gilyoines.com

חתם סופר · Chasam Soifer

שבוע: ויצא (2026-11-16)

חתם סופר · Chasam Soifer — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

הטקסט של גיליון זה

‫ברוך יודא קליין‬ ‫נד‬ ‫דער הייליגער‬ ‫חתם סופר‬ ‫צווייטער טייל‪:‬‬ ‫זיינע קינדער און אייניקלעך‬ ‫דער כתב סופר‬ ‫הגה״ק רבי אברהם שמואל בנימין סופר זצ״ל‬ ‫[‪]48‬‬ ‫די טיילונג אין אונגַארן‬ ‫[פארזעצונג פון פריער]‬ ‫ָ‬ ‫קאנגרעס" דורך וועלכן די‬ ‫"שומרי הדת"‪ָ .‬אנגעהויבן מיט דעם "אידישן ָ‬ ‫האבן געצילט צו קריגן די שליטה איבער די אידישע קהילות און‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫נס–שטאטוטן"‬ ‫ַ‬ ‫ציא‬ ‫ניזא ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫ַ‬ ‫דאס‬‫האבן ָ‬ ‫רעפארמער ָ‬‫ָ‬ ‫אונגארן‪ּ ,‬פונקט ווי די‬ ‫ַ‬ ‫מאכן דעם דת אין‬ ‫חלילה חרוב ַ‬ ‫האטעל‬ ‫אונגארן אין דעם ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאקסיע אין‬ ‫רטא ָ‬ ‫די גרינדונגס אסיפה פון דער ָא ָ‬ ‫דייטשלאנד‪ ,‬בעהמען און מעהרן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫באוויזן צו טון אין די שכנות'דיגע לענדער‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫האט זיך‬ ‫האט זיך געעפנט ג' ואתחנן שנת תר"ל‪ ,‬און ָ‬ ‫"טיגער" אין ּפעסט ָ‬ ‫וואס "שומרי הדת"‬ ‫דער ַאריינפיר דערציילט ווייטער וועגן דער ווענדונג ָ‬ ‫נגעגאנגען‬ ‫ַ‬ ‫וואכן שּפעטער‪ ,‬ד' ראה‪ .‬די סעסיעס זענען ָא‬ ‫געענדיגט מיט צוויי ָ‬ ‫ּפצואווארפן‬ ‫ַ‬ ‫רלאמענט ַאּפעלירנדיג ָא‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישן ַ‬‫ַ‬ ‫ריינגעטראגן צום‬ ‫ָ‬ ‫האט ַא‬ ‫ָ‬ ‫וואך חוץ די צוויי שבתים‪.‬‬ ‫טאג פון דער ָ‬ ‫‪ 13‬טעג‪ ,‬יעדן ָ‬ ‫דאס רעכט זיך‬ ‫לאגן און געבן די ערליכע קהילות ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫רעזאלוציעס פון די ָ‬ ‫ָ‬ ‫די‬ ‫פארטרעטן די ‪ 350‬אידישע‬ ‫האבן ַ‬ ‫דעלעגאטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַארום הונדערט און דרייסיג‬ ‫לאגן און ווערן פולשטענדיגע זעלבסטשטענדיגע קהילות‪.‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫צו טיילן פון די ָ‬ ‫אונגארן און זיבענבערגן‪ .