לב שומע · Lev Shomea
הטקסט של גיליון זה
אידיש
ניתן לשמוע השיעורים ב'קול הלשון'
020 81917000
[]ex3,1.11.1
'שגיאות מי יבין' -אי אפשר לבר בלא תבן
בבקשה ,המוצא שגיאה כלשהוא יואיל להודיע
למו''ל למען יתוקן אי''ה
להערות והארות ולקבלת הגליון יש לשלוח לאימעל
levshomeya@gmail.com
סדר ועימוד:
א .י .גרינוואלד )972( 054-8494370
ניקוד :ישראל פויגל )972( 054-8435096
תוכן הענינים
גמית
מתרת אִ ְ ַ
ְ
בגד
לל . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ד לאכל
לח
ונת לי
על
הא . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ה כלית צ
מיט
הה
על
על
הא . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ו יעקב
נחלת
הסקת
מעט . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ו
הראה את
הלד . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .ז
אשייד
אלעמאל . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .י לכת
הצנע
היע . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . י דערגרייכ גאר
געלט
מע קע מיט
רחל
מאמע ָ ֵ
ַ ֶ
מאמע
רחל . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יא וורנת פ
די
נסינת פ
רחל . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .יב די
רחל
אמנ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . יג אלה איז אי זכת פ
די
אדייט פ
ותרנת . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .טו דער
פרשת ויצא לב שומע ד
וצא
רת ַ ֵ ֵ
ָָ ַ
גמית
מתרת אִ ְ ַ
ְ
הא ְ ַ ְ ִ
הסקת עלָ ַ
יעקב – ָ הא ַ ְ ַ
נחלת ַ ֲ ֹ עלָ ַ
כלית צָ מיטִ ְ ַ
הה – ִ ְ ָ
עלֶ ַ
אלעמאל ֶ מעֶ קעִ מיט ֶ ְ
געלט אשיידָ ֶ ַ
לכת – ַ ֵ ְ הלד ַ ֵ ְ ֵ
הצנע ֶ ֶ מעט ֶ ָ
הראה ֶאת ַ ָ ְ ָ
היע
ֶ דערגרייכָ גאר
ֶ ֵ ְ
'מאד'
áדל ְ ֹ האיְ Łוגַ 'õעד ִéי ָ ַ וçגâל ָ ִ )כו יג( ַ ִ ְ ַ לל) כח כ(
בגד ִ ְ ֹ
לאכל ֶ ֶ
לחם ֶ ֱ ֹ
ונתן ִלי ֶ ֶ
ְַָ
געלטֶ ,ער ִאיז אסאְ ֶ ü געהאט ַ ַ יצחק ָהאט ֶ ַ ְִ ָ אבינäיעקב ָ ִ
ïרŁה ַאז ַ ֲ ֹ ִמיר ֶ ֶ
געפäנען ִאין ִדי ַ ְ ָ
מדרŁŁטייט ִאין ִ ְ ָ זייער ֵרייִ ,üווי ֶעס ְ ֵ געווען ֵ ֶ ֶ ֶ געווארן ִמיט ַא געŁאנקן ֶ ָ ְ
ִאיז ֶ ָ ְ ְ
אõמרים
Łהיִ ְ ä חניןַ :עד ֶ ָ רàי ָ ִאמר ַ ִ )רבה סד ז( ָ ַ אõיסער ִדיֶ רייכטäם.
גרõיסע ֵ ְגעוואלדיגע ְ ֶ
ֶ ַ ְִ ֶ
äזהבŁֶ õל כסָ ְ õï ולא ַ ְ
יצחק ְ ֹ ïרדõתיו ֶŁל ִ ְ ָזבל ִ ְ ָ ֶֶ àאקäמען פäן ֵזייןֶ ירŁäה ָוואס ֶער ָהאט ַ ְ ָ
אזõיפיל
געהאט ַ ִ יצחק ָהאט ֶ ַ אבימלָ ְ ִ ,ü ֲִ ֶ ֶ פארדינט ָגאר
אליין ַ ְ ִ ְיצחקָ ,האט ֶער ַ ֵ טאטע ִ ְ ָ
ַ ֶ
פעלדער,זיינע ֶ ְ ֶ פעלדערַ ,אז ִדי ְŁמäץ פäן ֵ ֶ ֶ ְֶ פארמעגן.
גרõיסע ַ ְ ֶ ְ
ַא ְ ֶ
אבימל'üס
ווערד ִווי ֲ ִ ֶ ֶ געווען ֶמער ֶ ְ זענען ֶ ֶ ֶ ֶ
געפäנען
יעקב ֶ ֶ זילàער .אäן ֵàיי ַ ֲ ֹ גאלד אäן ִ ְ ֶ ָ ְ געàענטŁט
זענען ֶ ֶ ְ ְ ְ הקדŁõים ֶ ִֶדי ָאבõת ַ ְ ִ
וçפרץ
Łרייàט )ל מג( ַ ִ ְ ֹ õôרה ְ ֵ ְ ִמיר ַאז ֶדער ָ רייכטäםàֵ .יי געווארן ִמיט ְגרõיס ֵ ְ ֶ ָ ְ
צאן ַרõàת ויהי לֹ õ מאד' ַ ְ ִ 'מאד ְ ֹ האיֹ ְ Ł ִָ õôרה )יג ב( ָ Łטייט ִאין אבינֵ ְ ä
אברהם ָ ִ
ַ ְָ ָ
וחמריםֹ ֲ ַ ,
יעקב äגמêים ַ ֲ ִֹ
ועבדים ְ ַ ִ Łäפחõת ַ ֲ ָ ִ ְ ָ äבåהב,
éàסף ַ ָ ָ
ëàקנה ַ ֶ ֶ
'מאד' ַ ִ ְ ֶ
éבד ְ ֹואברהם ָ ֵ
ְ ַ ְָ ָ
לבן ,אäן פäן ֶדעם ָהאט געארàעט ֵàיי ָ ָ ָהאט ֶ ַ ְ ֶ גאלד אäן אסאְ ָ ü געהאט ַ ַ אברהם ָהאט ֶ ַ ַ ְָ ָ
געלט .א אסאְ ֶ ü פארדינט ַ ַ
ֶער ַ ְ ִ ְ יצחק
õôרה אõיף ִ ְ ָזאגט ִדי ִָזילàערַ .אזõי אõיְ ָ ü
ְֶ
א .מע זעט אז וויבאלד יעקב האט אזוי שווער געארבעט ביי לב ,או לב האט אי כסדר
אפגענארט ,ער האט אפגעמאכט מיט אי אז נאר די שעפלע וואס גייע געבויר ווער
מיט פינטלע גיע געהער צו יעקב ,שטייט אי פסוק )לא יב( כי ראיתי את כל אשר לב עושה
ל ,די רבונו של עול האט געזע ווי לב פאפט אויס יעקב ,האט הקב"ה אי עקסטער
באלוינט או די סטאדעס שא האב געבויר נאר געפינטלטע או געפלעקטע שעפלע .אי
ילקוט )פרשת וישלח רמז קלב( ווערט אויסגערעכנט די צאל פו די שא :צע מיליא זיב או
צוואנציג טויזענט או צוויי הונדערט סטאדעס שא ,או פיל פו דינסט ,קנעכט ,או אייזלע,
או נא פיל מער.
ה לב שומע מותרות או גשמיות
àרענגט ַארõיס ֶדער àחçי )כח כ( ְ ֶ ְ ְ ֶדער ַ ֵ
רàנֵ ַ ְ ä כלית
מיטן ַ ְ ִ
הה ְ ִ
עלם ַ ֶ
ָ
יעקבָ ,וואס ֶער ָהאט גרõיסקייט פäן ַ ֲ ֹ
ְ ְֵ הא
עלם ַ ָ
צם ָ
מõתרõתֶ ,ער ָהאט געàעטן ַפאר ֵקיין ְ ניŁט ֶ ֶ ְ ִ ְ אבינä יעקב ָ ִ
וויסן ַאז ַ ֲ ֹ
אàער ִ ְ ִמיר ַ ְ ְ
âארפן ָ ֶ
זילàער,
גאלד אäן ִ ְ ֶ געàעטן ַפאר ֵקיין ָ ְ ניŁט ֶ ֶ ְ ִ ְ געזäכט אäן ניŁט ֶ ְ זעלàסט ָהאט ָâאס ִ ְ ֶ ְ ְ
קליידערַ .אזõיָנאר ְàלõיז ַפאר ְàרõיט אäן ְ ֵ ֶ געàעטן
אדרàהֶ ,ער ָהאט ֶ ֶ ְ געוואלטָ ַ ְ ַ ,
ניŁט ֶ ָ ְ ִ ְ
טראץ הëלָ üוואס ְ ָŁלמה ַ ֶ ֶאõיֶ üזען ִמיר ֵàיי ְ ֹ ֹ לחםאייàערŁטער ַאז ֶער ִוויל ְàלõיז ֶ ֶפäנעם ֵ ֶ ְ ְ ֶ ֶ
גאלד אäן אõצרõת פäן ָ ְ ְ געהאט
ֶער ָהאט ֶ ַ לל Łàאäן äבגד ִ ְ ֹ
עסןֶ ֶ ,
קענען ֶ ְלאכõל ְàרõיט צֶ ֶ ä ֱֶ
קעניגרייִ ,üמיט ִפיל
הערליכער ֶ ִ ְ ֵ
זילàערַ ,א ֶ ְ ִ ֶ ִ ְֶ ניŁט אנטäןֶ .ער ָהאט ִ ְ קענען ָ ְקלייד צֶ ֶ ä ַא ְ ֵ
געàעטן פäן
געלטָ ,דאָ üהאט ֶער ָנאר ֶ ֶ ְ ֶ ְ פעלט
זאכן ָוואס ֶ ְ איàריגע ַ ְ
געוואלט ֵקיין ִ ְ ִ ֶ
ֶ ָ ְ
ôôן ִליועŁר ַאל ִֽ ֶהשי"ת )משלי ל ח( ֵראֶ ֹ ָ Ł געדארפט
וויפיל ֶער ָהאט ֶ ַ ְ ְ ניŁט אõיס .אõיף ִ ִ ִ ְ
ניŁט ֵקיין חñי ִגיִ àמיְ ִ ü לחם ֻ ִֽ הטריפני ֶ ֶ
ַ ְִ ִֵ געàעטן .ב
אזõיפיל ָהאט ֶער ֶ ֶ ְ לעàן ,אõיף ַ ִ צäם ֶ ְ
די רמב") פי"ג הלק שכירות ה"ז( לערנט ארויס פו דע וכ חייב לעבד בכל כחו א ארבעטער
דאר זיי געטריי צו זיי בעל הבית ,או ארבעט מיט זיי גאנצ כח .שהרי יעקב הצדיק אמר
כי בכל כחי עבדתי את אביכ ,לפיכ נטל שכר זאת א בעול הזה שנאמר )בראשית למג(
'ויפר האיש מאד מאד' וויבאלד יעקב אבינו האט געארבעט פאר לב מיט א
איבערגעגעבנקייט מיט אלע זיינע כוחות ,האט ער זוכה געווע צו ווער זייער ריי.
ב .ביי איינער פו די נסיעות ווע רביה"ק מסאטמאר זי"ע איז געפאר אויפ שי פו אמעריקא
קיי אר ישראל ,זענע געווע אסא איד וואס האב כסדר אויפגעהאלט דער רבי מיט
אלע סארט שאלות או שמועס ,די גבאי פונע רבי' זי"ע האב באמערקט ווי ס'שטערט
פאר רבי'דער רבי פו אנגיי מיט זיי געווענליכע שטייגער ,האב זיי פארגעשלאג א פלאַ
צו ארויס דינגע א קליינע קאבינע אינע שי ,וואס האט קוי געקאסט פינע הונדערט
דאללער ,זיי האב גע'טענה'ט מיט רעכט "וויבאלד דער רבי האט דא מיטגעברענגט הונדערט
טויזנט דאללער צו טייל פאר די מוסדות או פאר עניי אר ישראל ,לאמיר אראפ נעמע פינע
הונדערט דאללער ,או דער רבי וועט האב מנוחה א קיי שטערונגע די איבריגע וואכ דא
אינע שי."
האט דער רבי זי"ע געזאגט "וואס וועל אי טו ווע אי וועל קומע קיי אר ישראל או א
אלמנה וועט קומע מי בעט אפאר דאללער צו קענע איינקויפ אביסעלע ברויט ,וועל אי
איר זאג" אנטשולדיג אי האב שוי נישט קיי געלט ,אי האב געדארפט די געלט פאר א
עקסטערע צימער אויפ וועג אינע שי ,"וואספארא פני איז דאס ,ווי אזוי קע אי נוצ
געלט פאר מיי באקוועמליכקייט ווע איד האב נישט די מינומי פאר זייערע לעב."...?
