איר באשערטן אן קיין‬ ‫מעשה‪ ,‬האט דער רבי גלייך ארויסגענומען געלט פון‬ ‫ערפאלג‪ ,‬אין חודש כסלו תשס"ז איז דער פאטער‬ ‫זיין אייגענער קעשענע און באצאלט די גאנצע‬ ‫מיטגעפארן מיט א נסיעה קיין פוילן צום ציון פונעם‬ ‫הוצאות פון דער נסיעה‪.‬‬ ‫הייליגען נועם אלימלך און פונעם הייליגען‬ ‫קאזשניצער מגיד‪ ,‬ווען מען איז אדורכגעפארן דעם‬ ‫דערנאך האט דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע‬ ‫שטאט טשענסטאחוב‪ ,‬האט מען אים פארציילט‬ ‫אים אנגעכאפט די האנט‪ ,‬און אים געבענטשט מיט די‬ ‫איבער דעם גרויסן כוח פונעם הייליגען שפתי צדיק‬ ‫ווערטער‪" ,‬וויבאלד דו ביסט געשטאנען אין דעם‬ ‫זי"ע וואס איז געווען א גרויסע פועל ישועות‪.‬‬ ‫גרויסן יום החופה אין אזא ענגשאפט און חסרון פון‬ ‫געלט‪ ,‬זאלסטו קיינמאל אין לעבן מער נישט וויסן פון‬ ‫דער פאטער האט זיך אפגעשטעלט ביים ציון‬ ‫קיין שום מאנגל"‪ ,‬און די ברכה איז מקוים געווארן‬ ‫פונעם צדיק‪ ,‬און האט אנגעצינדן לעכט‪ ,‬און געמאכט‬ ‫במלואה‪ ,‬און יענער בחור איז שפעטער‬ ‫א קבלה בלי נדר‪ ,‬אז אויב זיין טאכטער טרעפט איר‬ ‫אויסגעוואקסן איינער פון די גרעסטע און‬ ‫שידוך בקרוב‪ ,‬וועט ער נעמען אויף זיך צו פינאנצירן‬ ‫באקאנטסטע נגידים אין פוילן‪ ,‬וואס האט אלע זיינע‬ ‫דאס איבערדרוקן א חלק פונעם ספר שפתי צדיק און‬ ‫טעג אויסגעטיילט גרויסע סכומים פאר צדקה וחסד‪.‬‬ ‫עס פארטיילן אין די בתי מדרשים‪ ,‬און אויך זיך‬ ‫•••‬ ‫אונטערנעמען צו היטן שטרענג אויף כינויי גנאי פון‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז בשנת תשנ"ח‪ ,‬נאכדעם‬ ‫רופן א אנדערן איד מיט א צו‪-‬נאמען לויט דער צוואה‬ ‫וואס מען האט פריש אנטדעקט און געראטעוועט‬ ‫פונעם הייליגען צדיק‪.‬‬ ‫דעם ציון פונעם הייליגען שפתי צדיק זי"ע אין‬ ‫טשענסטאחוב‪ ,‬זענען געפארן א גרופע חסידים פון‬ ‫עס איז נישט אריבער קיין דריי חדשים‪ ,‬און נאך‬ ‫ארץ ישראל און לאנדאן צו די מקומות הקדושים‪,‬‬ ‫יענעם חודש אדר – איז די טאכטער א כלה געווארן‬ ‫צווישן זיי איז געווען א איד‪ ,‬א מרביץ תורה‪ ,‬וואס מען‬ ‫בשעה טובה ומוצלחת מיט א חשוב'ן תלמיד חכם‪ ,‬און‬ ‫האט ביי אים אפגעפינען א געפערליכע ביטערע‬ ‫דער פאטער האט מקיים געווען זיין צוזאג און‬ ‫מחלה אין די לונגען‪ ,‬און די דאקטוירים האבן אים‬ ‫געדרוקט א מהדורה פונעם ספר מיט א שיינעם‬ ‫נישט געגעבן קיין סאך האפענונג‪.‬‬ ‫הקדשה איבער דער ישועה וואס ער האט געזען דורך‬ ‫די תפילות ביים ציון‪.‬‬ ‫ווען זיי זענען אנגעקומען צום ציון פונעם‬ ‫•••‬ ‫הייליגען שפתי צדיק זי"ע‪ ,‬האט יענער איד זיך‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א יונגערמאן פון‬ ‫אראפגעווארפן אויפן ציון און אויסגעגאסן זיין הארץ‬ ‫ירושלים האט נאך דער חתונה געווארט לאנגע יארן‬ ‫מיט בכיות נוראות פאר לאנגע שעה'ן‪ ,‬און ער האט‬ ‫אויף קינדער‪ ,‬און נאך קרוב צו א צענדליג יאר אן קיין‬ ‫דארט מזכיר געווען די ווערטער וואס דער הייליגער‬ ‫רפואה אדער ישועה‪ ,‬איז ער געווען זייער צעבראכן‪,‬‬ ‫אמרי אמת זי"ע האט געזאגט ביים לוויה‪" ,‬זיינע‬ ‫אינעם יאר תשע"ג איז ער מיטגעפארן מיט א קבוצה‬ ‫תפילות זענען אלעמאל אנגענומען געווארן אין‬ ‫‪69‬‬ ‫קורץ נאכדעם וואס ער איז צוריקגעפארן קיין‬ ‫אידן קיין פוילן מתפלל זיין אויף מקומות הקדושים‬ ‫בעלגיע‪ ,‬האט זיך געמאכט אן אומגעראכטענע‬ ‫פאר שבת חנוכה‪.‬‬ ‫ווענדונג‪ ,‬א גרויסער אינוועסטאר וואס האט‬ ‫גארנישט געוואוסט פון זיין שווערן מצב‪ ,‬האט אים‬ ‫זייענדיג אין שטאט טשענסטאחוב ביים ציון‬ ‫אנגעטראגן אן אפקויף אויף אן אלטער נכס וואס ער‬ ‫פונעם הייליגען שפתי צדיק זי"ע‪ ,‬האט דער ראש‬ ‫האט פארמאגט יארן לאנג אן ערפאלג‪ ,‬דער פארקויף‬ ‫החבורה פארגעלערנט א הייליגן שטיקל פונעם ספר‬ ‫איז דורכגעפירט געווארן פאר א געוואלדיגן סכום‬ ‫שפתי צדיק איבער דער עבודה פון תפילה און הכנעה‬ ‫וואס האט געדעקט אלע חובות ביזן לעצטן צענט‪ ,‬און‬ ‫ביים בורא כל עולמים‪ ,‬און יענער יונגערמאן איז‬ ‫דער סוחר איז געראטעוועט געווארן פון גיין‬ ‫שטארק נתרגש געווארן‪ ,‬ער האט זיך אראפגעזעצט‬ ‫באנקראט‪.