‬קהילות‬ ‫ַ‬ ‫קהילות איבער דער לענג און ברייט פון‬ ‫מענטארער‬‫ַ‬ ‫רלא‬ ‫ּפא ַ‬ ‫מענדאציע פון דער ַ‬ ‫ַ‬ ‫רעקא‬ ‫ָ‬ ‫דער ַאריינפיר ברענגט די‬ ‫האבן געשיקט בשותפות'דיגע‬ ‫פון קלענערע שטעטלעך און דערפער ָ‬ ‫דאקסן ווי אויך די פולע‬ ‫רטא ָ‬ ‫רלאנג פון די ָא ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫וואס שטיצט דעם ַ‬ ‫קאמיסיע ָ‬ ‫ָ‬ ‫דעלעגאטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫וואס‬‫דעאק ָ‬ ‫ָ‬ ‫דעּפוטאט פערענץ‬ ‫ַ‬ ‫רעדע פון דעם ַאממייסטענס געשעצטן‬ ‫האבן‬ ‫געשטאנען די גדולי הדור‪ ,‬וועלכע ָ‬ ‫ַ‬ ‫בראש פון דער אסיפה זענען‬ ‫רלאמענט געשטימט דעם ‪–18‬טן מערץ‪ ,‬שושן‬ ‫ּפא ַ‬ ‫האט דער ַ‬ ‫רעזולטאט ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַאלס‬ ‫שטאטוטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫באשטעטיגט יעדן איינעם פון די תקנות און‬ ‫ַ‬ ‫פאר די חרדי'שע אידן פולע זעלבסטשטענדיגקייט‬ ‫פורים תר"ל‪ ,‬צו שענקען ַ‬ ‫נטהאלטן ‪ 45‬זייטן איז‬ ‫ַ‬ ‫האט ַא‬ ‫וואס ָ‬ ‫שטאטוטן" ָ‬ ‫ַ‬ ‫ניזאציעס‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫ַא ביכל ָ‬ ‫לאגן‪.‬‬‫נעא ָ‬ ‫פון די ָ‬ ‫שטאנען פון פיר טיילן‪ .‬דער ערשטער טייל איז געווען ַאן ַאריינפיר‪,‬‬ ‫בא ַ‬‫ַ‬ ‫דער ַאריינפיר ציט זיך פון זייט ‪ 1‬ביז ‪ .10‬ביים סוף פונעם ַאריינפיר ווערט‬ ‫שילדערנדיג ַאלע געשעענישן און ַאנטוויקלונגען זינט דער גרינדונג פון‬ ‫| פ' ויצא תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪16‬‬ ‫ּפגעהאלטן‬ ‫ַ‬ ‫קראפט איז ָא‬ ‫זאל ַאריין אין ַ‬ ‫אונטערגעשטראכן‪ :‬בכדי די טיילונג ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן די‬ ‫ָ‬ ‫פארגעשריבן‬ ‫רזאמלונג אין ּפעסט וואו עס זענען ָ‬ ‫פא ַ‬ ‫געווארן די ַ‬ ‫ָ‬ ‫דאקסישע קהילות‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאר די ָא ָ‬ ‫שטאטוטן ַ‬‫ַ‬ ‫תקנות און‬ ‫האט‬‫נאך דעם ַאריינפיר ווערט דערציילט (אויף זייט ‪ַ )11‬אז די אסיפה ָ‬ ‫ָ‬ ‫אויפגאבע עס איז מרחיב‬ ‫ַ‬ ‫קאמיסיע" וועמענס‬ ‫אויפגענומען ַא "דורכפירונגס ָ‬ ‫דאקסיע‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫קאנצעליי פון דער ָא ָ‬ ‫צו זיין די גבולי הקדושה און פירן די ַ‬ ‫"דערמיט גייט ַארויס ַא הייסער רוף צו ַאלע קהילות זיך ָאנצושליסן אין‬ ‫נאר ַאזוי‬ ‫שטאטוטן‪ ,‬ווייל ָ‬ ‫ַ‬ ‫דאקסיע דורך אונטערשרייבן די‬ ‫רטא ָ‬ ‫דער ָא ָ‬ ‫באשטעטיגן און שענקען‬ ‫יאזעף ַ‬ ‫פראנץ ָ‬ ‫וועלן די רעגירונג און דער קייזער ַ‬ ‫דאקסישע קהילות"‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫פאראיין פון די ָא ָ‬ ‫לעגאליטעט צום ַ‬ ‫ַ‬ ‫קארעגירט‬ ‫רעדאגירט‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫שטאטוטן איז‬ ‫ַ‬ ‫יעדע פון די תקנות און די‬ ‫און איז ַאריבער דעם שבט הביקורת פון די רבנים הגאונים וצדיקים‪( .