gilyoines.com

לב שומע · Lev Shomea

שבוע: ויצא (2026-11-16)

לב שומע · Lev Shomea — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

הטקסט של גיליון זה

‫אידיש‬ ‫ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'‬ ‫‪020 81917000‬‬ ‫[‪]ex3,1.11.1‬‬ ‫'שגיאות מי יבין' ‪ -‬אי אפשר לבר בלא תבן‬ ‫בבקשה‪ ,‬המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע‬ ‫למו''ל למען יתוקן אי''ה‬ ‫להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל‬ ‫‪levshomeya@gmail.com‬‬ ‫סדר ועימוד‪:‬‬ ‫א‪ .‬י‪ .‬גרינוואלד ‪)972( 054-8494370‬‬ ‫ניקוד‪ :‬ישראל פויגל ‪)972( 054-8435096‬‬ ‫תוכן הענינים‬ ‫ג‪‬מי‪‬ת‬ ‫מ‪‬תר‪‬ת א‪ִ ְ ַ ‬‬ ‫ְ‬ ‫‪‬בגד ‪  ‬‬ ‫לל‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬ד‬ ‫לאכל ‪ ‬‬ ‫לח‪   ‬‬ ‫ונת‪ ‬לי ‪ ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫ע‪‬ל‪  ‬‬ ‫ה‪‬א ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ה‬ ‫‪‬כלית צ‪ ‬‬ ‫מיט‪   ‬‬ ‫ה‪‬ה ‪  ‬‬ ‫ע‪‬ל‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ע‪‬ל‪  ‬‬ ‫ה‪‬א ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ו‬ ‫יעקב ‪ ‬‬ ‫נחלת ‪  ‬‬ ‫‪ ‬‬ ‫הס‪‬ק‪‬ת ‪ ‬‬ ‫‪‬מ‪‬עט ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ו‬ ‫‪‬‬ ‫הר‪‬אה ‪‬את ‪ ‬‬ ‫ה‪‬לד ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬ז‬ ‫‪ ‬‬ ‫‪‬אשייד‪   ‬‬ ‫אלעמאל ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬י‬ ‫לכת ‪   ‬‬ ‫הצנע ‪ ‬‬ ‫‪  ‬‬ ‫‪‬‬ ‫ה‪‬יע‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬י‬ ‫דערגרייכ‪ ‬גאר‬ ‫געלט ‪  ‬‬ ‫‪‬מע‪ ‬קע‪ ‬מיט ‪ ‬‬ ‫רחל‬ ‫מאמע ָ ֵ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫מאמע ‪ ‬‬ ‫רחל ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יא‬ ‫וו‪‬רנ‪‬ת פ‪  ‬‬ ‫‪‬די ‪  ‬‬ ‫נסי‪‬נ‪‬ת פ‪  ‬‬ ‫רחל ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬יב‬ ‫‪‬די ‪ ‬‬ ‫רחל ‪ ‬‬ ‫אמנ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ‬יג‬ ‫‪‬א‪‬לה ‪‬איז ‪‬אי‪ ‬זכ‪‬ת פ‪  ‬‬ ‫‪‬די ‪ ‬‬ ‫‪‬אדייט פ‪   ‬‬ ‫ותרנ‪‬ת ‪ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .‬טו‬ ‫‪‬דער ‪ ‬‬ ‫‪‬‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫ד‬ ‫ו‪‬צא‬ ‫‪‬ר‪‬ת ַ ֵ ֵ‬ ‫ָָ ַ‬ ‫ג‪‬מי‪‬ת‬ ‫מ‪‬תר‪‬ת א‪ִ ְ ַ ‬‬ ‫ְ‬ ‫ה‪‬א ‪ְ ַ ְ ִ ‬‬ ‫הס‪‬ק‪‬ת‬ ‫ע‪‬ל‪ָ ַ ‬‬ ‫יעקב – ָ‬ ‫ה‪‬א ‪ַ ְ ַ ‬‬ ‫נחלת ַ ֲ ֹ‬ ‫ע‪‬ל‪ָ ַ ‬‬ ‫‪‬כלית צ‪ָ ‬‬ ‫מיט‪ִ ְ ַ ‬‬ ‫ה‪‬ה – ִ ְ‬ ‫‪ָ ‬‬ ‫ע‪‬ל‪ֶ ַ ‬‬ ‫אלעמאל ‪ֶ ‬מע‪ֶ ‬קע‪ִ ‬מיט ֶ ְ‬ ‫געלט‬ ‫‪‬אשייד‪ָ ֶ ַ ‬‬ ‫לכת – ַ ֵ ְ‬ ‫ה‪‬לד ‪ַ ֵ ְ ֵ ‬‬ ‫הצנע ֶ ֶ‬ ‫‪‬מ‪‬עט ‪ֶ ָ ‬‬ ‫הר‪‬אה ֶאת ַ ָ‬ ‫ְ ָ‬ ‫ה‪‬יע‪‬‬ ‫ֶ‬ ‫דערגרייכ‪ָ ‬גאר‬ ‫ֶ ֵ ְ‬ ‫'מאד'‬ ‫‪á‬דל ְ ֹ‬ ‫האי‪ְ Ł‬וג‪ַ 'õ‬עד ִ‪é‬י ָ ַ‬ ‫ו‪ç‬ג‪â‬ל ָ ִ‬ ‫)כו יג( ַ ִ ְ ַ‬ ‫לל‪) ‬כח כ(‬ ‫‪‬בגד ִ ְ ֹ‬ ‫לאכל ֶ ֶ‬ ‫לחם ֶ ֱ ֹ‬ ‫ונתן ִלי ֶ ֶ‬ ‫ְַָ‬ ‫געלט‪ֶ ,‬ער ִאיז‬ ‫אסא‪ְ ֶ ü‬‬ ‫געהאט ַ ַ‬ ‫יצחק ָהאט ֶ ַ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫אבינ‪ä‬‬‫יעקב ָ ִ‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ה ַאז ַ ֲ ֹ‬ ‫ִמיר ֶ ֶ‬ ‫געפ‪ä‬נען ִאין ִדי ַ ְ ָ‬ ‫מדר‪Ł‬‬‫‪Ł‬טייט ִאין ִ ְ ָ‬ ‫זייער ֵריי‪ִ ,ü‬ווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫געווען ֵ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫געווארן ִמיט ַא‬ ‫גע‪Ł‬אנקן ֶ ָ ְ‬ ‫ִאיז ֶ ָ ְ ְ‬ ‫א‪õ‬מרים‬ ‫‪Ł‬הי‪ִ ְ ä‬‬ ‫חנין‪ַ :‬עד ֶ ָ‬ ‫ר‪à‬י ָ ִ‬‫אמר ַ ִ‬ ‫)רבה סד ז( ָ ַ‬ ‫א‪õ‬יסער ִדי‬‫ֶ‬ ‫רייכט‪ä‬ם‪.‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ֵ ְ‬‫געוואלדיגע ְ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫‪ä‬זהב‪Łֶ õ‬ל‬ ‫כס‪ָ ְ õï‬‬ ‫ולא ַ ְ‬ ‫יצחק ְ ֹ‬ ‫‪ï‬רד‪õ‬תיו ֶ‪Ł‬ל ִ ְ ָ‬‫זבל ִ ְ ָ‬ ‫ֶֶ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען פ‪ä‬ן ֵזיין‬‫ֶ‬ ‫יר‪Łä‬ה ָוואס ֶער ָהאט ַ‬ ‫ְ ָ‬ ‫אז‪õ‬יפיל‬ ‫געהאט ַ ִ‬ ‫יצחק ָהאט ֶ ַ‬ ‫אבימל‪ָ ְ ִ ,ü‬‬ ‫ֲִ ֶ ֶ‬ ‫פארדינט ָגאר‬ ‫אליין ַ ְ ִ ְ‬‫יצחק‪ָ ,‬האט ֶער ַ ֵ‬ ‫טאטע ִ ְ ָ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫פעלדער‪,‬‬‫זיינע ֶ ְ ֶ‬ ‫פעלדער‪ַ ,‬אז ִדי ְ‪Ł‬מ‪ä‬ץ פ‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫פארמעגן‪.‬‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ַא ְ ֶ‬ ‫אבימל‪'ü‬ס‬ ‫ווערד ִווי ֲ ִ ֶ ֶ‬ ‫געווען ֶמער ֶ ְ‬ ‫זענען ֶ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫געפ‪ä‬נען‬ ‫יעקב ֶ ֶ‬ ‫זיל‪à‬ער‪ .‬א‪ä‬ן ֵ‪à‬יי ַ ֲ ֹ‬ ‫גאלד א‪ä‬ן ִ ְ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫גע‪à‬ענט‪Ł‬ט‬ ‫זענען ֶ ֶ ְ ְ ְ‬ ‫הקד‪Łõ‬ים ֶ ֶ‬‫ִדי ָאב‪õ‬ת ַ ְ ִ‬ ‫ו‪ç‬פרץ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט )ל מג( ַ ִ ְ ֹ‬ ‫‪õô‬רה ְ ֵ ְ‬ ‫ִמיר ַאז ֶדער ָ‬ ‫רייכט‪ä‬ם‪àֵ .‬יי‬ ‫געווארן ִמיט ְגר‪õ‬יס ֵ ְ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫צאן ַר‪õà‬ת‬ ‫ויהי ל‪ֹ õ‬‬ ‫מאד' ַ ְ ִ‬ ‫'מאד ְ ֹ‬ ‫האי‪ֹ ְ Ł‬‬ ‫ִָ‬ ‫‪õô‬רה )יג ב(‬ ‫ָ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין‬ ‫אבינ‪ֵ ְ ä‬‬ ‫אברהם ָ ִ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫וחמרים‪ֹ ֲ ַ ,‬‬ ‫יעקב‬ ‫‪ä‬גמ‪ê‬ים ַ ֲ ִֹ‬ ‫ועבדים ְ ַ ִ‬ ‫‪Łä‬פח‪õ‬ת ַ ֲ ָ ִ‬ ‫ְ ָ‬ ‫‪ä‬ב‪å‬הב‪,‬‬ ‫‪éà‬סף ַ ָ ָ‬ ‫‪ëà‬קנה ַ ֶ ֶ‬ ‫'מאד' ַ ִ ְ ֶ‬ ‫‪é‬בד ְ ֹ‬‫ואברהם ָ ֵ‬ ‫ְ ַ ְָ ָ‬ ‫לבן‪ ,‬א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ֶדעם ָהאט‬ ‫געאר‪à‬עט ֵ‪à‬יי ָ ָ‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫גאלד א‪ä‬ן‬ ‫אסא‪ְ ָ ü‬‬ ‫געהאט ַ ַ‬ ‫אברהם ָהאט ֶ ַ‬ ‫ַ ְָ ָ‬ ‫געלט‪ .‬א‬ ‫אסא‪ְ ֶ ü‬‬ ‫פארדינט ַ ַ‬ ‫ֶער ַ ְ ִ ְ‬ ‫יצחק‬ ‫‪õô‬רה א‪õ‬יף ִ ְ ָ‬‫זאגט ִדי ָ‬‫ִזיל‪à‬ער‪ַ .‬אז‪õ‬י א‪õ‬י‪ְ ָ ü‬‬ ‫ְֶ‬ ‫א‪ .‬מע‪ ‬זעט אז וויבאלד יעקב האט אזוי שווער געארבעט ביי לב‪ ,‬או‪ ‬לב‪ ‬האט אי‪ ‬כסדר‬ ‫אפגענארט‪ ,‬ער האט אפגעמאכט מיט אי‪ ‬אז נאר די שעפלע‪ ‬וואס גייע‪ ‬געבויר‪ ‬ווער‪‬‬ ‫מיט פינטלע‪ ‬גיע‪ ‬געהער‪ ‬צו יעקב‪ ,‬שטייט אי‪ ‬פסוק )לא יב( כי ראיתי את כל אשר לב‪ ‬עושה‬ ‫ל‪ ,‬די רבונו של עול‪ ‬האט געזע‪ ‬ווי לב‪ ‬פאפט אויס יעקב‪ ,‬האט הקב"ה אי‪ ‬עקסטער‬ ‫באלוינט או‪ ‬די סטאדעס שא‪ ‬האב‪ ‬געבויר‪ ‬נאר געפינטלטע או‪ ‬געפלעקטע שעפלע‪ .‬אי‪‬‬ ‫ילקוט )פרשת וישלח רמז קלב( ווערט אויסגערעכנט די צאל פו‪ ‬די שא‪ :‬צע‪ ‬מיליא‪ ‬זיב‪ ‬או‪‬‬ ‫צוואנציג טויזענט או‪ ‬צוויי הונדערט סטאדעס שא‪ ,‬או‪ ‬פיל פו‪ ‬דינסט‪ ,‬קנעכט‪ ,‬או‪ ‬אייזלע‪,‬‬ ‫או‪ ‬נא‪ ‬פיל מער‪.‬‬ ‫ה‬ ‫לב שומע ‪ ‬מותרות או‪ ‬גשמיות‬ ‫‪à‬רענגט ַאר‪õ‬יס ֶדער‬ ‫‪à‬ח‪ç‬י )כח כ( ְ ֶ ְ ְ‬ ‫ֶדער ַ ֵ‬ ‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫‪‬כלית‬ ‫מיטן ַ ְ ִ‬ ‫ה‪‬ה ‪ְ ִ ‬‬ ‫ע‪‬לם ַ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫יעקב‪ָ ,‬וואס ֶער ָהאט‬ ‫גר‪õ‬יסקייט פ‪ä‬ן ַ ֲ ֹ‬ ‫ְ ְֵ‬ ‫ה‪‬א‬ ‫ע‪‬לם ַ ָ‬ ‫צ‪‬ם ָ‬ ‫מ‪õ‬תר‪õ‬ת‪ֶ ,‬ער ָהאט‬ ‫גע‪à‬עטן ַפאר ֵקיין ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫אבינ‪ä‬‬ ‫יעקב ָ ִ‬ ‫וויסן ַאז ַ ֲ ֹ‬ ‫א‪à‬ער ִ ְ‬ ‫ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫‪â‬ארפן ָ ֶ‬ ‫זיל‪à‬ער‪,‬‬ ‫גאלד א‪ä‬ן ִ ְ ֶ‬ ‫גע‪à‬עטן ַפאר ֵקיין ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫געז‪ä‬כט א‪ä‬ן‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ‬ ‫זעל‪à‬סט ָהאט ָ‪â‬אס ִ ְ‬ ‫ֶ ְ ְ‬ ‫קליידער‪ַ .‬אז‪õ‬י‬‫ָנאר ְ‪à‬ל‪õ‬יז ַפאר ְ‪à‬ר‪õ‬יט א‪ä‬ן ְ ֵ ֶ‬ ‫גע‪à‬עטן‬ ‫אדר‪à‬ה‪ֶ ,‬ער ָהאט ֶ ֶ ְ‬ ‫געוואלט‪ָ ַ ְ ַ ,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫טראץ‬ ‫ה‪ë‬ל‪ָ ü‬וואס ְ ָ‬‫‪Ł‬למה ַ ֶ ֶ‬‫א‪õ‬י‪ֶ ü‬זען ִמיר ֵ‪à‬יי ְ ֹ ֹ‬ ‫לחם‬‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ַאז ֶער ִוויל ְ‪à‬ל‪õ‬יז ֶ ֶ‬‫פ‪ä‬נעם ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫גאלד א‪ä‬ן‬ ‫א‪õ‬צר‪õ‬ת פ‪ä‬ן ָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫געהאט‬ ‫ֶער ָהאט ֶ ַ‬ ‫לל‪ Łà‬א‪ä‬ן‬ ‫‪ä‬בגד ִ ְ ֹ‬ ‫עסן‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫קענען ֶ ְ‬‫לאכ‪õ‬ל ְ‪à‬ר‪õ‬יט צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ֱֶ‬ ‫קעניגריי‪ִ ,ü‬מיט ִפיל‬ ‫הערליכער ֶ ִ ְ ֵ‬ ‫זיל‪à‬ער‪ַ ,‬א ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫אנט‪ä‬ן‪ֶ .‬ער ָהאט ִ ְ‬ ‫קענען ָ ְ‬‫קלייד צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫ַא ְ ֵ‬ ‫גע‪à‬עטן פ‪ä‬ן‬ ‫געלט‪ָ ,‬דא‪ָ ü‬האט ֶער ָנאר ֶ ֶ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫פעלט‬ ‫זאכן ָוואס ֶ ְ‬ ‫אי‪à‬ריגע ַ ְ‬ ‫געוואלט ֵקיין ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶ ָ ְ‬ ‫‪ôô‬ן ִלי‬‫וע‪Ł‬ר ַאל ִֽ ֶ‬‫השי"ת )משלי ל ח( ֵרא‪ֶ ֹ ָ Ł‬‬ ‫געדארפט‬ ‫וויפיל ֶער ָהאט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט א‪õ‬יס‪ .‬א‪õ‬יף ִ ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵקיין‬ ‫ח‪ñ‬י ִגי‪ִ à‬מי‪ְ ִ ü‬‬ ‫לחם ֻ ִֽ‬ ‫הטריפני ֶ ֶ‬ ‫ַ ְִ ִֵ‬ ‫גע‪à‬עטן‪ .‬ב‬ ‫אז‪õ‬יפיל ָהאט ֶער ֶ ֶ ְ‬ ‫לע‪à‬ן‪ ,‬א‪õ‬יף ַ ִ‬ ‫צ‪ä‬ם ֶ ְ‬ ‫די רמב"‪) ‬פי"ג הלק שכירות ה"ז( לערנט ארויס פו‪ ‬דע‪ ‬וכ‪ ‬חייב לעבד בכל כחו א‪ ‬ארבעטער‬ ‫דאר‪ ‬זיי‪ ‬געטריי צו זיי‪ ‬בעל הבית‪ ,‬או‪ ‬ארבעט‪ ‬מיט זיי‪ ‬גאנצ‪ ‬כח‪ .‬שהרי יעקב הצדיק אמר‬ ‫כי בכל כחי עבדתי את אביכ‪ ,‬לפיכ‪ ‬נטל שכר זאת א‪ ‬בעול‪ ‬הזה שנאמר )בראשית ל‪‬מג(‬ ‫'ויפר‪ ‬האיש מאד מאד' וויבאלד יעקב אבינו האט געארבעט פאר לב‪ ‬מיט א‪‬‬ ‫איבער‪‬געגעבנקייט מיט אלע זיינע כוחות‪ ,‬האט ער זוכה געווע‪ ‬צו ווער‪ ‬זייער ריי‪.‬‬ ‫ב‪ .