‬‬ ‫אין א ווינקל פונעם ציון און אויסגעזאגט דאס גאנצע‬ ‫•••‬ ‫ספר תהלים מיט הייסע טרערן‪.‬‬ ‫עס האט דערציילט איינע פון די אייניקלעך‬ ‫פונעם הייליגען שפתי צדיק מפילץ זי"ע‪ ,‬אז בשנת‬ ‫פארן ארויסגיין האט ער געצינדן א לעכט און‬ ‫תש"כ האבן די שטאטישע אינסטאנצן פון שטאט‬ ‫געמאכט א קבלה בלי נדר‪ ,‬אז אויב ער ווערט געהאלפן‬ ‫טשענסטחוב געלאזט וויסן‪ ,‬אז זיי ווילן בויען א בנין‬ ‫מיט א בן זכר אינעם קומענדיגן יאר‪ ,‬וועט ער א נאמען‬ ‫אויף פלאץ פונעם ביה"ח ווי דער הייליגער שפתי‬ ‫געבן דאס קינד נאכן צדיק און נעמען א חלק אין‬ ‫צדיק זי"ע ליגט‪ ,‬עס איז געווארן א גרויסע רעש און‬ ‫פארשפרייטן זיינע ספרים‪ ,‬פונקט א יאר שפעטער‪,‬‬ ‫אידן האבן אנגעהויבן פראבירן צוריק צו האלטן דעם‬ ‫חודש כסלו בשנת תשע"ד‪ ,‬איז ביי אים געבוירן‬ ‫פראדזעקט‪ ,‬אבער עס האט נישט גוט אויסגעזען‪,‬‬ ‫געווארן א געזונט אינגל למזל טוב‪ ,‬און ביים ברית‬ ‫האט מען אנגעהויבן זיך גרייטן צו מפנה זיין די מתים‬ ‫האט ער אים א נאמען געגעבן פנחס מנחם אלעזר‪ ,‬און‬ ‫פון יענעם ביה"ח‪ ,‬און געציילטע משפחות חשובות‬ ‫ער האט מקיים געווען זיין נדר מיט גרויס שמחה‪.‬‬ ‫האבן טאקע מפנה געווען זייערע קרובים פונעם‬ ‫•••‬ ‫ביה"ח‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז א איד א סוחר פון‬ ‫אנטווערפן איז אין יאר תשע"ו אריינגעפאלן אין א‬ ‫איז איינע פון די אייניקלעך פונעם שפתי צדיק‬ ‫געפערליכן פלאנטער אין זיינע געשעפטן‪ ,‬נאכדעם‬ ‫געגאנגען פרעגן פונעם הייליגען בית ישראל מגור‬ ‫וואס א שותף האט אים אפגע'נער'ט און אנטלאפן‬ ‫זי"ע‪ ,‬אויב מען זאל מפנה זיין דעם זיידן דעם הייליגען‬ ‫מיט גרויסע סכומים‪ ,‬דער סוחר איז געבליבן אן קיין‬ ‫שפתי צדיק זי"ע פונעם ביה"ח‪ ,‬האט דער הייליגער‬ ‫פרוטה‪ ,‬פארהאנקערט מיט ריזיגע חובות צו בענק‬ ‫בית ישראל געזאגט‪ ,‬אז ער האלט נישט דערפון און‬ ‫און צו סוחרים‪ ,‬און עס האט געדראעט א‬ ‫מען זאל דאס נישט טון‪.‬‬ ‫צוזאמענברוך פון זיין גאנצן שטוב‪.‬‬ ‫לפלא‪ ,‬נאך חדשים פון איינרייסן ביי די ממשלה‬ ‫פארצווייפלט האט ער באשלאסן צו פארן קיין‬ ‫אין פולין‪ ,‬האט מען צום סוף ערלעדיגט צו אפהאלטן‬ ‫פוילן זיך אויסוויינען אויף קברי אבות און צדיקים‪,‬‬ ‫דעם גאנצן פלאן פון דארט בויען דעם בנין‪ ,‬און דער‬ ‫ווען ער איז אנגעקומען קיין טשענסטאחוב‪ ,‬האט ער‬ ‫הייליגער בית ישראל האט געזאגט‪ ,‬אז דאס אז דער‬ ‫זיך דערמאנט אין דער באקאנטער מעשה וואס מען‬ ‫צדיק דער הייליגער שפתי צדיק איז דארט געבליבן‬ ‫פארציילט‪ ,‬ווי דער הייליגער שפתי צדיק זי"ע האט‬ ‫ליגן‪ ,‬האט מגין געווען אויף אלע אנדערע קברים‪ ,‬און‬ ‫אויפן באן געשוינט דעם כבוד פונעם ארימען חתן ר'‬ ‫לפלא‪ ,‬ביים צווייטען וועלט מלחמה זענען רוב בתי‬ ‫יצחק מאיר פיק און אים געבענטשט אז ער זאל‬ ‫חיים אין אונגארין ליידער חרוב געווארן און עס איז‬ ‫קיינמאל נישט וויסן פון קיין חסרון אין געלט‪.‬‬ ‫כמעט נישט געבליבן קיין גאנצע מצבות‪ ,‬אבער דער‬ ‫ביה"ח אין שטאט טשענסטחוב איז געבליבן רוב פון די‬ ‫דער סוחר האט זיך גוט אויסגעוויינט ביים ציון‬ ‫מצבות גאנץ מיט די אלטע מצבות‪.‬‬ ‫און געזאגט‪" ,‬רבונו של עולם‪ ,‬דער הייליגער פילצער‬ ‫רבי האט אזוי רחמנות געהאט אויף א איד וואס איז‬ ‫געבליבן פארשעמט אן געלט‪ ,‬זאל זיין זכות מיר‬ ‫ביישטיין אז איך זאל נישט פארשעמט ווערן פאר‬ ‫מיינע בעלי חובות און מיין משפחה זאל נישט חרוב‬ ‫ווערן"‪ ,‬און ער האט גלייך אפגעשריבן א קבלה צו‬ ‫געבן מעשר פון יעדע ישועה פאר ארימע לערנערס‪.‬‬ ‫‪70‬‬ ‫ביי די ‪ 19‬יאר אלט באקומען היתר הוראה פון זיין‬ ‫יארצייט י"א כסלו‬ ‫גרויסן רבין‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי יואל צבי ב"ר שמעון זי"ע‪) ,‬ראטה(‬ ‫ער האט חתונה געהאט מיט הרבנית הצדקת מרת‬ ‫בעל בית היוצר‪ ,‬אב"ד חוסט‬ ‫הענטשא ע"ה‪,‬‬ ‫בת הגה"ק רבי יעקב גאטליב אב"ד באיאם זי"ע‪.‬‬ ‫ער איז געבוירן אין שטאט קאמאדא‪ ,‬בשנת תק"פ‪.