‬זייט ‪.)11‬‬ ‫שטאטוטן‪ .‬צום‬ ‫ַ‬ ‫פון זייט ‪ 12‬ביז ‪ 26‬ווערן אויסגערעכנט די תקנות און‬ ‫וואס קריגט סמיכה פון דריי רבנים גדולי התורה ויראי‬ ‫נאר איינער ָ‬ ‫ביישּפיל‪ָ :‬‬ ‫אונגארן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫השם קען ווערן אויפגענומען ַאלס רב פון ַא קהילה אין‬ ‫אויפגאבעס‬ ‫ַ‬ ‫דארט ביז'ן סוף פונעם קונטרס ווערן ַארויסגעברענגט די‬ ‫פון ָ‬ ‫פארטרעטן די קהילות‬ ‫דאס ַ‬ ‫קאמיטע — ווי ָ‬ ‫קאנצעליי און פון איר ָ‬ ‫פון דער ַ‬ ‫לאנד‬‫באשיצן און העלפן ַאלע געמיינדעס איבער'ן ַ‬ ‫כלפי דער רעגירונג און ַ‬ ‫ּפראבלעם‪.‬‬‫פאל פון יעדן ָ‬ ‫אין ַ‬ ‫אונטערגעשטראכן ַאז ביז כל זמן גענוג‬ ‫ָ‬ ‫מאל‬ ‫כא ָ‬ ‫נא ַ‬‫ביים סוף ווערט ָ‬ ‫באשטעטיגט דורך‬ ‫שטאטוטן ווערן נישט ַ‬ ‫ַ‬ ‫קהילות שליסן זיך נישט ָאן‪ ,‬און די‬ ‫וויזאריש‪.‬‬ ‫ּפרא ָ‬ ‫שטאטוטן בלויז ָ‬ ‫ַ‬ ‫דער רעגירונג און דורך דעם קייזער‪ ,‬זענען די‬ ‫טראגט דעם‬ ‫שטאטוטן"‪ָ ,‬‬ ‫ַ‬ ‫ציאנס‬ ‫ניזא ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫בראשור‪ָ ,‬אדער קונטרס‪ַ ,‬‬ ‫דער ָ‬ ‫וואס איז ד' אלול שנת תר"ל‪.‬‬ ‫דאטום פון דעם ‪31‬סטן אויגוסט ‪ָ — '870‬‬ ‫ַ‬ ‫דער קול קורא פון די גדולי ישראל צו די ערליכע קהילות אנצונעמען‬ ‫די גרונט‪-‬שטאטוטן פון ״שומרי הדת״‬ ‫דער קול קורא פון די גאוני הדור‬ ‫וצרפנו אותם כצרוף כסף‪ ,‬מצאנו כי טובים המה‪ ,‬מיוסדים על אדני האמת‬ ‫נס–שטאטוטן‬ ‫ַ‬ ‫ציא‬ ‫ניזא ָ‬ ‫רגא ַ‬ ‫בראשור מיט די ָא ַ‬ ‫וואס דער ָ‬ ‫טאג ָ‬‫דעם זעלבן ָ‬ ‫והשלום‪ ,‬ועל פי הדברים האלה כל עם ה' יבואו על מקומו בשלום‪ ,‬אמרנו‬ ‫געווארן ַא קול קורא פון‬ ‫ָ‬ ‫פארעפנטליכט‬‫געווארן ַארויסגעשיקט איז אויך ַ‬ ‫ָ‬ ‫איז‬ ‫כי טוב לקרא אלי קהילות הקדושות קריאת של חיבה…‬ ‫באטייליגט אין דער אסיפה‪ ,‬און פון גדולים‬‫האבן זיך ַ‬ ‫וואס ָ‬ ‫די גדולי הדור ָ‬ ‫"‪...‬ומחלים אנחנו כל אחינו אזרחי ישראל‪ ,‬בעלי בתים נכבדים‪ ,‬ועל‬ ‫באשטעטיגן‬ ‫וואס זענען געקומען קיין ּפעסט ביים סוף פון דער אסיפה צו ַ‬ ‫ָ‬ ‫גביהם ראשי עם קודש‪ ,‬מנהיגי הקהילות‪ ,‬ומאורי גאוני התורה‪ ,‬אשר יורו‬ ‫שטאטוטן‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫די החלטות און די‬ ‫לעם ד' דרכי התורה‪ ,‬קומו נא הגברים! שאו ידיכם קודש‪ ,‬לבצע המלאכה‬ ‫גראפן‬ ‫רא ַ‬‫ּפא ַ‬ ‫מיר ברענגען דעם גענויען לשון פון די ערשטע און לעצטע ַ‬ ‫אשר החלו בחירי מדינתינו‪ ,‬ראו כי הרחיב ה' לנו! כי נוכל לתקן לנו תקנות‬ ‫געווארן צו יעדער קהילה‪:‬‬ ‫ָ‬ ‫וואס איז געשיקט‬ ‫פון דעם קול קורא ָ‬ ‫כאשר יאותו לנו עפ"י התורה אשר דרכי' דרכי נועם וכל נתיבותיה שלום‪,‬‬ ‫"שלומי אמוני ישראל נצר מטעי צור עולמים‪ ,‬אחים אגודים נעימים‪,‬‬ ‫ועפ"י חוקי המדינה אשר בצליהם אנו חוסים בע"ה‪.