‬ביי איינער פו‪ ‬די נסיעות ווע‪ ‬רביה"ק מסאטמאר זי"ע איז געפאר‪ ‬אויפ‪ ‬שי‪ ‬פו‪ ‬אמעריקא‬ ‫קיי‪ ‬אר‪ ‬ישראל‪ ,‬זענע‪ ‬געווע‪ ‬אסא‪ ‬איד‪ ‬וואס האב‪ ‬כסדר אויפגעהאלט‪ ‬דער רבי מיט‬ ‫אלע סארט‪ ‬שאלות או‪ ‬שמועס‪ ,‬די גבאי‪ ‬פונע‪ ‬רבי'‪ ‬זי"ע האב‪ ‬באמערקט ווי ס'שטערט‬ ‫פאר‪ ‬רבי'‪‬‬‫דער רבי פו‪ ‬אנגיי‪ ‬מיט זיי‪ ‬געווענליכע שטייגער‪ ,‬האב‪ ‬זיי פארגעשלאג‪ ‬א פלא‪ַ ‬‬ ‫צו ארויס דינגע‪ ‬א קליינע קאבינע אינע‪ ‬שי‪ ,‬וואס האט קוי‪ ‬געקאסט פינע‪ ‬הונדערט‬ ‫דאללער‪ ,‬זיי האב‪ ‬גע'טענה'ט מיט רעכט "וויבאלד דער רבי האט דא‪ ‬מיטגעברענגט הונדערט‬ ‫טויזנט דאללער צו טייל‪ ‬פאר די מוסדות או‪ ‬פאר עניי אר‪ ‬ישראל‪ ,‬לאמיר אראפ נעמע‪ ‬פינע‪‬‬ ‫הונדערט דאללער‪ ,‬או‪ ‬דער רבי וועט האב‪ ‬מנוחה א‪ ‬קיי‪ ‬שטערונגע‪ ‬די איבריגע וואכ‪ ‬דא‬ ‫אינע‪ ‬שי‪."‬‬ ‫האט דער רבי זי"ע געזאגט "וואס וועל אי‪ ‬טו‪ ‬ווע‪ ‬אי‪ ‬וועל קומע‪ ‬קיי‪ ‬אר‪ ‬ישראל או‪ ‬א‪‬‬ ‫אלמנה וועט קומע‪ ‬מי‪ ‬בעט‪ ‬אפאר דאללער צו קענע‪ ‬איינקויפ‪ ‬אביסעלע ברויט‪ ,‬וועל אי‪‬‬ ‫איר זאג‪" ‬אנטשולדיג אי‪ ‬האב שוי‪ ‬נישט קיי‪ ‬געלט‪ ,‬אי‪ ‬האב געדארפט די געלט פאר א‪‬‬ ‫עקסטערע צימער אויפ‪ ‬וועג אינע‪ ‬שי‪ ,"‬וואספארא פני‪ ‬איז דאס‪ ,‬ווי אזוי קע‪ ‬אי‪ ‬נוצ‪‬‬ ‫געלט פאר מיי‪ ‬באקוועמליכקייט‪ ‬ווע‪ ‬איד‪ ‬האב‪ ‬נישט די מינומי‪ ‬פאר זייערע לעב‪."...?‬‬ ‫מע‪ ‬דערציילט אז סו‪ ‬ימיו פו‪ ‬רביה"ק מסאטמאר זי"ע האט מע‪ ‬צוגעבויט א קרא‪] ‬סינק[‬ ‫אינע‪ ‬צימער פונע‪ ‬רבי כדי עס זאל זיי‪ ‬לייכטער פאר‪ ‬רבי'‪ ‬זי"ע‪ ,‬או‪ ‬נישט דארפ‪ ‬א גאנצע‬ ‫צייט ארויס גיי‪ ‬פו‪ ‬צימער זי‪ ‬וואש‪ ‬די הענט‪ ,‬ווע‪ ‬דער רבי האט דאס באמערקט האט עס‬ ‫אי‪ ‬זייער וויי געטא‪ ,‬ער האט געזאגט "מע‪ ‬וואלט געקענט מיט די געלט‪ ,‬מהנה זיי‪ ‬איד‪‬‬ ‫וואס מוטשענע‪ ‬זי‪ ‬פאר פרנסה"‪.‬‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫ו‬ ‫יעקב‬ ‫‪à‬אפא‪ê‬ן ַ ֲ ֹ‬ ‫אליפז ָהאט ַ ַ ְ‬ ‫אפ‪ֶ äê‬ווען ֱ ִ ַ‬ ‫ֲִ‬ ‫‪ïŁ‬ייז ִמי‪ִ ü‬מיט ְ‪à‬ר‪õ‬יט צ‪ä‬‬ ‫רייכט‪ä‬ם‪ָ ,‬נאר ְ ֵ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫אנטלאפן‬ ‫א‪õ‬יפן ֶוועג ֶווען ֶער ִאיז ַ ְ ְ ָ ְ‬ ‫ְ‬ ‫מארי‪ü‬‬‫‪à‬ח‪ç‬י ִאיז ַ ֲ ִ‬ ‫ר‪à‬נ‪ֵ ַ ְ ä‬‬‫עסן‪ .‬א‪ä‬ן ֶדער ַ ֵ‬ ‫קענען ֶ ְ‬‫ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬גער‪õ‬י‪à‬ט ֵזיין‬ ‫ְ‬ ‫ע‪ł‬ו‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ‬ ‫‪à‬ר‪ä‬דער ֵ ָ‬ ‫פ‪ä‬ן ֵזיין ְ ֶ‬ ‫מ‪õ‬תר‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫ְ‬ ‫ענין פ‪ä‬ן‬‫אי‪à‬ער ֶדעם ִ ְ ָ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫‪á‬ע‪à‬עטן‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫פארמעגן‪ָ ,‬האט ֶער ִ ְ‬ ‫גאנצע ַ ֶ ְ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫‪à‬הן‪ַ ,‬עד‬ ‫מ‪õ‬אסת ָ ֶ‬‫ֶֶ‬ ‫ה‪õô‬רה‬ ‫ענדיגט צ‪éִ :ä‬י ַ ָ‬ ‫ְִֶ ְ‬ ‫צ‪ä‬ריק‬‫ִ‬ ‫אי‪à‬ער‪‬טער‪ַ ,‬אז ֶער ָזאל‬‫ֶ‪â‬ער ֵ ֶ ְ ֶ‬ ‫ה‪ë‬ל‪ִ ü‬די ָ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫אפ‪ִ äê‬מן ַ ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬תן ֲ ִ‬‫ָ‬ ‫ֶ ִ ְַ‬ ‫‪ôŁ‬מנע‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ֶער‬ ‫רייכט‪ä‬ם‪ְ ָ ,‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ֵזיין ֵ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ַ‬ ‫פירט‬‫איינער ָוואס ִ ְ‬ ‫פאר'מיא‪ä‬ס'ט ִזי‪ִ ü‬מיט ֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ַ ְ ִ‬ ‫אליפז‬ ‫איידער ֱ ִ ַ‬ ‫‪á‬עלט ֵ ֶ‬ ‫אסאך ֶ ְ‬ ‫פארמאגט ַ ַ‬ ‫ָהאט ַ ָ ְ‬ ‫‪à‬אניצט ִזי‪ü‬‬‫מ‪õ‬תר‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער ַ ִ ְ‬ ‫ִזי‪ ü‬א‪õ‬יף ִמיט ְ‬ ‫‪á‬ע‪à‬עטן ְ‪à‬ל‪õ‬יז‬ ‫‪à‬אר‪õ‬י‪à‬ט‪ָ ,‬האט ֶער ֶ ֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ָהאט ִאים ַ‬ ‫קעניג ָוואס‬ ‫אפ‪ַ äê‬א ֶ ִ‬ ‫ה‪å‬ה‪ִ ֲ ,‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫‪ô‬או‪õ‬ת ָ‬ ‫ִמיט ַ ֲ‬ ‫לל‪ָ ,Łà‬נאר א‪õ‬יף ָוואס ֶער‬ ‫‪ä‬בגד ִ ְ ֹ‬ ‫לאכל ֶ ֶ‬‫לחם ֶ ֱ ֹ‬ ‫ֶֶ‬ ‫הא‪à‬ן ַא‬ ‫מלך ִאיז צ‪ְ ָ ä‬‬ ‫סדר ַפאר ַא ֶ ֶ‬ ‫ֶדער ֵ ֶ‬ ‫גע‪â‬ארפט‪.‬‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫‪õô‬רה‬ ‫‪ï‬אלאץ‪ָ ,‬דא‪ָ ü‬האט ִדי ָ‬ ‫‪ï‬ראכט א‪ä‬ן ַא ַ ַ‬ ‫ְַ ְ‬ ‫יר‪à‬ה ל‪õ‬‬ ‫לא ְַ ֶ‬ ‫קעניג )דברים יז טז( ֹ‬ ‫אנגעזאגט ַא ֶ ִ‬ ‫ָ ְֶ ָ ְ‬ ‫אלעס‬‫וויסן‪ַ ,‬אז ַ ֶ‬‫‪Ł‬טענדיג ִ ְ‬ ‫ִמיר ַ ְ ְ‬ ‫דארפן ָ‪â‬אס ְ ֶ ְ ִ‬ ‫געמאסטן‬ ‫דארף ֵזיין ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ל‪ä‬קס‪ä‬ס ַ ְ‬ ‫ס‪ä‬סים ֵזיין ְ‬ ‫ִ‬ ‫פארמאגן ִצי ָ‪â‬אס ִאיז‬ ‫ָוואס ִמיר ַ ָ ְ‬ ‫‪à‬אשיידענע ֶוועג‪ .‬ג‬ ‫א‪õ‬יף ַא ַ ֵ ֶ ֶ‬ ‫יעדע ַזא‪ַ ü‬א‬ ‫אסאך‪ָ ,‬האט ֶ ֶ‬ ‫א‪â‬ער ַ ַ‬‫א‪à‬יסל ָ ֶ‬ ‫ֲִ ְ‬ ‫נ‪ä‬צן ָוואס ֶמען‬ ‫געוויסע ְ‬ ‫סי‪à‬ה‪ֶ ,‬עס ִאיז ָ‪â‬א ַא ֶ ִ ֶ‬‫ִ ָ‬ ‫ע‪õ‬לם‬ ‫עניני ָ‬‫אלע ִ ְ ָ ֵ‬‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען צ‪ֶ ä‬דעם‪ֶ ַ ,‬‬ ‫ֶ‬ ‫ַ‪â‬ארף‬ ‫ה‪‬א‬ ‫ע‪‬לם ַ ָ‬ ‫יעקב ‪ָ ‬‬ ‫נחלת ַ ֲ ֹ‬ ‫ְַ ַ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען צ‪ä‬‬ ‫ֶ‬ ‫דארף‬ ‫ה‪å‬ה ִאיז ָנאר ֵווייל ֶמען ַ ְ‬ ‫ֶַ‬ ‫ל‪à‬נים ‪ָ ‬דאס ִאיז ַא‬ ‫סימן ַ ָ ִ‬‫מע‪ł‬י ָאב‪õ‬ת ִ ָ‬ ‫ֲֵַ‬ ‫געמאכט צ‪ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶעס ִאיז ִ ְ‬ ‫ֶדעם‪ֶ ָ ,‬‬ ‫אייניקלע‪ ü‬פ‪ä‬ן‬ ‫א‪ä‬נז ֵ ִ ְ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ִל‪äë‬ד ָוואס‬ ‫הא‪à‬ן ֶדערפ‪ä‬ן‪.‬‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫ֲָ ָ‬ ‫יעקב‪:‬‬ ‫לערנען פ‪ä‬ן ַ ֲ ֹ‬ ‫דארפן ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס ֶ ְ ֶ‬ ‫יעקב ַ ְ ְ‬ ‫ֲַ ֹ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ֶ‬ ‫ה‪å‬ה ֵגייט ִ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫‪ô‬א‪õ‬ת ָ‬ ‫ַאז ַ ֲ‬ ‫‪‬מ‪‬עט‬ ‫הס‪‬ק‪‬ת ְ ָ‬ ‫ְְִַ‬ ‫פארקערטער‬ ‫צוויי ַ ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ס'איז ְ ֵ‬ ‫ה‪à‬א‪ִ ְ ,‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ִמיט ָ‬ ‫ה‪ì‬פ‪ Ł‬ג כה‪,‬‬ ‫ח‪õàŁ‬ן ַ ֶ ֶ‬ ‫ה‪ê‬בב‪õ‬ת ַ ַ‬ ‫)‪Ł‬ער ֶ ְ‬ ‫ח‪õ‬בת ַ ְ ָ‬ ‫ַ‬ ‫ֶדער‬ ‫ה‪à‬א‪,‬‬‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ָ ä‬‬ ‫זאכן‪ .‬א‪õ‬י‪ִ à‬וויל ֶמען ֶ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ַאז ִלי‪à‬‬ ‫שער אהבת ה' פרק ז'( ְ ֵ ְ‬ ‫לע‪à‬ן צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ֶדער‬ ‫אמת'ע ֶ ְ‬ ‫לע‪à‬ן ַאן ֱ ֶ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ה‪à‬א ִאיז ַא‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫ה‪å‬ה א‪ä‬ן‬‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס ָרצ‪õ‬ן‪ֶ ,‬קען ֶמען ִ ְ‬ ‫ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫צ‪ä‬זאמען ֶמען ֶקען‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ֶ‬ ‫ס‪ô‬ירה‪ֶ ,‬עס ֵגייט ִ ְ‬ ‫ְ ִ ָ‬ ‫ע‪õ‬לם‬ ‫‪ô‬א‪õ‬ת ָ‬ ‫‪ô‬ענ‪ä‬גים ִאין ַ ֲ‬ ‫הא‪à‬ן פ‪ä‬ן ִדי ַ ֲ ִ‬ ‫הנאה ָ ְ‬‫ֲָ ָ‬ ‫הזה א‪ä‬ן א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ָ‬ ‫צילן צ‪ִ ä‬לי‪ְ ָ à‬‬‫ני‪Ł‬ט ִ ְ‬‫ִ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם‬ ‫ע‪ł‬ו א‪ä‬ן ָ‬ ‫געהערט צ‪ָ ֵ ä‬‬ ‫ה‪å‬ה ֶ ֶ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬‫ה‪å‬ה‪ָ ,‬‬ ‫ֶַ‬ ‫אוו‪â‬אי‬ ‫ה‪à‬א‪ַ ַ ַ .‬‬‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין צ‪ä‬‬ ‫וועלן ָ‬‫ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫דארפן ִ ְ‬ ‫א‪ä‬נז ַ ְ ְ‬ ‫יעקב‪ְ .‬‬ ‫געהערט צ‪ֹ ֲ ַ ä‬‬ ‫ה‪à‬א ֶ ֶ ְ‬ ‫ַָ‬ ‫וועלט ָוואס ֶמען‬ ‫לע‪à‬ן ִמיר ִאין ַא ֶ ְ‬ ‫געוויס ֶ ְ‬ ‫ֶ ִ‬ ‫ע‪õ‬לם‬ ‫‪ô‬ענ‪ä‬גי ָ‬ ‫אלע ַ ֲ ֵ‬ ‫הא‪à‬ן פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫ז‪ä‬כן צ‪ָ ָ ֲ ä‬‬‫ְ‬ ‫זאכן‪,‬‬ ‫ה‪å‬ה'דיגע ַ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ ִ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען צ‪ä‬‬ ‫ֶ‬ ‫דארף‬ ‫ַ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫אלעס ָוואס ֶמען ְ‪à‬ר‪õ‬י‪ָ ü‬יא ָ ְ‬ ‫ה‪å‬ה‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ֶַ‬ ‫דארף‬ ‫‪Ł‬טרע‪à‬ן' ַ ְ‬ ‫'ווילן א‪ä‬ן ְ ְ ֶ ְ‬‫עיקר ִ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ִ ָ‬ ‫ֶָ‬ ‫צ‪ä‬פרידן ִמיט ִדי‬‫צילן צ‪ֵ ä‬זיין ְ ִ ְ‬ ‫דארפן ִמיר ִ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם‬ ‫הא‪à‬ן ָ‬ ‫ה‪à‬א‪ִ ,‬לי‪ְ ָ à‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ֵזיין ָנאר א‪õ‬יף ָ‬ ‫דארף‪.‬‬ ‫מינימ‪ä‬ם ָוואס ֶמען ַ ְ‬ ‫ִ ִ‬ ‫ג‪ .‬דער רבינו בחיי איז מסביר אז שלמה המל‪ ‬האט געבעט‪ ‬אז ער וויל נישט קיי‪ ‬רייכקייט‬ ‫או‪ ‬אוי‪ ‬נישט קיי‪ ‬ארימקייט‪ ,‬ווייל ביידע איז א נסיו‪ ‬וואס קע‪ ‬שטער‪ ‬דע‪ ‬מענטש צו‬ ‫דינע‪ ‬השי"ת‪ ,‬ער וויל נאר 'לח‪ ‬חקי' ברויט וואס מע‪ ‬דאר‪ ‬אוי‪ ‬צו לעב‪ ,‬גענוג צו קענע‪‬‬ ‫לעב‪ ‬א‪ ‬קיי‪ ‬שטערונגע‪.‬‬ ‫ז‬ ‫לב שומע ‪ ‬מותרות או‪ ‬גשמיות‬ ‫דארף‪ֶ ,‬ער‬‫מענט‪ָ Ł‬האט ָוואס ֶער ַ ְ‬ ‫ב‪ֶ õ‬ווען ַא ֶ ְ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫ה‪à‬א ֵגייט ִ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫צילן א‪õ‬יף ָ‬ ‫הזה א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ֶַ‬ ‫אי‪à‬ריגע‬ ‫מאדעס א‪ä‬ן ִ ְ ִ ֶ‬ ‫אלע ָ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנא‪ֶ ַ ü‬‬ ‫ל‪õ‬יפט ִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‪.