מע דערציילט אז סו ימיו פו רביה"ק מסאטמאר זי"ע האט מע צוגעבויט א קרא] סינק[
אינע צימער פונע רבי כדי עס זאל זיי לייכטער פאר רבי' זי"ע ,או נישט דארפ א גאנצע
צייט ארויס גיי פו צימער זי וואש די הענט ,ווע דער רבי האט דאס באמערקט האט עס
אי זייער וויי געטא ,ער האט געזאגט "מע וואלט געקענט מיט די געלט ,מהנה זיי איד
וואס מוטשענע זי פאר פרנסה".
פרשת ויצא לב שומע ו
יעקב
àאפאêן ַ ֲ ֹ
אליפז ָהאט ַ ַ ְ אפֶ äêווען ֱ ִ ַ ֲִ ïŁייז ִמיִ üמיט ְàרõיט צä רייכטäםָ ,נאר ְ ֵ ֵ ְ
אנטלאפן
אõיפן ֶוועג ֶווען ֶער ִאיז ַ ְ ְ ָ ְ ְ מאריüàחçי ִאיז ַ ֲ ִ רàנֵ ַ ְ äעסן .אäן ֶדער ַ ֵ קענען ֶ ְֶ ֶ
צäגערõיàט ֵזיין
ְ עłו ,אäן ֶ àרäדער ֵ ָ פäן ֵזיין ְ ֶ מõתרõת ,אäן ֶער ְ ענין פäןאיàער ֶדעם ִ ְ ָ ִ ֶ
áעàעטן
ניŁט ֶ ֶ ְ פארמעגןָ ,האט ֶער ִ ְ
גאנצע ַ ֶ ְ ַ ְֶ àהןַ ,עד מõאסת ָ ֶֶֶ הõôרה
ענדיגט צéִ :äי ַ ָ ְִֶ ְ
צäריקִ איàערטערַ ,אז ֶער ָזאלֶâער ֵ ֶ ְ ֶ הëלִ üדי ָ
õôרה אפִ äêמן ַ ֶ ֶ אõתן ֲ ִָ ֶ ִ ְַ
ôŁמנע
כאטָ Łוואס ֶער רייכטäםְ ָ ,
àאקäמען ֵזיין ֵ ְ ֶ ַ פירטאיינער ָוואס ִ ְ פאר'מיאäס'ט ִזיִ üמיט ֵ ֶ
ְ ַ ְ ִ
אליפז
איידער ֱ ִ ַ
áעלט ֵ ֶ
אסאך ֶ ְ פארמאגט ַ ַ
ָהאט ַ ָ ְ àאניצט ִזיüמõתרõת ,אäן ֶער ַ ִ ְ ִזי üאõיף ִמיט ְ
áעàעטן ְàלõיז
àארõיàטָ ,האט ֶער ֶ ֶ ְ
ְ ָהאט ִאים ַ קעניג ָוואס אפַ äêא ֶ ִ הåהִ ֲ ,
עõלם ַ ֶ ôאוõת ָ ִמיט ַ ֲ
ללָ ,Łàנאר אõיף ָוואס ֶער äבגד ִ ְ ֹ
לאכל ֶ ֶלחם ֶ ֱ ֹ
ֶֶ האàן ַא מלך ִאיז צְ ָ ä סדר ַפאר ַא ֶ ֶ ֶדער ֵ ֶ
געâארפט.
ָהאט ֶ ַ ְ ְ õôרה
ïאלאץָ ,דאָ üהאט ִדי ָ ïראכט אäן ַא ַ ַ ְַ ְ
ירàה לõ לא ְַ ֶ קעניג )דברים יז טז( ֹ אנגעזאגט ַא ֶ ִ
ָ ְֶ ָ ְ
אלעסוויסןַ ,אז ַ ֶŁטענדיג ִ ְ ִמיר ַ ְ ְ
דארפן ָâאס ְ ֶ ְ ִ
געמאסטן
דארף ֵזיין ֶ ָ ְ ְ לäקסäס ַ ְ סäסים ֵזיין ְ ִ
פארמאגן ִצי ָâאס ִאיז ָוואס ִמיר ַ ָ ְ àאשיידענע ֶוועג .ג
אõיף ַא ַ ֵ ֶ ֶ
יעדע ַזאַ üא אסאךָ ,האט ֶ ֶ אâער ַ ַאàיסל ָ ֶ
ֲִ ְ
נäצן ָוואס ֶמען געוויסע ְ
סיàהֶ ,עס ִאיז ָâא ַא ֶ ִ ִֶ ָ
עõלם
עניני ָאלע ִ ְ ָ ֵצäקäמען צֶ äדעםֶ ַ ,
ֶ ַâארף הא
עלם ַ ָ
יעקב ָ
נחלת ַ ֲ ֹ
ְַ ַ
צäקäמען צä
ֶ דארף
הåה ִאיז ָנאר ֵווייל ֶמען ַ ְ ֶַ לàנים ָ דאס ִאיז ַא סימן ַ ָ ִמעłי ָאבõת ִ ָ ֲֵַ
געמאכט צä
ניŁט ֶ ַ ְ אàער ֶעס ִאיז ִ ְ ֶדעםֶ ָ , אייניקלע üפäן
אäנז ֵ ִ ְ ֶ ְ ִלäëד ָוואס
האàן ֶדערפäן.
הנאה ָ ְ
ֲָ ָ יעקב:
לערנען פäן ַ ֲ ֹ דארפן ִזיַ üארõיס ֶ ְ ֶ יעקב ַ ְ ְ
ֲַ ֹ
צäזאמען
ניŁט ַ ֶ הåה ֵגייט ִ ְ עõלם ַ ֶ
ôאõת ָ ַאז ַ ֲ
מעט
הסקת ְ ָ
ְְִַ פארקערטער
צוויי ַ ְ ֶ ְ ֶ ס'איז ְ ֵ הàאִ ְ , עõלם ַ ָ ִמיט ָ
הìפ Łג כה,
חõàŁן ַ ֶ ֶ הêבבõת ַ ַ
)Łער ֶ ְ חõבת ַ ְ ָ
ַ ֶדער הàא,עõלם ַ ָ
זõכה ֵזיין צָ ä זאכן .אõיִ àוויל ֶמען ֶ ַ ְ
Łרייàט ַאז ִליà
שער אהבת ה' פרק ז'( ְ ֵ ְ לעàן צ äטäן ֶדער אמת'ע ֶ ְ לעàן ַאן ֱ ֶ ֶ ֶ ְ
הàא ִאיז ַא עõלם ַ ָ
ָ הåה אäןעõלם ַ ֶ
ָ האàן
ָ ְ ניŁט אõיü àאŁעפער'ס ָרצõןֶ ,קען ֶמען ִ ְ ַ ֶ ֶ ְ
צäזאמען ֶמען ֶקען
ניŁט ַ ֶ סôירהֶ ,עס ֵגייט ִ ְ
ְ ִ ָ עõלם
ôאõת ָ ôענäגים ִאין ַ ֲ האàן פäן ִדי ַ ֲ ִ הנאה ָ ְֲָ ָ
הזה אäן אõיü עõלם ַ ֶ
האàן ָ צילן צִ äליְ ָ àניŁט ִ ְִ ְ עõלם
עłו אäן ָ געהערט צָ ֵ ä הåה ֶ ֶ ְ עõלם ַ ֶהåהָ , ֶַ
אווâאי
הàאַ ַ ַ .עõלם ַ ָ
ָ זõכה ֵזיין צä
וועלן ֶָ ְ ניŁטדארפן ִ ְ
אäנז ַ ְ ְ יעקבְ . געהערט צֹ ֲ ַ ä הàא ֶ ֶ ְ ַָ
וועלט ָוואס ֶמען לעàן ִמיר ִאין ַא ֶ ְ געוויס ֶ ְ ֶ ִ עõלם
ôענäגי ָ
אלע ַ ֲ ֵ האàן פäן ַ ֶ הנאה ָ ְ זäכן צָ ָ ֲ äְ
זאכן,
הåה'דיגע ַ ְ
עõלם ַ ֶ ִ ֶ ָ צäקäמען צä
ֶ דארף
ַ ְ האàן
אלעס ָוואס ֶמען ְàרõיָ üיא ָ ְ הåה ,אäן ַ ֶ ֶַ
דארף
Łטרעàן' ַ ְ
'ווילן אäן ְ ְ ֶ ְעיקר ִ ְ
אàער ֶדער ִ ָ ֶָ צäפרידן ִמיט ִדיצילן צֵ äזיין ְ ִ ְ דארפן ִמיר ִ ְ ַ ְ
עõלם
האàן ָ הàאִ ,ליְ ָ à עõלם ַ ָ
ֵזיין ָנאר אõיף ָ דארף.
מינימäם ָוואס ֶמען ַ ְ ִ ִ
ג .דער רבינו בחיי איז מסביר אז שלמה המל האט געבעט אז ער וויל נישט קיי רייכקייט
או אוי נישט קיי ארימקייט ,ווייל ביידע איז א נסיו וואס קע שטער דע מענטש צו
דינע השי"ת ,ער וויל נאר 'לח חקי' ברויט וואס מע דאר אוי צו לעב ,גענוג צו קענע
לעב א קיי שטערונגע.
ז לב שומע מותרות או גשמיות
דארףֶ ,ערמענטָ Łהאט ָוואס ֶער ַ ְ בֶ õווען ַא ֶ ְ ְ ניŁט
הàא ֵגייט ִ ְ
עõלם ַ ָ
צילן אõיף ָ
הזה אäן ִ ְ
ֶַ
איàריגע
מאדעס אäן ִ ְ ִ ֶ אלע ָ ֶ ניŁט ָנאֶ ַ ü לõיפט ִ ְ
ְ צäזאמען.