‬‬ ‫עם ה' במקהלה הקדושה‪ ,‬ראשיהם ומנהיגיהם אשר לפניהם יצאו ויבואו‪,‬‬ ‫"התאזרו עוז להקים תקנות אלה בקרב מחנה ישראל‪ ,‬כי על פיהם כל‬ ‫וזקניהם זקני התורה‪ ,‬ובראשם הרב‪ ...‬כל איש ישראל איש איש על מקומו‪,‬‬ ‫מקהלות ישראל ישכנו בטח באהבה ואחוה‪ ,‬ומצור ישראל יהי' משכורתם‬ ‫צור ישראל יגן בעדנו אמן סלה‪.‬‬ ‫שלימה‪ ,‬לכן לא תיעפו ולא תרגזו ולא תחרדו מאבני נגף‪ ,‬כי הולך לפניכם ד'‬ ‫"קהילות יעקב! הסדרים האלה אשר נערכו בהתאסף ראשי עם יחד‬ ‫ומושיע ישראל יגמור בעדינו‪ ,‬כי ישוב השלום למחנה ישראל לשם ותהלה‬ ‫בחירי ישראל‪ ,‬אנשי בינה יודעי עתים‪ ,‬שנתוועדו בעיר ּפעסט מיום ג'‬ ‫יורם‪.‬‬ ‫פר' ואתחנן עד יום ד' פ' ראה‪ ,‬ונבחנו ונצרפו במצרף השכל ונשקלו בפלס‬ ‫"דברי המיחלים ומצפים לתשועת ד'‪ ,‬חותמים פה ּפעסט לפ' "ושפטו את‬ ‫השלום‪ .‬ומלבד שהאנשים השלימים האלה התחקו על מעמד הקהילות‬ ‫העם משפט צדק" שנת תר"ל"‪.‬‬ ‫ומצבם למושבותם לכל אשר שמה יהי' הרוח ללכת ילכו‪ ,‬והגם כי חכמתם‬ ‫הק' אברהם שמואל בנימין בה"ג מהרמ"ס זצ"ל‬ ‫עמדה להם קיימו עקב ענוה יראת ה'‪ ,‬ולא הלכו בגדולות לאמור על‬ ‫סאנטוב והגליל‬ ‫הק' יצחק נתן ליפשיץ חונה בק"ק ַ‬ ‫מעשיהם כי טוב‪ ,‬עד אשר הציעו דבריהם לפנינו החתומים מטה‪ ,‬העומדים‬ ‫הק' משה שיק חונה בק’ חוסט והגליל יע"א‬ ‫לשרת במקהלות עם ה'‪ ,‬ואשר מקצתינו היינו ג"כ בעצת הוועד חבירים‪,‬‬ ‫מאנהיימער חונה בק' ווערבוי‬ ‫הק' חיים צבי ַ‬ ‫ומקצתינו אשר הסב ד' דרכינו פה העירה‪ ,‬ומזה נודע שלימות מידותם‪ ,‬כי‬ ‫הק' שמואל חונה בק' סולוש‬ ‫רק לטובת הקהילות חקרו ודרשו‪ ,‬רגלם עמדה במישור לקרב עם ה' אשר‬ ‫פרידמאן חונה בק' ליסקא‬ ‫ַ‬ ‫הק' צבי הירש‬ ‫מקצה מזה ואשר מקצה מזה‪.‬‬ ‫הק' יוסף צבי ווייס חונה בק' ערלוי‬ ‫"לכן אחרי אשר קראנו דברי תקנותיהם‪ ,‬טרם יצאו על פי חוצות‪ ,‬ובחננו‬ ‫‪17‬‬ ‫|‬ ‫פ' ויצא תשפ"ז |‬ ‫וואלף טענענבוים בק' ווערפעלעט‬ ‫הק' זאב ָ‬ ‫הק' מנחם כ"ץ חונה בק' צעהלים‬ ‫ּפאקש‬ ‫אונגאר חק"ק ַ‬ ‫ַ‬ ‫הק' יואל‬ ‫הק' אהרן דוד דייטש חק"ק יארמוט‬ ‫טאקיי‬ ‫פאנפעדער חונה בק"ק ָ‬ ‫הק' שמעון יהוד' ָ‬ ‫הק' אהרן פריעד חונה בק' בוסורמעני והגליל‬ ‫ּפאקש ח"ג‪ ,‬זייט ‪.)109‬‬ ‫(דער קול קורא איז געדרוקט אין ספר מזכרת ַ‬ ‫זשידא" שליסט