‬‬ ‫ַ ֶ‬ ‫לע‪à‬ט ֶער‬‫ני‪Ł‬ט א‪õ‬יס‪ַ ,‬דאן ֶ ְ‬ ‫פעלט ִ ְ‬‫זאכן ָוואס ֶ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫ה‪å‬ה ִווי‬‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫עניני ָ‬ ‫אלע ִ ְ ָ ֵ‬ ‫ֶמען ָזאל ָ ְ ְ‬ ‫אנק‪ä‬קן ַ ֶ‬ ‫דרייט‬‫צ‪ä‬פרידנקייט‪ֵ ,‬זיין ָקא‪ֵ ְ ï‬‬ ‫ר‪ä‬היג‪ִ ,‬מיט ַא ְ ִ ְ ְ ֵ‬ ‫ִ‬ ‫מעדעצין‬ ‫נעמען ַא ֶ ֶ ִ‬ ‫דארף ֶ ֶ‬ ‫איינער ָוואס ַ ְ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫‪ô‬ענ‪ä‬גים ווא‪ ä‬א‪ä‬ן‬ ‫אלע ַ ֲ ִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאר‪ä‬ם ִאין ַ ֶ‬ ‫ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫מענט‪Ł‬‬ ‫‪à‬יטער‪ֶ ,‬דער ֶ ְ ְ‬ ‫ז‪õ‬יער א‪ä‬ן ִ ֶ‬ ‫ָוואס ִאיז ֶ‬ ‫זאכן ָוואס‬‫‪Ł‬אפן ָנא‪ ü‬א‪ä‬ן ָנא‪ְ ַ ü‬‬ ‫ָוואס ֶער ֶקען ַ ְ‬ ‫נעמט ֶעס‬ ‫מעדעצין‪ְ ֶ ,‬‬ ‫נעמען ֶדער ֶ ֶ ִ‬ ‫דארף ֶ ֶ‬ ‫ָוואס ַ ְ‬ ‫לע‪à‬ט‬ ‫מענט‪ְ ֶ Ł‬‬ ‫גע‪Ł‬מאק‪ֶ .‬ווען ַא ֶ ְ ְ‬ ‫ֶזען א‪õ‬יס ֶ ְ ַ‬ ‫פארקערט ֶער‬ ‫הא‪à‬ן ֶדערפ‪ä‬ן‪ְ ֶ ְ ַ ,‬‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ָ ָ ֲ ä‬‬‫ִ ְ‬ ‫צ‪ä‬פרידן ִמיט‬ ‫פאר‪Ł‬טאנד ַאז ֶער ִאיז ְ ִ ְ‬ ‫ִמיט ַא ַ ְ ְ ַ ְ‬ ‫מעדעצין ָנאר ֶער ִאיז‬ ‫ני‪Ł‬ט ִלי‪ֶ à‬דער ֶ ֶ ִ‬ ‫ָהאט ִ ְ‬ ‫נאכיאגן‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ ָ ְ‬ ‫דארף ִ ְ‬‫ָוואס ֶער ָהאט א‪ä‬ן ֶער ַ ְ‬ ‫ווערן‬ ‫‪é‬די צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫נעמען ְ ֵ‬ ‫געצווא‪ä‬נגען ָדאס צ‪ֶ ֶ ä‬‬‫ְֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫דעמאלטס ִאיז‬ ‫ער‪Ł‬ט ֶ ָ ְ ְ‬ ‫זאכן‪ְ ְ ֶ ,‬‬‫אי‪à‬ריגע ַ ְ‬ ‫אלע ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶַ‬ ‫‪Ł‬נעל‬ ‫נעמט ֶער ֶעס ְ ֶ‬ ‫דערפאר ֶ ְ‬‫א‪õ‬יסגעהיילט‪ַ ֶ ,‬‬ ‫ְֶ ֵ ְ‬ ‫אלעס ִאיז‬ ‫צ‪ä‬פרידן‪ֶ ַ ,‬‬ ‫ר‪ä‬היג א‪ä‬ן ְ ִ ְ‬ ‫טאקע ִ‬ ‫ֶער ַ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן פ‪ä‬ן ֶדעם‪.‬‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫ָאן ֲ ָ ָ‬ ‫פעלט ִאים‪.‬‬ ‫גארני‪Ł‬ט ֶ ְ‬‫ִאים ג‪ä‬ט‪ְ ִ ָ ,‬‬ ‫ק‪ä‬מט צ‪ä‬‬ ‫לע‪à‬ן ֶווען ֶעס ְ‬ ‫א‪ä‬נז ֶ ְ‬ ‫דארפן ְ‬ ‫ַאז‪õ‬י ַ ְ ְ‬ ‫ה‪‬לד‬ ‫הר‪‬אה ֶאת ַ ָ‬ ‫ָ ֶ‬ ‫ה‪å‬ה‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫עניני ָ‬‫הא‪à‬ן פ‪ä‬ן ִ ְ ְ ֵ‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫ַָָ‬ ‫איינער ָוואס‬ ‫איינפאלן ַפאר ֵ ֶ‬ ‫ֶעס ֶקען ֵ ְ ַ ְ‬ ‫אוודאי ִאיז‬ ‫ג‪Ł‬מי‪õ‬ת‪ַ ַ ַ .‬‬ ‫אלע ַ ְ ִ‬ ‫ליגן ִאין ַ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫געלט ַא‬ ‫אי‪à‬ריג ֶ ְ‬ ‫א‪à‬יסל ִ ְ ִ‬ ‫פארמאגט ַ ִ ְ‬ ‫ַ ְ ָ ְ‬ ‫הא‪à‬ן‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫גארני‪Ł‬ט ֲ ָ ָ‬ ‫מעגלי‪ ü‬צ‪ְ ִ ְ ָ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ ִ‬ ‫ִ ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט ָדאך ִמיך‬ ‫מח‪Ł‬בה‪ֶ :‬דער ֵ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֲַָ ָ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער‬ ‫ה‪å‬ה‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬‫עניני ָ‬ ‫אלע ִ ְ ָ ֵ‬‫‪à‬פ‪õ‬על פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ְ ֵ‬ ‫געלט‪,‬‬ ‫‪Ł‬פע פ‪ä‬ן ֶ ְ‬ ‫‪à‬רכה א‪ä‬ן ַא ֶ ַ‬ ‫געגע‪à‬ן ַא ְ ָ ָ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬טעקן א‪ä‬ן ֵזיין‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ן ְ ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ְ ֵ ְ ä‬‬ ‫ִציל ִאיז‪ְ ִ ,‬‬ ‫ְ‬ ‫ק‪õ‬יפן‬ ‫טאקע ָזאל ִאי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫פארוואס ַ ֶ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫מענט‪ָ Ł‬האט‬ ‫פארנ‪ä‬מען ִמיט ֶדעם‪ֶ .‬ווען ַא ֶ ְ ְ‬ ‫ַ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫פארוואס ָזאל ִאי‪ִ ü‬מיך ִ ְ‬ ‫'מ‪õ‬תר‪õ‬ת'‪ָ ְ ַ ,‬‬‫ְ‬ ‫צב"ש ַא ַקאר ָוואס ֶדער ִציל ֶדערפ‪ä‬ן ִאיז צ‪ä‬‬ ‫פארמעגלי‪,ü‬‬ ‫ווא‪õ‬יל‪‬גיין? ִאי‪àִ ü‬ין ָדא‪ִ ְ ֶ ְ ַ ü‬‬ ‫ֵ‬ ‫לאזן‬ ‫ָ ְ‬ ‫אנדערע‪,‬‬ ‫‪ï‬לאץ צ‪ä‬ם ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫פארן פ‪ä‬ן ֵאיין ְ ַ‬ ‫קענען ָ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫זאכן‪,‬‬ ‫אלע ִדי ַ ְ‬ ‫געלט ַפאר ַ ֶ‬ ‫ִאי‪ָ ü‬הא‪ֶ à‬גענ‪ä‬ג ֶ ְ‬ ‫נ‪ä‬צן פ‪ä‬ן ֶדער ַקאר ֵזיין ְ‪à‬ל‪õ‬יז צ‪ä‬‬ ‫דארף ֶדער ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫לע‪à‬ן ַא‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ‬ ‫פארוואס ָזאל ִאי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ִאיז ַ ְ ָ‬ ‫דארף‬ ‫‪ï‬לעצער ווא‪ֶ ä‬ער ַ ְ‬ ‫אנק‪ä‬מען ִאין ְ ֶ ֶ‬ ‫ְָ ֶ‬ ‫הנאה‬ ‫לאמיר ֲ ָ ָ‬ ‫לע‪à‬ן‪ִ ָ ,‬‬ ‫ר‪ä‬היגע ֶ ְ‬ ‫גע‪Ł‬מאקע א‪ä‬ן ִ ֶ‬ ‫ֶ ְ ַ ֶ‬ ‫‪ï‬לאץ צ‪ä‬ם‬ ‫פארן פ‪ä‬ן ֵאיין ְ ַ‬ ‫דערגרייכן‪ ,‬א‪ä‬ן צ‪ְ ָ ä‬‬ ‫ֶ ְ ְֵ ְ‬ ‫זאכן‪,‬‬ ‫ה‪å‬ה'דיגע ַ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ ִ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫אלע‬‫הא‪à‬ן פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫געמאכט ַפאר‬‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶעס ִאיז ִ ְ‬ ‫צווייטן‪ֶ ָ ,‬‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫‪ïŁ‬ענדן‬ ‫‪Ł‬יינע ה‪õ‬יז א‪ä‬ן ְ ֶ ְ ְ‬ ‫‪õà‬יען ַא ֵ ֶ‬ ‫לאמיר ִזי‪ֶ ü‬‬ ‫ָ ִ‬ ‫דערפ‪ä‬ן‪,‬‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ְ‬ ‫הנאה ָ ְ‬ ‫‪Ł‬ווא‪õ‬יל‪‬טאג א‪ä‬ן צ‪ָ ָ ֲ ä‬‬ ‫ָ‬ ‫ְ‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫אסא‪ְ ֶ ü‬‬ ‫ַַ‬ ‫‪à‬אנ‪ä‬צן ִמיט‬ ‫א‪ä‬נז צ‪ִ ä‬זי‪ְ ַ ü‬‬ ‫ערל‪õ‬י‪à‬ט ְ‬ ‫‪õô‬רה ֶ ְ ְ‬ ‫ִדי ָ‬ ‫וויפיל ֶמען‬ ‫זאכן‪ָ ,‬נאר ִ ִ‬ ‫ה‪å‬ה'דיגע ַ ְ‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ֶ ִ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫מס‪à‬יר‬ ‫‪ô‬מים פרק ה( ִאיז ַ ְ ִ‬ ‫ח‪ç‬ים ְ ַ‬ ‫)‪ł‬פת ָ ִ‬ ‫ֶדער ָ ֵ‬ ‫חפץ ַ ִ‬ ‫נ‪õ‬יטיגט ִזי‪ִ ü‬אין ֶדעם‪ .‬ד‬ ‫ִ ְ‬ ‫ה‪ç‬צר‬ ‫עצת ַ ֵ ֶ‬‫טראכטן ַאז‪õ‬י ִאיז ֲ ַ‬ ‫ַאז צ‪ְ ְ ַ ְ ä‬‬ ‫ערגסטער ַזא‪ָ ü‬וואס ַא‬‫ווי‪à‬אלד ֶדער ֶ ְ ְ ְ ֶ‬ ‫הרע‪ְ ַ ִ ,‬‬‫ַָ‬ ‫מ‪Ł‬לי )טז יז( ט‪õ‬ב‬ ‫זאגט ִאין ִ ְ ֵ‬ ‫ה‪ë‬ל‪ְ ָ ü‬‬‫‪Ł‬למה ַ ֶ ֶ‬ ‫ְ ֹ ֹ‬ ‫‪à‬ר‪ä‬חנ‪äç‬ת א‪ä‬ן ֵסיי‬ ‫מענט‪ֶ Ł‬קען ָנאר ט‪ä‬ן ֵסיי ְ ָ ִ‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫‪ä‬מה‪ä‬מה‬ ‫מא‪õ‬צר ָרב ְ ָ‬ ‫‪à‬יראת ה' ֵ ָ‬ ‫מעט ְ ִ ְ ַ‬ ‫ְַ‬ ‫ד‪ .‬יעדער מענטש קע‪ ‬זי‪ ‬אליי‪ ‬פארהער‪ ‬מיט די אלע זאכ‪ ,‬א מענטש קע‪ ‬זי‪ ‬פרעג‪" ‬האב‬ ‫אי‪ ‬דער קאר וכדו' מי‪ ‬צו באדינע‪ ‬פאר מיינע צרכי‪ ,‬אדער גאר פארקערט‪ ,‬אי‪ ‬באדי‪‬‬ ‫אי‪ ?‬ווע‪ ‬עס פאסירט א קרא‪ ‬בי‪ ‬אי‪ ‬אויס מענטש‪ ,‬אדער דער עיקר איז אז עס ארבעט?‪"...‬‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫ח‬ ‫קלאר ַאז ָוואס‬ ‫ֶמען ֶזעט ֶעס ָדא‪ָ ְ ü‬‬ ‫‪à‬רייטע‬ ‫לע‪à‬ן‪ַ ,‬א ְ ֵ ֶ‬ ‫אנהיי‪à‬ן ֶ ְ‬ ‫‪à‬ג‪Ł‬מ‪äç‬ת ִאיז צ‪ְ ֵ ְ ָ ä‬‬ ‫ְַ ְ ִ‬ ‫זיינע‬ ‫גי‪à‬ט ָנא‪ֶ ֵ ü‬‬ ‫ֶמער ֶמען ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאז א‪õ‬י‪ֶ à‬מען‬ ‫מיינט ִ ְ‬ ‫סארט ֶלע ְ‪à‬ן‪ֶ .‬עס ֵ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אלס ֶמער א‪ä‬ן‬ ‫‪à‬אקוועמליכקייטן‪ִ ,‬וויל ֶמען ַ ְ‬ ‫ַ ְֶ ְ ִ ְֵ ְ‬ ‫קאסטן‪,‬‬ ‫לאזן ָ ְ ְ‬ ‫געלט ֶמעג ֶמען ִזי‪ְ ָ ü‬‬ ‫פארדינט ֶ ְ‬ ‫ַ ְִ ְ‬ ‫מאדע‪,‬‬ ‫נייע ָ ֶ‬ ‫יעדע ֵ ֶ‬ ‫ל‪õ‬יפט ָנא‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫ְ‬ ‫ֶמער‪ֶ ,‬מען‬ ‫‪ô‬או‪õ‬ת‬ ‫זיינע ַ ֲ‬ ‫מענט‪ֵ Ł‬גייט ָנא‪ֶ ֵ ü‬‬ ‫ֵווייל ֶווען ַא ֶ ְ ְ‬ ‫פרי‪Ł‬‬ ‫דארף ֶמען ִזי‪ ü‬פ‪ä‬ן ְ ִ‬ ‫‪Ł‬טיק ֵצייט ַ ְ‬ ‫יעדער ְ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫האנדלט ִזי‪ֵ ü‬איין‬‫‪à‬יסל א‪ä‬ן ַ ְ ְ ְ‬ ‫אפל‪ָ ä‬נאר ַא ִ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫זאכן‪ֵ ,‬ווייל ָוואס ֶמען‬ ‫נייע ַ ְ‬ ‫איינהאנדלען ֵ ֶ‬ ‫ֵ ְַ ְְ ֶ‬ ‫ווערט ֶער ָ‪äŁï‬ט‬ ‫זאכן‪ְ ֶ ,‬‬‫‪Ł‬יינע ַ ְ‬ ‫טייערע א‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ֵ ֶֶ‬ ‫אלט"‪ֶ ,‬עס ִאיז‬ ‫יעצט ִאיז ‪õŁ‬ין "צ‪ְ ַ ä‬‬ ‫ָהאט ֶ ְ‬ ‫זייער‬ ‫געפאנגען ִאין ַא ֵקייט ָוואס ִאיז ֵ ֶ‬ ‫ֶ ַ ְֶ‬ ‫א‪ï‬עטיט‬ ‫מאדע‪ִ ,‬די ַ ֶ ִ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶדער ָ ֶ‬ ‫‪õŁ‬ין ֶמער ִ ְ‬ ‫וויפיל ֶער‬‫דערפ‪ä‬ן‪ִ ִ ,‬‬ ‫‪Ł‬ווער ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס צ‪ֶ ä‬זען ֶ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫אנגערייצט‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫גאנצע ֵצייט ֶמער ָ ְ ֶ ֵ ְ‬ ‫ווערט ַא ַ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵזיין‬‫קיינמאל ִ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ֶוועט ֶער ֵ ְ ָ‬ ‫ֶוועט ָנאר ָ ְ‬ ‫ה‪ä‬נגעריג ַפאר‬ ‫ווערט ֶמער א‪ä‬ן ֶמער ְ ֶ ִ‬ ‫ֶמען ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬טענדיג ֶוועט ֶער‬ ‫צ‪ä‬פרידן א‪ä‬ן ַזאט‪ִ ְ ֶ ְ ,‬‬ ‫ְִ ְ‬ ‫ה‪å‬ה‪ .‬ה‬‫ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫עניני ָ‬ ‫ָנא‪ֵ ְ ְ ִ ü‬‬ ‫אפ‪äê‬‬ ‫צ‪ä‬ק‪õ‬יפן‪ִ ֲ .‬‬ ‫ְ‬ ‫טראכטן ָוואס ָנא‪ֶ ü‬ער ֶקען‬ ‫ְַ ְ ְ‬ ‫לע‪à‬ן‬ ‫געלט א‪ä‬ן ֶ ְ‬‫‪ïŁ‬ענדן ֶ ְ‬ ‫ֶווען ֶמען ֵ ְ‬ ‫היי‪à‬ט ָאן ְ ֶ ְ ְ‬ ‫קליידער ֶוועט‬ ‫‪Ł‬יינע ְ ֵ ֶ‬ ‫אסא‪ֶ ֵ ü‬‬ ‫ֶער ָהאט ‪õŁ‬ין ַ ַ‬ ‫ח‪ç‬ים – ַאז‬‫חפץ ַ ִ‬ ‫–זאגט ֶדער ָ ֵ‬ ‫‪à‬אקוועם ָ ְ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫‪à‬אגניגען ִמיט ֶדעם‪ֶ ,‬ער ֶוועט‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ִ ֶ‬‫ֶער ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫איינער ָוואס‬ ‫פאר‪Ł‬טעלן‪ִ ,‬ווי ֵ ֶ‬ ‫ֶמען ָזאל ִזי‪ְ ֶ ְ ְ ָ ü‬‬ ‫טייערע‪,‬‬ ‫‪Ł‬ענערע א‪ä‬ן ֵ ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ָנא‪ֶ ֶ ֶ ü‬‬ ‫וועלן ָ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪à‬רייט א‪ä‬ן ֵריי‪ ,ü‬א‪ä‬ן פ‪ä‬ן‬ ‫זייער ְ ֵ‬ ‫געלע‪à‬ט ֵ ֶ‬ ‫ָהאט ֶ ֶ ְ‬ ‫ווערן ֵווייל ֶער‬‫ני‪Ł‬ט ַזאט ֶ ְ‬ ‫קיינמאל ֶוועט ֶער ִ ְ‬ ‫ֵ ְָ‬ ‫גע‪ïŁ‬עניגט‬ ‫ווידער ֶ ְ ֶ ִ ְ‬‫רייכט‪ä‬ם ָהאט ֶער ִ ֶ‬‫ְגר‪õ‬יס ֵ ְ‬ ‫געווארן ִאין ֶדער ֵקייט‬ ‫געכא‪ï‬ט ֶ ָ ְ‬ ‫אריין ֶ ַ ְ‬‫ִאיז ַ ֵ‬ ‫‪õŁ‬פט‬ ‫ֵ‬ ‫מל‪ä‬כה‪ָ ,‬האט ִאים ֶדער‬ ‫אינעם ְ ָ‬‫ִ ֶ‬ ‫'מ‪õ‬תר‪õ‬ת'‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫ר‪ä‬פט ִזי‪ü‬‬ ‫ָוואס ְ‬ ‫ה‪.