ַ ֶ
לעàט ֶערניŁט אõיסַ ,דאן ֶ ְ פעלט ִ ְזאכן ָוואס ֶ ְ
ַ ְ
הåה ִוויעõלם ַ ֶ
עניני ָ אלע ִ ְ ָ ֵ ֶמען ָזאל ָ ְ ְ
אנקäקן ַ ֶ
דרייטצäפרידנקייטֵ ,זיין ָקאֵ ְ ï
רäהיגִ ,מיט ַא ְ ִ ְ ְ ֵ ִ
מעדעצין
נעמען ַא ֶ ֶ ִ דארף ֶ ֶ איינער ָוואס ַ ְ ֵ ֶ
ôענäגים ווא äאäן אלע ַ ֲ ִ ניŁט ַארäם ִאין ַ ֶ ִזיְ ִ ü
מענטŁ
àיטערֶ ,דער ֶ ְ ְ זõיער אäן ִ ֶ ָוואס ִאיז ֶ
זאכן ָוואסŁאפן ָנא üאäן ָנאְ ַ ü ָוואס ֶער ֶקען ַ ְ
נעמט ֶעס מעדעציןְ ֶ ,
נעמען ֶדער ֶ ֶ ִ דארף ֶ ֶ ָוואס ַ ְ
לעàט
מענטְ ֶ Ł געŁמאקֶ .ווען ַא ֶ ְ ְ ֶזען אõיס ֶ ְ ַ
פארקערט ֶער
האàן ֶדערפäןְ ֶ ְ ַ , הנאה ָ ְ ניŁט צָ ָ ֲ äִ ְ
צäפרידן ִמיט
פארŁטאנד ַאז ֶער ִאיז ְ ִ ְ ִמיט ַא ַ ְ ְ ַ ְ
מעדעצין ָנאר ֶער ִאיז ניŁט ִליֶ àדער ֶ ֶ ִ ָהאט ִ ְ
נאכיאגן
ניŁט ָ ְ ָ ְ דארף ִ ְָוואס ֶער ָהאט אäן ֶער ַ ְ
ווערן
éדי צְ ֶ ä נעמען ְ ֵ געצוואäנגען ָדאס צֶ ֶ äְֶ ֶ ְ
דעמאלטס ִאיז
ערŁט ֶ ָ ְ ְ זאכןְ ְ ֶ ,איàריגע ַ ְ
אלע ִ ְ ִ ֶ ֶַ
Łנעל נעמט ֶער ֶעס ְ ֶ דערפאר ֶ ְאõיסגעהיילטַ ֶ ,
ְֶ ֵ ְ
אלעס ִאיז צäפרידןֶ ַ ,
רäהיג אäן ְ ִ ְ טאקע ִ ֶער ַ ֶ
האàן פäן ֶדעם. הנאה ָ ְ ָאן ֲ ָ ָ
פעלט ִאים. גארניŁט ֶ ְִאים גäטְ ִ ָ ,
קäמט צä לעàן ֶווען ֶעס ְ אäנז ֶ ְ דארפן ְ ַאזõי ַ ְ ְ
הלד
הראה ֶאת ַ ָ
ָ ֶ הåה ,אäן עõלם ַ ֶ עניני ָהאàן פäן ִ ְ ְ ֵ הנאה ָ ְ ַָָ
איינער ָוואס איינפאלן ַפאר ֵ ֶ ֶעס ֶקען ֵ ְ ַ ְ אוודאי ִאיז
גŁמיõתַ ַ ַ . אלע ַ ְ ִ ליגן ִאין ַ ֶ ניŁט ִ ְ ִ ְ
געלט ַא איàריג ֶ ְ
אàיסל ִ ְ ִ
פארמאגט ַ ִ ְ
ַ ְ ָ ְ האàן
הנאה ָ ְ גארניŁט ֲ ָ ָ
מעגלי üצְ ִ ְ ָ ä ניŁט ֶ ְ ִ ִ ְ
אייàערŁטער ָהאט ָדאך ִמיך מחŁבהֶ :דער ֵ ֶ ְ ֶ ֲַָ ָ אàער ֶדער הåהֶ ָ , עõלם ַ ֶעניני ָ אלע ִ ְ ָ ֵàפõעל פäן ַ ֶ ְ ֵ
געלט, Łפע פäן ֶ ְ àרכה אäן ַא ֶ ַ געגעàן ַא ְ ָ ָ
ֶ ֶ ְ Łטעקן אäן ֵזיין àלייàן ְ ֶ ְ ניŁט צְ ֵ ְ ä ִציל ִאיזְ ִ ,
ְ
קõיפן טאקע ָזאל ִאיְ ִ ü
ניŁט פארוואס ַ ֶ ַ ְָ מענטָ Łהאט פארנäמען ִמיט ֶדעםֶ .ווען ַא ֶ ְ ְ ַ ְ ֶ
ניŁט פארוואס ָזאל ִאיִ üמיך ִ ְ 'מõתרõת'ָ ְ ַ ,ְ צב"ש ַא ַקאר ָוואס ֶדער ִציל ֶדערפäן ִאיז צä
פארמעגלי,ü
וואõילגיין? ִאיàִ üין ָדאִ ְ ֶ ְ ַ ü
ֵ לאזן
ָ ְ אנדערע,
ïלאץ צäם ַ ְ ֶ ֶ פארן פäן ֵאיין ְ ַ קענען ָ ְ ֶ ֶ
זאכן,
אלע ִדי ַ ְ געלט ַפאר ַ ֶ ִאיָ üהאֶ àגענäג ֶ ְ נäצן פäן ֶדער ַקאר ֵזיין ְàלõיז צä דארף ֶדער ְ ַ ְ
לעàן ַא ניŁט ֶ ְ פארוואס ָזאל ִאיְ ִ ü ִאיז ַ ְ ָ דארף
ïלעצער וואֶ äער ַ ְ אנקäמען ִאין ְ ֶ ֶ ְָ ֶ
הנאה לאמיר ֲ ָ ָ
לעàןִ ָ , רäהיגע ֶ ְ
געŁמאקע אäן ִ ֶ ֶ ְ ַ ֶ ïלאץ צäם פארן פäן ֵאיין ְ ַ דערגרייכן ,אäן צְ ָ ä ֶ ְ ְֵ ְ
זאכן,
הåה'דיגע ַ ְ
עõלם ַ ֶ ִ ֶ ָ אלעהאàן פäן ַ ֶ ָ ְ געמאכט ַפארניŁט ֶ ַ ְ אàער ֶעס ִאיז ִ ְ צווייטןֶ ָ ,
ְֵ ְ
ïŁענדן
Łיינע הõיז אäן ְ ֶ ְ ְ õàיען ַא ֵ ֶ
לאמיר ִזיֶ ü ָ ִ דערפäן,
האàן ֶ ְ הנאה ָ ְ Łוואõילטאג אäן צָ ָ ֲ ä ָ ְ
געלט.
אסאְ ֶ ü ַַ àאנäצן ִמיט
אäנז צִ äזיְ ַ ü ערלõיàט ְ õôרה ֶ ְ ְ ִדי ָ
וויפיל ֶמען זאכןָ ,נאר ִ ִ הåה'דיגע ַ ְ
עõלם ַ ֶ ִ ֶ ָ
מסàיר
ôמים פרק ה( ִאיז ַ ְ ִ חçים ְ ַ
)łפת ָ ִ ֶדער ָ ֵ
חפץ ַ ִ נõיטיגט ִזיִ üאין ֶדעם .ד ִ ְ
הçצר
עצת ַ ֵ ֶטראכטן ַאזõי ִאיז ֲ ַ
ַאז צְ ְ ַ ְ ä
ערגסטער ַזאָ üוואס ַאוויàאלד ֶדער ֶ ְ ְ ְ ֶ
הרעְ ַ ִ ,ַָ מŁלי )טז יז( טõב
זאגט ִאין ִ ְ ֵ
הëלְ ָ üŁלמה ַ ֶ ֶ
ְ ֹ ֹ
àרäחנäçת אäן ֵסיי
מענטֶ Łקען ָנאר טäן ֵסיי ְ ָ ִ ֶ ְְ äמהäמה
מאõצר ָרב ְ ָ
àיראת ה' ֵ ָ
מעט ְ ִ ְ ַ
ְַ
ד .יעדער מענטש קע זי אליי פארהער מיט די אלע זאכ ,א מענטש קע זי פרעג" האב
אי דער קאר וכדו' מי צו באדינע פאר מיינע צרכי ,אדער גאר פארקערט ,אי באדי
אי ?ווע עס פאסירט א קרא בי אי אויס מענטש ,אדער דער עיקר איז אז עס ארבעט?"...
פרשת ויצא לב שומע ח
קלאר ַאז ָוואס ֶמען ֶזעט ֶעס ָדאָ ְ ü àרייטע
לעàןַ ,א ְ ֵ ֶ אנהייàן ֶ ְ
àגŁמäçת ִאיז צְ ֵ ְ ָ ä ְַ ְ ִ
זיינע
גיàט ָנאֶ ֵ ü ֶמער ֶמען ִ ְ ניŁט ַאז אõיֶ àמען מיינט ִ ְ
סארט ֶלע ְàןֶ .עס ֵ ְ ָ ְ
אלס ֶמער אäן àאקוועמליכקייטןִ ,וויל ֶמען ַ ְ
ַ ְֶ ְ ִ ְֵ ְ קאסטן,
לאזן ָ ְ ְ געלט ֶמעג ֶמען ִזיְ ָ ü פארדינט ֶ ְ
ַ ְִ ְ
מאדע,
נייע ָ ֶ יעדע ֵ ֶ לõיפט ָנאֶ ֶ ü ְ ֶמערֶ ,מען ôאוõת זיינע ַ ֲ
מענטֵ Łגייט ָנאֶ ֵ ü ֵווייל ֶווען ַא ֶ ְ ְ
פריŁ דארף ֶמען ִזי üפäן ְ ִ Łטיק ֵצייט ַ ְ יעדער ְ ִ
ֶ ֶ האנדלט ִזיֵ üאייןàיסל אäן ַ ְ ְ ְ אפלָ äנאר ַא ִ ְ ִַ
זאכןֵ ,ווייל ָוואס ֶמען נייע ַ ְ
איינהאנדלען ֵ ֶ
ֵ ְַ ְְ ֶ ווערט ֶער ָäŁïט זאכןְ ֶ ,Łיינע ַ ְ טייערע אäן ֵ ֶ ֵ ֶֶ
אלט"ֶ ,עס ִאיז יעצט ִאיז õŁין "צְ ַ ä ָהאט ֶ ְ זייער
געפאנגען ִאין ַא ֵקייט ָוואס ִאיז ֵ ֶ ֶ ַ ְֶ
אïעטיט
מאדעִ ,די ַ ֶ ִ ניŁט ֶדער ָ ֶ õŁין ֶמער ִ ְ וויפיל ֶערדערפäןִ ִ , Łווער ִזיַ üארõיס צֶ äזען ֶ ְ ְֶ
אנגערייצט ,אäן
גאנצע ֵצייט ֶמער ָ ְ ֶ ֵ ְ ווערט ַא ַ ְ ֶ
ֶ ְ ניŁט ֵזייןקיינמאל ִ ְ
האàן ֶוועט ֶער ֵ ְ ָ ֶוועט ָנאר ָ ְ
הäנגעריג ַפאר
ווערט ֶמער אäן ֶמער ְ ֶ ִ ֶמען ֶ ְ Łטענדיג ֶוועט ֶער צäפרידן אäן ַזאטִ ְ ֶ ְ , ְִ ְ
הåה .העõלם ַ ֶ
עניני ָ
ָנאֵ ְ ְ ִ ü אפäê צäקõיפןִ ֲ .
ְ טראכטן ָוואס ָנאֶ üער ֶקען ְַ ְ ְ
לעàן
געלט אäן ֶ ְïŁענדן ֶ ְ ֶווען ֶמען ֵ ְ
הייàט ָאן ְ ֶ ְ ְ קליידער ֶוועט Łיינע ְ ֵ ֶ אסאֶ ֵ ü ֶער ָהאט õŁין ַ ַ
חçים – ַאזחפץ ַ ִ
–זאגט ֶדער ָ ֵ
àאקוועם ָ ְ
ַ ְֶ àאגניגען ִמיט ֶדעםֶ ,ער ֶוועט ניŁט ַ ְ ִ ֶֶער ִזיְ ִ ü
איינער ָוואס
פארŁטעלןִ ,ווי ֵ ֶ
ֶמען ָזאל ִזיְ ֶ ְ ְ ָ ü טייערע,
Łענערע אäן ֵ ֶ ֶ האàן ָנאֶ ֶ ֶ ü וועלן ָ ְ ֶ ְ
àרייט אäן ֵריי ,üאäן פäן זייער ְ ֵ
געלעàט ֵ ֶ
ָהאט ֶ ֶ ְ ווערן ֵווייל ֶערניŁט ַזאט ֶ ְ קיינמאל ֶוועט ֶער ִ ְ ֵ ְָ
געïŁעניגט
ווידער ֶ ְ ֶ ִ ְרייכטäם ָהאט ֶער ִ ְֶגרõיס ֵ ְ געווארן ִאין ֶדער ֵקייט געכאïט ֶ ָ ְ אריין ֶ ַ ְִאיז ַ ֵ
õŁפט
ֵ מלäכהָ ,האט ִאים ֶדער אינעם ְ ִָ ֶ 'מõתרõת'.
ְ רäפט ִזיü ָוואס ְ
ה.דער חפ חיי האט געהאט א אייניקל א איידע פו זו רבי לייב זצ"ל פו ביאליסטאק
וואס זיי פרוי האט פארדינט אסא געלט ,או זי געבויט א שיינע הויז ,דער חפ חיי
האט געהאט גרויס חלישות הדעת או ער איז נישט אריי דארט פאר א יאר צייט.
ווע ס'איז פארביי געגאנגע א שטיק צייט ,איז אויסגעקומע אז דער חפ חיי איז
איינגעשטאנע דארט ,האט ער געזע אז זיי אייניקלע גייע אנגעטו מיט טייערע זיידענע
קליידער ,האט ער געזאגט פאר זיי אייניקל" :עס איז ממש א שאד ,מיט דער געלט וואלסטו
געקענט קויפ דריי קליידער געמאכט פו קאט ,או געב דער איבריגע געלט פאר עניי."
בעפאר דער חפ חיי איז אהיי געגאנגע האט די בעל הבית'טע געבעט א ברכה פונע
זייד ,האט ער זי אנגעוואונטשע" זאלסט שטענדיג האב ברויט צו עס "האט זי געפרעגט
מיט וואונדער "דאס איז דע א ברכה? אי האב דא ברויט ,דער זיידע זאל בעסער
אנוואונטשע אז אי זאל האב אסא שפייז צו עס מיט דער ברויט" האט דער חפ חיי
געזאגט" :יא! זאלסט זי צוגעוואוינע צו עס נאר ברויט מיט וואס דו דארפסט ,אזוי וועסטו
נישט ווער צוגעשעפעט צו תאוות עול הזה וואס איז זייער שווער ארויס צו קריכ פו דע."