זיך —‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬ ‫די צייטונג ָ‬ ‫דיציאנעלע אידענטום"‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫"דאס ַ‬ ‫ָ‬ ‫און "שבת אחים" הויבן ָאן ערשיינען‬ ‫וואס‬‫טאג ָ‬ ‫ד' אלול שנת תר"ל‪ ,‬דעם ‪–31‬סטן אויגוסט — דעם זעלבן ָ‬ ‫שטאטוטן" און דער קול קורא פון די רבנים זענען‬ ‫ַ‬ ‫ניזאציעס‬ ‫רגא ַ‬ ‫"א ַ‬ ‫די ָ‬ ‫אויסגאבע פון דער‬ ‫ַ‬ ‫געווארן — איז ערשינען די לעצטע‬ ‫ָ‬ ‫פארעפנטליכט‬ ‫ַ‬ ‫רגאן פון "שומרי הדת"‪.‬‬ ‫זשידא"‪ ,‬דער ָא ַ‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬ ‫צייטונג ָ‬ ‫לאנגן ַארטיקל אין‬ ‫טאג געדרוקט ַא ַ‬ ‫האט יענעם ָ‬ ‫זשידא" ָ‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬ ‫דער ָ‬ ‫די צייטונג ״דאס טראדיציאנעלע אידענטום״‬ ‫אויסגאבע פון דער צייטונג‪ ,‬און‬ ‫ַ‬ ‫דאס איז די לעצטע‬ ‫וועלכן ער מעלדט ַאז ָ‬ ‫דאקסישן אידענטום זיין ַא נייע‬ ‫רטא ָ‬ ‫רגאן פון ָא ָ‬ ‫ַאז מהיום והלאה וועט דער ָא ַ‬ ‫לאגן‪.‬‬ ‫נעא ָ‬ ‫מיט אייפער געקעמפט קעגן די ָ‬ ‫דיציאנעלע אידענטום"‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫"דאס ַ‬ ‫נאמען ָ‬ ‫צייטונג מיט'ן ָ‬ ‫פארמעגליכער סוחר‪ַ ,‬אן ַאנערקענטער‬ ‫ר' שמעון קרויס איז געווען ַא ַ‬ ‫צוזאמען‬ ‫יאר פריער‪ַ ,‬‬ ‫געווארן מיט דריי ָ‬ ‫ָ‬ ‫זשידא" איז געגרינדעט‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬ ‫ָ‬ ‫רפאסער פון דער‬ ‫פא ַ‬‫עסקן און איז געווען דער הויּפט שרייבער און ַ‬ ‫לאנגן ַארטיקל ווערט‬ ‫ניזאציע‪ .‬אין דעם ַ‬ ‫רגא ַ‬ ‫מיט דער "שומרי הדת" ָא ַ‬ ‫טעריאל פון שומרי הדת‪ .‬ווען דער קולטוס מיניסטער‬ ‫ַ‬ ‫מא‬ ‫אויפקלערונגס ַ‬ ‫האט ַאלץ עררייכט אין דער מלחמה קעגן‬ ‫וואס די צייטונג ָ‬ ‫רויסגעבראכט ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַא‬ ‫פאר'ן‬ ‫קאמיטע ַ‬ ‫פארבערייטערונגס ָ‬ ‫פאררופן די ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫ראן ָאטוועש ָ‬ ‫בא ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט ַאלץ בייגעשטייערט צו דער הצלחה פון דער‬ ‫וואס זי ָ‬ ‫די פוקרים און ָ‬ ‫לאגן‬‫נעא ָ‬ ‫באטייליגונג פון דרייסיג ָ‬ ‫קאנגרעס אין ּפעסט מיט דער ַ‬ ‫אידישן ָ‬ ‫געווארן‪ַ .‬אצינד איז‬ ‫ָ‬ ‫דאקסיע און פון טיילונג‪ .