‬דער חפ‪ ‬חיי‪ ‬האט געהאט א‪ ‬אייניקל ‪ ‬א‪ ‬איידע‪ ‬פו‪ ‬זו‪ ‬רבי לייב זצ"ל פו‪ ‬ביאליסטאק‬ ‫‪ ‬וואס זיי‪ ‬פרוי האט פארדינט אסא‪ ‬געלט‪ ,‬או‪ ‬זי‪ ‬געבויט א שיינע הויז‪ ,‬דער חפ‪ ‬חיי‪‬‬ ‫האט געהאט גרויס חלישות הדעת או‪ ‬ער איז נישט אריי‪ ‬דארט‪ ‬פאר א יאר צייט‪.‬‬ ‫ווע‪ ‬ס'איז פארביי געגאנגע‪ ‬א שטיק צייט‪ ,‬איז אויסגעקומע‪ ‬אז דער חפ‪ ‬חיי‪ ‬איז‬ ‫איינגעשטאנע‪ ‬דארט‪ ,‬האט ער געזע‪ ‬אז זיי‪ ‬אייניקלע‪ ‬גייע‪ ‬אנגעטו‪ ‬מיט טייערע זיידענע‬ ‫קליידער‪ ,‬האט ער געזאגט פאר זיי‪ ‬אייניקל‪" :‬עס איז ממש א שאד‪ ,‬מיט דער געלט וואלסטו‬ ‫געקענט קויפ‪ ‬דריי קליידער געמאכט פו‪ ‬קאט‪ ,‬או‪ ‬געב‪ ‬דער איבריגע געלט פאר עניי‪."‬‬ ‫בעפאר דער חפ‪ ‬חיי‪ ‬איז אהיי‪ ‬געגאנגע‪ ‬האט די בעל הבית'טע געבעט‪ ‬א ברכה פונע‪‬‬ ‫זייד‪ ,‬האט ער זי אנגעוואונטשע‪" ‬זאלסט שטענדיג האב‪ ‬ברויט צו עס‪ "‬האט זי געפרעגט‬ ‫מיט וואונדער "דאס איז דע‪ ‬א ברכה? אי‪ ‬האב דא‪ ‬ברויט‪ ,‬דער זיידע זאל בעסער‬ ‫אנוואונטשע‪ ‬אז אי‪ ‬זאל האב‪ ‬אסא‪ ‬שפייז צו עס‪ ‬מיט דער ברויט" האט דער חפ‪ ‬חיי‪‬‬ ‫געזאגט‪" :‬יא! זאלסט זי‪ ‬צוגעוואוינע‪ ‬צו עס‪ ‬נאר ברויט מיט וואס דו דארפסט‪ ,‬אזוי וועסטו‬ ‫נישט ווער‪ ‬צוגעשעפעט צו תאוות עול‪ ‬הזה וואס איז זייער שווער ארויס צו קריכ‪ ‬פו‪ ‬דע‪."‬‬ ‫דער חפ‪ ‬חיי‪ ‬האט אמאל געזאגט פאר איינער וואס האט באקומע‪ ‬א גרויסע נד‪" ,‬זיי מתפלל‬ ‫אז אויב ס'איז באשערט צו פארליר‪ ‬דע‪ ‬נד‪ ,‬זאלסטו עס גליי‪ ‬פארליר‪ "‬נא‪ ‬בעפאר דו‬ ‫געוואוינט זי‪ ‬איי‪ ‬צו לעב‪ ‬מיט מותרות‪ ,‬ווייל איינמאל מע‪ ‬פאלט אריי‪ ‬אי‪ ‬די גשמיות'דיגע‬ ‫סארט לעב‪ ,‬ווערט מע‪ ‬פארפלאנטערט או‪ ‬עס איז זייער שווער צו זי‪ ‬ארויס זעה‪ ‬דערפו‪.‬‬ ‫ט‬ ‫לב שומע ‪ ‬מותרות או‪ ‬גשמיות‬ ‫גרייט‬ ‫מענט‪ֶ Ł‬וועט ֵזיין ְ ֵ‬ ‫אא"וו‪ֶ .‬דער ֶ ְ ְ‬ ‫א‪ä‬רטייל‪ִ :‬אים‬ ‫מאדנע ְ ֵ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬טראפט ִמיט ַא ָ ְ ֶ‬ ‫ַ ְ ְָ ְ‬ ‫איידער‬ ‫ארימאן‪ִ ,‬ווי ֵ ֶ‬ ‫לע‪à‬ן ִווי ַאן ָ ִ ַ‬ ‫‪à‬עסער צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪à‬רייטער‬ ‫ה‪õ‬יעכע ְ ֵ ֶ‬ ‫ֶֶ‬ ‫לייגן א‪õ‬יף ַא‬ ‫ַאר‪õ‬יף צ‪ְ ֵ ä‬‬ ‫ה‪õ‬יכע ז‪õ‬יל ָוואס‬ ‫ֶ‬ ‫‪à‬אקוועם א‪õ‬יף ַא‬‫לע‪à‬ן ַ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫זיינע‬ ‫אלע ֵ ֶ‬ ‫דארטן ַ ֶ‬ ‫סערווירן ָ ְ ְ‬ ‫ז‪õ‬יל‪ ,‬א‪ä‬ן ִאים ֶ ְ ִ ְ‬ ‫‪Ł‬רעק ַא‬ ‫ווארפן פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫‪Ł‬אקלט ִזי‪ ,ü‬א‪ä‬ן ִזי‪ְ ְ ַ ü‬‬ ‫ָ ְ ְ‬ ‫עסן‪,‬‬ ‫ג‪ä‬טע ֶ ְ‬‫אסא‪ֶ ü‬‬ ‫‪à‬אקוועמליכקייטן‪ִ ,‬מיט ַ ַ‬ ‫ַ ְֶ ְ ִ ְֵ ְ‬ ‫צייט‪ .‬ו‬‫גאנצע ֵ‬ ‫ַ ְֶ‬ ‫‪à‬ענקלעך‬ ‫‪à‬אקוועמע ִטי‪ Ł‬א‪ä‬ן ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַא ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫ו‪ .‬פארצייטישע בני עליה האב‪ ‬שטארק געציטערט פו‪ ‬יעדער קליי‪ ‬ביסל לוקסוס‪ ,‬זיי האב‪‬‬ ‫מורא געהאט אז זיי קענע‪ ‬ווער‪ ‬צו מגושמ'דיג או‪ ‬ס'קע‪ ‬צוברענג‪ ‬צו א שטיקל הסיח‬ ‫הדעת‪ ,‬מ'קע‪ ‬פארגעס‪ ‬דער גאנצע תכלית פארוואס מ'איז דא אוי‪ ‬דער וועלט‪ .‬בפרט ביי‬ ‫אנשי ישוב היש‪ ‬פו‪ ‬ירושלי‪ ‬של מעלה איז באקאנט אז זיי האב‪ ‬געלעבט מיט א מורא'דיגע‬ ‫פשטות או‪ ‬נישט געלזאט די לוקסוס אריי‪ ‬קומע‪ ‬ביי זי‪ ‬אינדערהיי‪.‬‬ ‫אי‪ ‬ירושלי‪ ‬האט געוואוינט א פארצייטישע מגיד רבי חיי‪ ‬יצחק אהר‪ ‬ראפאפורט זצ"ל דער‬ ‫ווילקאמירער רב ער איז געווע‪ ‬א זק‪ ‬מופלג‪ ,‬ער האט געלערנט בחברותא מיט רבי פסח‬ ‫טאוקער זצ"ל‪ ,‬איי‪ ‬תקופה האט רבי פסח באמערקט ווי דער ווילקאמיר רב רעדט כסדר וועג‪‬‬ ‫מותרות‪ ,‬האט ער אי‪ ‬געפרעגט "אויב דער רב מיינט מי‪ ‬מוסר צו זאג‪ ‬זאל דער רב מי‪‬‬ ‫קלאר זאג‪ ‬וואס עס שטערט אי‪ ,"‬האט ער אי‪ ‬געזאגט "אי‪ ‬זע אז דו האסט זי‪ ‬לעצטנס‬ ‫איינגעהאנדלט א זיידענע טישטו‪ ,‬פארוואס פעלט עס אויס? דו ברענגסט אריי‪ ‬דא אי‪‬‬ ‫ירושלי‪ ‬נייע סארט מאדעס" האט אי‪ ‬רבי פסח מסביר געווע‪" ‬ווע‪ ‬אי‪ ‬האב געוואוינט אי‪‬‬ ‫קאוונא איז געווע‪ ‬דארט‪ ‬א איד א נגיד ר' אליעזר בודינא וואס איז געלעג‪ ‬קראנק אי‪ ‬בעט‪,‬‬ ‫אי‪ ‬פלעג גיי‪ ‬יעד‪ ‬טאג אי‪ ‬מבקר זיי‪ ,‬או‪ ‬שומעס‪ ‬מיט אי‪ ‬כדי צו אויפהייב‪ ‬זיי‪ ‬מוט‪ ,‬ביז‬ ‫ער איז געוואר‪ ‬אינגנצע‪ ‬געזונט‪ .‬דא‪ ‬האט ער מי‪ ‬געוואלט שענק‪ ‬געלט אלס באלוינונג‪ ,‬אי‪‬‬ ‫האב מי‪ ‬בשו‪ ‬אופ‪ ‬נישט געלאזט‪ ,‬אי‪ ‬האב נישט געוואלט נעמע‪ ‬קיי‪ ‬געלט פאר א מצוה‪.‬‬ ‫צואה אז מע‪ ‬זאל מי‪ ‬שענק‪ ‬זיי‪ ‬זיידענע‬‫יעצט איז דער איד אוועק או‪ ‬ער האט געזלאזט ַ ָ ָ‬ ‫טישטו‪ ‬כדי אי‪ ‬זאל אי‪ ‬געדענקע‪ ,‬דערפאר האב אי‪ ‬דאס ארויפגעצויג‪ ‬דא אוי‪ ‬מיי‪ ‬טיש"‪.‬‬ ‫דער ווילקאמירער מגיד האט געהערט זיי‪ ‬אנטווארט‪ ,‬אבער פארט האט ער גע'טענה'ט אז‬ ‫אפילו אי‪ ‬האב עס באקומע‪ ‬טאר אי‪ ‬עס נישט ארוי‪ ‬לייג‪ ‬אויפ‪ ‬טיש‪ ,‬וויבאלד עס איז‬ ‫מ‪‬תר‪‬ת‪ ,‬או‪ ‬עס ברענגט אריי‪ ‬גשמיות אינע‪ ‬שטוב‪ .‬למעשה זענע‪ ‬די צוויי גדולי‪ ‬געגאנגע‪‬‬ ‫פרעג‪ ‬רבי שמואל סאלאנט זצ"ל דער ירושלימער רב ווי אזוי זי‪ ‬צו פיר‪ ‬מיט‪ ‬טישטו‪ ,‬אויב‬ ‫עס איז דא א‪ ‬עני‪ ‬צו עס לייג‪ ‬אויפ‪ ‬טיש אלס עליה נשמה פונע‪ ‬נפטר‪ ,‬אדער איז עס‬ ‫נישט אויסגעהאלט‪ ‬אלס מותרות? רבי שמואל האט גע'פסק'נט אז מע‪ ‬זאל לייג‪ ‬דער זיידענע‬ ‫טישטו‪ ‬אויפ‪ ‬טיש‪ ,‬אבער מע‪ ‬זאל עס צודעק‪ ‬מיט א‪ ‬אנדערע טישטו‪ ‬כדי מע‪ ‬זאל עס‬ ‫נישט זע‪.‬‬ ‫אזוי האב‪ ‬פארצייטישע גדולי‪ ‬געלעבט‪ ,‬מיט א שטיק רוחניות או‪ ‬מיט א‪ ‬עקל צו יעדע‬ ‫סארט גשמיות‪ .‬מיר זענע‪ ‬טאקע נישט אוי‪ ‬דער מדריגה‪ ,‬אבער פארט דאר‪ ‬מע‪ ‬געדענקע‪‬‬ ‫וואס דער עיקר ציל אי‪ ‬לעב‪ ‬דאר‪ ‬זיי‪ ,‬או‪ ‬ווי אזוי מע‪ ‬דאר‪ ‬זי‪ ‬באמת אוי‪ ‬פיר‪.‬‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫י‬ ‫צדקה‬ ‫ְָָ‬ ‫גע‪à‬ט‬ ‫ֶדעם ָוואס ֶמען ֶ ְ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ü‬‬ ‫ְ‬ ‫אלעמאל‬ ‫‪‬אשיידן ַ ֶ ָ‬ ‫לכת ‪ְ ֵ ַ ‬‬ ‫הצנע ֶ ֶ‬ ‫ֵ ְ ֵַ‬ ‫‪ł‬כר‪.‬‬ ‫פאראיי‪à‬יגט ִזי‪ֶ ü‬דער ְ ַ‬ ‫ַ ְ ֵ ִ ְ‬ ‫זאגט א‪õ‬יף ָדאס ָוואס‬ ‫‪á‬מרא )סוכה מט‪ְ ָ (:‬‬ ‫ִדי ְ ָ ָ‬ ‫והצנע‬ ‫ס'‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )מיכה ו ח( ְ ַ ְ ֵ ַ‬ ‫ְ ְ ֵ‬ ‫)אהבת חסד חלק ג פרק ד(‬ ‫חיים‬ ‫חפץ ַ ִ‬ ‫ֶדער ָ ֵ‬ ‫והכנסת‬ ‫ה‪ë‬ת ְ ַ ְ ָ ַ‬ ‫ה‪õ‬צא‪õ‬ת ַ ֵ‬ ‫אלקי‪ ý‬ז‪ָ õ‬‬ ‫לכת ִעם ֱ ֶֹ‬ ‫ֶֶ‬ ‫טייט‪ִ Ł‬די ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )במדבר ה י( ִאי‪Ł‬‬ ‫ֵ ְ‬ ‫הצנע‬ ‫צרי‪ַ ֵ ְ ַ ü‬‬ ‫מס‪à‬יר ַאף ָ‪Ł‬ם ָ ִ‬ ‫ר‪"Ł‬י ִאיז ַ ְ ִ‬ ‫ה‪êé‬ה‪ִ ַ ,‬‬‫ַַָ‬ ‫צדקה פ‪ä‬ן‬ ‫גי‪à‬ט ְ ָ ָ‬ ‫איינער ָוואס ִ ְ‬ ‫ל‪é‬הן ֵ ֶ‬ ‫י‪ô‬ן ַ ֹ ֵ‬ ‫א‪Ł‬ר ִ ֵ‬‫ֶַ‬ ‫ולא‬ ‫נאה ְ ֹ‬ ‫‪à‬מ‪â‬ה ָ ֶ‬ ‫ול‪ł‬מ‪õ‬ח ְ ִ ָ‬ ‫נאה ְ ִ ְ ַ‬ ‫‪à‬מ‪â‬ה ָ ֶ‬‫לסעד ְ ִ ָ‬‫ְִ ֹ‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ט ֶער ִמיט ִדי‬ ‫יהיה ְ ֵ ְ‬‫פארמעגן‪ ,‬ל‪ֶ ְ ִ õ‬‬ ‫ֵזיין ַ ֶ ְ‬ ‫אפ‪àֵ äê‬יי ַא‬ ‫‪à‬עצמ‪ִ ֲ õ‬‬ ‫להנהיג ַק‪õê‬ת ֹרא‪ְ ַ ְ Ł‬‬ ‫ְְִַ‬ ‫געלט ָוואס‬ ‫ס‪ô‬ם ֶ ְ‬ ‫איי‪à‬יג‪ֵ .‬ווייל ְ ַ‬ ‫געלט א‪õ‬יף ֵ ִ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ק‪ä‬מט צ‪ֵ ä‬זיין ֵ‪Ł‬יין‬ ‫ְ‬ ‫חת‪ä‬נה ָוואס‬ ‫ֲ ָ‬ ‫נעמט‬ ‫גע‪à‬ר‪õ‬יכן‪ְ ֶ ,‬‬ ‫אייגענע ֶ ְ ְ‬‫נ‪ä‬צט ַפאר ִדי ֵ ֶ ֶ‬ ‫ֶמען ְ‬ ‫מייעסטעטי‪,Ł‬‬ ‫עלעגאנט א‪ä‬ן ֵ ֶ ְ ֶ ִ‬ ‫צ‪ä‬גע‪Ł‬טעלט ֶ ֶ ַ ְ‬‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫א‪à‬ער‬‫וועלט‪ֶ ָ ,‬‬‫יענע ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ִמיט א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫ֶמען ִ ְ‬ ‫‪á‬מרא ַאז ֶמען ָזאל‬ ‫זאגט ִדי ְ ָ ָ‬ ‫פ‪ä‬נדעסט‪‬וועגן ָ ְ‬ ‫ְֶ ְ ֶ ְ‬ ‫צדקה‪,‬‬ ‫געטיילט ַפאר ְ ָ ָ‬‫מ'האט ֵ ֵ ְ‬ ‫געלט ָוואס ְ ָ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ווייזן ַאז‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאר‪õ‬יס ֵ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬יידן א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫פירן ַ ֵ ְ‬ ‫ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫וצדקת‪õ‬‬ ‫‪Ł‬טענדיג‪ָ ְ ִ ְ ,‬‬ ‫‪à‬ליי‪à‬ט ֶמען ִמיט ֶדעם ְ ֶ ְ ִ‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫אפ‪ַ äê‬א‬ ‫געלט‪ָ ,‬יא! ֲ ִ‬ ‫אסא‪ְ ֶ ü‬‬ ‫ֶמען ָהאט ַ ַ‬ ‫לעד‪.‬‬ ‫ע‪õ‬מדת ָ ַ‬ ‫ֶֶ‬ ‫ז‪õ‬כה‬ ‫געלט‪ֶ ,‬ער ָהאט ָ‬ ‫פארדינט ֵ‪Ł‬יין ֶ ְ‬ ‫מענט‪ְ ִ ְ ַ Ł‬‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫הימל‪,‬‬‫‪à‬רכה פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫‪Ł‬פע א‪ä‬ן ְ ָ ָ‬ ‫געווען צ‪ַ ä‬א ֶ ַ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסנ‪ä‬צן‬ ‫ְ ְ‬ ‫פאר'ן‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ַ ְ‬ ‫ְ‬ ‫‪ł‬כר ָוואס ֶמען ַ‬ ‫ִדי ְ ַ‬ ‫"א‪õ‬יפרייסן" א‪ä‬ן ַאר‪õ‬יס‬ ‫ְֵ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫דארף ֶער ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ַ ְ‬ ‫הייסט ַפאר‬ ‫געלט ָדאס ֵ ְ‬ ‫ִריכטיג ִדי ֶ ְ‬ ‫ְִ‬ ‫אלעס ָוואס ֶער‬ ‫איינער ַ ֶ‬ ‫יעדער ֵ ֶ‬ ‫ווייזן ַפאר ֶ ֶ‬ ‫ֵ ְ‬ ‫מענט‪Ł‬ן ָוואס‬ ‫אידן א‪ä‬ן ֶ ְ ְ ְ‬ ‫ארימע ִ ְ‬ ‫‪Ł‬טיצן ָ ִ ֶ‬ ‫ְ ִ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬יידן א‪ä‬ן‬ ‫פירן ַ ֵ ְ‬ ‫פארמאגט‪ָ ,‬נאר ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ַ ָ ְ‬ ‫‪ł‬כר‬‫‪à‬ליי‪à‬ט ֶדער ְ ַ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען צ‪ֶ ä‬דעם‪ְ ֵ ְ ,‬‬ ‫ֶ‬ ‫דארפן‬ ‫ַ ְ ְ‬ ‫חת‪ä‬נה‪ַ ,‬א‬ ‫ריכטיג ַאז ַא ַ ָ‬ ‫טאקע ִ ְ ִ‬ ‫איידל‪ֶ ַ .