דער חפ חיי האט אמאל געזאגט פאר איינער וואס האט באקומע א גרויסע נד" ,זיי מתפלל
אז אויב ס'איז באשערט צו פארליר דע נד ,זאלסטו עס גליי פארליר "נא בעפאר דו
געוואוינט זי איי צו לעב מיט מותרות ,ווייל איינמאל מע פאלט אריי אי די גשמיות'דיגע
סארט לעב ,ווערט מע פארפלאנטערט או עס איז זייער שווער צו זי ארויס זעה דערפו.
ט לב שומע מותרות או גשמיות
גרייט
מענטֶ Łוועט ֵזיין ְ ֵ אא"ווֶ .דער ֶ ְ ְ אäרטיילִ :אים
מאדנע ְ ֵ
àאŁטראפט ִמיט ַא ָ ְ ֶ
ַ ְ ְָ ְ
איידער
ארימאןִ ,ווי ֵ ֶ
לעàן ִווי ַאן ָ ִ ַ
àעסער צְ ֶ ä
ֶ ֶ àרייטער
הõיעכע ְ ֵ ֶ
ֶֶ לייגן אõיף ַא
ַארõיף צְ ֵ ä
הõיכע זõיל ָוואס
ֶ àאקוועם אõיף ַאלעàן ַ ְ ֶ
ֶ ְ זיינע
אלע ֵ ֶ דארטן ַ ֶ
סערווירן ָ ְ ְ
זõיל ,אäן ִאים ֶ ְ ִ ְ
Łרעק ַא ווארפן פäן ְ ֶ
Łאקלט ִזי ,üאäן ִזיְ ְ ַ ü
ָ ְ ְ עסן,
גäטע ֶ ְאסאֶ ü àאקוועמליכקייטןִ ,מיט ַ ַ
ַ ְֶ ְ ִ ְֵ ְ
צייט .וגאנצע ֵ
ַ ְֶ àענקלעך
àאקוועמע ִטי Łאäן ֶ ְ ְ ֶ אäן ַא ַ ְ ֶ ֶ
ו .פארצייטישע בני עליה האב שטארק געציטערט פו יעדער קליי ביסל לוקסוס ,זיי האב
מורא געהאט אז זיי קענע ווער צו מגושמ'דיג או ס'קע צוברענג צו א שטיקל הסיח
הדעת ,מ'קע פארגעס דער גאנצע תכלית פארוואס מ'איז דא אוי דער וועלט .בפרט ביי
אנשי ישוב היש פו ירושלי של מעלה איז באקאנט אז זיי האב געלעבט מיט א מורא'דיגע
פשטות או נישט געלזאט די לוקסוס אריי קומע ביי זי אינדערהיי.
אי ירושלי האט געוואוינט א פארצייטישע מגיד רבי חיי יצחק אהר ראפאפורט זצ"ל דער
ווילקאמירער רב ער איז געווע א זק מופלג ,ער האט געלערנט בחברותא מיט רבי פסח
טאוקער זצ"ל ,איי תקופה האט רבי פסח באמערקט ווי דער ווילקאמיר רב רעדט כסדר וועג
מותרות ,האט ער אי געפרעגט "אויב דער רב מיינט מי מוסר צו זאג זאל דער רב מי
קלאר זאג וואס עס שטערט אי ,"האט ער אי געזאגט "אי זע אז דו האסט זי לעצטנס
איינגעהאנדלט א זיידענע טישטו ,פארוואס פעלט עס אויס? דו ברענגסט אריי דא אי
ירושלי נייע סארט מאדעס" האט אי רבי פסח מסביר געווע" ווע אי האב געוואוינט אי
קאוונא איז געווע דארט א איד א נגיד ר' אליעזר בודינא וואס איז געלעג קראנק אי בעט,
אי פלעג גיי יעד טאג אי מבקר זיי ,או שומעס מיט אי כדי צו אויפהייב זיי מוט ,ביז
ער איז געוואר אינגנצע געזונט .דא האט ער מי געוואלט שענק געלט אלס באלוינונג ,אי
האב מי בשו אופ נישט געלאזט ,אי האב נישט געוואלט נעמע קיי געלט פאר א מצוה.
צואה אז מע זאל מי שענק זיי זיידענעיעצט איז דער איד אוועק או ער האט געזלאזט ַ ָ ָ
טישטו כדי אי זאל אי געדענקע ,דערפאר האב אי דאס ארויפגעצויג דא אוי מיי טיש".
דער ווילקאמירער מגיד האט געהערט זיי אנטווארט ,אבער פארט האט ער גע'טענה'ט אז
אפילו אי האב עס באקומע טאר אי עס נישט ארוי לייג אויפ טיש ,וויבאלד עס איז
מתרת ,או עס ברענגט אריי גשמיות אינע שטוב .למעשה זענע די צוויי גדולי געגאנגע
פרעג רבי שמואל סאלאנט זצ"ל דער ירושלימער רב ווי אזוי זי צו פיר מיט טישטו ,אויב
עס איז דא א עני צו עס לייג אויפ טיש אלס עליה נשמה פונע נפטר ,אדער איז עס
נישט אויסגעהאלט אלס מותרות? רבי שמואל האט גע'פסק'נט אז מע זאל לייג דער זיידענע
טישטו אויפ טיש ,אבער מע זאל עס צודעק מיט א אנדערע טישטו כדי מע זאל עס
נישט זע.
אזוי האב פארצייטישע גדולי געלעבט ,מיט א שטיק רוחניות או מיט א עקל צו יעדע
סארט גשמיות .מיר זענע טאקע נישט אוי דער מדריגה ,אבער פארט דאר מע געדענקע
וואס דער עיקר ציל אי לעב דאר זיי ,או ווי אזוי מע דאר זי באמת אוי פיר.
פרשת ויצא לב שומע י
צדקה
ְָָ געàט
ֶדעם ָוואס ֶמען ֶ ְ דäרü
ְ אלעמאל
אשיידן ַ ֶ ָ
לכת ְ ֵ ַ
הצנע ֶ ֶ
ֵ ְ ֵַ
łכר.
פאראייàיגט ִזיֶ üדער ְ ַ
ַ ְ ֵ ִ ְ זאגט אõיף ָדאס ָוואס áמרא )סוכה מטְ ָ (: ִדי ְ ָ ָ
והצנע
ס'Łטייט ִאין ָïסäק )מיכה ו ח( ְ ַ ְ ֵ ַ ְ ְ ֵ
)אהבת חסד חלק ג פרק ד( חיים
חפץ ַ ִ ֶדער ָ ֵ והכנסת
הëת ְ ַ ְ ָ ַ הõצאõת ַ ֵ אלקי ýזָ õ לכת ִעם ֱ ֶֹ ֶֶ
טייטִ Łדי ָïסäק )במדבר ה י( ִאיŁ ֵ ְ הצנע
צריַ ֵ ְ ַ ü מסàיר ַאף ָŁם ָ ִ ר"Łי ִאיז ַ ְ ִ הêéהִ ַ ,ַַָ
צדקה פäן גיàט ְ ָ ָ
איינער ָוואס ִ ְ לéהן ֵ ֶ
יôן ַ ֹ ֵ
אŁר ִ ֵֶַ ולא
נאה ְ ֹ àמâה ָ ֶ ולłמõח ְ ִ ָ
נאה ְ ִ ְ ַ àמâה ָ ֶלסעד ְ ִ ְִָ ֹ
àלייàט ֶער ִמיט ִדי יהיה ְ ֵ ְפארמעגן ,לֶ ְ ִ õ
ֵזיין ַ ֶ ְ אפàֵ äêיי ַא àעצמִ ֲ õ להנהיג ַקõêת ֹראְ ַ ְ Ł ְְִַ
געלט ָוואס סôם ֶ ְ אייàיגֵ .ווייל ְ ַ
געלט אõיף ֵ ִ ֶ ְ קäמט צֵ äזיין ֵŁיין ְ חתäנה ָוואס ֲ ָ
נעמט
געàרõיכןְ ֶ ,
אייגענע ֶ ְ ְנäצט ַפאר ִדי ֵ ֶ ֶ ֶמען ְ מייעסטעטי,Ł
עלעגאנט אäן ֵ ֶ ְ ֶ ִ צäגעŁטעלט ֶ ֶ ַ ְֶ ְ ֶ ְ
אàערוועלטֶ ָ ,יענע ֶ ְ ניŁט ִמיט אõיף ֶ ֶ ֶמען ִ ְ áמרא ַאז ֶמען ָזאל זאגט ִדי ְ ָ ָ פäנדעסטוועגן ָ ְ
ְֶ ְ ֶ ְ
צדקה,
געטיילט ַפאר ְ ָ ָמ'האט ֵ ֵ ְ געלט ָוואס ְ ָ ֶ ְ ווייזן ַאז
ניŁט ַארõיס ֵ ְ àאŁיידן אäן ִ ְ פירן ַ ֵ ְ ִזיְ ִ ü
וצדקתõ
Łטענדיגָ ְ ִ ְ ,
àלייàט ֶמען ִמיט ֶדעם ְ ֶ ְ ִ ְֵ ְ אפַ äêא געלטָ ,יא! ֲ ִ אסאְ ֶ ü ֶמען ָהאט ַ ַ
לעד.
עõמדת ָ ַ
ֶֶ זõכה
געלטֶ ,ער ָהאט ָ פארדינט ֵŁיין ֶ ְ מענטְ ִ ְ ַ Ł ֶ ְְ
הימל,àרכה פäן ִ ְ Łפע אäן ְ ָ ָ געווען צַ äא ֶ ַ ֶ ֶ
אõיסנäצן
ְ ְ פאר'ן
àאקäמט ַ ְ
ְ łכר ָוואס ֶמען ַ ִדי ְ ַ
"אõיפרייסן" אäן ַארõיס ְֵ ְ ניŁט
דארף ֶער ִזיְ ִ ü ַ ְ
הייסט ַפאר געלט ָדאס ֵ ְ ִריכטיג ִדי ֶ ְ ְִ
אלעס ָוואס ֶער איינער ַ ֶ יעדער ֵ ֶ ווייזן ַפאר ֶ ֶ ֵ ְ
מענטŁן ָוואס אידן אäן ֶ ְ ְ ְ ארימע ִ ְ Łטיצן ָ ִ ֶ ְ ִ ְ
àאŁיידן אäן פירן ַ ֵ ְ פארמאגטָ ,נאר ִזיְ ִ ü ַ ָ ְ
łכרàלייàט ֶדער ְ ַ צäקäמען צֶ äדעםְ ֵ ְ , ֶ דארפן
ַ ְ ְ
חתäנהַ ,א ריכטיג ַאז ַא ַ ָ טאקע ִ ְ ִ איידלֶ ַ . ֵ ְ
געניסט פäן
אליין ֶ ִ ְ מענטֵ ַ Ł
אלעמאל אäן ֶדער ֶ ְ ְ ֶַ ָ
Łיינע
קäמט צֵ äזיין אõיף ַא ֵ ֶ łמחהְ , אידישע ִ ְ ִָ ִ ֶ
עõלם ,אäן ַאזõי ִאיז אõיָ üדא ֶדעם ְלדõרõת ָ
ïאסטאàער ֵàיי ֶדעם ַ ְ פארנעםֶ ָ , àרייטע ַ ֶ אäן ְ ֵ ֶ
מצõת ָוואס ֶמען ֶקען טäן ִמיט ִדי אסאְ ִ ü ַַ
אלקי,'ýלכת ִעם ֶ ֶֹ 'הצנע ֶ ֶ
מידה פäן ַ ְ ֵ ַ אõיִ üדי ִ ָ
צäלייגן ָקא .ïאõיà געלט ֶמען ַדארף ָנאר ֵ ְ ֶ ְ
àמידה
אלעמאל ְ ִ ָ פירט ִזיָ ֶ ַ ü יłראל ִ ְéלל ִ ְ ָ ֵ ְַ
געלט,
àאŁעפער'ס ֶ ְ
ריכטיג ָאֶ ïדער ַ ֶ ֶ ְ מ'היט ִ ְ ִ ְ ִ
ריכטיגע ָמאסֶ ,מען àäמŁקלִ ,מיט ֶדער ִ ְ ִ ֶ ְִ ְָ
ŁיקטŁליח ,אäן ִ ְ געטרõיעט השי"ת ֵזיין ָ ִ ַ ַדאן ֶ ְ ֶ ניŁט .ז
פארלירט ִזיך ִ ְ ַ ְִ
ספרïקõâנõתַ ,אזõי ִווי ֶדער ֵ ֶ ווייטער ִ ְ
ִאים ֵ ֶ
וויפיל
Łרייàטַ :אז לõיט ִ ִ הח) üäìמצוה תפ( ְ ֵ ְ ִַ דערגרייכן
געלט ֶ ֵ ְ ֶמען ֶקען ִמיט ֶ ְ
àרכה
אזõיפיל ְ ָ ָ
צדקהִ ַ , גיàט ְ ָ ָ מענטְ ִ Ł ֶדער ֶ ְ ְ היעך
ֶ ָגאר
איינער ִווילקäמט אõיס ַאז ֵ ֶ ְ àאקäמט ֶער.ְ ַ ֶעס ִאיז ב"ה ָדא ֶגענäג ָוואס צ äטäן ִמיט
געàן
געלטָ ,זאל ֶער ֶזען צְ ֶ ä פארדינען ֶמער ֶ ְ ַ ְִ ֶ Łיינע
איינקõיפן ֵ ֶ
אנŁטאטס ִזיְ ְ ֵ ü
געלטְ ָ ְ ְ ַ ,
ֶ ְ
זאכן ִמיט גäטע ַ ְ אõיפטäן ֶ ְ צדקה ,אäן אסאָ ָ ְ ü ַַ זאכן ֶקען ֶמעןאיàריגע ַ ְ
טייערע ִ ְ ִ ֶ
אäן ֵ ֶ ֶ
געלט.