‬די מיסיע איז עררייכט‬ ‫רטא ָ‬ ‫ָא ָ‬ ‫דאקסן איז ר' שמעון קרויס געווען איינער פון די זיבן‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫און בלויז זיבן ָא ָ‬ ‫וואס‬‫פאר ַא נייער טריבונע ָ‬ ‫מאכן ָארט ַ‬ ‫אויסגאבע און ַ‬ ‫ַ‬ ‫צייט צו שליסן די‬ ‫דעלעגאטן ביים‬ ‫ַ‬ ‫דאקסישע‬ ‫רטא ָ‬ ‫ר' שמעון קרויס איז אויך געווען פון די ָא ָ‬ ‫דאקסישן אידענטום‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫רגאן פון ָא ָ‬ ‫וועט דינען ַאלס דער ָא ַ‬ ‫דאקסיע אין‬ ‫רטא ָ‬‫נאך דער גרינדונגס אסיפה פון דער ָא ָ‬ ‫קאנגרעס‪ַ .‬אצינד‪ָ ,‬‬ ‫ָ‬ ‫לאנגן ַארטיקל איז אונטערגעשריבן די הנהלה פון שומרי הדת‬ ‫אויף דעם ַ‬ ‫האט ר' שמעון קרויס הפנים זיך צוריקגעצויגן פון שרייבן‪ ,‬בכל אופן‬ ‫ּפעסט‪ָ ,‬‬ ‫קאמיטע דעס שומרי הדת פעראיין"‪.‬‬ ‫"צענטראל ָ‬ ‫ַ‬ ‫— די‬ ‫רעדאגירן ַא צייטונג‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫פון‬ ‫האבן‬ ‫וואס ָ‬ ‫מאטיוון ָ‬ ‫ּפאליטישע ָ‬ ‫וואס עס זענען געווען די אינערליכע ָ‬ ‫ָ‬ ‫דיציאנעלע‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫ַ‬ ‫"דאס‬ ‫ָ‬ ‫דער ַארויסגעבער פון דער נייער צייטונג‬ ‫געפירט צו דעם שינוי השם פון דער צייטונג און צו דער חילופי גברא אין‬ ‫נגיאריגער מנהל‬ ‫לא ָ‬ ‫אידענטום" איז געווען הצדיק רבי יצחק רייך זצ"ל‪ ,‬דער ַ‬ ‫דאס‬ ‫האט ָ‬ ‫זאגן ָ‬ ‫קאנט‪ .‬לויט ווי טייל ווילן ָ‬ ‫בא ַ‬ ‫רעדאקציע איז אונז נישט ַ‬ ‫ַ‬ ‫דער‬ ‫קאנצעליי אין ּפעסט‪.‬‬ ‫דאקסישער ַ‬ ‫רטא ָ‬ ‫פון דער ָא ָ‬ ‫האט ָאפיציעל געטוישט דעם‬ ‫באדייטן ַאז ּפונקט ווי שומרי הדת ָ‬ ‫געדארפט ַ‬ ‫ַ‬ ‫דיציאנעלע אידענטום"‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫ַ‬ ‫"דאס‬ ‫וואס ָ‬ ‫נאכדעם ָ‬ ‫וואכן ָ‬ ‫בלויז עטליכע ָ‬ ‫האט אויך‬ ‫"קאנצעליי" ָ‬ ‫דאקסישע קהילות" און צו דער ַ‬ ‫רטא ָ‬ ‫נאמען צו "די ָא ָ‬ ‫ָ‬ ‫געווארן ַא‬ ‫ָ‬ ‫האט ָאנגעהויבן ערשיינען איז אין דער צייטונג געדרוקט‬ ‫ָ‬ ‫דאקסישע קהילות משנה שם געווען‪ ,‬געענדערט‬ ‫רטא ָ‬ ‫די טריבונע פון די ָא ָ‬ ‫האט‬‫מעלדונג‪ ,‬מיט דער חתימה פון רבי יצחק רייך‪ַ ,‬אז היות ווי ביז היינט ָ‬ ‫נאמען‪ ,‬איר סטיל און איר מיסיע‪.‬‬ ‫איר ָ‬ ‫קאנצעליי פון שומרי הדת ַארויסגעגעבן צייטונגען בלויז אין דער נישט‬ ‫די ַ‬ ‫זשידא" פלעגט ערשיינען אין צוויי‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬‫וואס דער ָ‬ ‫אין דער צייט ָ‬ ‫אונגאריש און אויף דייטש‪ ,‬איז געקומען די צייט‬ ‫ַ‬ ‫שּפראך‪ ,‬אויף‬ ‫ַ‬ ‫אידישער‬ ‫דיציאנעלע אידענטום"‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫"דאס ַ‬ ‫אונגאריש און אין דייטש‪ ,‬איז ָ‬ ‫ַ‬ ‫שּפראכן‪ ,‬אין‬ ‫ַ‬ ‫שּפראך (אידיש–דייטש‬ ‫ַ‬ ‫ַארויסצוגעבן ַא חרדי'שע צייטונג אין דער אידישער‬ ‫ערשינען בלויז אין דייטש‪.