‬‬ ‫ֵ ְ‬ ‫געניסט פ‪ä‬ן‬ ‫אליין ֶ ִ ְ‬ ‫מענט‪ֵ ַ Ł‬‬ ‫אלעמאל א‪ä‬ן ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ֶַ ָ‬ ‫‪Ł‬יינע‬ ‫ק‪ä‬מט צ‪ֵ ä‬זיין א‪õ‬יף ַא ֵ ֶ‬ ‫‪ł‬מחה‪ְ ,‬‬ ‫אידישע ִ ְ ָ‬‫ִ ִ ֶ‬ ‫ע‪õ‬לם‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ִאיז א‪õ‬י‪ָ ü‬דא‬ ‫ֶדעם ְלד‪õ‬ר‪õ‬ת ָ‬ ‫‪ï‬אסט‬‫א‪à‬ער ֵ‪à‬יי ֶדעם ַ ְ‬ ‫פארנעם‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪à‬רייטע ַ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ְ ֵ ֶ‬ ‫מצ‪õ‬ת ָוואס ֶמען ֶקען ט‪ä‬ן ִמיט ִדי‬ ‫אסא‪ְ ִ ü‬‬ ‫ַַ‬ ‫אלקי‪,'ý‬‬‫לכת ִעם ֶ ֶֹ‬ ‫'הצנע ֶ ֶ‬ ‫מידה פ‪ä‬ן ַ ְ ֵ ַ‬ ‫א‪õ‬י‪ִ ü‬די ִ ָ‬ ‫צ‪ä‬לייגן ָקא‪ .ï‬א‪õ‬י‪à‬‬ ‫געלט ֶמען ַדארף ָנאר ֵ ְ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪à‬מידה‬ ‫אלעמאל ְ ִ ָ‬ ‫פירט ִזי‪ָ ֶ ַ ü‬‬ ‫י‪ł‬ראל ִ ְ‬‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫ְַ‬ ‫געלט‪,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס ֶ ְ‬ ‫ריכטיג ָא‪ֶ ï‬דער ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫מ'היט ִ ְ ִ‬ ‫ְ ִ‬ ‫ריכטיגע ָמאס‪ֶ ,‬מען‬ ‫‪àä‬מ‪Ł‬קל‪ִ ,‬מיט ֶדער ִ ְ ִ ֶ‬ ‫ְִ ְָ‬ ‫‪Ł‬יקט‬‫‪Ł‬ליח‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫געטר‪õ‬יעט השי"ת ֵזיין ָ ִ ַ‬ ‫ַדאן ֶ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט‪ .‬ז‬ ‫פארלירט ִזיך ִ ְ‬ ‫ַ ְִ‬ ‫ספר‬‫‪ï‬ק‪õâ‬נ‪õ‬ת‪ַ ,‬אז‪õ‬י ִווי ֶדער ֵ ֶ‬ ‫ווייטער ִ ְ‬ ‫ִאים ֵ ֶ‬ ‫וויפיל‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט‪ַ :‬אז ל‪õ‬יט ִ ִ‬ ‫הח‪) üäì‬מצוה תפ( ְ ֵ ְ‬ ‫ִַ‬ ‫דערגרייכן‬ ‫געלט ֶ ֵ ְ‬ ‫ֶמען ֶקען ִמיט ֶ ְ‬ ‫‪à‬רכה‬ ‫אז‪õ‬יפיל ְ ָ ָ‬ ‫צדקה‪ִ ַ ,‬‬ ‫גי‪à‬ט ְ ָ ָ‬ ‫מענט‪ְ ִ Ł‬‬ ‫ֶדער ֶ ְ ְ‬ ‫ה‪‬יעך‬ ‫ֶ‬ ‫ָגאר‬ ‫איינער ִוויל‬‫ק‪ä‬מט א‪õ‬יס ַאז ֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מט ֶער‪.‬‬‫ְ‬ ‫ַ‬ ‫ֶעס ִאיז ב"ה ָדא ֶגענ‪ä‬ג ָוואס צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ִמיט‬ ‫גע‪à‬ן‬ ‫געלט‪ָ ,‬זאל ֶער ֶזען צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫פארדינען ֶמער ֶ ְ‬ ‫ַ ְִ ֶ‬ ‫‪Ł‬יינע‬ ‫איינק‪õ‬יפן ֵ ֶ‬ ‫אנ‪Ł‬טאטס ִזי‪ְ ְ ֵ ü‬‬ ‫געלט‪ְ ָ ְ ְ ַ ,‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫זאכן ִמיט‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ‬ ‫א‪õ‬יפט‪ä‬ן ֶ‬ ‫ְ‬ ‫צדקה‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫אסא‪ָ ָ ְ ü‬‬ ‫ַַ‬ ‫זאכן ֶקען ֶמען‬‫אי‪à‬ריגע ַ ְ‬ ‫טייערע ִ ְ ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ֵ ֶ ֶ‬ ‫געלט‪.‬‬ ‫ֵזיין ֶ ְ‬ ‫‪ł‬כר‪,‬‬ ‫אסא‪ַ ְ ü‬‬ ‫מצ‪õ‬ת א‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫געלט ִ ְ‬ ‫איינק‪õ‬יפן ִמיט ֶ ְ‬ ‫ֵ ְ ְ‬ ‫ז‪ .‬דער חזו‪ ‬איש האט געהאט דער זעלבע הוט פונע‪ ‬בר מצוה ביז‪ ‬פטירה‪ .‬איינער האט אי‪‬‬ ‫אמאל געוואלט קויפ‪ ‬א נייער הוט‪ ,‬האט אי‪ ‬דער חזו‪ ‬איש געזאגט "אז אי‪ ‬וועל האב‪‬‬ ‫נייע הוט וועל אי‪ ‬שוי‪ ‬אוי‪ ‬דארפ‪ ‬א נייע שאפע‪ ,‬או‪ ‬א נייע דירה‪ ,‬דעריבער איז בעסער אז‬ ‫אי‪ ‬בלייב מיט‪ ‬זעלבע הוט או‪ ‬עס נישט טויש‪."‬‬ ‫יא‬ ‫לב שומע ‪ ‬מאמע רחל‬ ‫ע‪õ‬לים‬ ‫ִ‬ ‫מענטשען‬ ‫מיינט ֶ ְ ֶ‬ ‫אלקים ֵ ְ‬ ‫מלאכי ֶ ֹ ִ‬ ‫ַ ְַַ‬ ‫ס‪ê‬ם ִאיז‬ ‫‪Ł‬ריי‪à‬ט ַאז ֻ ָ‬‫ה‪äæ‬רים ְ ֵ ְ‬ ‫‪à‬על ַ ִ‬ ‫ֶדער ַ ַ‬ ‫ה‪õ‬יעך ִמיט‬‫ֶ‬ ‫וי‪õ‬רדים ‪ֶ õà‬מען ֶקען ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫דערגרייכן‬ ‫ְ ִ‬ ‫‪à‬על ֵ‪Ł‬ם ט‪õ‬ב‬ ‫‪à‬גימטר‪ç‬א ָממ‪õ‬ן‪ֶ .‬דער ַ ַ‬ ‫ְִ ַ ְִָ‬ ‫פאלן‬ ‫חלילה ַ ְ‬ ‫געלט‪ ,‬א‪ä‬ן ֶמען ֶקען א‪õ‬י‪ָ ִ ָ ü‬‬ ‫ֶדער ֶ ְ‬ ‫וה‪ì‬ה‬ ‫טייט‪Ł‬ט ִמיט ֶדעם ִדי ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )כח יב( ְ ִ ֵ‬ ‫ַ ְ ְ‬ ‫אסא‪ֶ ü‬געלט‪.‬‬ ‫נידריג ִמיט ַ ַ‬ ‫ָגאר ִ ְ ִ‬ ‫ארצה‬ ‫מ‪ð‬ב ַ ְ ָ‬‫געלט ָוואס ָדאס ִאיז ֻ ָ‬ ‫מיינט ֶ ְ‬ ‫ס‪ê‬ם ֵ ְ‬ ‫ָֻ‬ ‫‪ï‬רנסה‬ ‫הא‪à‬ן ַ ְ ָ ָ‬ ‫אלעמאל ָ ְ‬ ‫זאלן ַ ֶ ָ‬‫יה"ר ַאז ִמיר ָ ְ‬ ‫געלט‬ ‫אפ‪ִ äê‬מיט ֶ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֲ ִ‬‫זאכן‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪Łá‬מ‪äç‬ת'דיגע ַ ְ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫קענען נ‪ä‬צן ִדי‬ ‫‪àä‬רוח‪ ,‬א‪ä‬ן ֶ ֶ‬ ‫‪à‬נחת ְ ֶ ַ‬ ‫ְַַ‬ ‫אלס צ‪ä‬‬ ‫‪Łá‬מ‪äç‬ת ֶקען ֶמען ָנא‪ְ ַ ü‬‬ ‫ָוואס ִאיז ַ ְ ִ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬יידן‬ ‫לע‪à‬ן ַ ֵ ְ‬ ‫זאכן‪ְ ֶ ,‬‬‫ג‪ä‬טע ַ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫געלט ַפאר‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ה‪‬מימה ָגאר ֶ‬ ‫ה‪õ‬יע‪,ü‬‬ ‫מ‪á‬יע ַ ָ ַ ְ ָ‬ ‫ורא‪ַ ִ ַ õŁ‬‬ ‫ק‪ä‬מען צ‪ֹ ְ ä‬‬‫ֶ‬ ‫זכ‪ä‬תים ִאין‬‫איינק‪õ‬יפן ְ ִ‬ ‫ְ‬ ‫הזה‪ ,‬א‪ä‬ן ִזיך ֵ‬ ‫‪à‬ע‪õ‬לם ַ ֶ‬ ‫ְ ָ‬ ‫ז‪õ‬כה צ‪ä‬‬ ‫ֶ‬ ‫וחסד ִאיז ֶמען‬ ‫צדקה ְ ֶ ֶ‬ ‫ד‪ä‬ר‪ָ ָ ְ ü‬‬ ‫ְ‬ ‫ה‪à‬א‪.‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ָ‬ ‫והנה‬ ‫ה‪à‬א‪ֵ ִ ְ ,‬‬ ‫ע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫‪ł‬כר א‪õ‬יף ָ‬ ‫אסא‪ַ ְ ü‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ַ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫ַ‬ ‫‪‬‬ ‫רחל‬ ‫מאמע ָ ֵ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫רחל‬ ‫רחל ‪ִ ‬די ְ ָ‬ ‫‪‬א‪‬לה ִאיז ִאי‪ְ ‬זכ‪‬ת פ‪ֵ ָ ‬‬ ‫רחל ‪ִ ‬די ִ ְ‬ ‫נסי‪‬נ‪‬ת פ‪ֵ ָ ‬‬ ‫מאמע ָ ֵ‬ ‫‪ִ ‬די ַ ְ ָ‬ ‫וו‪‬רנ‪‬ת פ‪ֶ ַ ‬‬ ‫ותרנ‪‬ת‬ ‫אמנ‪ֶ  ‬דער ַ ֵ‬ ‫‪‬אדייט פ‪ָ ְ ַ ‬‬ ‫ִֵ‬ ‫עטליכע‬ ‫‪ï‬ר‪Ł‬ה ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫געפינען ִדי ָווא‪ִ ü‬אין ִדי ָ ָ ָ‬‫ִמיר ֶ ִ ֶ‬ ‫רחל‬ ‫מאמע ָ ֵ‬ ‫וו‪‬רנ‪‬ת פ‪‬ן ַ ֶ‬ ‫ִדי ַ ְ ָ‬ ‫שיינט ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס‬ ‫‪à‬יי‪ïŁ‬ילן ווא‪ֶ ä‬עס ֵ ְ‬ ‫ֵ ְ ִ ְ‬ ‫מעל‪õ‬ת ֶקען ֶמען ִזי‪ַ ü‬אר‪õ‬יס‬ ‫אסא‪ֲ ַ ü‬‬ ‫ָגאר ַ ַ‬ ‫געוואלדיגע ִמ‪õâ‬ת‬ ‫גר‪õ‬יסקייט א‪ä‬ן ִדי ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶדער ְ ְ ֵ‬ ‫רחל‬‫מאמע ָ ֵ‬ ‫רחל'‪ֶ ַ .‬‬ ‫'מאמע ָ ֵ‬‫לערנען פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ֶ ְֶ‬ ‫רחל‬ ‫מע‪ł‬ה פ‪ä‬ן ָ ֵ‬ ‫גאנצע ַ ֲ ֶ‬‫רחל'‪ִ .‬די ַ ְ ֶ‬‫'מאמע ָ ֵ‬‫פ‪ä‬ן ַ ֶ‬ ‫ג‪ä‬טע ִמ‪õâ‬ת‪,‬‬ ‫‪à‬יי‪ïŁ‬יל פ‪ä‬ן ֶ‬ ‫געווען ַא ֵ ְ ִ‬ ‫ִאיז ֶ ֶ‬ ‫גרייפן ִמיט‬ ‫ני‪Ł‬ט צ‪ä‬ם ַ‪à‬א ְ ֵ ְ‬ ‫לאה ִאיז ִ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֵ ָ‬ ‫זעלטן‬ ‫ֶ ְְ‬ ‫געווען‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫ִזי‬ ‫ִאיז‬ ‫ס‪ï‬עציעל‬ ‫ְֶ ִ ֶ‬ ‫נפ‪Ł‬‬ ‫מסיר‪ä‬ת ֶ ֶ‬ ‫געוואלדיגע ְ ִ‬ ‫‪ł‬כל‪ִ .‬די ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬נזער ֵ ֶ‬ ‫ְֶ‬ ‫ה‪ôä‬רנ‪ä‬ת'‪,‬‬ ‫'מ‪â‬ת ַ ַ ְ ָ‬ ‫א‪õ‬יסגעצייכנט ִמיט ִדי ִ ַ‬ ‫ֶ ֵ ְְ‬ ‫אמנ‪ֶ ,ä‬עס‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫ו‪ô‬רנ‪ä‬ת פ‪ä‬ן ָ ֵ‬‫מידה פ‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫א‪ä‬ן ִדי ִ ָ‬ ‫וועג‪‬ווייזער ַפאר‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫זענען ַא ֶ‬ ‫מע‪ł‬ים ֶ ֶ‬ ‫אירע ַ ֲ ִ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫מע‪ł‬ה ָוואס ֶעס‬ ‫חלקים ִאין ִדי ַ ֲ ֶ‬ ‫זענען ָדא ֲ ָ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫חז"ל‬‫אייניקלע‪ַ ü‬עד ס‪õ‬ף ָ‪é‬ל ַה‪õâ‬ר‪õ‬ת‪ַ ֲ .‬‬ ‫אירע ֵ ִ ְ ֶ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫א‪ä‬נזער‬ ‫א‪ä‬מפאר‪Ł‬טענדלי‪ִ ü‬מיט ְ ֶ‬ ‫ְ ַ ְ ְ ֶ ְְ ִ‬ ‫ִאיז ָ‪äŁï‬ט‬ ‫‪é‬לל‬ ‫א‪ä‬נז ַא ְ ַ‬ ‫לערנען ְ‬ ‫אל‪ç‬ה‪ ä‬פרק כה( ֶ ְ ֶ‬ ‫דבי ֵ ִ ָ‬ ‫)‪ìô‬א ְ ֵ‬ ‫ַָ‬ ‫פאר‪Ł‬טאנד‪.‬‬ ‫‪ï‬ש‪ä‬טע ַ ְ ְ ַ ְ‬ ‫ָ ֶ‬ ‫למע‪ł‬י‬ ‫מע‪ł‬י ְ ַ ֲ ֵ‬ ‫י‪á‬יע ַ ֲ ֵ‬ ‫מתי ַ ִ ַ‬ ‫ל‪õ‬מר ָ ַ‬ ‫אדם ַ‬ ‫חיב ָ ָ‬‫ַָ‬ ‫געוואלדיגע‬ ‫געהאט ַא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬‫רחל ָהאט ֶ ַ‬ ‫מאמע ָ ֵ‬‫ַ ֶ‬ ‫‪Ł‬טרע‪à‬ן צ‪ä‬‬ ‫‪Ł‬טענדיג ְ ְ ֶ ְ‬ ‫דארף ְ ֶ ְ ִ‬ ‫אב‪õ‬תי ֶמען ַ ְ‬ ‫ֲ ַ‬ ‫נפ‪ִ Ł‬מיט ֶדעם ָוואס ִזי‬ ‫מסיר‪ä‬ת ֶ ֶ‬‫ְ ִ‬ ‫טריט פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫דערגרייכן א‪ä‬ן ֵגיין ִאין ִדי ִפיס ְ ִ‬ ‫ֶ ְ ְֵ ְ‬ ‫חתן ַפאר ִאיר‬ ‫אוועקגעגע‪à‬ן ִאיר ָ ָ‬ ‫ָהאט ַ ֶ ְ ֶ ֶ ְ‬ ‫פליכט ִאיז צ‪ֵ ä‬גיין ִאין‬ ‫א‪ä‬נזער ְ ִ ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫עלטערן‪,‬‬ ‫ֶ ְֶ ְ‬ ‫אי‪à‬ערגעגע‪à‬ן‬ ‫ד‪ä‬רכן ִ ֶ ְ ֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‪ְ ְ ,‬‬ ‫עלטערע ְ ֶ ְ ֶ‬‫ֶ ְֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טענדיג צ‪ä‬‬ ‫א‪ï‬לערנען ְ ֶ ְ ִ‬‫וועגן א‪ä‬ן ִזיך ָ ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫אירע ֶ ְ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫געהאט‬ ‫סימנים ָוואס ִזי ָהאט ֶ ַ‬ ‫ִדי ִ ָ ִ‬ ‫איינער ַפאר‬ ‫הא‪à‬ן ֵ ֶ‬ ‫רחמנ‪ä‬ת ָ ְ‬ ‫מוו‪ô‬ר ֵזיין א‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫ְַ ֵ‬ ‫כאט‪ִ Ł‬זי‬ ‫אבינ‪ְ ָ .ä‬‬ ‫יעקב ָ ִ‬ ‫א‪ï‬געמאכט ִמיט ַ ֲ ֹ‬ ‫ָ ְֶ ַ ְ‬ ‫אנדערע‪.