‬‬ ‫נאך די חתונה האט דער גאון ווייטער עוסק‬ ‫געווען בתורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬ער איז‬ ‫צו זיין טאטן הגה"ק רבי שמעון ראטה זי"ע‪.‬‬ ‫שוין דאן געווען מפורסם מיט זיין געוואלדיגע‬ ‫גדלות בתורה‪.‬‬ ‫און צו זיין מאמע הצדקת מרת ציפערל ע"ה‪.‬‬ ‫וואס האט געשטאמט פון א משפחה מיוחסת‬ ‫ער האט זיך גאר אסאך מסתופף געווען בצלו פון‬ ‫צאצאי הגה"ק רבי חיים הכהן ראפאפורט בעל‬ ‫די צדיקים בדורו ובתוכם‪.‬‬ ‫שו"ת רבינו חיים כהן אב"ד לבוב זי"ע‪ ,‬און הגה"ק‬ ‫רבי יוסף כ"ץ בעל שארית יוסף אב"ד קרקוב זי"ע‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי משה טייטלבוים בעל ישמח משה‬ ‫מאוהעל זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געווען א גאון מובהק און א בקי נפלא‬ ‫הרה"ק רבי שלום רוקח השר שלום מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫בתורה און א צדיק וחסיד‪ ,‬ער איז געווען מפורסם‬ ‫הרה"ק רבי יהושע רוקח מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫אלס א איש קדוש מאוד ולא פסיק פומיה מגירסא‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי ישכר דוב רוקח מבעלזא זי"ע‪,‬‬ ‫ער איז געווען א למדן נפלא ושם לילות כימים‬ ‫הרה"ק רבי צבי הירש בעל אך פרי תבואה מליסקא‬ ‫בתורה ועבודת השם‪ ,‬ער האט גאר שטארק ממעט‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫געווען בדבורי חול‪ ,‬אבער ווען עס איז געקומען צו‬ ‫הרה"ק רבי חיים הלברשטאם בעל דברי חיים‬ ‫תורה‪ ,‬האט זיך פון דעם גאון איבער געגאסן די‬ ‫מצאנז זי"ע‪,‬‬ ‫תורה מיט א געוואלדיגע התמדה‪ ,‬זיין עבודת‬ ‫הרה"ק רבי יחזקאל הלברשטאם בעל דברי יחזקאל‬ ‫התפילה איז געווען מיט א געוואלדיגע דביקות און‬ ‫משינאווא זי"ע‪.‬‬ ‫קדושה‪ ,‬ער האט זיך מסתופף געווען ביי רוב צדיקי‬ ‫דורו און געווען באליבט ביי די צדיקים בדורו‪.‬‬ ‫ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער פלעגט זיך‬ ‫מסתופף זיין בצלו פונעם הייליגען דברי חיים‬ ‫זיין מאמע איז ליידער נפטר געווארן ווען ער‬ ‫מצאנז זי"ע‪ ,‬האט אים דער דברי חיים ארויס‬ ‫איז געווען נאר ‪ 6‬יאר אלט‪ ,‬אבער דאס האט דעם‬ ‫געוויזן א געוואלדיגע אהבה‪ ,‬דער צדיק פלעגט‬ ‫יונגען גאון בכלל נישט אפ געשטעלט‪ ,‬ביי די ‪11‬‬ ‫עסן מיט אים פון איין טעלער‪ ,‬און פלעגט אים ריפן‬ ‫יאר האט שוין דער גאון מקיים געווען דעם הוי‬ ‫בלשון חיבה "ר' מאירל'ס תלמיד" צוליב זיין רבי ר'‬ ‫גולה למקום תורה‪ ,‬ער איז דאן אריין לערנען אין די‬ ‫מאיר א"ש זי"ע‪.‬‬ ‫גרויסע ישיבה פון הגה"ק רבי מאיר א"ש בעל‬ ‫מהר"ם א"ש מאונגוואר זי"ע‪.‬‬ ‫גאנץ אנפאנג איז ער געווען רב אין שטאט‬ ‫פאלדעש‪ ,‬דארט האט דער גאון גאר אסאך עוסק‬ ‫עס האט נישט לאנג גענומען ביז זיין גרויסע‬ ‫געווען בתורה און אויך אין הרבצת התורה פאר‬ ‫רבי האט געזען דאס גדלות און קדושה פון זיין‬ ‫זיינע תלמידים‪ ,‬דאן האט די קהילה אין שטאט‬ ‫תלמיד רבי יואל צבי זי"ע‪ ,‬ער האט ביי דעם רבין‬ ‫אויפאלא געזיכט א נייעם רב‪ ,‬זענען זיי אריבער‬ ‫געלערנט פאר ‪ 7‬יאר מיט א געוואלדיגע התמדת‬ ‫צום הייליגען צאנזער רב זי"ע און געפרעגט וועם‬ ‫התורה‪ ,‬מען האט דעם גאון קיינמאל נישט געזען‬ ‫מען זאל אויף נעמען אלס רב אין שטאט‪.‬‬ ‫עוסק זיין מיט סיי וואס חוץ מיט לערנען‪ ,‬ער איז‬ ‫געווען פון די גרעסטע תלמידים ביי זיין רבין און‬ ‫האט זיי דער הייליגער דברי חיים מצאנז זי"ע‬ ‫זיין הייליגע רבי האט זיך מיט דעם תלמיד גאר‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז ער האט א גאר חשובע גאון וואס‬ ‫שטארק משתעשע געווען‪ ,‬עד כדי כך אז ער האט‬ ‫‪71‬‬ ‫ער האט איבער געלאזט זיינע הייליגע ספרים און‬ ‫וואלט געווען גאר פאסיג פאר זיי‪ ,‬און דאס איז‬ ‫שו"ת‪.‬‬ ‫געווען דער גאון רבי יואל צבי ראטה זי"ע‪ ,‬דאן איז‬ ‫ער געווארן דער רב ביי זיי פאר א שטיק צייט‪.‬‬ ‫ספר בית היוצ"ר‪ ,‬שו"ת‪,‬‬ ‫דרשות בית היוצר‪,‬‬ ‫נאך אפאר יאר איז דער גאון אריבער צום‬ ‫ספר יוצר אור‪ ,‬על חנוכה‪,‬‬ ‫שטאט ברעזנא‪ ,‬דארט האט אויך דער גאון גאר‬ ‫ליקוטי בית היוצר‪.