ֵזיין ֶ ְ łכר,
אסאַ ְ ü
מצõת אäן ַ ַ
געלט ִ ְ
איינקõיפן ִמיט ֶ ְ
ֵ ְ ְ
ז .דער חזו איש האט געהאט דער זעלבע הוט פונע בר מצוה ביז פטירה .איינער האט אי
אמאל געוואלט קויפ א נייער הוט ,האט אי דער חזו איש געזאגט "אז אי וועל האב
נייע הוט וועל אי שוי אוי דארפ א נייע שאפע ,או א נייע דירה ,דעריבער איז בעסער אז
אי בלייב מיט זעלבע הוט או עס נישט טויש."
יא לב שומע מאמע רחל
עõלים
ִ מענטשען
מיינט ֶ ְ ֶ אלקים ֵ ְ מלאכי ֶ ֹ ִ
ַ ְַַ סêם ִאיז Łרייàט ַאז ֻ ָהäæרים ְ ֵ ְ àעל ַ ִ ֶדער ַ ַ
הõיעך ִמיטֶ ויõרדים ֶ õàמען ֶקען ֶ ְ ֵ ְ
דערגרייכן ְ ִ àעל ֵŁם טõב àגימטרçא ָממõןֶ .דער ַ ַ
ְִ ַ ְִָ
פאלן
חלילה ַ ְ געלט ,אäן ֶמען ֶקען אõיָ ִ ָ ü ֶדער ֶ ְ והìה
טייטŁט ִמיט ֶדעם ִדי ָïסäק )כח יב( ְ ִ ֵ ַ ְ ְ
אסאֶ üגעלט. נידריג ִמיט ַ ַ ָגאר ִ ְ ִ ארצה
מðב ַ ְ ָגעלט ָוואס ָדאס ִאיז ֻ ָ מיינט ֶ ְ סêם ֵ ְ ָֻ
ïרנסה
האàן ַ ְ ָ ָ
אלעמאל ָ ְ
זאלן ַ ֶ ָיה"ר ַאז ִמיר ָ ְ געלט
אפִ äêמיט ֶ ְ אàער ֲ ִזאכןֶ ָ ,
Łáמäçת'דיגע ַ ְ
ִ ֶ ְַ ִ
קענען נäצן ִדי àäרוח ,אäן ֶ ֶ àנחת ְ ֶ ַ ְַַ אלס צä Łáמäçת ֶקען ֶמען ָנאְ ַ ü ָוואס ִאיז ַ ְ ִ
àאŁיידן
לעàן ַ ֵ ְ זאכןְ ֶ ,גäטע ַ ְ ֶ געלט ַפאר
ֶ ְ המימה ָגאר ֶ
הõיע,ü מáיע ַ ָ ַ ְ ָ
וראַ ִ ַ õŁ קäמען צֹ ְ äֶ
זכäתים ִאיןאיינקõיפן ְ ִ
ְ הזה ,אäן ִזיך ֵ àעõלם ַ ֶ
ְ ָ זõכה צä ֶ וחסד ִאיז ֶמען צדקה ְ ֶ ֶ דäרָ ָ ְ ü ְ
הàא.
עõלם ַ ָ
ָ והנה
הàאֵ ִ ְ ,
עõלם ַ ָ
łכר אõיף ָ אסאַ ְ ü àאקäמען ַ ַ
ֶ ַ
רחל
מאמע ָ ֵ
ַ ֶ
רחל רחל ִ די ְ ָ
אלה ִאיז ִאיְ זכת פֵ ָ רחל ִ די ִ ְ
נסינת פֵ ָ מאמע ָ ֵ ִ די ַ ְ ָ
וורנת פֶ ַ
ותרנת אמנֶ דער ַ ֵ
אדייט פָ ְ ַ ִֵ
עטליכע
ïרŁה ֶ ְ ִ ֶ
געפינען ִדי ָוואִ üאין ִדי ָ ָ ִָמיר ֶ ִ ֶ רחל
מאמע ָ ֵ
וורנת פן ַ ֶ
ִדי ַ ְ ָ
שיינט ִזיַ üארõיס àייïŁילן וואֶ äעס ֵ ְ ֵ ְ ִ ְ מעלõת ֶקען ֶמען ִזיַ üארõיס אסאֲ ַ ü ָגאר ַ ַ
געוואלדיגע ִמõâת
גרõיסקייט אäן ִדי ֶ ַ ְ ִ ֶ ֶדער ְ ְ ֵ רחלמאמע ָ ֵ רחל'ֶ ַ . 'מאמע ָ ֵלערנען פäן ַ ֶ ֶ ְֶ
רחל
מעłה פäן ָ ֵ
גאנצע ַ ֲ ֶרחל'ִ .די ַ ְ ֶ'מאמע ָ ֵפäן ַ ֶ גäטע ִמõâת, àייïŁיל פäן ֶ געווען ַא ֵ ְ ִ ִאיז ֶ ֶ
גרייפן ִמיט
ניŁט צäם ַàא ְ ֵ ְ לאה ִאיז ִ ְ אäן ֵ ָ זעלטן
ֶ ְְ געווען
ֶ ֶ ִזי ִאיז סïעציעל
ְֶ ִ ֶ
נפŁ
מסירäת ֶ ֶ
געוואלדיגע ְ ִ
łכלִ .די ֶ ַ ְ ִ ֶ אäנזער ֵ ֶ
ְֶ הôäרנäת',
'מâת ַ ַ ְ ָ אõיסגעצייכנט ִמיט ִדי ִ ַ ֶ ֵ ְְ
אמנֶ ,äעס
רחל ִ ֵ וôרנäת פäן ָ ֵמידה פäן ַ ְ ָ אäן ִדי ִ ָ וועגווייזער ַפאר
ֵ ֶ זענען ַא ֶ מעłים ֶ ֶ אירע ַ ֲ ִ ִ ֶ
מעłה ָוואס ֶעס חלקים ִאין ִדי ַ ֲ ֶ זענען ָדא ֲ ָ ִ ֶ ֶ חז"לאייניקלעַ üעד סõף ָéל ַהõâרõתַ ֲ . אירע ֵ ִ ְ ֶ ִ ֶ
אäנזער
אäמפארŁטענדליִ üמיט ְ ֶ
ְ ַ ְ ְ ֶ ְְ ִ ִאיז ָäŁïט éלל
אäנז ַא ְ ַ לערנען ְ אלçה äפרק כה( ֶ ְ ֶ דבי ֵ ִ ָ )ìôא ְ ֵ
ַָ
פארŁטאנד.
ïשäטע ַ ְ ְ ַ ְ ָ ֶ למעłי
מעłי ְ ַ ֲ ֵ יáיע ַ ֲ ֵ מתי ַ ִ ַ לõמר ָ ַ אדם ַ חיב ָ ַָָ
געוואלדיגע
געהאט ַא ֶ ַ ְ ִ ֶרחל ָהאט ֶ ַ מאמע ָ ֵַ ֶ Łטרעàן צä
Łטענדיג ְ ְ ֶ ְ דארף ְ ֶ ְ ִ אבõתי ֶמען ַ ְ ֲ ַ
נפִ Łמיט ֶדעם ָוואס ִזי מסירäת ֶ ְֶ ִ טריט פäן ִדי דערגרייכן אäן ֵגיין ִאין ִדי ִפיס ְ ִ ֶ ְ ְֵ ְ
חתן ַפאר ִאיר אוועקגעגעàן ִאיר ָ ָ
ָהאט ַ ֶ ְ ֶ ֶ ְ פליכט ִאיז צֵ äגיין ִאין אäנזער ְ ִ ְ ְֶ עלטערן,
ֶ ְֶ ְ
איàערגעגעàן
דäרכן ִ ֶ ְ ֶ ֶ ְ
Łוועסטערְ ְ ,
עלטערע ְ ֶ ְ ֶֶ ְֶ ֶ Łטענדיג צä
אïלערנען ְ ֶ ְ ִוועגן אäן ִזיך ָ ְ ֶ ְ ֶ אירע ֶ ְ ִ ֶ
געהאט סימנים ָוואס ִזי ָהאט ֶ ַ ִדי ִ ָ ִ איינער ַפאר האàן ֵ ֶ רחמנäת ָ ְ מווôר ֵזיין אäן ַ ְ ָ ְַ ֵ
כאטִ Łזי אבינְ ָ .ä
יעקב ָ ִ
אïגעמאכט ִמיט ַ ֲ ֹ
ָ ְֶ ַ ְ אנדערע.
ִדי ַ ְ ֶ ֶ
פרשת ויצא לב שומע יב
'דäדאים' ָוואס ָ ִ גראזןִ ,דיגעוויסע ְ ָ ְ אהיים ֶ ִ ֶ ֵַ געוואäסט אäן ִזי ָהאט ְ גאנץ גäט ֶ ָהאט ַ ְ
סגäלה
אלס ַא ְ ָ àאקאנט ַ ְ
געווען ַ ַ ְ ָדאס ִאיז ֶ ֶ טענõת ָוואס ִאיז àעסטע ְ ָטענה'ן ִדי ֶ ְ ֶ געקענט ַ ְ
ֶ ֶ ְ
קינדער .אäן ִזי ָהאט ִזיü האàן ִ ְ ֶ אõיף צְ ָ ä ווערן
ֶ ְ ִוויל "יעקב
ֲַ ֹ מעגלי:ü
ֶ ְִ ָנאר
Łוועסטער
àעטן פäן ִאיר ְ ֶ ְ ֶ דערוואגט צְ ֶ ä ֶ ְַ ְ âוקא צִ äמיר ,אäן ִאיָ üטאר פארהייראטעט ַ ְ ָ
ַ ְ ֵ ַ ֶ
אàיסל
Łענקען ַ ִ ְ àיטע ֶ ְ ֶ לאהַ ,אז ִזי ָזאל ִאיר ִ ֶ ֵָ נאכדעם ָוואס ֶער אõיספאïן ָ ְ ֶ
ְָ ְ ניŁטִאים ִ ְ
געענטפערט
לאה ָהאט ֶ ֶ ְ ְ ֶ ְ גראזן .אäן ֵ ָ פäן ִדי ְ ָ ְ éדי צä לאנג ָנאר ְ ֵ געארàעט ַאזõי ַ ְ ָהאט ֶ ַ ְ ֶ
ענטפעראäמפארŁטענדליכסטע ֶ ְ ְ ֶ
ְ ַ ְ ְ ֶ ְְ ִ ְ ְ ֶ ִמיט ִדי האàן ִמיט ִמירָ "...דאָ üהאט חתäנה ָ ְ קענען ֲ ָ ֶ ֶ
המעט
פארŁטיין " ַ ְ ַ מעגלי üצֵ ְ ְ ַ ä ָוואס ִאיז ָנאר ֶ ְ ִ Łטארקייט אäן
דרייסט אäן ַא ְ ַ ְ ֵ גענäמען ַא ְ ֵ ְ ִזי ֶ ֶ
àני
äâדאי ְ ִ
ולקחת ַáם ֶאת ָ ֵ איŁי ְ ָ ַ ַ קחֶ üôאת ִ ִ ְֵַ ניŁט ָנאר ָדאס סëניםְ ִ . געגעàן ִדי ִ ָ ִאוועק ֶ ֶ ְ ֶַ
האסטניŁט ֶגענäג ַאז ִדי ָ ְ )ל טו( ִאיז ָדאס ִ ְ סëנים ַפאר ִאיר אõיסגעזאגט ִדי ִ ָ ִ
ְֶ ָ ְ ַאז ִזי ָהאט
צäנעמען
ווילסט äאõיֶ ֶ ü צäגענäמען ֵמיין ַמאן? ִ ְ ְ ֶ ֶ אמנָ äהאט ִזיü רחל ִ ֵ Łוועסטערָ ,נאר ָ ֵ ְֶ ְ ֶ
רחל ָהאט דäדאים פäן ֵמיין זäן?" ֶווען ָ ֵ ִדי ָ ִ סéנהֵ ,ווייל
אריינגעלייגט ִאין ַא ַ ָ ָ
דערמיט ַ ֵ ְ ֶ ֵ ְ ֶ ְ ִ
אנŁטאט ִזי ָזאל ִזיü געהערטָ ְ ְ ַ , ָדאס ֶ ֶ ְ לבן
טאטע ָ ָ
וואלט ִאיר ַ ֶ הëקõם ָ ְ מנהג ַ ָ
לõיט ִדי ִ ְ ָ
דארף
"וויפיל ַ ְ טענה'ןִ ִ , צäריק ַ ְ אõיפרעגן אäן ִ ְֶ ְ עłו.