‬‬ ‫ִדי ַ ְ ֶ ֶ‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫יב‬ ‫'ד‪ä‬דאים' ָוואס‬ ‫ָ ִ‬ ‫גראזן‪ִ ,‬די‬‫געוויסע ְ ָ ְ‬ ‫אהיים ֶ ִ ֶ‬ ‫ֵַ‬ ‫געווא‪ä‬סט א‪ä‬ן ִזי ָהאט‬ ‫ְ‬ ‫גאנץ ג‪ä‬ט ֶ‬ ‫ָהאט ַ ְ‬ ‫סג‪ä‬לה‬ ‫אלס ַא ְ ָ‬ ‫‪à‬אקאנט ַ ְ‬ ‫געווען ַ ַ ְ‬ ‫ָדאס ִאיז ֶ ֶ‬ ‫טענ‪õ‬ת ָוואס ִאיז‬ ‫‪à‬עסטע ְ ָ‬‫טענה'ן ִדי ֶ ְ ֶ‬ ‫געקענט ַ ְ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫קינדער‪ .‬א‪ä‬ן ִזי ָהאט ִזי‪ü‬‬ ‫הא‪à‬ן ִ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יף צ‪ְ ָ ä‬‬ ‫ווערן‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ִוויל‬ ‫"יעקב‬ ‫ֲַ ֹ‬ ‫מעגלי‪:ü‬‬ ‫ֶ ְִ‬ ‫ָנאר‬ ‫‪Ł‬וועסטער‬ ‫‪à‬עטן פ‪ä‬ן ִאיר ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫דערוואגט צ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫ֶ ְַ ְ‬ ‫‪â‬וקא צ‪ִ ä‬מיר‪ ,‬א‪ä‬ן ִאי‪ָ ü‬טאר‬ ‫פארהייראטעט ַ ְ ָ‬ ‫ַ ְ ֵ ַ ֶ‬ ‫א‪à‬יסל‬ ‫‪Ł‬ענקען ַ ִ ְ‬ ‫‪à‬יטע ֶ ְ ֶ‬ ‫לאה‪ַ ,‬אז ִזי ָזאל ִאיר ִ ֶ‬ ‫ֵָ‬ ‫נאכדעם ָוואס ֶער‬ ‫א‪õ‬יספא‪ï‬ן ָ ְ ֶ‬ ‫ְָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫ִאים ִ ְ‬ ‫געענטפערט‬ ‫לאה ָהאט ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ‬ ‫גראזן‪ .‬א‪ä‬ן ֵ ָ‬ ‫פ‪ä‬ן ִדי ְ ָ ְ‬ ‫‪é‬די צ‪ä‬‬ ‫לאנג ָנאר ְ ֵ‬ ‫געאר‪à‬עט ַאז‪õ‬י ַ ְ‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ענטפער‬‫א‪ä‬מפאר‪Ł‬טענדליכסטע ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ְ ַ ְ ְ ֶ ְְ ִ ְ ְ ֶ‬ ‫ִמיט ִדי‬ ‫הא‪à‬ן ִמיט ִמיר‪ָ "...‬דא‪ָ ü‬האט‬ ‫חת‪ä‬נה ָ ְ‬ ‫קענען ֲ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫המעט‬ ‫פאר‪Ł‬טיין " ַ ְ ַ‬ ‫מעגלי‪ ü‬צ‪ֵ ְ ְ ַ ä‬‬ ‫ָוואס ִאיז ָנאר ֶ ְ ִ‬ ‫‪Ł‬טארקייט א‪ä‬ן‬ ‫דרייסט א‪ä‬ן ַא ְ ַ ְ ֵ‬ ‫גענ‪ä‬מען ַא ְ ֵ ְ‬ ‫ִזי ֶ ֶ‬ ‫‪à‬ני‬ ‫‪äâ‬דאי ְ ִ‬ ‫ולקחת ַ‪á‬ם ֶאת ָ ֵ‬ ‫אי‪Ł‬י ְ ָ ַ ַ‬ ‫קח‪ֶ üô‬את ִ ִ‬ ‫ְֵַ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנאר ָדאס‬ ‫ס‪ë‬נים‪ְ ִ .‬‬ ‫געגע‪à‬ן ִדי ִ ָ ִ‬‫אוועק ֶ ֶ ְ‬ ‫ֶַ‬ ‫האסט‬‫ני‪Ł‬ט ֶגענ‪ä‬ג ַאז ִדי ָ ְ‬ ‫)ל טו( ִאיז ָדאס ִ ְ‬ ‫ס‪ë‬נים ַפאר ִאיר‬ ‫א‪õ‬יסגעזאגט ִדי ִ ָ ִ‬ ‫ְֶ ָ ְ‬ ‫ַאז ִזי ָהאט‬ ‫צ‪ä‬נעמען‬ ‫ווילסט‪ ä‬א‪õ‬י‪ֶ ֶ ü‬‬ ‫צ‪ä‬גענ‪ä‬מען ֵמיין ַמאן? ִ ְ ְ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫אמנ‪ָ ä‬האט ִזי‪ü‬‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‪ָ ,‬נאר ָ ֵ‬ ‫ְֶ ְ ֶ‬ ‫רחל ָהאט‬ ‫ד‪ä‬דאים פ‪ä‬ן ֵמיין ז‪ä‬ן?" ֶווען ָ ֵ‬ ‫ִדי ָ ִ‬ ‫ס‪é‬נה‪ֵ ,‬ווייל‬ ‫אריינגעלייגט ִאין ַא ַ ָ ָ‬ ‫דערמיט ַ ֵ ְ ֶ ֵ ְ‬ ‫ֶ ְ ִ‬ ‫אנ‪Ł‬טאט ִזי ָזאל ִזי‪ü‬‬ ‫געהערט‪ָ ְ ְ ַ ,‬‬ ‫ָדאס ֶ ֶ ְ‬ ‫לבן‬ ‫טאטע ָ ָ‬ ‫וואלט ִאיר ַ ֶ‬ ‫ה‪ë‬ק‪õ‬ם ָ ְ‬ ‫מנהג ַ ָ‬ ‫ל‪õ‬יט ִדי ִ ְ ָ‬ ‫דארף‬ ‫"וויפיל ַ ְ‬ ‫טענה'ן‪ִ ִ ,‬‬ ‫צ‪ä‬ריק ַ ְ‬ ‫א‪õ‬יפרעגן א‪ä‬ן ִ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫ע‪ł‬ו‪.‬‬ ‫לאה ַפאר ֵ ָ‬ ‫גע‪à‬ן ֵ ָ‬‫געדארפט ֶ ְ‬ ‫ֶ ַ ְ ְ‬ ‫אוועק‬ ‫מו‪ô‬ר? ִאי‪ָ ü‬הא‪ִ à‬די‪ֶ ַ ü‬‬ ‫ִאי‪ֵ ü‬זיין ַא ְ ַ ֵ‬ ‫אפ‪ִ äê‬זי‬ ‫מ'זעט ַאז ֲ ִ‬ ‫ווא‪ä‬נדערלי‪ֶ ְ ü‬‬ ‫ְֶ ְ ִ‬ ‫א‪ä‬ן ִווי‬ ‫געהאט‬ ‫חת‪ä‬נה ֶ ַ‬ ‫האסט ֲ ָ‬ ‫סמנים‪ְ ָ ,‬‬ ‫געגע‪à‬ן ִדי ִ ָ ִ‬‫ֶ ֶ ְ‬ ‫געווען‪ָ ,‬האט ִזי‬‫נפ‪ֶ ֶ Ł‬‬ ‫מ‪õ‬סר ֶ ֶ‬‫ָהאט ִזי‪ֵ ü‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬ערטער ִזיו‪ä‬ג‪ָ "...‬האט ִזי ָגאר‬ ‫ִמיט ֵמיין ַ ֶ ְ ֶ‬ ‫האניג‪...‬‬ ‫נאכדעם ֵקיין ָ ִ‬ ‫געלעקט ָ ְ ֶ‬‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬‫‪à‬כלל ִ ְ‬ ‫ְִַ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנאר‬ ‫טענה‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫געווען צ‪ִ ä‬די ַ ֲ ָ‬ ‫מס‪é‬ים ֶ ֶ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫‪äï‬נקט‬ ‫געק‪ä‬מען‪ָ ,‬נאר ְ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬‫גליקן ִאיז ִ ְ‬ ‫אירע ְ ִ ְ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫געגע‪à‬ן‬ ‫גע‪Ł‬וויגן‪ָ ,‬נאר ִזי ָהאט ֶ ֶ ֶ‬ ‫ָוואס ִזי ָהאט ֶ ְ ִ ְ‬ ‫אירע‬ ‫א‪ä‬נז א‪õ‬יס‪ֶ ִ ,‬‬‫ס'זעט ְ‬ ‫פארקערט‪ ,‬ל‪õ‬יט ִווי ְ ֶ‬ ‫ַ ְֶ ְ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‪ָ ,‬וואס‬ ‫גר‪õ‬יסע ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫גערעכט ַפאר ִאיר ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫געווארן ִפיל ֶמער ִמיט‬ ‫נאכדעם ֶ ָ ְ‬ ‫לע‪à‬ן ִאיז ָ ְ ֶ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪à‬כלל‬ ‫וואלט ִזי ִ ְ ַ‬ ‫ותרנ‪ä‬ת ָ ְ‬ ‫רחל'ס ַ ְ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ֵ‬ ‫ֶווען ִ ְ‬ ‫ֵ‪ï‬יין א‪ä‬ן ָצר‪õ‬ת‪.‬‬ ‫יעקב'ס ֵוויי‪ָ ,à‬נאר ִדי ֵוויי‪ à‬פ‪ä‬ן‬ ‫געווען ַ ַ ֹ‬‫ִני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫ע‪ł‬ו!‬ ‫ֵָ‬ ‫חת‪ä‬נה‬ ‫זי‪à‬ן ָיאר ָהאט ִזי א‪õ‬י‪ָ ֲ ü‬‬ ‫ענדלי‪ָ ü‬נא‪ְ ִ ü‬‬‫ֶ ְְ ִ‬ ‫א‪à‬ער ִזי ָהאט‬ ‫יעקב‪ֶ ָ ,‬‬ ‫געהאט ִמיט ַ ֲ ֹ‬ ‫ֶ ַ‬ ‫ווייטער ִאין ִדי‬ ‫א‪à‬יסל ֵ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ַאז ִמיר ְ‬ ‫ק‪ä‬קן ַ ִ ְ‬ ‫לע‪à‬ן‪ִ ,‬זי‬ ‫ג‪ä‬טע ֶ ְ‬‫געהאט ֵקיין ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ‬ ‫ווייטער ִ ְ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫נאכן‬ ‫אפ‪ְ ָ äê‬‬ ‫רחל‪ֶ ,‬זעט ֶמען ַאז ֲ ִ‬ ‫לע‪à‬ן פ‪ä‬ן ָ ֵ‬ ‫ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‬ ‫צ‪ä‬זען ִווי ִאיר ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫געדארפט ֶ‬‫ָהאט ֶ ַ ְ ְ‬ ‫געווען‬ ‫ז‪õ‬כה ֶ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫א‪ë‬נ‪ְ ִ ä‬‬ ‫רחל ִ ֵ‬‫‪ï‬טירה‪ָ ,‬האט ָ ֵ‬ ‫ְִ ָ‬ ‫יעקב‪ ,‬א‪ä‬ן ִזי ִאיז‬ ‫קינדער ַפאר ַ ֲ ֹ‬‫‪à‬רענגט ִ ְ ֶ‬ ‫לאה ְ ֶ ְ ְ‬‫ֵָ‬ ‫צ‪ä‬זאמען ִמיט‬ ‫ה‪ë‬כ‪ï‬לה ַ ֶ‬ ‫מערת ַ ַ ְ ֵ ָ‬‫ליגן ִאין ְ ָ ַ‬ ‫צ‪ְ ִ ä‬‬ ‫קינדער א‪õ‬יף ִדי‬ ‫‪à‬רענגען ִ ְ ֶ‬ ‫ז‪õ‬כה צ‪ֶ ְ ֶ ְ ä‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ‬ ‫ִ ְ‬ ‫וא‪ë‬ה‪õ‬ת‪ָ ,‬נאר ִזי ִאיז‬ ‫הייליגע ָאב‪õ‬ת ְ ִ ָ‬‫ִדי ֵ ִ ֶ‬ ‫גר‪õ‬יסע ְזכ‪ä‬ת פ‪ä‬ן ֶדעם‬ ‫טראץ ִאיר ְ ֶ‬ ‫וועלט‪ָ ְ ,‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫נפטר ֶווערן ַאז‪õ‬י‬ ‫נאכן ִ ְ‬ ‫לקב‪ä‬רה ָ ְ‬ ‫געק‪ä‬מען ִ ְ ָ‬‫ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫סימנים ַפאר‬‫אוועקגעגע‪à‬ן ִדי ִ ָ ִ‬ ‫ָוואס ִזי ָהאט ַ ֶ ְ ֶ ֶ ְ‬ ‫אינדר‪õ‬יסן פ‪ä‬ן ִדי‬ ‫פריצייטיג‪ְ ְ ְ ִ ,‬‬‫טראגי‪ Ł‬א‪ä‬ן ְ ִ ֵ ִ‬ ‫ְַ ִ‬ ‫‪à‬אל‪õ‬ינ‪ä‬נג‪.‬‬ ‫ְ‬ ‫אירע ַ‬ ‫געזען ִ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫לאה‪ָ ,‬האט ִזי ִ ְ‬ ‫ֵָ‬ ‫לחם‪.‬‬‫‪Ł‬טאט ֵ‪à‬ית ֶ ֶ‬ ‫ְ ָ‬ ‫אירע‬ ‫ארין ִאין ִ ֶ‬ ‫ֶווען ִמיר ְ ַ ְ ְ‬ ‫טראכטן ַ ֵ‬ ‫רחל‬ ‫נסי‪‬נ‪‬ת פ‪‬ן ָ ֵ‬ ‫ִדי ִ ְ‬ ‫זייער‬ ‫לע‪à‬נ'ס‪á‬ע‪Ł‬יכטע ִאיז ֶעס ֵ ֶ‬ ‫ֶ ְְ ֶ ִ ְֶ‬ ‫געהאט ִפיר‬‫לאה ָהאט ‪õŁ‬ין ֶ ַ‬ ‫א‪ä‬ן ָנא‪ָ ü‬וואס ֵ ָ‬ ‫פארוואס ִזי ָהאט‬‫פאר‪Ł‬טיין ַ ְ ָ‬ ‫‪Ł‬ווער צ‪ֵ ְ ַ ä‬‬ ‫ְֶ‬ ‫‪à‬אמערקט‬ ‫איינמאל ַ ֶ ְ‬ ‫רחל ֵ ְ ָ‬ ‫קינדער‪ָ ,‬האט ָ ֵ‬ ‫ִ ְֶ‬ ‫לע‪à‬ן‪ִ ,‬זי ָהאט ָדא‪ü‬‬ ‫גרינגער ֶ ְ‬ ‫‪á‬עהאט ַא ְ ִ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ַ‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪à‬רענגט‬ ‫רא‪ä‬בן ְ ֶ ְ ְ‬ ‫‪Ł‬וועסטער'ס ְ‪à‬כ‪õ‬ר – ְ ֵ‬ ‫ִווי ִאיר ְ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫יג‬ ‫לב שומע ‪ ‬מאמע רחל‬ ‫אלע ָאב‪õ‬ת‬ ‫כד(‪ַ ,‬אז ַ ֶ‬‫מדר‪) Ł‬איכה‪ ,‬פתיחה ֹ‬ ‫ִאין ִ ְ ָ‬ ‫נפ‪ Ł‬א‪ä‬ן‬‫מסיר‪ä‬ת ֶ ֶ‬ ‫געוואלדיגע ְ ִ‬ ‫אזא ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫געטאן ַ ַ‬ ‫ֶ ָ‬ ‫א‪õ‬יפן‬ ‫ְ‬ ‫געקלאגט‬ ‫געוויינט א‪ä‬ן ֶ ְ ָ ְ‬‫הא‪à‬ן ֶ ֵ ְ‬ ‫ְוא‪ë‬ה‪õ‬ת ָ ְ‬ ‫ִָ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‪,‬‬ ‫אירע ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫געהאט א‪õ‬יף ִ ֶ‬‫רחמנ‪ä‬ת ֶ ַ‬ ‫ַ ְָ‬ ‫א‪à‬ער ֵזיי‬ ‫ה‪ë‬ק‪ֶ ָ ,Łâ‬‬‫ח‪ä‬ר‪à‬ן פ‪ä‬ן ֶדעם ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ְָ‬ ‫‪äŁï‬טע‬ ‫מיטן ָ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ל‪õ‬יט ִווי ֶעס ֶזעט א‪õ‬יס ִ ְ‬ ‫‪õï‬על'ן ַאז ֶדער‬ ‫ְ‬ ‫געקענט‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫הא‪à‬ן ִ ְ‬ ‫ָ ְ‬ ‫אירע‬ ‫דערלייגט ִמיט ִ ֶ‬ ‫‪à‬ליק ָהאט ִזי ָנאר ֶ ְ ֵ ְ‬‫ְ ִ‬ ‫וועלן‬ ‫אידן ֶ ְ‬‫צ‪ä‬זאגן ַאז ִדי ִ ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָזאל ָ ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ֶ‬ ‫הארץ‪.‬‬ ‫ג‪ä‬טע ַ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫א‪õ‬יסגעלייזט פ‪ä‬ן ָגל‪ä‬ת‪.‬‬ ‫ְֶ ֵ ְ‬ ‫ווערן‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ז‪õ‬כה‬‫אמת ִאיז ַאז ִזי ָהאט ָ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ֶ ֶ‬ ‫ֶָ‬ ‫טענה‪,‬‬ ‫געק‪ä‬מען ִמיט ַא ַ ֲ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫אמנ‪ִ ä‬איז ֶ‬ ‫רחל ִ ֵ‬‫ִ‪à‬יז ָ ֵ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫געוואלדיגע ְ ֶ‬‫געווען צ‪ַ ä‬א ֶ ַ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט ָחר‪ä‬ב‬ ‫ַאז ֶדער ַ ֶ ֶ‬ ‫וועלט ָהאט ִזי‬ ‫טאקע ָדא א‪õ‬יף ֶדער ֶ ְ‬ ‫‪ł‬כר‪ֶ ַ ,‬‬ ‫ְ ָ‬ ‫ווי‪à‬אלד ִדי‬ ‫ה‪ë‬ק‪ְ ַ ִ Łâ‬‬ ‫געמאכט ֶדעם ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫ֶ ַ ְ‬ ‫א‪à‬ער ֶדער‬ ‫זכ‪ä‬תים‪ֶ ָ ,‬‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ֵקיין ְ ִ‬ ‫ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ‬ ‫ִ ְ‬ ‫זרה‪ ,‬א‪ä‬ן ֶדער‬ ‫עב‪õ‬דה ָָ‬ ‫געדינט ֲ ָ‬ ‫הא‪à‬ן ֶ ִ ְ‬ ‫אידן ָ ְ‬ ‫ִ ְ‬ ‫אירע ְזכ‪ä‬ת‬ ‫געלייגט ִ ֶ‬ ‫אוועק ֶ ֵ ְ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער ָהאט ַ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫ס‪õ‬בל ֵזיין‬‫געקענט ֵ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ ְ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ָהאט ִ ְ‬ ‫ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫‪ł‬כר ִאיז ָדאך ֵאין‬ ‫‪ïŁ‬עטער‪ִ ,‬איר ְ ַ‬ ‫א‪õ‬יף ְ ֶ ֶ‬ ‫צ‪ä‬זאמען ִמיט‬‫זרה ַ ֶ‬ ‫עב‪õ‬דה ָָ‬ ‫דינען ֲ ָ‬‫אידן ִ ֶ‬ ‫ַאז ִדי ִ ְ‬ ‫ווייטער‬‫א‪ä‬נז ֵ ֶ‬ ‫‪à‬אגליט ְ‬ ‫אירע ֹ‪é‬ח ַ ְ ֵ‬ ‫ל‪Ł‬ער‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ֶ‬ ‫ְֵַ‬ ‫ה‪ë‬ק‪,Łâ‬‬‫עב‪õ‬דה פ‪ä‬ן ִדי ֵ‪à‬ית ַ ִ ְ ָ‬ ‫הייליגע ֲ ָ‬ ‫ִדי ֵ ִ ֶ‬ ‫ליגט ַא‬ ‫היינטיגן ָטאג‪ָ .