‬‬ ‫אסאך מרביץ תורה געווען און געפירט דעם שטאט‬ ‫מיט א געוואלדיגע שטארקייט און גאר אסאך אויף‬ ‫ער האט געהאט קינדער גאונים און גדולים‬ ‫געטון פאר די אידן פון שטאט‪.‬‬ ‫בתורה‪ ,‬אבער ליידער האט דער גאון מיט געמאכט‬ ‫אסאך צער גידול בנים ווען זיי זענען אלע נפטר‬ ‫זיין ממלא מקום אין שטאט ברעזנא איז‬ ‫געווארן נאך בחייו פונעם טאטן‪.‬‬ ‫געווען הגה"ק רבי אברהם בראדי בעל פרי החג‬ ‫אב"ד ברעזנא זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי משה שמעון ראטה אב"ד דיורא זי"ע‪,‬‬ ‫חתן הרבני הנגיד החסיד מוה"ר ר' מאיר יהודה‬ ‫בשנת תרמ"ד האט מען דעם גאון אויף‬ ‫פרענקעל מלעוועלעק ז"ל‬ ‫גענומען אלס רב אינעם גרויסן שטאט חוסט‪,‬‬ ‫הגה"ק רבי ישראל אפרים פישל ראטה זי"ע‪,‬‬ ‫דארט איז ער געבליבן ביז צו זיין פטירה‪ ,‬דאן איז‬ ‫הגה"ק רבי מאיר ראטה זי"ע‪,‬‬ ‫זיין נאמען געווארן מפורסם אין גאנץ אוקרינה‬ ‫הגה"ק רבי אברהם נתן יוסף ראטה זי"ע‪,‬‬ ‫אלס א גאון וגדול בתורה‪.‬‬ ‫חתנו‪ ,‬הגה"ק רבי יהושע הלוי מאנן זי"ע‪.‬‬ ‫ער האט דאן אויך אויף געשטעלט זיין גרויסע‬ ‫אבער דער גאון האט איבער געלאזט‬ ‫ישיבה וואס פון דארט זענען ארויס גדולים און‬ ‫אייניקלעך גאונים בתורה וואס האבן ממשיך‬ ‫גאונים בתורה‪ ,‬אסאך גדולי הדור האבן צו דעם‬ ‫געווען זיין שלשלת אין הרבצת התורה‪.‬‬ ‫גאון געשיקט גאר שווערע שאלות בהלכה און זיין‬ ‫פסק איז געווען אן גענומען ביי רוב גדולים בדורו‪.‬‬ ‫דער גאון האט זיין גאנץ לעבן געדינט דעם‬ ‫באשעפער מיט א תמימות און נאר געווען שקוע‬ ‫צווישן זיינע תלמידים זענען מפורסם גאר גרויסע‬ ‫בתורה‪ ,‬אויך איז ער געווען גאר שטארק דבוק אין‬ ‫גדולים בתורה ובתוכם‪.‬‬ ‫די צדיקים בדורו‪ ,‬ווערט געברענגט‪ ,‬אז בעפאר זיין‬ ‫הסתלקות האט דער גאון געזאגט בזה"ל‪" ,‬שאינו‬ ‫אחיו הגה"ק רבי מרדכי יעקב גאטליב בעל יגל יעקב‬ ‫מתאוה לו גן עדן‪ ,‬יותר גדול מהשעשועים שהיה לו‬ ‫ממישקאלץ זי"ע‪,‬‬ ‫אצל רבותיו הקדושים"‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי אליעזר דייטש בעל פרי השדה‬ ‫מבוניהאד זי"ע‪,‬‬ ‫נסתלק לגנזי מרומים י"א כסלו בשנת תרנ"ב‪,‬‬ ‫הרה"ק רבי מנחם בראדי בעל באר מנחם אב"ד‬ ‫ומנוחתו כבוד איז אין ביה"ח אין שטאט חוסט‬ ‫קאלוב זי"ע‪,‬‬ ‫סמוך ונראה צום הייליגען מהר"ם שיק זי"ע און‬ ‫הגה"ק רבי נחמן רוטנער מברעזוב זי"ע‪ ,‬הי"ד‪,‬‬ ‫דער הייליגער ערוגת הבושם זי"ע‪.‬‬ ‫הגה"ק רבי ישראל אפרים פישל ראטה מויידיצקא‬ ‫זי"ע‪,‬‬ ‫זכותו הגדול יגן עלינו‬ ‫הגה"ק רבי אליהו צבי ראטה זי"ע‪,‬‬ ‫ועל כל ישראל אמן‪.‬‬ ‫הרה"ק רבי אלימלך לאווי אב"ד טאהש זי"ע‪,‬‬ ‫מעשיות‬ ‫הגה"ק רבי אליהו הכהן כ"ץ אב"ד ראסלאוויץ זי"ע‪.‬‬ ‫דער גאון רבי יואל צבי זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז‬ ‫דער גאון האט זיך גאר שטארק אוועק געגעבן‬ ‫איינמאל ווען ער האט זיך מסתופף געווען בצלו‬ ‫פאר זיינע תלמידים און מיט א מסירת נפש אריין‬ ‫פון הרה"ק רבי ישכר דוב מבעלזא זי"ע‪ ,‬ווען דער‬ ‫געלייגט אין זיי א געוואלדיגע אהבת התורה און א‬ ‫הייליגער בעלזא רב איז געווען אין שטאט‬ ‫ברען צו עבודת השם‪.‬‬ ‫‪72‬‬ ‫גיין אין מיליטער‪ ,‬עס האט נישט געהאלפן קיין‬ ‫ראצפערט‪ ,‬האט דער הייליגער בעלזא רב געזען‪,‬‬ ‫תחנינים אדער השתדלות ביי דעם רשע‪.‬‬ ‫ווי א איד מאכט א ברכה אויף א פרי בשעת ער האט‬ ‫נאך געהאלטן דעם מעסער אין די האנט‪ ,‬און עסט‬ ‫איין טאג זענען די אידן פון שטאט אריבער‬ ‫די פרי מיט די לינקע האנט‪.‬‬ ‫צום צדיק הרה"ק רבי יואל צבי ראטה מחוסט זי"ע‪,‬‬ ‫און מזכיר געווען אז ער זאל פויעלען א ישועה פאר‬ ‫האט דער הייליגער בעלזא רב געזאגט פאר‬ ‫די אידן פונעם שטאט‪ ,‬יענעם שבת קודש‬ ‫דעם איד‪ ,‬ווען מען מאכט א ברכה איז זייער‬ ‫אינדערפרי ביים שלחן הטהור האט מען אריין‬ ‫ראדזאם צו זיצן אויב מען קען‪ ,‬און בשעת ווען מען‬ ‫געברענגט פארן צדיק די אייער מיט צוויבל‪ ,‬וואס‬ ‫מאכט די ברכה זאל מען דעם מעסער אראפלייגען‪,‬‬ ‫כמנהג צאנז האט דער צדיק אליין צעדריקט די‬ ‫און פארשטייט זיך די פרי זאל מען האלטן מיט די‬ ‫אייער מיט די צוויבל‪.