לאה ַפאר ֵ ָ געàן ֵ ָגעדארפט ֶ ְ
ֶ ַ ְ ְ
אוועק מוôר? ִאיָ üהאִ àדיֶ ַ ü ִאיֵ üזיין ַא ְ ַ ֵ
אפִ äêזי מ'זעט ַאז ֲ ִ
וואäנדערליֶ ְ ü
ְֶ ְ ִ אäן ִווי
געהאט חתäנה ֶ ַ האסט ֲ ָ סמניםְ ָ , געגעàן ִדי ִ ָ ִֶ ֶ ְ
געוועןָ ,האט ִזינפֶ ֶ Ł מõסר ֶ ֶָהאט ִזיֵ ü
àאŁערטער ִזיוäגָ "...האט ִזי ָגאר ִמיט ֵמיין ַ ֶ ְ ֶ
האניג...
נאכדעם ֵקיין ָ ִ
געלעקט ָ ְ ֶניŁט ֶ ֶ ְàכלל ִ ְ
ְִַ
ניŁט ָנאר טענה ,אäן ִ ְ געווען צִ äדי ַ ֲ ָ מסéים ֶ ֶ ְַ ִ
äïנקט
געקäמעןָ ,נאר ְ ְ
ֶ ניŁט ֶגליקן ִאיז ִ ְ
אירע ְ ִ ְ
ִ ֶ
געגעàן
געŁוויגןָ ,נאר ִזי ָהאט ֶ ֶ ֶ ָוואס ִזי ָהאט ֶ ְ ִ ְ
אירע
אäנז אõיסֶ ִ ,ס'זעט ְ פארקערט ,לõיט ִווי ְ ֶ
ַ ְֶ ְ
Łוועסטערָ ,וואס גרõיסע ְ ֶ ְ ֶ גערעכט ַפאר ִאיר ְ ֶ ֶ ֶ ְ
געווארן ִפיל ֶמער ִמיט
נאכדעם ֶ ָ ְ לעàן ִאיז ָ ְ ֶ
ֶ ְ
àכלל
וואלט ִזי ִ ְ ַ ותרנäת ָ ְ רחל'ס ַ ְ ָ ניŁט ָ ֵ ֶווען ִ ְ
ֵïיין אäן ָצרõת.
יעקב'ס ֵווייָ ,àנאר ִדי ֵוויי àפäן געווען ַ ַ ִֹניŁט ֶ ֶ
עłו!
ֵָ חתäנה
זיàן ָיאר ָהאט ִזי אõיָ ֲ ü ענדליָ üנאְ ִ üֶ ְְ ִ
אàער ִזי ָהאט יעקבֶ ָ ,
געהאט ִמיט ַ ֲ ֹ ֶ ַ
ווייטער ִאין ִדי
אàיסל ֵ ֶ אäן ַאז ִמיר ְ
קäקן ַ ִ ְ
לעàןִ ,זי
גäטע ֶ ְגעהאט ֵקיין ֶ ניŁט ֶ ַ ווייטער ִ ְ
ֵ ֶ
נאכן
אפְ ָ äê
רחלֶ ,זעט ֶמען ַאז ֲ ִ לעàן פäן ָ ֵ
ֶ ְ
Łוועסטער
צäזען ִווי ִאיר ְ ֶ ְ ֶ געדארפט ֶָהאט ֶ ַ ְ ְ
געווען
זõכה ֶ ֶ
ניŁט ֶ אëנְ ִ ä רחל ִ ֵïטירהָ ,האט ָ ֵ ְִ ָ
יעקב ,אäן ִזי ִאיז
קינדער ַפאר ַ ֲ ֹàרענגט ִ ְ ֶ
לאה ְ ֶ ְ ְֵָ
צäזאמען ִמיט
הëכïלה ַ ֶ מערת ַ ַ ְ ֵ ָליגן ִאין ְ ָ ַ
צְ ִ ä
קינדער אõיף ִדי àרענגען ִ ְ ֶ
זõכה צֶ ְ ֶ ְ ä ניŁט ֶ ִ ְ
ואëהõתָ ,נאר ִזי ִאיז הייליגע ָאבõת ְ ִ ִָדי ֵ ִ ֶ
גרõיסע ְזכäת פäן ֶדעם טראץ ִאיר ְ ֶ וועלטָ ְ ,
ֶ ְ
נפטר ֶווערן ַאזõי נאכן ִ ְ לקבäרה ָ ְ
געקäמען ִ ְ ֶָ ֶ
סימנים ַפאראוועקגעגעàן ִדי ִ ָ ִ
ָוואס ִזי ָהאט ַ ֶ ְ ֶ ֶ ְ
אינדרõיסן פäן ִדי
פריצייטיגְ ְ ְ ִ ,טראגי Łאäן ְ ִ ֵ ִ ְַ ִ
àאלõינäנג.
ְ אירע ַ
געזען ִ ֶ
ניŁט ֶ ֶ לאהָ ,האט ִזי ִ ְ ֵָ
לחם.Łטאט ֵàית ֶ ֶ ְ ָ
אירע
ארין ִאין ִ ֶ ֶווען ִמיר ְ ַ ְ ְ
טראכטן ַ ֵ רחל
נסינת פן ָ ֵ
ִדי ִ ְ
זייער
לעàנ'סáעŁיכטע ִאיז ֶעס ֵ ֶ
ֶ ְְ ֶ ִ ְֶ געהאט ִפירלאה ָהאט õŁין ֶ ַ אäן ָנאָ üוואס ֵ ָ
פארוואס ִזי ָהאטפארŁטיין ַ ְ ָ
Łווער צֵ ְ ַ ä ְֶ àאמערקט
איינמאל ַ ֶ ְ רחל ֵ ְ ָ
קינדערָ ,האט ָ ֵ
ִ ְֶ
לעàןִ ,זי ָהאט ָדאü
גרינגער ֶ ְ
áעהאט ַא ְ ִ ְ ֶ
ניŁט ֶ ַ
ִ ְ àרענגט
ראäבן ְ ֶ ְ ְ
Łוועסטער'ס ְàכõר – ְ ֵ
ִווי ִאיר ְ ֶ ְ ֶ ְ
יג לב שומע מאמע רחל
אלע ָאבõת כד(ַ ,אז ַ ֶמדר) Łאיכה ,פתיחה ֹ ִאין ִ ְ ָ נפ Łאäןמסירäת ֶ ֶ
געוואלדיגע ְ ִ
אזא ֶ ַ ְ ִ ֶ
געטאן ַ ַ
ֶ ָ
אõיפן
ְ געקלאגט
געוויינט אäן ֶ ְ ָ ְהאàן ֶ ֵ ְ
ְואëהõת ָ ְ ִָ Łוועסטער,
אירע ְ ֶ ְ ֶ געהאט אõיף ִ ֶרחמנäת ֶ ַ
ַ ְָ
אàער ֵזיי
הëקֶ ָ ,Łâחäרàן פäן ֶדעם ֵàית ַ ִ ְ ָ ְָ äŁïטע
מיטן ָ ֶ אäן לõיט ִווי ֶעס ֶזעט אõיס ִ ְ
õïעל'ן ַאז ֶדער ְ געקענט
ניŁט ֶ ֶ ְ האàן ִ ְ ָ ְ אירע
דערלייגט ִמיט ִ ֶ
àליק ָהאט ִזי ָנאר ֶ ְ ֵ ְְ ִ
וועלן
אידן ֶ ְצäזאגן ַאז ִדי ִ ְ
אייàערŁטער ָזאל ָ ְ
ֵ ֶ ְ ֶ הארץ.
גäטע ַ ְ
ֶ
אõיסגעלייזט פäן ָגלäת.
ְֶ ֵ ְ ווערן
ֶ ְ
זõכהאמת ִאיז ַאז ִזי ָהאט ָ אàער ֶדער ֶ ֶ ֶָ
טענה,
געקäמען ִמיט ַא ַ ֲ ָ
ֶ אמנִ äאיז ֶ
רחל ִ ִֵàיז ָ ֵ גרõיסע
געוואלדיגע ְ ֶגעווען צַ äא ֶ ַ ְ ִ ֶ ֶ ֶ
àאŁעפער ָהאט ָחרäב ַאז ֶדער ַ ֶ ֶ וועלט ָהאט ִזי טאקע ָדא אõיף ֶדער ֶ ְ łכרֶ ַ , ְ ָ
וויàאלד ִדי
הëקְ ַ ִ Łâ
געמאכט ֶדעם ֵàית ַ ִ ְ ָ ֶ ַ ְ אàער ֶדער זכäתיםֶ ָ , àאקäמען ֵקיין ְ ִ ֶ ניŁט ַ ִ ְ
זרה ,אäן ֶדער עבõדה ָָ
געדינט ֲ ָ
האàן ֶ ִ ְ
אידן ָ ְ ִ ְ אירע ְזכäת געלייגט ִ ֶ
אוועק ֶ ֵ ְ àאŁעפער ָהאט ַ ֶ ַ ֶ ֶ
סõבל ֵזייןגעקענט ֵ
ניŁט ֶ ֶ ְ אייàערŁטער ָהאט ִ ְ
ֵ ֶ ְ ְ ֶ łכר ִאיז ָדאך ֵאין ïŁעטערִ ,איר ְ ַ אõיף ְ ֶ ֶ
צäזאמען ִמיטזרה ַ ֶ עבõדה ָָ
דינען ֲ ָאידן ִ ֶ
ַאז ִדי ִ ְ ווייטעראäנז ֵ ֶ àאגליט ְ אירע ֹéח ַ ְ ֵ לŁער ,אäן ִ ֶ ְֵַ
הëק,Łâעבõדה פäן ִדי ֵàית ַ ִ ְ ָ הייליגע ֲ ָ
ִדי ֵ ִ ֶ ליגט ַא היינטיגן ָטאגָ .דא ִ ְ ִàיז צäם ֵ ְ ִ ְ
סõבל ֵזייןניŁט ֵäïנקט ִווי ַא ְפרõי ָוואס ֶקען ִ ְ
ְְ מחçב
אäנז ְ ַ ֵגעוואלדיגע ְיסõד אäן ָדאס ִאיז ְ ֶ ַ ְִ ֶ
האàן ָנאַ üא ְפרõי ַ ֶ
צäזאמען ַאז ִאיר ַמאן ָזאל ָ ְ רחמנäת טריט אäן ַ ְ ָ אירע ִפיס ְ ִ צֵ äגיין ִאין ִ ֶ
ִמיט ִאיר. הארץ, גאנצע ַ ְ מיטן ַ ְ ֶ צוויטע ִ ְהאàן אõיף ַא ְ ֵ ֶ ָ ְ
Łווער ָטאר ֶמען קäמט ָאן ְ ֶ אפיֶ äêעס ְ אäן ֲ ִ
געזאגט:
געוויינט אäן ֶ ָ ְ
אמנָ äהאט ֶ ֵ ְ רחל ִ ֵ אäן ָ ֵ האàןָ ,נאר חרטה ָ ְ אïרעדן אäן ֲ ָ ָ ניŁט ָ ְ ֶ ְ ִזיְ ִ ü
ווייסט ַאז ֵמייןעõלם ,דְ ֵ ä ִ"רõàנŁֶ õל ָ הם, גליàן ַאז ָדאס ִאיז ֶדער ְרצõן ַ ֵ ִוויסן אäן ְ ֵ ְ
ְ
געהאט ,אäן ֶער זייער ִליַ ֶ à ַמאן ָהאט ִמיר ֵ ֶ קçימתוהñרן ַ ֶ ֶ
פירןֶ ֶ ַ ְ ,
דארף ֶמען ִזיך ִ ְ אäן ַאזõי ַ ְ
קענען
éדי צֶ ֶ ä זיàן ָיאר ְ ֵ געארàעט ִ ְ ָהאט ֶ ַ ְ ֶ זõכה ֵזין צä הàא ,צäם סõף ֶוועט ֶמען ֶ לעõלם ַ ָ
ְ ָ
זיàן
האàן ִמיט ִמיר .אäן ֶווען ִדי ִ ְ חתäנה ָ ְ ַ ְ ïעêה,קלינע ְ ֻ ָ יעדע ְ ֵ ֶ łכר אõיף ֶ ֶ àאקäמען ְ ַ ֶ ַ
געקäמען
ֶ פארàיי אäן ֶעס ִאיז ֶ זענען ַ ְ ֵ ָיאר ֶ ֶ ווארטנפְ ַ Ł מסירäת ֶ ֶ Łטיקעלע ְ ִ
יעדע ְ ִ ֶ ֶ אõיף ֶ ֶ
האàן צִ äאים, חתäנה ָ ְִדי ֵצייט ַאז ִאיָ üזאל ַ ְ łכרִ ,אין ִדי זכäתים אäן ְ ַ גרõיסע ְ ִאäנז ָאֶ ְ ï ְ
גע'עצה'ט ַאז ֶמען ָזאל טאטע ֶ ֵ ָ ָהאט ֵמיין ַ ֶ מ'טאר àאŁטימטע ֵצייטָ ְ . ִריכטיגע אäן ַ ְ ִ ְ ֶ ְִ ֶ
Łוועסטערִ .איü
פארàייטן ִמיט ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ ִמיר ַ ְ ֵ ְ האàן אõיף ֶדעם ָוואס חרטה ָ ְ ניŁט ַ ָ ָ קיינמאל ִ ְֵ ְָ
דערפäן ,אäן ֶעס ָהאט געווארן ֶ ְ
געוואר ֶ ָ ְ ִàין ֶ ָ ניŁט מ'ווייסט ִ ְ
Łריטֵ ,ווייל ְ ֵ ְ גäטע ְ ְִמ'טäט ַא ֶ
ווייגעטäןִ .איָ üהאà Łטארק ֵ ֶ זייער ְ ַ ְ ִמיר ֵ ֶ קäמען.