‬דא ִ ְ‬ ‫ִ‪à‬יז צ‪ä‬ם ֵ ְ ִ ְ‬ ‫ס‪õ‬בל ֵזיין‬‫ני‪Ł‬ט ֵ‬‫‪äï‬נקט ִווי ַא ְפר‪õ‬י ָוואס ֶקען ִ ְ‬ ‫ְְ‬ ‫מח‪ç‬ב‬ ‫א‪ä‬נז ְ ַ ֵ‬‫געוואלדיגע ְיס‪õ‬ד א‪ä‬ן ָדאס ִאיז ְ‬ ‫ֶ ַ ְִ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ָנא‪ַ ü‬א ְפר‪õ‬י ַ ֶ‬ ‫צ‪ä‬זאמען‬ ‫ַאז ִאיר ַמאן ָזאל ָ ְ‬ ‫רחמנ‪ä‬ת‬ ‫טריט א‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫אירע ִפיס ְ ִ‬ ‫צ‪ֵ ä‬גיין ִאין ִ ֶ‬ ‫ִמיט ִאיר‪.‬‬ ‫הארץ‪,‬‬ ‫גאנצע ַ ְ‬ ‫מיטן ַ ְ ֶ‬ ‫צוויטע ִ ְ‬‫הא‪à‬ן א‪õ‬יף ַא ְ ֵ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫‪Ł‬ווער ָטאר ֶמען‬ ‫ק‪ä‬מט ָאן ְ ֶ‬ ‫אפי‪ֶ äê‬עס ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֲ ִ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫געוויינט א‪ä‬ן ֶ ָ ְ‬ ‫אמנ‪ָ ä‬האט ֶ ֵ ְ‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫א‪ä‬ן ָ ֵ‬ ‫הא‪à‬ן‪ָ ,‬נאר‬ ‫חרטה ָ ְ‬ ‫א‪ï‬רעדן א‪ä‬ן ֲ ָ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ ֶ ְ‬ ‫ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ווייסט ַאז ֵמיין‬‫ע‪õ‬לם‪ ,‬ד‪ְ ֵ ä‬‬ ‫ִ"ר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫ה‪‬ם‪,‬‬ ‫גלי‪à‬ן ַאז ָדאס ִאיז ֶדער ְרצ‪õ‬ן ַ ֵ‬ ‫ִוויסן א‪ä‬ן ְ ֵ ְ‬ ‫ְ‬ ‫געהאט‪ ,‬א‪ä‬ן ֶער‬ ‫זייער ִלי‪ַ ֶ à‬‬ ‫ַמאן ָהאט ִמיר ֵ ֶ‬ ‫ק‪ç‬ימת‬‫וה‪ñ‬רן ַ ֶ ֶ‬ ‫פירן‪ֶ ֶ ַ ְ ,‬‬ ‫דארף ֶמען ִזיך ִ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ַ ְ‬ ‫קענען‬ ‫‪é‬די צ‪ֶ ֶ ä‬‬ ‫זי‪à‬ן ָיאר ְ ֵ‬ ‫געאר‪à‬עט ִ ְ‬ ‫ָהאט ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזין צ‪ä‬‬ ‫ה‪à‬א‪ ,‬צ‪ä‬ם ס‪õ‬ף ֶוועט ֶמען ֶ‬ ‫לע‪õ‬לם ַ ָ‬ ‫ְ ָ‬ ‫זי‪à‬ן‬ ‫הא‪à‬ן ִמיט ִמיר‪ .‬א‪ä‬ן ֶווען ִדי ִ ְ‬ ‫חת‪ä‬נה ָ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫‪ï‬ע‪ê‬ה‪,‬‬‫קלינע ְ ֻ ָ‬ ‫יעדע ְ ֵ ֶ‬ ‫‪ł‬כר א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫‪à‬אק‪ä‬מען ְ ַ‬ ‫ֶ‬ ‫ַ‬ ‫געק‪ä‬מען‬ ‫ֶ‬ ‫פאר‪à‬יי א‪ä‬ן ֶעס ִאיז ֶ‬ ‫זענען ַ ְ ֵ‬ ‫ָיאר ֶ ֶ‬ ‫ווארט‬‫נפ‪ְ ַ Ł‬‬ ‫מסיר‪ä‬ת ֶ ֶ‬ ‫‪Ł‬טיקעלע ְ ִ‬ ‫יעדע ְ ִ ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬יף ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן צ‪ִ ä‬אים‪,‬‬ ‫חת‪ä‬נה ָ ְ‬‫ִדי ֵצייט ַאז ִאי‪ָ ü‬זאל ַ ְ‬ ‫‪ł‬כר‪ִ ,‬אין ִדי‬ ‫זכ‪ä‬תים א‪ä‬ן ְ ַ‬ ‫גר‪õ‬יסע ְ ִ‬‫א‪ä‬נז ָא‪ֶ ְ ï‬‬ ‫ְ‬ ‫גע'עצה'ט ַאז ֶמען ָזאל‬ ‫טאטע ֶ ֵ ָ‬ ‫ָהאט ֵמיין ַ ֶ‬ ‫מ'טאר‬ ‫‪à‬א‪Ł‬טימטע ֵצייט‪ָ ְ .‬‬ ‫ִריכטיגע א‪ä‬ן ַ ְ ִ ְ ֶ‬ ‫ְִ ֶ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‪ִ .‬אי‪ü‬‬ ‫פאר‪à‬ייטן ִמיט ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ִמיר ַ ְ ֵ ְ‬ ‫הא‪à‬ן א‪õ‬יף ֶדעם ָוואס‬ ‫חרטה ָ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ָ ָ‬ ‫קיינמאל ִ ְ‬‫ֵ ְָ‬ ‫דערפ‪ä‬ן‪ ,‬א‪ä‬ן ֶעס ָהאט‬ ‫געווארן ֶ ְ‬ ‫געוואר ֶ ָ ְ‬ ‫ִ‪à‬ין ֶ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫מ'ווייסט ִ ְ‬ ‫‪Ł‬ריט‪ֵ ,‬ווייל ְ ֵ ְ‬ ‫ג‪ä‬טע ְ ִ‬‫ְמ'ט‪ä‬ט ַא ֶ‬ ‫ווייגעט‪ä‬ן‪ִ .‬אי‪ָ ü‬הא‪à‬‬ ‫‪Ł‬טארק ֵ ֶ‬ ‫זייער ְ ַ ְ‬ ‫ִמיר ֵ ֶ‬ ‫ק‪ä‬מען‪.‬‬ ‫‪ł‬כר ֵגייט ֶ‬ ‫ֶווען ִדי ְ ָ‬ ‫אי‪à‬ער ֵמיין‬ ‫פארציילט ַפאר ֵמיין ַמאן ִ ֶ‬ ‫ַ ְ ֵ ְ‬ ‫א‪ï‬געמאכט‬ ‫‪ï‬לאן‪ ,‬א‪ä‬ן ִאי‪ָ ü‬הא‪ְ ַ ֶ ְ ָ à‬‬ ‫טאטן'ס ְ ַ‬ ‫ַ ְ‬ ‫אמנ‪‬‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫‪‬א‪‬לה ִאיז ִאין ְזכ‪‬ת פ‪‬ן ָ ֵ‬ ‫ִדי ְ ָ‬ ‫טאטע ָזאל‬ ‫‪é‬די ֵמיין ַ ֶ‬ ‫סימן ְ ֵ‬ ‫ִמיט ִאים ַא ִ ָ‬ ‫‪Ł‬וועריקייטן‪,‬‬ ‫אלע ְ ֶ ִ ֵ ְ‬ ‫אפ‪ִ äê‬זי ִאיז ַ ְ‬ ‫אד‪ä‬ר‪ִ ü‬די ַ ֶ‬ ‫ֲִ‬ ‫נאכדעם‬ ‫א‪à‬ער ָ ְ ֶ‬‫פאר‪à‬ייטן‪ֶ ָ .‬‬ ‫קענען ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ֶ‬ ‫ִמיר ִ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסע‬ ‫אנגעזאמלט ָגאר ְ ֶ‬ ‫ָהאט ִזי ִזי‪ְ ְ ַ ֶ ְ ָ ü‬‬ ‫געהאט‪ ,‬א‪ä‬ן ִאי‪ָ ü‬הא‪à‬‬ ‫חרטה ֶ ַ‬ ‫ָהא‪ִ à‬אי‪ָ ָ ֲ ü‬‬ ‫ז‪õ‬כה ֵזיין ַאז‬ ‫זכ‪ä‬תים א‪ä‬ן צ‪ä‬ם ס‪õ‬ף ֶוועט ִזי ֶ‬ ‫ְ ִ‬ ‫גל‪ä‬סטעני‪ ,Ł‬א‪ä‬ן ִאי‪ü‬‬ ‫איינגעהאלטן ֵמיין ְ ְ ֶ ִ‬‫ֵ ְֶ ַ ְ ְ‬ ‫‪Ł‬לימה ֶוועט ֵזיין ָנאר ִאין ִדי ְזכ‪ä‬ת‬ ‫‪á‬א‪ä‬לה ְ ֵ ָ‬ ‫ִדי ְ ָ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‬ ‫געהאט א‪õ‬יף ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫רחמנ‪ä‬ת ֶ ַ‬ ‫ָהא‪ָ ְ ַ à‬‬ ‫גע‪à‬רענגט‬ ‫ווערט ֶ ְ ֶ ְ ְ‬ ‫אמנ‪ַ .ä‬אז‪õ‬י ִווי ֶעס ֶ ְ‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫פ‪ä‬ן ָ ֵ‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫יד‬ ‫זענען‬ ‫קינדער ֵווייל ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫אירע ִ ְ ֶ‬ ‫טרייסטן א‪õ‬יף ִ ֶ‬ ‫ְֵ ְ ְ‬ ‫גאנצע‬ ‫אר‪õ‬יסגיין פ‪ä‬ן ִדי ַ ְ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ֵ‬ ‫ַאז ִזי ָזאל ִ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָדא‪.‬‬ ‫ִ ְ‬ ‫‪Łäà‬ה‪.‬‬ ‫געפערליכע ָ‬ ‫גע‪Ł‬עפט ִמיט ַא ֶ ֶ ְ ִ ֶ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫)שם לא‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק‬ ‫דערנא‪ֵ ְ ü‬‬ ‫א‪ä‬ן ֶ ְ ָ‬ ‫דערי‪à‬ער ֶווען ֶמען ָהאט ִמיר ֵ ַ ְ‬ ‫‪à‬יינאכט‬ ‫ֶ ִ ֶ‬ ‫מ‪à‬כי‬ ‫ק‪õ‬ל‪ִ ֶ ִ ü‬‬ ‫מנעי ֵ‬ ‫אמר ה' ִ ְ ִ‬ ‫טו‪‬טז( ֹ‪é‬ה ָ ַ‬ ‫לאה‪ָ ,‬הא‪à‬‬ ‫א‪õ‬יפגעט‪õ‬י‪Ł‬ט ִמיט ֵ ָ‬ ‫ְ‬ ‫ְֶ‬ ‫נאם‬‫לפע‪ê‬ת‪ֻ ְ ü‬‬ ‫‪ł‬כר ִ ְ ֻ ָ ֵ‬ ‫מ‪â‬מעה ִ‪é‬י ֵי‪ָ ָ Ł‬‬ ‫ְועיני‪ָ ְ ִ ִ ü‬‬ ‫ֵ ִַ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‬ ‫אי‪à‬ערגעגע‪à‬ן ַפאר ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ִאי‪ְ ֶ ֶ ְ ֶ ִ ü‬‬ ‫לאחרית‪ü‬‬ ‫‪ô‬קוה ְ ַ ֲ ִ ֵ‬ ‫וי‪ָ ְ ִ Ł‬‬ ‫א‪õ‬יב ְ ֵ‬ ‫מארץ ֵ‬ ‫ו‪Ł‬ב‪ֶ ֶ ֵ ä‬‬‫ה' ְ ָ‬ ‫מיינען ַאז‬ ‫יעקב ָזאל ֵ ֶ‬‫‪é‬די ַ ֲ ֹ‬‫סימנים‪ֵ ְ ,‬‬ ‫לאה ִדי ִ ָ ִ‬ ‫ֵָ‬ ‫ה‪Ł‬י"ת‬ ‫לגב‪ä‬לם ַאז‪õ‬י ָהאט ַ ֵ‬ ‫בנים ִ ְ ָ‬ ‫ו‪Ł‬ב‪ִ ָ ä‬‬‫וגו' ְ ָ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָנאר ָדאס‪ָ ,‬נאר ִאי‪ü‬‬ ‫רחל‪ .‬א‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫ִזי ִאיז ָ ֵ‬ ‫‪Ł‬טימע פ‪ä‬ן‬ ‫צ‪ä‬ריק ֵדיין ְ ִ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫האלט‬ ‫געזאגט‪ְ ַ :‬‬‫ֶ ָ ְ‬ ‫יעקב‬ ‫אלעס ָוואס ַ ֲ ֹ‬ ‫געענטפערט א‪õ‬יף ַ ֶ‬ ‫ָהא‪ְ ֶ ְ ְ ֶ ֶ à‬‬ ‫טרערן‪ֵ ,‬ווייל‬‫א‪õ‬יגן פ‪ä‬ן ְ ֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫דיינע‬ ‫געוויין א‪ä‬ן ֵ ֶ‬ ‫ֶ ֵ‬ ‫הערן‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶ ְ‬‫יעקב ָזאל ִ ְ‬ ‫‪é‬די ַ ֲ ֹ‬‫געפרעגט‪ֵ ְ ,‬‬ ‫ָהאט ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫דיינע‬ ‫‪à‬אל‪õ‬ינ‪ä‬נג ַפאר ֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶעס ִאיז ָדא ַא ַ‬ ‫‪Ł‬וועסטער'ס ק‪õ‬ל‪ .‬א‪ä‬ן‬ ‫דערקענען ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫וועלן ז‪üä‬‬ ‫ה‪Ł‬י"ת‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ְ‬ ‫זאגט ַ ֵ‬ ‫מע‪ł‬ים‪ְ ָ ,‬‬‫ֲַ ִ‬ ‫געווען‪ ,‬א‪ä‬ן ִאי‪ü‬‬ ‫מק‪ì‬א ֶ ֶ‬‫ני‪Ł‬ט ְ ַ ֵ‬ ‫ִאי‪ָ ü‬הא‪ִ à‬איר ִ ְ‬ ‫פיינט‪,‬‬ ‫זייערע ֵ ְ‬‫לאנד פ‪ä‬ן ֵ ֶ ֶ‬ ‫א‪ä‬מקערן פ‪ä‬ן ִדי ַ ְ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫פאר‪Ł‬עמט"‪.‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ֶ ְ‬ ‫ָהא‪ִ à‬איר ִ ְ‬ ‫האפענ‪ä‬נג צ‪ֵ ä‬דיין ס‪õ‬ף‪,‬‬ ‫א‪ä‬ן ֶעס ִאיז ָדא ַא ָ ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬מקערן צ‪ä‬‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫וועלן ִזי‪ü‬‬ ‫קינדער ֶ ְ‬ ‫א‪ä‬ן ִדי ִ ְ ֶ‬ ‫געוויינט צ‪ä‬ם ִר‪õà‬נ‪õ‬‬ ‫ווייטער ֶ ֵ ְ‬ ‫רחל ָהאט ֵ ֶ‬ ‫א‪ä‬ן ָ ֵ‬ ‫גרעניץ!‬ ‫זייער ְ ֶ ִ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫רחל‪ָ ,‬וואס ִאי‪àִ ü‬ין ַא‬ ‫"אי‪ֵ ָ ü‬‬ ‫ע‪õ‬לם ִ‬ ‫ֶ‪Ł‬ל ָ‬ ‫מק‪ì‬א‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ַ ֵ‬ ‫ודם‪ ,‬א‪ä‬ן ָדא‪ָ ü‬הא‪ִ à‬אי‪ְ ִ ü‬‬ ‫‪łà‬ר ְ ָ‬ ‫ָָ‬ ‫פארציילט ָנא‪ַ ü‬א ְזכ‪ä‬ת פ‪ä‬ן‬ ‫ר‪"Ł‬י )שם( ַ ְ ֵ ְ‬ ‫ַ ִ‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‬ ‫גר‪õ‬יסע ַ ֶ ֶ‬‫‪Ł‬וועסטער‪ֶ ְ ,‬‬ ‫געווען ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫אוועק‬ ‫רחל ָוואס ָדאס ָהאט ַ ֶ‬ ‫ֵָ‬ ‫מל‪ü‬‬ ‫וק‪ç‬ם‪ ,‬א‪ä‬ן ַא ֶ ֶ‬‫מל‪ַ ü‬חי ְ ַ ָ‬‫‪à‬יסט ָדא‪ַ ü‬א ֶ ֶ‬ ‫ד‪ְ ִ ä‬‬ ‫הייליגן‬ ‫פ‪ä‬נעם ֵ ִ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫גענ‪ä‬מען ֶדעם ֲחר‪õ‬ן ַאף‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫געווען‬ ‫מק‪ì‬א ֶ ֶ‬ ‫האסט‪ֵ ַ ְ ä‬‬ ‫פארוואס ָ ְ‬ ‫רחמן‪ָ ְ ַ ,‬‬ ‫ַ ְָ‬ ‫מנ‪‬ה ָהאט ַאר‪õ‬יף‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער‪ֶ :‬ווען ְ ַ ֶ‬ ‫ַ ֶ ֶ‬ ‫גארני‪Ł‬ט‬ ‫זרה ָוואס ִאיז ָ ְ ִ ְ‬ ‫עב‪õ‬דה ָָ‬ ‫אקעגן ִדי ֲ ָ‬‫ֶַ ְ‬ ‫זענען ִדי ָאב‪õ‬ת‬ ‫‪à‬היכל‪ֶ ֶ ,‬‬ ‫צלם ְ ֵ ָ‬‫גע‪Ł‬טעלט ַא ֶ ֶ‬ ‫ֶ ְ ֶ ְ‬ ‫פארטרי‪à‬ן‬ ‫האסט ַ ְ ְ ִ ְ‬ ‫גארני‪Ł‬ט‪ ,‬א‪ä‬ן ד‪ְ ָ ä‬‬ ‫ִמיט ָ ְ ִ ְ‬ ‫ית‪à‬ר‪ ü‬א‪ä‬ן‬ ‫ה‪‬ם ִ ְ ָ ַ‬ ‫געגאנגען צ‪ֵ ַ ä‬‬‫ְוא‪ë‬ה‪õ‬ת ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ִָ‬ ‫זענען‬ ‫קינדער ִאין ָגל‪ä‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ֵזיי ֶ ֶ‬ ‫מיינע ִ ְ ֶ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער ַאז ֶער ָזאל‬ ‫גע‪à‬עטן ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫‪Ł‬ווערד‪ ,‬א‪ä‬ן ִדי‬ ‫מיטן ְ ֶ ְ‬ ‫געווארן ִ ְ‬ ‫גע'הרג'עט ֶ ָ ְ‬ ‫ֶ ְַ ֶ‬ ‫איי‪à‬ער‪Ł‬טער‬ ‫א‪à‬ער ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ‬ ‫זינד‪ֶ ָ ,‬‬ ‫פארגע‪à‬ן ִדי ִ ְ‬ ‫ַ ְֶ ְ‬ ‫זייער‬ ‫הא‪à‬ן ֶגעט‪ä‬ען ִמיט ֵזיי ָוואס ֵ ֶ‬ ‫‪õł‬נאים ָ ְ‬ ‫ְִ‬ ‫גע‪à‬עט‪àִ ,‬יז‬ ‫זייערע ֶ ֶ‬ ‫אנגענ‪ä‬מען ֵ ֶ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫ָהאט ִ ְ‬ ‫‪à‬אגערט?"