‬‬ ‫רעכטע האנט‪ ,‬ווייל נאר א שוחט מעג האלטן א‬ ‫מעסער בשעת מען מאכט א ברכה‪ ,‬און ווען מען‬ ‫האט ער געפרעגט פון די אידן‪ ,‬וואס די נאמען‬ ‫געט עפעס פאר א גוי זאל מען דאס געבן מיט די‬ ‫פונעם מעיאר איז‪ ,‬האט מען געזאגט פארן צדיק‪ ,‬די‬ ‫לינקע האנט‪.‬‬ ‫נאמען פונעם מעיאר‪ ,‬דאן בשעת'ן צעדריקען די‬ ‫•••‬ ‫אייער מיט די צוויבל‪ ,‬האט דער צדיק דערמאנט‬ ‫ווי באוויסט האט דער צדיק גאר ווייניג‬ ‫דעם נאמען פונעם מעיאר און געזאגט‪" ,‬ער זאל‬ ‫גערעדט דברים של חול‪ ,‬נאר ער האט מקדיש‬ ‫צוהאקט ווערן אזוי ווי די אייער מיט צוויבל ווערט‬ ‫געווען זיין מויל פאר תורה ועבודת השם‪ ,‬איינמאל‬ ‫צוהאקט"‪.‬‬ ‫האט דער צדיק געזאגט בדרך הלצה‪ ,‬אז דאס וואס‬ ‫שטייט )קהלת ג' י"ט( " ַ‬ ‫וּמוֹתר ָה ָא ָדם ִמן ַה ְבּ ֵה ָמה‬ ‫זונטאג זענען די אידן פון שטאט געקומען מיט‬ ‫ָאיִ ן"‪ ,‬האט דער גאון געזאגט‪ ,‬אז דאס וואס א‬ ‫א שמחה און דערציילט‪ ,‬אז דער מעיאר האט‬ ‫מענטש איז מער פון א בהמה איז‪ָ " ,‬איִ ן" אז ער‬ ‫געהאט א מיתה משונה‪ ,‬ווייל שבת קודש איז ער‬ ‫האלט דאס מויל און רעדט נישט קיין סאך נאר ווען‬ ‫געגאנגען צום באן‪ ,‬און בשעת דער באן איז‬ ‫עס איז באמת וויכטיג‪.‬‬ ‫געקומען צו פארן האט זיך דער מעיאר אויס‬ ‫•••‬ ‫געגעליטשט און אריין געפאלן אויף די שינעס‪ ,‬און‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען זיין תלמיד‬ ‫ער איז דארט צוהאקט געווארן און גע'פגר'ט‪ ,‬די‬ ‫הרה"ק רבי מנחם בראדי בעל באר מנחם מקאלוב‬ ‫אידן האבן אויס גערעכנט די צייט און געזען‪ ,‬אז‬ ‫זי"ע איז געווארן רב אין שטאט טאהש‪ ,‬ווען זיין‬ ‫דאס איז געווען ממש יענע צייט וואס דער צדיק‬ ‫שווער דער הייליגער שרף מטאהש זי"ע איז‬ ‫האט עוסק געווען אין די אייער מיט צוויבל שבת‬ ‫נסתלק געווארן‪ ,‬האט ער דארט אויף געשטעלט א‬ ‫קודש ביים טיש‪.‬‬ ‫ישיבה‪ ,‬און כדי צו מחזק זיין די ישיבה‪ ,‬האט אים‬ ‫•••‬ ‫זיין רבי הרה"ק רבי יואל צבי מחוסט זי"ע אריבער‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫געשיקט א מנין בחורים וואס זאלן דארט גיין‬ ‫בית היוצר זי"ע איז געווען א קינד פון בלויז פיר יאר‬ ‫לערנען‪ ,‬און מיט דעם האט ער געגרינדעט זיין‬ ‫אלט ‪ ,‬איז ער געזעסן ביים טאטנ'ס טיש ביים סדר‬ ‫ישיבה‪.‬‬ ‫פסח ביינאכט‪ ,‬און ווען דער טאטע האט געזונגען‬ ‫•••‬ ‫דעם זמר "אדיר הוא"‪ ,‬און ער איז אנגעקומען צו די‬ ‫הגה"צ רבי אברהם שלמה כ"ץ אב"ד ריסקעווע‬ ‫ווערטער "חסיד הוא"‪ ,‬האט דאס קינד געפרעגט‬ ‫זי"ע האט דערציילט‪ ,‬בשם זיין טאטן הגה"צ רבי‬ ‫מיט א תמימות‪" ,‬אויב דער אייבערשטער איז א‬ ‫אליהו הכהן כ"ץ אב"ד ראסלאוויץ זי"ע וואס איז‬ ‫חסיד‪ ,‬פארוואס זאגט ער נישט "ויצמח פורקניה‬ ‫געווען א תלמיד מובהק פונעם גאון רבי יואל צבי‬ ‫ויקרב משיחיה"‪.‬‬ ‫ראטה זי"ע‪ ,‬אז איינמאל איז געווען א שטאט נישט‬ ‫ווייט פון חוסט‪ ,‬וואס די אידן פונעם שטאט האבן‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז יארן שפעטער האט זיין‬ ‫גאר אסאך געליטן פונעם מעיאר וואס האט אויס‬ ‫אייגענער זון‪ ,‬רבי משה שמעון‪ ,‬אים געפרעגט די‬ ‫געטיילט גרויסע צרות פאר די אידן‪ ,‬אויך האט ער‬ ‫זעלבע קשיא‪ ,‬און דער בית היוצר האט‬ ‫גע'רודפ'ט אז די בחורים און יונגעלייט זאלן מיזן‬ ‫‪73‬‬ ‫גאטליעב איז אמאל געפארן אין וועג‪ ,‬און אינמיטן‬ ‫געענטפערט‪" ,‬דער אייבערשטער גייט נאך דעם‬ ‫דער נאכט איז ער דורכגעפארן די שטאט‬ ‫רוב פון דער וועלט‪ ,‬און דער רוב זענען נאך נישט‬ ‫קאמאדע‪.