łכר ֵגייט ֶ ֶווען ִדי ְ ָ
איàער ֵמיין פארציילט ַפאר ֵמיין ַמאן ִ ֶ ַ ְ ֵ ְ
אïגעמאכט
ïלאן ,אäן ִאיָ üהאְ ַ ֶ ְ ָ à טאטן'ס ְ ַ ַ ְ אמנ
רחל ִ ֵ
אלה ִאיז ִאין ְזכת פן ָ ֵ
ִדי ְ ָ
טאטע ָזאל éדי ֵמיין ַ ֶ סימן ְ ֵ
ִמיט ִאים ַא ִ ָ Łוועריקייטן,
אלע ְ ֶ ִ ֵ ְ אפִ äêזי ִאיז ַ ְ
אדäרִ üדי ַ ֶ ֲִ
נאכדעם אàער ָ ְ ֶפארàייטןֶ ָ .
קענען ַ ְ ֵ ְ ניŁט ֶ ֶ ִמיר ִ ְ גרõיסע
אנגעזאמלט ָגאר ְ ֶ
ָהאט ִזי ִזיְ ְ ַ ֶ ְ ָ ü
געהאט ,אäן ִאיָ üהאà חרטה ֶ ַ ָהאִ àאיָ ָ ֲ ü זõכה ֵזיין ַאז
זכäתים אäן צäם סõף ֶוועט ִזי ֶ ְ ִ
גלäסטעני ,Łאäן ִאיü איינגעהאלטן ֵמיין ְ ְ ֶ ִֵ ְֶ ַ ְ ְ Łלימה ֶוועט ֵזיין ָנאר ִאין ִדי ְזכäת
áאäלה ְ ֵ ָ
ִדי ְ ָ
Łוועסטער
געהאט אõיף ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ רחמנäת ֶ ַ ָהאָ ְ ַ à געàרענגט
ווערט ֶ ְ ֶ ְ ְ
אמנַ .äאזõי ִווי ֶעס ֶ ְ
רחל ִ ֵ
פäן ָ ֵ
פרשת ויצא לב שומע יד
זענען
קינדער ֵווייל ֵזיי ֶ ֶ
אירע ִ ְ ֶ
טרייסטן אõיף ִ ֶ
ְֵ ְ ְ גאנצע
ארõיסגיין פäן ִדי ַ ְ ֶ
ניŁט ַ ְ ֵ
ַאז ִזי ָזאל ִ ְ
ניŁט ָדא.
ִ ְ Łäàה.
געפערליכע ָ
געŁעפט ִמיט ַא ֶ ֶ ְ ִ ֶ
ֶ ֶ ְ
)שם לא Łטייט ִאין ָïסäק דערנאֵ ְ ü אäן ֶ ְ ָ דעריàער ֶווען ֶמען ָהאט ִמיר ֵ ַ ְ
àיינאכט ֶ ִ ֶ
מàכי
קõלִ ֶ ִ ü מנעי ֵ אמר ה' ִ ְ ִ טוטז( ֹéה ָ ַ לאהָ ,האà אõיפגעטõיŁט ִמיט ֵ ָ
ְ ְֶ
נאםלפעêתֻ ְ ü
łכר ִ ְ ֻ ָ ֵ מâמעה ִéי ֵיָ ָ Ł ְועיניָ ְ ִ ִ ü
ֵ ִַ Łוועסטער
איàערגעגעàן ַפאר ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ
ִאיְ ֶ ֶ ְ ֶ ִ ü
לאחריתü
ôקוה ְ ַ ֲ ִ ֵ ויָ ְ ִ Ł אõיב ְ ֵ מארץ ֵ וŁבֶ ֶ ֵ äה' ְ ָ מיינען ַאז
יעקב ָזאל ֵ ֶéדי ַ ֲ ֹסימניםֵ ְ ,
לאה ִדי ִ ָ ִ ֵָ
הŁי"ת לגבäלם ַאזõי ָהאט ַ ֵ בנים ִ ְ ָ וŁבִ ָ äוגו' ְ ָ ניŁט ָנאר ָדאסָ ,נאר ִאיü רחל .אäן ִ ְ ִזי ִאיז ָ ֵ
Łטימע פäן צäריק ֵדיין ְ ִ ֶ ִ האלט
געזאגטְ ַ :ֶ ָ ְ יעקב
אלעס ָוואס ַ ֲ ֹ געענטפערט אõיף ַ ֶ
ָהאְ ֶ ְ ְ ֶ ֶ à
טרערןֵ ,וויילאõיגן פäן ְ ֶ ְ ְ דיינע
געוויין אäן ֵ ֶ ֶ ֵ הערן
ניŁט ֶ ְיעקב ָזאל ִ ְ
éדי ַ ֲ ֹגעפרעגטֵ ְ ,
ָהאט ֶ ְ ֶ ְ
דיינע
àאלõינäנג ַפאר ֵ ֶ ְ ֶעס ִאיז ָדא ַא ַ Łוועסטער'ס קõל .אäן
דערקענען ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ ְ אäן ֶ ְ ֶ ֶ
וועלן זüä
הŁי"ת ,אäן ֵזיי ֶ ְ זאגט ַ ֵ מעłיםְ ָ ,ֲַ ִ געווען ,אäן ִאיü
מקìא ֶ ֶניŁט ְ ַ ֵ ִאיָ üהאִ àאיר ִ ְ
פיינט,
זייערע ֵ ְלאנד פäן ֵ ֶ ֶ אäמקערן פäן ִדי ַ ְ ְֶ ְ פארŁעמט".
ניŁט ַ ְ ֶ ְ ָהאִ àאיר ִ ְ
האפענäנג צֵ äדיין סõף, אäן ֶעס ִאיז ָדא ַא ָ ֶ ְ
אäמקערן צä
ְֶ ְ וועלן ִזיü
קינדער ֶ ְ אäן ִדי ִ ְ ֶ געוויינט צäם ִרõàנõ
ווייטער ֶ ֵ ְ רחל ָהאט ֵ ֶ אäן ָ ֵ
גרעניץ!
זייער ְ ֶ ִ ֵ ֶ רחלָ ,וואס ִאיàִ üין ַא "איֵ ָ ü
עõלם ִ
ֶŁל ָ
מקìא
ניŁט ְ ַ ֵ
ודם ,אäן ָדאָ üהאִ àאיְ ִ ü łàר ְ ָ ָָ
פארציילט ָנאַ üא ְזכäת פäן ר"Łי )שם( ַ ְ ֵ ְ ַ ִ àאŁעפער
גרõיסע ַ ֶ ֶŁוועסטערֶ ְ , געווען ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ ֶ ֶ
אוועק רחל ָוואס ָדאס ָהאט ַ ֶ ֵָ מלü
וקçם ,אäן ַא ֶ ֶמלַ üחי ְ ַ ָàיסט ָדאַ üא ֶ ֶ דְ ִ ä
הייליגן
פäנעם ֵ ִ ְ ֶ גענäמען ֶדעם ֲחרõן ַאף ֶ ֶ געווען
מקìא ֶ ֶ
האסטֵ ַ ְ ä פארוואס ָ ְ רחמןָ ְ ַ , ַ ְָ
מנה ָהאט ַארõיף àאŁעפערֶ :ווען ְ ַ ֶ ַ ֶ ֶ גארניŁט
זרה ָוואס ִאיז ָ ְ ִ ְ עבõדה ָָ
אקעגן ִדי ֲ ֶַָ ְ
זענען ִדי ָאבõת àהיכלֶ ֶ , צלם ְ ֵ ָגעŁטעלט ַא ֶ ֶ
ֶ ְ ֶ ְ פארטריàן
האסט ַ ְ ְ ִ ְ גארניŁט ,אäן דְ ָ ä ִמיט ָ ְ ִ ְ
יתàר üאäן הם ִ ְ ָ ַ געגאנגען צֵ ַ äְואëהõת ֶ ַ ְ ֶ ִָ זענען
קינדער ִאין ָגלäת ,אäן ֵזיי ֶ ֶ מיינע ִ ְ ֶ
ֵ ֶ
אייàערŁטער ַאז ֶער ָזאל געàעטן ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ ֶ ֶ ְ Łווערד ,אäן ִדי
מיטן ְ ֶ ְ געווארן ִ ְ
גע'הרג'עט ֶ ָ ְ
ֶ ְַ ֶ
אייàערŁטער
אàער ֶדער ֵ ֶ ְ ְ ֶ זינדֶ ָ ,
פארגעàן ִדי ִ ְ
ַ ְֶ ְ זייער
האàן ֶגעטäען ִמיט ֵזיי ָוואס ֵ ֶ õłנאים ָ ְ ְִ
געàעטàִ ,יז זייערע ֶ ֶ אנגענäמען ֵ ֶ ֶ
ניŁט ָ ְ ֶ ֶ ָהאט ִ ְ àאגערט?"
הארץ ַ ֶ ְ ַ ְ
פארן
גע'טענה'ט ַ ְ געקäמען אäן ֶ ַ ְ ֶ רחל ִאיז ֶ ֵָ
געהאט רחמנäת ֶ ַ "איָ üהאָ ְ ַ à עõלם ִ ִרõàנŁֶ õל ָ אירעגעענדיגט ִ ֶ
אמנָ äהאט ֶ ֶ ְ ִ ְ רחל ִ ֵגלייֶ üווען ָ ֵ ְֵ
לאה אäן ִאיר Łוועסטער ֵ ָ אõיף ֵמיין ְ ֶ ְ ֶ געהאט, רחמנäת ֶ ַ הק"àה ַ ְ ָ ֵריידָ ,האט ַ ָ ָ
טראץ ֶדעם ָוואס סימניםָ ְ ,
איàערגעגעàן ִדי ִ ָ ִ
ִ ֶ ְֶ ֶ ְ מאמע
צäליִ àדיר ַ ֶ ִ געזאגט:
אäן ֶער ָהאט ֶ ָ ְ
געארàעט ִדי יעקב ָהאט ָדאָ üנאר ֶ ַ ְ ֶ ֲַ ֹ זייער
אידן צֶ ֵ ä אäמקערן ִדי ִ ְ ְֶ ְ רחל ֶוועל ִאיü ֵָ
ארייןצוואנציג ָיאר ַפאר ִמירָ ,האִ àאיֵ ַ ü ְָ ְ ִ Łטייט ִאין ָïסäק )ירמיה ïלאץ! ַאזõי ִווי ֶעס ְ ֵ ְַ
Łוועסטער.