‬ ‫הארץ ַ ֶ ְ‬ ‫ַ ְ‬ ‫פארן‬ ‫גע'טענה'ט ַ ְ‬ ‫געק‪ä‬מען א‪ä‬ן ֶ ַ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫רחל ִאיז ֶ‬ ‫ֵָ‬ ‫געהאט‬ ‫רחמנ‪ä‬ת ֶ ַ‬ ‫"אי‪ָ ü‬הא‪ָ ְ ַ à‬‬ ‫ע‪õ‬לם ִ‬ ‫ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫אירע‬‫געענדיגט ִ ֶ‬ ‫אמנ‪ָ ä‬האט ֶ ֶ ְ ִ ְ‬ ‫רחל ִ ֵ‬‫גליי‪ֶ ü‬ווען ָ ֵ‬ ‫ְֵ‬ ‫לאה א‪ä‬ן ִאיר‬ ‫‪Ł‬וועסטער ֵ ָ‬ ‫א‪õ‬יף ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫געהאט‪,‬‬ ‫רחמנ‪ä‬ת ֶ ַ‬ ‫הק‪"à‬ה ַ ְ ָ‬ ‫ֵרייד‪ָ ,‬האט ַ ָ ָ‬ ‫טראץ ֶדעם ָוואס‬ ‫סימנים‪ָ ְ ,‬‬ ‫אי‪à‬ערגעגע‪à‬ן ִדי ִ ָ ִ‬ ‫ִ ֶ ְֶ ֶ ְ‬ ‫מאמע‬ ‫צ‪ä‬לי‪ִ à‬דיר ַ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫געזאגט‪:‬‬ ‫א‪ä‬ן ֶער ָהאט ֶ ָ ְ‬ ‫געאר‪à‬עט ִדי‬ ‫יעקב ָהאט ָדא‪ָ ü‬נאר ֶ ַ ְ ֶ‬ ‫ֲַ ֹ‬ ‫זייער‬ ‫אידן צ‪ֶ ֵ ä‬‬ ‫א‪ä‬מקערן ִדי ִ ְ‬ ‫ְֶ ְ‬ ‫רחל ֶוועל ִאי‪ü‬‬ ‫ֵָ‬ ‫אריין‬‫צוואנציג ָיאר ַפאר ִמיר‪ָ ,‬הא‪ִ à‬אי‪ֵ ַ ü‬‬ ‫ְָ ְ ִ‬ ‫‪Ł‬טייט ִאין ָ‪ï‬ס‪ä‬ק )ירמיה‬ ‫‪ï‬לאץ! ַאז‪õ‬י ִווי ֶעס ְ ֵ‬ ‫ְַ‬ ‫‪Ł‬וועסטער‪.‬‬ ‫גענ‪ä‬מען א‪ä‬ן ֵמיין ְ‪Ł‬ט‪ֵ àä‬מיין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫תמר‪ä‬רים‬ ‫‪à‬כי ַ ְ ִ‬ ‫נהי ְ ִ‬ ‫נ‪Ł‬מע ְ ִ‬ ‫‪à‬רמה ִ ְ ָ‬‫לא יד( ק‪õ‬ל ְ ָ ָ‬ ‫‪à‬יסט ָדא‪ֶ ü‬דער‬ ‫ע‪õ‬לם ָוואס ד‪ְ ִ ä‬‬ ‫ִר‪õà‬נ‪Łֶ õ‬ל ָ‬ ‫‪à‬ניה‬ ‫לה‪ì‬חם ַעל ָ ֶ ָ‬ ‫מאנה ְ ִ ָ ֵ‬ ‫‪à‬ניה ֵ ֲ ָ‬ ‫מב‪é‬ה ַעל ָ ֶ ָ‬‫רחל ְ ַ ָ‬‫ֵָ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬‫‪à‬יטע ַמא‪ִ ü‬זי‪ְ ִ ü‬‬ ‫ה‪ë‬לכים‪ֶ ִ ,‬‬ ‫מלכי ַ ְ ָ ִ‬ ‫מל‪ֵ ְ ַ ü‬‬ ‫ֶֶ‬ ‫‪Ł‬טימע‪ַ ,‬א‬ ‫הערט ִזי‪ַ ü‬א ְ ִ ֶ‬ ‫הימל ֶ ְ‬ ‫אינ‪ִ äì‬אין ִ ְ‬‫ִ‪é‬י ֵ ֶ‬ ‫פרעמדער‬ ‫אריין ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫‪à‬רענגן ַ ֵ‬ ‫צ‪ä‬ט‪ä‬ן פ‪ä‬ן ִדי ָוואס ְ ֶ ְ ְ‬ ‫וויינט‬ ‫רחל ֵ ְ‬ ‫געוויין‪ֵ ָ ,‬‬ ‫‪à‬יטערע ֶ ֵ‬ ‫קרעכטס א‪ä‬ן ַא ִ ֶ ֶ‬ ‫ְֶ ְ ְ‬ ‫פרעמדער‬ ‫כאט‪ָ Ł‬וואס ֶעס ִאיז ַא ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫געסט‪ְ ָ ,‬‬ ‫ֶ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט‬ ‫קינדער‪ִ ,‬זי ִוויל ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫אירע ִ ְ ֶ‬ ‫א‪õ‬יף ִ ֶ‬ ‫טו‬ ‫לב שומע ‪ ‬מאמע רחל‬ ‫א‪õ‬יפט‪õ‬י‪Ł‬ן‬ ‫ְ‬ ‫ְ‬ ‫לאזן‬ ‫אזא ַזא‪ ü‬א‪ä‬ן ִזי‪ְ ָ ü‬‬ ‫צ‪ ä‬ט‪ä‬ן ַ ַ‬ ‫ארא‪ï‬‬ ‫פאלק א‪ä‬ן ֶנעם ַ ָ‬ ‫מ‪õ‬חל ֵדיין ָ ְ‬ ‫א‪ï‬גאט ֵזיי ֵ‬ ‫ָ ְָ‬ ‫חת‪ä‬נה‪ֵ .‬ווייל ָדאס‬‫אינמיטן ִדי ֲ ָ‬ ‫‪êé‬ה ִ ְ ִ ְ‬‫ִמיט ִדי ַ ָ‬ ‫ער‪Ł‬ט ַדאן ָהאט הקב"ה‬ ‫צארן" א‪ä‬ן ֶ ְ ְ‬ ‫ֵדיין ָ ְ‬ ‫הימל ָהאט ֶמען‬ ‫ִאיז ִדי ָרצ‪õ‬ן ה'‪ ,‬א‪ä‬ן פ‪ä‬ן ִ ְ‬ ‫גע‪à‬עט‪.‬‬ ‫אירע ֶ ֶ‬ ‫א‪õ‬יסגעהערט ִ ֶ‬ ‫ְֶ ֶ ְ‬ ‫לאה ָזאל ֵזיין ִדי ֵוויי‪à‬‬ ‫געווען ַאז ֵ ָ‬ ‫‪õá‬זר ֶ ֶ‬ ‫‪õŁ‬ין ֵ‬ ‫ותרנ‪‬ת‬ ‫‪‬אדייט פ‪‬ן ַ ְ ָ‬ ‫ֶדער ַ ֵ‬ ‫אבינ‪.ä‬‬ ‫יעקב ָ ִ‬ ‫פ‪ä‬ן ַ ֲ ֹ‬ ‫פאר‪Ł‬טיין א‪ä‬ן‬ ‫עטוואס צ‪ֵ ְ ְ ַ ä‬‬ ‫‪é‬די ָדאס ֶ ְ ָ‬ ‫ְֵ‬ ‫זענען‬ ‫לאה ֶ ֶ‬ ‫אמנ‪ ä‬א‪ä‬ן ֵסיי ֵ ָ‬ ‫א‪ä‬ן ֵסיי ָ ֵ‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫מאמע‬ ‫א‪ä‬נזער ַ ֶ‬ ‫‪é‬ח פ‪ä‬ן ְ ֶ‬ ‫‪à‬אגרייפן ֶדער ֹ ַ‬ ‫ַ ְֵ ְ‬ ‫קלאר ִמיט ֶדעם‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫זייער ְ ָ‬ ‫געווען ֵ ֶ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫‪à‬אטראכטן‬ ‫זאלן ַ ְ ַ ְ ְ‬ ‫פעלט א‪õ‬יס ַאז ִמיר ָ ְ‬ ‫רחל‪ְ ֶ ,‬‬ ‫ֵָ‬ ‫טענה'ן צ‪ä‬‬ ‫געקענט ַ ְ‬ ‫לאה ֶ ֶ ְ‬ ‫דערי‪à‬ער ָהאט ֵ ָ‬‫ֶ ִ ֶ‬ ‫נענטערע‬ ‫סימנים ִמיט ַא ֶ ְ ֶ ֶ‬ ‫מע‪ł‬ה פ‪ä‬ן ִדי ִ ָ ִ‬ ‫ִדי ַ ֲ ֶ‬ ‫זיכערקייט‬ ‫זעל‪à‬סט ִ ֶ ְ ֵ‬ ‫גאנצע ֶ ְ ְ ְ‬ ‫רחל ִמיט ִדי ַ ְ ֶ‬ ‫ֵָ‬ ‫גע‪ïŁ‬ירט ֶווען‬ ‫לאה ֶ ְ ִ ְ‬ ‫וויאז‪õ‬י ָהאט ֵ ָ‬ ‫‪à‬ליק – ִ ַ‬ ‫ְ ִ‬ ‫ולקחת ַ‪á‬ם ֶאת‬ ‫אי‪Ł‬י ְ ָ ַ ַ‬‫קח‪ֶ üô‬את ִ ִ‬‫"המעט ַ ְ ֵ‬‫ְַַ‬ ‫אי‪à‬ער‬ ‫פארציילט ִ ֶ‬ ‫לבן ָהאט ִאיר ַ ְ ֵ ְ‬ ‫טאטע ָ ָ‬ ‫ִאיר ַ ֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ֶגענ‪ä‬ג ַאז ִדי‬ ‫‪à‬ני ִאיז ָדאס ִ ְ‬ ‫‪äâ‬דאי ְ ִ‬ ‫ֵָ‬ ‫וואלט ִזי‬ ‫לכא‪õ‬רה ָ ְ‬ ‫‪ï‬לאן? ִ ְ ָ‬ ‫ר‪Ł‬ע‪õ‬ת'דיגע ְ ַ‬ ‫ִ ֶ‬ ‫ֵזיין ִ ְ‬ ‫ווילסט‪ ä‬א‪õ‬י‪ü‬‬ ‫צ‪ä‬גענ‪ä‬מען ֵמיין ַמאן? ִ ְ ְ‬‫האסט ֶ ֶ‬ ‫ָ ְ‬ ‫א‪ä‬מ‪à‬אקוועם צ‪ä‬‬‫‪Ł‬רעקלי‪ֶ ְ ַ ְ ü‬‬ ‫‪ïŁ‬ירן ְ ֶ ְ ִ‬ ‫געדארפט ְ ִ ְ‬ ‫ֶ ַ ְ ְ‬ ‫מיין ז‪ä‬ן?"‪ .‬ח‬ ‫ד‪ä‬דאים פ‪ä‬ן ֵ‬‫צ‪ä‬נעמען ִדי ָ ִ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫אזא ַזא‪ִ ,ü‬ווי ַאז‪õ‬י ָהאט ִזי‬ ‫מיטאר‪à‬עטן ִמיט ַ ַ‬ ‫ִ ְ ְַ ֶ ְ‬ ‫יעקב‪ֶ ,‬ווען ִזי ָהאט‬ ‫א‪õ‬יספא‪ï‬ן ַ ֲ ֹ‬ ‫ְָ ְ‬ ‫געקענט ֵגיין‬ ‫ֶ ֶ ְ‬ ‫נאכדעם ָוואס השי"ת ָהאט‬ ‫‪â‬וקא ָ ְ ֶ‬‫א‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫חת‪ä‬נה‬‫ני‪Ł‬ט ֲ ָ‬ ‫יעקב ִוויל ִ ְ‬ ‫געווא‪ä‬סט ַאז ַ ֲ ֹ‬ ‫ְ‬ ‫ָדא‪ֶ ü‬‬ ‫נעמט ָאן ִדי‬ ‫אמנ‪ְ ֶ ä‬‬ ‫רחל ִ ֵ‬ ‫געזען ַאז ָ ֵ‬‫ֶ ֶ‬ ‫הא‪à‬ן ִמיט ִאיר?‬ ‫ָ ְ‬ ‫אינגאנצן‬ ‫מו‪ô‬ר ִ ְ ַ ְ ְ‬‫לאה‪ ,‬א‪ä‬ן ִזי ִאיז ְ ַ ֵ‬ ‫טענה פ‪ä‬ן ֵ ָ‬ ‫ַ ֲָ‬ ‫הייליגע‬ ‫‪Łï‬ט ֶדערפ‪ä‬ן ִאיז‪ִ :‬די ֵ ִ ֶ‬ ‫ָנאר ֶדער ְ ַ‬ ‫פאר‪Ł‬טייט ַאז ָדאס‬ ‫א‪õ‬יף ִאיר ַמאן‪ ,‬א‪ä‬ן ִזי ַ ְ ְ ֵ‬ ‫לאה ָהאט‬ ‫י‪ł‬ראל ֵ ָ‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬ ‫מאמע פ‪ä‬ן ְ ַ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫ער‪Ł‬ט‬ ‫ווילן‪ְ ֶ ,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬עפער'ס ִ ְ‬‫ִאיז ֶדער ַ ֶ ֶ ְ‬ ‫לע‪à‬ן‬ ‫גאנצע ֶ ְ‬ ‫געדאווענט ִאיר ַ ְ ֶ‬ ‫געוויינט א‪ä‬ן ֶ ַ ְ ְ‬ ‫ֶ ֵ ְ‬ ‫געהאלפן ַפאר‬ ‫דעמאלטס ָהאט השי"ת ֶ ָ ְ ְ‬ ‫ֶ ָ ְְ‬ ‫הא‪à‬ן ִמיט‬ ‫חת‪ä‬נה ָ ְ‬ ‫דארפן ַ ְ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ְ ְ‬ ‫ַאז ִזי ָזאל ִ ְ‬ ‫י‪õ‬סף‬‫ֵ‬ ‫געגע‪à‬ן‬ ‫רחל א‪ä‬ן ֶער ָהאט ִאיר ֶ ֶ ֶ‬ ‫ֵָ‬ ‫לבן‬ ‫‪à‬ייגעפאלן ַפאר ָ ָ‬‫ע‪ł‬ו‪ .‬א‪ä‬ן ֶווען ֶעס ִאיז ֵ ֶ ַ ְ‬ ‫ֵָ‬ ‫געווארן‬ ‫רחל ֶ ָ ְ‬ ‫דערמיט ִאיז ָ ֵ‬ ‫ה‪âð‬יק‪ָ ,‬וואס ֶ ְ ִ‬ ‫ִַַ‬ ‫לאה‬ ‫רחל ִמיט ֵ ָ‬ ‫א‪õ‬יפצ‪ä‬ט‪õ‬ישן ָ ֵ‬ ‫ְ‬ ‫ְ‬ ‫האר‪ë‬י‬ ‫ָ ֲַ ִ‬ ‫י‪ł‬ראל‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬‫א‪ë‬ה‪õ‬ת פ‪ä‬ן ְ ַ‬ ‫איינע פ‪ä‬ן ִדי ִ ָ‬ ‫ֵ ֶ‬ ‫ווערן‬ ‫חת‪ä‬נה ֶווען ֶעס ֶוועט ֶ ְ‬ ‫אינמי ְטן ִדי ַ ְ‬ ‫ִ ְִ‬ ‫געהאלפן ֶ ְ‬ ‫ווערן‬ ‫י‪ł‬ראל ֶ ָ ְ ְ‬ ‫‪é‬לל ִ ְ ָ ֵ‬‫ד‪ä‬רכדעם ֶקען ְ ַ‬ ‫ְ ְֶ‬ ‫געמאכט‬‫קלאר ֶ ַ ְ‬ ‫רחל ְ ָ‬ ‫צדיקת ָ ֵ‬ ‫ט‪ä‬נקל‪ָ ,‬האט ִדי ַ ֵ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ִאין ִאיר ְזכ‪ä‬ת‪.‬‬ ‫לאה‪ַ ,‬אז ִווי ֶעס ֶזעט‬ ‫‪Ł‬וועסטער ֵ ָ‬ ‫ַפאר ִאיר ְ ֶ ְ ֶ‬ ‫פאר‪à‬יטערט‪,‬‬ ‫ני‪Ł‬ט ֵזיין ַ ְ ִ ֶ ְ‬ ‫מיינט ִ ְ‬ ‫ֵזיין ַא ַ ְ ָ‬ ‫ו‪ô‬רן‪ְ ֵ ,‬‬ ‫דיינע‬ ‫אנגענ‪ä‬מען ֵ ֶ‬ ‫א‪õ‬יס ָהאט השי"ת ָ ְ ֶ ֶ‬ ‫מו‪ô‬ר‬ ‫‪ł‬כל א‪ä‬ן ֶמען ִאיז ְ ַ ָ‬ ‫ֶווען ֶמען ָהאט ֵ ָ‬ ‫‪Ł‬רעקן פ‪ä‬ן‬ ‫ני‪Ł‬ט ְ ֶ ְ‬ ‫דארף ִזי‪ְ ִ ü‬‬ ‫‪ô‬פיל‪õ‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ִזי ַ ְ‬ ‫ְ ִ‬ ‫ח‪ .‬די מדרש )תנחומא ד( לערנט פשט אי‪ ‬פסוק )כט לא( וירא ה' כי שנואה לאה הקב"ה האט‬ ‫געזע‪ ‬ווי לאה האט פיינט עשו‪ ,‬דער אייבערשטער האט געזע‪ ‬ווי לאה וויינט או‪ ‬פאסט‬ ‫אז זי זאל נישט דארפ‪ ‬חתונה האב‪ ‬מיט עשו‪ ,‬אבער רחל איז געווע‪ ‬צעפריד‪ ‬ווייל זי האט‬ ‫געוואוסט אז זי גייט חתונה האב‪ ‬מיט יעקב‪ .‬ויפתח ה' את רחמה דעריבער האט דער‬ ‫אייבערשטער אויסגעהערט די תפלות פו‪ ‬לאה או‪ ‬ער האט זי ערשט געגעב‪ ‬קינדער‪ ,‬וויבאלד‬ ‫זי האט געדאווענט פאר גוטע דורות‪ .‬ורחל עקרה אבער רחל האט זי‪ ‬געדארפט מוטשענע‪,‬‬ ‫ווייל זי האט נישט פאראויס געדאווענט פאר גוטע דורות‪.‬‬ ‫פרשת ויצא ‪ ‬לב שומע‬ ‫טז‬ ‫דארף ֶמען‬ ‫‪ł‬כר‪ְ ַ ,‬‬ ‫גליי‪âֶ ü‬ער ְ ַ‬ ‫ֶזעט ֶמען ְ ֵ‬ ‫דארף ֶמען ָדאס ט‪ä‬ן‬ ‫וועלכע ַזא‪ְ ַ ,ü‬‬ ‫א‪õ‬יף ֵסיי ֶ ְ ֶ‬ ‫ו‪ô‬רנ‪ä‬ת‬ ‫‪ł‬כר פ‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫‪á‬עדענקען ַאז ֶדער ְ ַ‬‫א‪à‬ער ֶ ֶ ְ ֶ‬ ‫ֶָ‬ ‫פאר‪Ł‬טיין ַאז ָדאס ִאיז‬ ‫‪ł‬מחה‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ְ ְ ֵ‬ ‫ִמיט ַא ִ ְ ָ‬ ‫מאמע‬ ‫‪äï‬נקט ִווי ֶדער ַ ֶ‬ ‫ְְ‬ ‫ִאיז ָגאר ְגר‪õ‬יס‪,‬‬ ‫‪à‬א‪Ł‬ערט‪ ,‬א‪ä‬ן‬ ‫ֶדער ָרצ‪õ‬ן ה'‪ ,‬א‪ä‬ן ַאז‪õ‬י ִאיז ַ ֶ ְ‬ ‫געדארפט‬ ‫רחל‪ָ ,‬וואס צ‪ä‬ם ס‪õ‬ף ָהאט ֶמען ֶ ַ ְ ְ‬ ‫ֵָ‬ ‫ז‪õ‬יערע‬ ‫ֶֶ‬ ‫ני‪Ł‬ט ַאר‪ä‬ם ֵגיין ִמיט ַא‬ ‫ִ ְ‬ ‫גר‪õ‬יסע ְזכ‪ä‬ת‪ֵ ,‬ווייל‬ ‫‪â‬וקא צ‪ִ ä‬איר ְ ֶ‬ ‫צ‪ä‬ק‪ä‬מען ַ ְ ָ‬ ‫ֶ‬ ‫מו‪ô‬ר‬ ‫‪ï‬נים‪ַ ,‬אז ִאי‪ָ ü‬הא‪ָ ַ ְ à‬‬ ‫אנגעווייטאגטע ָ ִ‬ ‫ָ ְֶ ֵ ָ ְ ֶ‬ ‫צ‪ä‬לי‪à‬‬ ‫ִ‬ ‫טאקע‬ ‫ו‪ô‬רן‪ ,‬א‪ä‬ן ַ ֶ‬‫געווען ַא ַ ְ ָ‬ ‫ִזי ִאיז ֶ ֶ‬ ‫‪à‬רירה‪.‬‬ ‫געווען ָאן ֵקיין ְ ֵ ָ‬ ‫ֶ ֶ‬ ‫וועלן א‪ä‬נז‬ ‫ו‪ô‬רנ‪ä‬ת ֶ ְ‬ ‫רחל'ס ַ ְ ָ‬ ‫מאמע ָ ֵ‬ ‫ַ ֶ‬ ‫‪à‬מהרה‬ ‫ווערן פ‪ä‬ן ֶדעם ָ‪á‬ל‪ä‬ת‪ָ ֵ ְ ִ ,‬‬ ‫א‪õ‬יסגעלייזט ֶ ְ‬ ‫ֶ ֵ ְ‬ ‫אמאל ֶקען א‪õ‬יס ֶזען ִווי ֶמען ֶ ְ ֵ ְ‬ ‫דערלייגט‬ ‫ַָ‬ ‫אמן‪.‬‬ ‫‪à‬ימינ‪ֵ ָ ä‬‬‫ְֵָ‬ ‫אלעמאל‬ ‫ני‪Ł‬ט ַ ֶ ָ‬ ‫ו‪ô‬רנ‪ä‬ת‪ ,‬א‪ä‬ן ִ ְ‬‫פ‪ä‬ן ַ ְ ָ‬ ‫‪‬‬