‬‬ ‫קיין חסידים – דערפאר פארהאלט זיך די גאולה"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫פלוצלינג הערט ער א געוויין פון איינע פון די‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען דער הייליגער‬ ‫הייזער‪ ,‬ער איז צוגעגאנגען נענטער‪ ,‬און דערזען‬ ‫בית היוצר זי"ע איז געווען א קינד פון זעקס יאר‬ ‫ווי רבי שמעון‪ ,‬דער טאטע פונעם הייליגען בית‬ ‫אלט‪ ,‬איז ער שווער קראנק געווארן‪ ,‬און די‬ ‫היוצר‪ ,‬זיצט אויף דער ערד און זאגט תיקון חצות‬ ‫דאקטוירים האבן שוין אויפגעגעבן האפענונג צו‬ ‫מיט טרערן‪ ,‬עס האט אים אזוי געפאלן די מראה‪,‬‬ ‫ראטעווען דעם קינד‪ ,‬און זיין מאמע די צדקת מרת‬ ‫אז ער איז אריין צו אים און געזאגט‪ ,‬אז ער וויל זיך‬ ‫ציפערל ע"ה‪ ,‬איז אריין אין בית המדרש‪ ,‬זיך‬ ‫משדך זיין מיט אים – און אזוי איז טאקע געווען‪,‬‬ ‫געשטעלט ביים ארון הקודש‪ ,‬און געזאגט‪" ,‬אויב‬ ‫און נאך דער חתונה איז דער בית היוצר געזעסן‬ ‫ס'איז חלילה ארויס א גזירה אויף מיין קינד‪ ,‬בין איך‬ ‫עטליכע יאר אויף קעסט ביים שווער‪.‬‬ ‫גרייט זיך צו טוישן מיט אים און אים אוועקגעבן‬ ‫•••‬ ‫מיינע יארן"‪.‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער בית‬ ‫היוצר זי"ע איז אמאל געפארן צוזאמען מיט זיין‬ ‫דערציילט מען‪ ,‬אז גלייך דערנאך איז דאס‬ ‫ידיד נאמן‪ ,‬דעם הייליגן אמרי שפר מדאראג זי"ע‪,‬‬ ‫קינד געזונט געווארן‪ ,‬און אין דער זעלבער צייט‬ ‫אויף א נסיעה צום הייליגען בעלזער רב זי"ע‪,‬‬ ‫איז די מאמע קראנק געווארן און נפטר געווארן‪,‬‬ ‫אונטערוועגנס האט דער בית היוצר געוויזן פארן‬ ‫און ער איז געבליבן א יתום‪ ,‬אבער ער האט זיך‬ ‫הייליגען אמרי שפר א טאבאק‪-‬פושקע פון ארץ‬ ‫נישט צעבראכן‪ ,‬נאר ער איז געוואקסן העכער און‬ ‫ישראל‪ ,‬פון קופת רבי מאיר בעל הנס‪ ,‬וואס ער וויל‬ ‫העכער אין תורה און יראת שמים‪ ,‬און דורך די‬ ‫געבן אלס מתנה פארן הייליגען בעלזער רב‪.‬‬ ‫געוואלדיגע מסירת נפש פון זיין מאמע די צדקת‪,‬‬ ‫איז דער קינד אויסגעוואקסן דער הייליגער בית‬ ‫האט דער דאראגער רב געזאגט‪" ,‬אזוי ווי איך‬ ‫היוצר זי"ע‪ ,‬איינע פון די גרעסטע גדולים בתורה‬ ‫קען דיך‪ ,‬אז דו האסט אזוי ליב ארץ ישראל‪ ,‬גלייב‬ ‫בדורו‪.‬‬ ‫איך נישט אז דו וועסט דאס קענען אוועקגעבן מיטן‬ ‫•••‬ ‫גאנצן הארץ"‪ ,‬האט דער הייליגער בית היוצר‬ ‫מען האט דערציילט‪ ,‬אז אין דער ישיבה פון‬ ‫געענטפערט‪" ,‬פונדעסטוועגן וועל איך עס געבן‬ ‫אונגוואר איז דער הייליגער בית היוצר זי"ע געווען‬ ‫מיטן גאנצן הארץ פארן רבין"‪ ,‬ווען זיי זענען אריין‬ ‫דער יונגסטער פון די תלמידים‪ ,‬אבער דער‬ ‫צום הייליגען בעלזער רב‪ ,‬און ער האט אים‬ ‫הייליגער מהר"ם א"ש זי"ע האט אים באזונדער‬ ‫איבערגעגעבן די מתנה‪ ,‬האט דער בעלזער רב‬ ‫ליב געהאט צוליב זיין התמדה און פרישות‪.‬‬ ‫גלייך געפרעגט‪ ,‬ווי מיט א וואונדער‪" ,‬גיבסטו דאס‬ ‫אוועק אלס מתנה גמורה און מיטן גאנצן הארץ?"‪.‬‬ ‫און מ'דערציילט‪ ,‬אז דער רבי דער הייליגער‬ ‫•••‬ ‫מהר"ם א"ש פלעגט זיך שטעלן הינטער דער טיר‪,‬‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער‬ ‫צו הערן ווי דער בחור יואל צבי זאגט פרייטאג‬ ‫צאנזער רב זי"ע האט געהאט א באזונדערע‬ ‫צונאכטס שיר השירים בדחילו ורחימו‪ ,‬און דער רבי‬ ‫ליבשאפט צום הייליגען צדיק רבי יואל צבי מחוסט‬ ‫האט אויך הנאה געהאט צו זען ווי ער טאנצט‬ ‫זי"ע‪ ,‬און דער הייליגער צאנזער רב פלעגט מיט‬ ‫שמחת תורה מיט דער תורה‪ ,‬ווי ער האט זיך ממש‬ ‫אים עסן פון איין שיסל‪ ,‬און ער האט אים גערופן‬ ‫צוגעקלעבט צו די תורה מיט א אמתע אהבת‬ ‫נאכן נאמען פון זיין רבי'ן‪" ,‬ר' מאיר'לס תלמיד"‪.‬‬ ‫התורה‪.‬‬ ‫•••‬ ‫און דער הייליגער צדיק רבי ישעי'לע‬ ‫עס ווערט דערציילט ביי די תלמידים פונעם‬ ‫מקערעסטיר זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז איינמאל איז‬ ‫הייליגען בית היוצר זי"ע‪ ,‬ווי אזוי עס איז צושטאנד‬ ‫דער הייליגער בית היוצר געווען אין צאנז‪ ,‬און‬ ‫געקומען די שידוך פונעם גאון רבי יואל צבי בעל‬ ‫מ'האט אים גערופן צו עסן די נאכטמאל מיטן‬ ‫בית היוצר מחוסט זי"ע‪ ,‬דער גאון רבי יעקב‬ ‫‪74‬‬ ‫אבער נאכן שיעור האט זיך איינער פון די‬ ‫צאנזער רב‪ ,‬די טיר איז געווען פארמאכט עטליכע‬ ‫תלמידים דערמאנט‪ ,‬אז היינט איז דאך י"ד מנחם‬ ‫שעה‪ ,‬און ווען ער איז ארויס‪ ,‬האבן די חסידים אים‬ ‫אב‪ ,‬דער יארצייט פונעם אך פרי תבואה דער‬ ‫ארומגענומען און געבעטן ער זאל זיי דערציילן‬ ‫הייליגער ליסקער רב זי"ע‪ ,‬האט ער זיך שטארק‬ ‫וואס ער האט געלערנט פון זייער רבי'ן‪ ,‬האט ער‬ ‫געפרייט און געזאגט‪" ,‬איך האב פארגעסן אז היינט‬ ‫געענטפערט מיט זיין גרויס ענוה‪" ,‬איך האב‬ ‫איז מיין רבי'נס יארצייט – איז ער אליין געקומען‬ ‫געלערנט פון אים ווי הייליג דער רבי איז‪ ,‬אז ער קען‬ ‫מיך דערמאנען"‪ ,‬און גלייך האט ער געהייסן‬ ‫עסן מיט אן "עבריין" )א בעל עבירה( פון איין שיסל‬ ‫ברענגען ברוינפן און לעקעך פאר אלע תלמידים‪,‬‬ ‫און ס'שאדט אים גארנישט"‪ ,‬און דער בית היוצר‬ ‫לכבוד די גרויסע יארצייט פון זיין הייליגען רבין‪.