‬‬ ‫בוכשטאבן‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫אויבערלאנד)‪ ,‬און אין הייליגע אידישע‬ ‫ַ‬ ‫האט גערעדט אין‬ ‫וואס מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫געשטאלט און די נעמען פון די‬ ‫ַ‬ ‫דאס ענדערן דעם‬ ‫גאנץ מעגליך ַאז ָ‬ ‫ַ‬ ‫זא‬ ‫געווארן ַארויסצוגעבן ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫שלאסן‬ ‫בא ָ‬ ‫די אותיות פונעם אל"ף בי"ת‪ .‬ס'איז ַ‬ ‫האבן געדינט‬ ‫וואס ָ‬ ‫געהאט צו טון מיט די ּפערזענליכקייטן ָ‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫צייטונגען ָ‬ ‫נאמען "שבת אחים"‪ .‬רבי יצחק רייך איז געווען דער‬ ‫צייטונג‪ ,‬אונטער'ן ָ‬ ‫זשידא" איז געגרינדעט‬ ‫ָ‬ ‫דיאר‬ ‫"מא ָ‬ ‫קטארן און הויּפט שרייבער‪ָ .‬‬ ‫רעדא ָ‬ ‫ַ‬ ‫ַאלס‬ ‫קטאר און הויּפט שרייבער פון "שבת אחים"‪.‬‬ ‫רעדא ָ‬ ‫ַ‬ ‫קטאר‬ ‫רעדא ָ‬ ‫ַ‬ ‫פאר'ן טיילונג‪ .‬דער ערשטער‬ ‫יאר ַ‬ ‫געווארן שנת תרכ"ז‪ ,‬דריי ָ‬ ‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫ביידע צייטונגען זענען ערשינען אין דער זעלבער צייט‪ ,‬ביידע ָ‬ ‫דארף זיין ַא טיילונג פון די‬ ‫איז נישט געווען ביי דער מיינונג ַאז דער ציל ַ‬ ‫האבן‬ ‫לייט–ארטיקלען‪ ,‬און ביידע ָ‬ ‫ַ‬ ‫האנדלט די זעלבע טעמעס אין זייערע‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן‬ ‫ָ‬ ‫ּפארעווע מאמרים איז ער‬ ‫לאגן‪ .‬צוליב דעם און צוליב זיינע ַ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫אינהאלט‬ ‫ַ‬ ‫געדינט דעם זעלבן ציל‪ .‬זיי זענען ָאבער געווען ַאנדערש סיי אין‬ ‫קטאר דער‬ ‫רעדא ָ‬ ‫ַ‬ ‫געווארן ַאלס‬ ‫ָ‬ ‫באזייטיגט‪ .‬אויף זיין ָארט איז אויפגענומען‬ ‫ַ‬ ‫און סיי אין סטיל‪.‬‬ ‫האט‬ ‫גאבטער און אינטעליגענטער שרייבער ר' שמעון קרויס‪ ,‬וועלכער ָ‬ ‫בא ַ‬ ‫ַ‬ ‫| פ' ויצא תשפ"ז‬ ‫|‬ ‫‪18‬‬ ‫האט געדרוקט לענגערע ַארטיקלען‬ ‫דיציאנעלע אידענטום" ָ‬ ‫ָ‬ ‫טרא‬ ‫ַ‬ ‫"דאס‬ ‫ָ‬ ‫רמאגט‬ ‫פא ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫דאקעגן ָ‬ ‫רמאגט מער זייטן‪" .‬שבת אחים" ַ‬ ‫פא ָ‬ ‫האט ַ‬ ‫און ָ‬ ‫אינהאלט‪ַ ,‬ארטיקלען‬‫ַ‬ ‫געהאט ַא מער תורה'דיגן‬ ‫ַ‬ ‫האט‬‫ווינציגער זייטן און ָ‬ ‫רמאגט‬ ‫פא ָ‬ ‫האבן ַ‬ ‫באזירט אויף מאמרי חז"ל און תורה'דיגע רעיונות‪ .‬ביידע ָ‬ ‫ַ‬ ‫ּפאלעמישע ַארטיקלען‪" .‬שבת אחים" איז ָאבער געווען מער קעמפעריש‬ ‫ָ‬ ‫שארפער‪.