גענäמען אäן ֵמיין ְŁטֵ àäמיין ְ ֶ ְ ֶ ֶ ֶ תמרäרים
àכי ַ ְ ִ נהי ְ ִ נŁמע ְ ִ àרמה ִ ְ ָלא יד( קõל ְ ָ ָ
àיסט ָדאֶ üדער עõלם ָוואס דְ ִ ä ִרõàנŁֶ õל ָ àניה
להìחם ַעל ָ ֶ ָ מאנה ְ ִ ָ ֵ àניה ֵ ֲ ָ
מבéה ַעל ָ ֶ ָרחל ְ ַ ֵָָ
ניŁטàיטע ַמאִ üזיְ ִ ü הëלכיםֶ ִ ,
מלכי ַ ְ ָ ִ
מלֵ ְ ַ ü ֶֶ Łטימעַ ,א
הערט ִזיַ üא ְ ִ ֶ הימל ֶ ְ אינִ äìאין ִ ְִéי ֵ ֶ
פרעמדער
אריין ְ ֶ ְ ֶ àרענגן ַ ֵ
צäטäן פäן ִדי ָוואס ְ ֶ ְ ְ וויינט
רחל ֵ ְ געווייןֵ ָ , àיטערע ֶ ֵ קרעכטס אäן ַא ִ ֶ ֶ ְֶ ְ ְ
פרעמדער
כאטָ Łוואס ֶעס ִאיז ַא ְ ֶ ְ ֶ געסטְ ָ , ֶ ְ ניŁט קינדערִ ,זי ִוויל ִזיְ ִ ü אירע ִ ְ ֶ אõיף ִ ֶ
טו לב שומע מאמע רחל
אõיפטõיŁן
ְ ְ לאזן
אזא ַזא üאäן ִזיְ ָ ü צ äטäן ַ ַ אראï
פאלק אäן ֶנעם ַ ָ
מõחל ֵדיין ָ ְ
אïגאט ֵזיי ֵ
ָ ְָ
חתäנהֵ .ווייל ָדאסאינמיטן ִדי ֲ ָ
êéה ִ ְ ִ ְִמיט ִדי ַ ָ ערŁט ַדאן ָהאט הקב"ה צארן" אäן ֶ ְ ְ
ֵדיין ָ ְ
הימל ָהאט ֶמען ִאיז ִדי ָרצõן ה' ,אäן פäן ִ ְ געàעט.
אירע ֶ ֶ
אõיסגעהערט ִ ֶ
ְֶ ֶ ְ
לאה ָזאל ֵזיין ִדי ֵווייà געווען ַאז ֵ ָ
õáזר ֶ ֶ
õŁין ֵ
ותרנת
אדייט פן ַ ְ ָ
ֶדער ַ ֵ
אבינ.ä
יעקב ָ ִ
פäן ַ ֲ ֹ
פארŁטיין אäן עטוואס צֵ ְ ְ ַ ä éדי ָדאס ֶ ְ ָ ְֵ
זענען
לאה ֶ ֶ אמנ äאäן ֵסיי ֵ ָ אäן ֵסיי ָ ֵ
רחל ִ ֵ מאמע אäנזער ַ ֶ éח פäן ְ ֶ àאגרייפן ֶדער ֹ ַ ַ ְֵ ְ
קלאר ִמיט ֶדעם ,אäן זייער ְ ָ
געווען ֵ ֶ
ֶ ֶ àאטראכטן
זאלן ַ ְ ַ ְ ְ פעלט אõיס ַאז ִמיר ָ ְ רחלְ ֶ , ֵָ
טענה'ן צä
געקענט ַ ְ לאה ֶ ֶ ְ דעריàער ָהאט ֵ ֶָ ִ ֶ נענטערע
סימנים ִמיט ַא ֶ ְ ֶ ֶ מעłה פäן ִדי ִ ָ ִ ִדי ַ ֲ ֶ
זיכערקייט
זעלàסט ִ ֶ ְ ֵ גאנצע ֶ ְ ְ ְ
רחל ִמיט ִדי ַ ְ ֶ ֵָ געïŁירט ֶווען לאה ֶ ְ ִ ְ וויאזõי ָהאט ֵ ָ àליק – ִ ַ ְ ִ
ולקחת ַáם ֶאת איŁי ְ ָ ַ ַקחֶ üôאת ִ ִ"המעט ַ ְ ְֵַַ איàער פארציילט ִ ֶ
לבן ָהאט ִאיר ַ ְ ֵ ְ טאטע ָ ָ ִאיר ַ ֶ
ניŁט ֶגענäג ַאז ִדי àני ִאיז ָדאס ִ ְ äâדאי ְ ִ
ֵָ וואלט ִזי לכאõרה ָ ְ ïלאן? ִ ְ ָ רŁעõת'דיגע ְ ַ
ִ ֶ ֵזיין ִ ְ
ווילסט äאõיü
צäגענäמען ֵמיין ַמאן? ִ ְ ְהאסט ֶ ֶ ָ ְ אäמàאקוועם צäŁרעקליֶ ְ ַ ְ ü ïŁירן ְ ֶ ְ ִ געדארפט ְ ִ ְ ֶ ַ ְ ְ
מיין זäן?" .ח דäדאים פäן ֵצäנעמען ִדי ָ ִ
ֶ ֶ אזא ַזאִ ,üווי ַאזõי ָהאט ִזי מיטארàעטן ִמיט ַ ַ ִ ְ ְַ ֶ ְ
יעקבֶ ,ווען ִזי ָהאט אõיספאïן ַ ֲ ֹ
ְָ ְ געקענט ֵגיין
ֶ ֶ ְ
נאכדעם ָוואס השי"ת ָהאט âוקא ָ ְ ֶאäן ַ ְ ָ
חתäנהניŁט ֲ ָ יעקב ִוויל ִ ְ געוואäסט ַאז ַ ֲ ֹ ְ ָדאֶ ü
נעמט ָאן ִדי אמנְ ֶ ä רחל ִ ֵ געזען ַאז ָ ֵֶ ֶ
האàן ִמיט ִאיר? ָ ְ
אינגאנצן
מוôר ִ ְ ַ ְ ְלאה ,אäן ִזי ִאיז ְ ַ ֵ טענה פäן ֵ ָ
ַ ֲָ
הייליגע
Łïט ֶדערפäן ִאיזִ :די ֵ ִ ֶ ָנאר ֶדער ְ ַ
פארŁטייט ַאז ָדאס אõיף ִאיר ַמאן ,אäן ִזי ַ ְ ְ ֵ
לאה ָהאט יłראל ֵ ָ éלל ִ ְ ָ ֵ מאמע פäן ְ ַ ַ ֶ
ערŁט ווילןְ ֶ ,
àאŁעפער'ס ִ ְִאיז ֶדער ַ ֶ ֶ ְ
לעàן
גאנצע ֶ ְ געדאווענט ִאיר ַ ְ ֶ געוויינט אäן ֶ ַ ְ ְ ֶ ֵ ְ
געהאלפן ַפאר
דעמאלטס ָהאט השי"ת ֶ ָ ְ ְ ֶ ָ ְְ
האàן ִמיט חתäנה ָ ְ דארפן ַ ְ ניŁט ַ ְ ְ ַאז ִזי ָזאל ִ ְ
יõסףֵ געגעàן
רחל אäן ֶער ָהאט ִאיר ֶ ֶ ֶ ֵָ
לבן
àייגעפאלן ַפאר ָ ָעłו .אäן ֶווען ֶעס ִאיז ֵ ֶ ַ ְ ֵָ
געווארן
רחל ֶ ָ ְ דערמיט ִאיז ָ ֵ הâðיקָ ,וואס ֶ ְ ִ ִַַ
לאה רחל ִמיט ֵ ָ אõיפצäטõישן ָ ֵ
ְ ְ הארëי
ָ ֲַ ִ
יłראל ,אäן
éלל ִ ְ ָ ֵאëהõת פäן ְ ַ איינע פäן ִדי ִ ָ
ֵ ֶ
ווערן
חתäנה ֶווען ֶעס ֶוועט ֶ ְ אינמי ְטן ִדי ַ ְ ִ ְִ
געהאלפן ֶ ְ
ווערן יłראל ֶ ָ ְ ְ éלל ִ ְ ָ ֵדäרכדעם ֶקען ְ ַ
ְ ְֶ
געמאכטקלאר ֶ ַ ְ רחל ְ ָ צדיקת ָ ֵ טäנקלָ ,האט ִדי ַ ֵ ֶ ְ
ִאין ִאיר ְזכäת.
לאהַ ,אז ִווי ֶעס ֶזעט Łוועסטער ֵ ָ ַפאר ִאיר ְ ֶ ְ ֶ
פארàיטערט,
ניŁט ֵזיין ַ ְ ִ ֶ ְ
מיינט ִ ְ ֵזיין ַא ַ ְ ָ
וôרןְ ֵ , דיינע
אנגענäמען ֵ ֶ אõיס ָהאט השי"ת ָ ְ ֶ ֶ
מוôר
łכל אäן ֶמען ִאיז ְ ַ ָ
ֶווען ֶמען ָהאט ֵ ָ Łרעקן פäן ניŁט ְ ֶ ְ דארף ִזיְ ִ ü ôפילõת ,אäן ִזי ַ ְ ְ ִ
ח .די מדרש )תנחומא ד( לערנט פשט אי פסוק )כט לא( וירא ה' כי שנואה לאה הקב"ה האט
געזע ווי לאה האט פיינט עשו ,דער אייבערשטער האט געזע ווי לאה וויינט או פאסט
אז זי זאל נישט דארפ חתונה האב מיט עשו ,אבער רחל איז געווע צעפריד ווייל זי האט
געוואוסט אז זי גייט חתונה האב מיט יעקב .ויפתח ה' את רחמה דעריבער האט דער
אייבערשטער אויסגעהערט די תפלות פו לאה או ער האט זי ערשט געגעב קינדער ,וויבאלד
זי האט געדאווענט פאר גוטע דורות .ורחל עקרה אבער רחל האט זי געדארפט מוטשענע,
ווייל זי האט נישט פאראויס געדאווענט פאר גוטע דורות.
פרשת ויצא לב שומע טז
דארף ֶמען łכרְ ַ ,
גלייâֶ üער ְ ַ ֶזעט ֶמען ְ ֵ דארף ֶמען ָדאס טäן וועלכע ַזאְ ַ ,ü
אõיף ֵסיי ֶ ְ ֶ
וôרנäת
łכר פäן ַ ְ ָ
áעדענקען ַאז ֶדער ְ ַאàער ֶ ֶ ְ ֶ ֶָ פארŁטיין ַאז ָדאס ִאיז
łמחה ,אäן ַ ְ ְ ֵ ִמיט ַא ִ ְ ָ
מאמע
äïנקט ִווי ֶדער ַ ֶ ְְ ִאיז ָגאר ְגרõיס, àאŁערט ,אäן
ֶדער ָרצõן ה' ,אäן ַאזõי ִאיז ַ ֶ ְ
געדארפט
רחלָ ,וואס צäם סõף ָהאט ֶמען ֶ ַ ְ ְ ֵָ זõיערע
ֶֶ ניŁט ַארäם ֵגיין ִמיט ַא ִ ְ
גרõיסע ְזכäתֵ ,ווייל
âוקא צִ äאיר ְ ֶ צäקäמען ַ ְ ָ
ֶ מוôר
ïניםַ ,אז ִאיָ üהאָ ַ ְ à אנגעווייטאגטע ָ ִ
ָ ְֶ ֵ ָ ְ ֶ
צäליà
ִ טאקע
וôרן ,אäן ַ ֶגעווען ַא ַ ְ ָ ִזי ִאיז ֶ ֶ àרירה.
געווען ָאן ֵקיין ְ ֵ ָ
ֶ ֶ
וועלן אäנז וôרנäת ֶ ְ רחל'ס ַ ְ ָ מאמע ָ ֵ ַ ֶ
àמהרה
ווערן פäן ֶדעם ָáלäתָ ֵ ְ ִ , אõיסגעלייזט ֶ ְ
ֶ ֵ ְ אמאל ֶקען אõיס ֶזען ִווי ֶמען ֶ ְ ֵ ְ
דערלייגט ַָ
אמן.
àימינֵ ָ äְֵָ אלעמאל
ניŁט ַ ֶ ָ
וôרנäת ,אäן ִ ְפäן ַ ְ ָ