‬‬ ‫האט געמיינט זיך אליינס‪.‬‬ ‫•••‬ ‫•••‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז דער הייליגער בית‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז נאך די הסתלקות‬ ‫היוצר זי"ע פלעגט קומען עטליכע שבתים א יאר‬ ‫פונעם הייליגען צאנזער רב זי"ע‪ ,‬איז דער‬ ‫צום הייליגען אמרי שפר מדאראג זי"ע‪ ,‬און מוצאי‬ ‫הייליגער בית היוצר געפארן צו דער ערשטער‬ ‫שבת זענען זיי געזעסן און גערעדט אין דברי‬ ‫יארצייט‪ ,‬זיך משתטח צו זיין אויפן ציון‪ ,‬ווען ער איז‬ ‫קדושה ביז שפעט ביינאכט‪.‬‬ ‫אריין אין בית המדרש‪ ,‬האט ער געהערט ווי צוויי‬ ‫יונגעלייט רעדן צווישן זיך‪ ,‬און איינער פון זיי צוויי‪,‬‬ ‫אמאל מוצאי שבת איז אריינגעקומען ר'‬ ‫וואס האט נישט געהאט קיין קינדער‪ ,‬זאגט צום‬ ‫מענדל מלמד און געזאגט אז זיין זון איז שוואך‪,‬‬ ‫חבר‪" ,‬דער רב זי"ע האט מיר צוגעזאגט א קינד‪,‬‬ ‫האט אים דער הייליגער אמרי שפר געזאגט‪ ,‬ער‬ ‫אבער דער רב איז שוין נישט דא"‪.‬‬ ‫זאל אים געבן טרינקען צוקער‪-‬וואסער‪ ,‬דער‬ ‫מלמד ר' מענדל איז נאך געשטאנען דארט‪ ,‬און‬ ‫ווי ער האט געהערט די ווערטער‪ ,‬איז דער בית‬ ‫האט געהערט ווי דער אמרי שפר זאגט צום בית‬ ‫היוצר אויפגעשפרונגען און געזאגט‪" ,‬אויב דער‬ ‫היוצר‪" ,‬איך האב נאר געטון וואס עס שטייט אין‬ ‫הייליגער רב האט צוגעזאגט – וועט עס זיכער‬ ‫דער תורה‪" ,‬וברך את מימך"‪ ,‬און דערנאך‪,‬‬ ‫מקוים ווערן!"‪ ,‬און אזוי איז געווען‪ ,‬יענעם יאר איז‬ ‫"והסירותי מחלה"‪.‬‬ ‫ביי דעם איד געבוירן געווארן א קינד‪ ,‬אבער דאס‬ ‫•••‬ ‫איז געווען די געוואלדיגע אמונת צדיקים וואס דער‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז דער הייליגער בית‬ ‫צדיק האט געהאט אין זיין גרויסן רבין דער‬ ‫היוצר זי"ע האט אמאל געזאגט צום הייליגען אמרי‬ ‫הייליגער צאנזער רב זי"ע‪.‬‬ ‫שפר מדאראג זי"ע‪ ,‬אז עס דאכט זיך אים אז ער איז‬ ‫•••‬ ‫נאר געקומען אויף דער וועלט צוליב מצות תפילין‪,‬‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז אמאל‪ ,‬זונטאג‬ ‫ווייל ווען דער הייליגען בית היוצר זי"ע האט‬ ‫אינדערפרי‪ ,‬ווען דער הייליגער בית היוצר זי"ע‬ ‫געהערט‪ ,‬אז ס'איז דא א "בתים‪-‬מאכער" א ירא‬ ‫האט געדאוונט מיט די תלמידים‪ ,‬האט ער נאך‬ ‫שמים‪ ,‬אדער א סופר מיט מער הידורים‪ ,‬האט ער‬ ‫חזרת הש"ץ געוויזן דעם בעל תפילה‪ ,‬ער זאל זאגן‬ ‫נישט גערוט‪ ,‬און נישט געשוינט קיין טירחא און‬ ‫קדיש און נישט זאגן קיין תחנון‪ ,‬אלע האבן זיך‬ ‫הוצאות‪ ,‬ביז ער האט זיך געקויפט תפילין פון‬ ‫געוואונדערט‪ ,‬אבער קיינער האט זיך נישט‬ ‫יענעם סופר‪.‬‬ ‫געטרויט צו פרעגן‪.‬‬ ‫דער הייליגער קדושת יום טוב מסיגוט זי"ע‬ ‫שפעטער‪ ,‬ביים שיעור‪ ,‬האט מען אים‬ ‫האט עדות געזאגט‪ ,‬אז ער האט געזען ביים‬ ‫געפרעגט פשט פארוואס ער האט נישט געוואלט‬ ‫הייליגען בית היוצר זי"ע א גאנצן שאנק פול מיט‬ ‫זאגן קיין תחנון‪ ,‬האט ער געענטפערט‪" ,‬איך ווייס‬ ‫פרשיות תפילין‪ ,‬און ער האט אים אנגערופן "חד‬ ‫אליין נישט‪ ,‬אבער מיין רבי‪ ,‬דער הייליגער ליסקער‬ ‫בדרא" אין הידור מצוה‪ ,‬און יעדן פרימארגן האט ער‬ ‫רב זי"ע‪ ,‬האט זיך מיר באוויזן און געהייסן נישט‬ ‫אזוי געבענקט צו לייגן תפילין‪ ,‬אז ס'האט‬ ‫זאגן תחנון‪ ,‬איך ווייס נישט פארוואס – אפשר מיינט‬ ‫אויסגעזען ווי ער לייגט זיי צום ערשטן מאל‪ ,‬און‬ ‫ער אז איך זאל זונטאג נישט זאגן תחנון‪ ,‬ווי ער האט‬ ‫דער אמרי שפר האט אים דאן געענטפערט‪,‬‬ ‫זיך געפירט ביים לעבן"‪.‬‬ ‫‪75‬‬ ‫א חתן מיטן בית היוצר'ס אייניקל‪ ,‬און ס'איז שוין‬ ‫"ס'דאכט זיך מיר‪ ,‬איר זענט געקומען אויף דער‬ ‫געווען צייט צו באשטימען די חתונה‪ ,‬איז דער נדן‬ ‫וועלט צוליב אלע מצוות‪ ,‬ווייל איר זענט מהדר אין‬ ‫נאך נישט געווען באצאלט‪.‬‬ ‫אלעם"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫איז זיין טאטע הגאון רבי יצחק אהרן שווארץ‬ ‫עס ווערט דערציילט‪ ,‬אז ווען א ארימאן איז‬ ‫זי"ע‪ ,‬געפארן חנוכה צום בית היוצר צו מאנען דעם‬ ‫געקומען צו אים ערב שבת‪ ,‬האט ער אים‬ ‫נדן‪ ,‬ווען דער טאטע איז צוריק געקומען‪ ,‬האט ער‬ ‫איינגעלאדנט צו די סעודות‪ ,‬און ער פלעגט צוזאגן‪,‬‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז מ'האט באשטימט די חתונה‪ ,‬ווען מען‬ ‫"וואס קען מיר שאטן? מיט קידוש און הבדלה קען‬ ‫האט דעם טאטן געפרעגט‪" ,‬און וואס איז מיטן‬ ‫איך דיך מוציא זיין‪ ,‬לחם משנה קען איך אייך אויך‬ ‫נדן?"‪ ,‬האט דער טאטע גענטפערט מיט התפעלות‪,‬‬ ‫מוציא זיין‪ ,‬און איך געב דיר א כזית אדער א כביצה‪,‬‬ ‫"איך בין אזוי נתפעל געווארן פון זיין עבודה ביים‬ ‫און פלייש און פיש דארפן נישט האבן קיין שיעור"‪.‬‬ ‫הדלקת נר חנוכה‪ ,‬אז איך האב פארגעסן צו רעדן‬ ‫פונעם נדן"‪.‬‬ ‫אבער ווען די ארימעלייט זענען אנגעקומען‬ ‫•••‬ ‫צו אים אין שטוב‪ ,‬איז זייער שמחה געווען גאר‬ ‫עס האט דערציילט זיין זון דער גאון רבי משה‬ ‫גרויס‪ ,‬ווען מ'האט פאר זיי מכבד געווען מיט פלייש‬ ‫שמעון אב"ד דיורע זי"ע‪ ,‬אז ער איז אמאל געווען‬ ‫און פיש און אלע מעדנים גענוג און נאך‪ ,‬און א‬ ‫ביים הייליגען צאנזער רב אויף שבועות‪ ,‬און דער‬ ‫באזונדערן כוס פאר קידוש און לחם משנה פאר‬ ‫רבי האט אים געהייסן דערמאנען א נאמען פון די‬ ‫יעדן איינעם‪ ,‬ווי ביי א מלך!‪ ,‬און זיין אייניקל‪ ,‬דער‬ ‫משפחה‪ ,‬ער האט דערמאנט זיין טאטן‪ ,‬זיין מאמע‬ ‫גאון רבי אליהו צבי ראש ישיבה אין איהעל‪ ,‬האט‬ ‫און געשוויסטער‪ ,‬און אויף אלע האט דער צאנזער‬ ‫דאס מסביר געווען‪ ,‬אז דער זיידע האט מורא‬ ‫רב אוועק געמאכט ווי נישט די נאמען מיינט ער‪,‬‬ ‫געהאט פאר דעם וואס די גמרא זאגט )ב"מ פג‪" (.‬אז‬ ‫ביז ער האט דערמאנט זיין ווייב‪ ,‬מרים חנה בת‬ ‫ווען מ'לאדענט איין א איד‪ ,‬קען מען אפילו מיט א‬ ‫פיגא פעסל‪ ,‬האט דער צאנזער רב געבענטשט און‬ ‫סעודת שלמה נישט יוצא זיין"‪ ,‬דערפאר האט ער‬ ‫געזאגט‪" ,‬השי"ת זאל איר שיקן א רפואה שלימה"‪.‬‬ ‫פארויס געמאכט א תנאי‪.‬‬ ‫•••‬ ‫ער האט זיך שטארק געוואונדערט‪ ,‬ווייל ער‬ ‫עס ווערט געברענגט‪ ,‬אז יעדן טאג חנוכה‪ ,‬פון‬ ‫האט דאך דאס ווייב איבערגעלאזט אין שטוב‬ ‫חצות היום און ווייטער‪ ,‬האט ער זיך פארנומען‬ ‫געזונט‪ ,‬אבער ווען ער איז אהיימגעקומען‪ ,‬האט זי‬ ‫מיט די הכנות צום הדלקת נר חנוכה‪ ,‬ער האט‬ ‫דערציילט‪ ,‬אז גלייך ווען יום טוב איז אריין איז זי‬ ‫פארמאכט די טיר און זיך מתבודד געווען מיטן‬ ‫קראנק געווארן‪ ,‬און זי האט געזאגט‪" ,‬אויב ער איז‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער האט אליין צוגעגרייט די מנורות‬ ‫א רבי‪ ,‬זאל ער טראכטן אז די ווייבער פון די חסידים‬ ‫און די פתילות‪ ,‬און ארומגעשטעלט אלע זיינע‬ ‫זאלן זיין געזונט"‪ ,‬און לפלא פאמעלעך איז זי‬ ‫חשובע כלים ארום דער מנורה‪.‬‬ ‫אינגאנצן געזונט געווארן‪ ,‬און אויפן זון רבי משה‬ ‫שמעון‪ ,‬וואס איז ליידער נסתלק געווארן יונג‪ ,‬האט‬ ‫דער צדיק דער הייליגער בית היוצר זי"ע האט‬ ‫דער הייליגער דברי חיים אמאל געזאגט‪" ,‬דאס‬ ‫אנגעצונדן צוויי מנורות מיט איין ברכה‪ ,‬איינע ביים‬ ‫הייסט א אויסגעארבעטער יונגערמאן"‪.‬‬ ‫טפח הסמוך לפתח‪ ,‬ווי דער אריז"ל‪ ,‬און איינע אויפן‬ ‫פענצטער‪ ,‬ווייל אזוי האט זיין רבי דער הייליגער‬ ‫מהר"ם א"ש זי"ע זיך געפירט‪ ,‬און ער האט נישט‬ ‫געוואלט טוישן קיין מנהג פון זיין רבי'ן‪ ,‬און די‬ ‫תלמידים האבן געזאגט‪" ,‬ווער ס'האט נישט געזען‬ ‫זיין שמחה ביי דער מצוה‪ ,‬האט נישט געזען קיין‬ ‫שמחה אין זיין לעבן"‪.‬‬ ‫•••‬ ‫דער גאון רבי אליעזר שווארץ דומ"ץ שאראש‪-‬‬ ‫פאטאק זי"ע האט דערציילט‪ ,‬אז ווען ער איז געווען‬ ‫‪76‬‬