‬‬ ‫און ַ‬ ‫האט ווי עס ווייזט אויס געדינט ַא ברייטן‬ ‫דיציאנעלע" צייטונג ָ‬ ‫ָ‬ ‫"טרא‬ ‫ַ‬ ‫די‬ ‫לייענער–קרייז און איז געווען מער געצילט כלפי חוץ‪ .‬די ַארטיקלען זענען‬ ‫ּפאלעמישע‬ ‫ניווא און די ָ‬ ‫ָ‬ ‫זשורנאליסטישן‬ ‫ַ‬ ‫געווען געשריבן אויף ַא הויכן‬ ‫ראקטער‬‫כא ַ‬ ‫טראגנדיג דעם ַ‬ ‫לאגיק‪ָ ,‬‬ ‫באזירט אויף ָ‬ ‫ַארגומענטן זענען געווען ַ‬ ‫דאקעגן "שבת אחים" איז געווען געצילט כלפי‬ ‫דיסערטאציעס‪ַ .‬‬ ‫ַ‬ ‫לעגאלע‬ ‫ַ‬ ‫פון‬ ‫נטהאלטן מאמרים‬ ‫ַ‬ ‫האט ַא‬ ‫זשורנאל ָ‬ ‫ַ‬ ‫פנים‪ ,‬צו שלומי אמוני ישראל‪ .‬דער‬ ‫פון חיזוק‪ַ ,‬ארטיקלען פון ריינע און ערליכע השקפות אויפ'ן דרך התורה‬ ‫געווארן דורכ'ן הייליגן חתם סופר‬ ‫ָ‬ ‫דאס איז איבערגעגעבן‬ ‫והמסורה ווי ָ‬ ‫צוזאמען מיט נייעס פונעם טיילונג און די לעצטע ַאנטוויקלונגען‬ ‫ותלמידיו‪ַ ,‬‬ ‫דאקסישע קהילות‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫פון און ַארום די ָא ָ‬ ‫צאל פון אונזערע לייענער געדענקען הרבני החסיד הג"ר‬ ‫ַא גרויסע ָ‬ ‫וויליאמסבורג‪ַ .‬א איד ַא תלמיד חכם מופלג‪,‬‬ ‫ַ‬ ‫וואלטער ז"ל פון‬ ‫שמחה יוסף ַ‬ ‫פאר ַא צייט איז ער‬ ‫יארן ַא תופס ישיבה‪ַ .‬‬ ‫פאר פילע ָ‬ ‫ַא גרויסער ידען און ַ‬ ‫די אידישע צייטונג "שבת אחים"‬ ‫לאנגע‬ ‫טמאר‪ַ .‬‬ ‫סא ַ‬‫געווען ַא מנהל אין איינעם פון די צווייגן פון מוסדות ַ‬ ‫פארגעלערנט ַא לומדי'שן שיעור אין "מנחת חינוך"‪ ,‬אין‬ ‫האט ער ָ‬ ‫יארן ָ‬ ‫ָ‬ ‫ראדני סטריט‪.‬‬ ‫טמארער בית המדרש אויף ַ‬ ‫סא ַ‬ ‫ַ‬ ‫פאר דורות הבאים פון אידן‬ ‫רמאציע"‪ַ ,‬‬ ‫"אינפא ַ‬ ‫ָ‬ ‫קוואל פון‬ ‫ַ‬ ‫שּפעטער‪ ,‬ווי ַא‬ ‫נירעדהאז‪ .‬ער איז געווען‬ ‫ַ‬ ‫פון דערהיים איז רבי שמחה יוסף געווען פון‬ ‫דאקסישע אידן פון זיין דור‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫יראים ושלמים‪ ,‬אור אייניקלעך פון ָאט די ָא ָ‬ ‫פריעדמאן זצ"ל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫נירעדהאזער רב הגה"צ רבי יצחק אייזיק‬ ‫ַ‬ ‫ַאן אייניקל פון‬ ‫נאך‬ ‫באלד ָ‬ ‫שטארקער חובב ספרים‪ַ .‬‬ ‫ַ‬ ‫רבי שמחה יוסף איז אויך געווען ַא‬ ‫נירעדהאז‪ ,‬און צו ַאנדערע שטעט‬ ‫ַ‬ ‫צוריקגעפארן קיין‬ ‫ָ‬ ‫דער קריג איז ער‬ ‫פארשידענע ַאלטע ספרים און‬ ‫האט צונויפגענומען ַ‬ ‫אונגארן‪ ,‬וואו ער ָ‬ ‫ַ‬ ‫אין‬ ‫לאגן‬ ‫נעא ָ‬ ‫הרשעים כים נרגש — די ָאפענסיווע פון די ָ‬ ‫יארק‪.‬‬ ‫זשורנאלן און זיי געברענגט קיין ניו ָ‬ ‫ַ‬ ‫היסטארישע תורה‬ ‫ָ‬ ‫רגאניזירן די קהילות און ָאנשליסן זיי‬ ‫דאס ָא ַ‬ ‫נישט לייכט איז ָאנגעקומען ָ‬ ‫רמאגט רוב‬‫פא ָ‬ ‫האט רבי שמחה יוסף ַ‬ ‫היסטארישן אוצר הספרים ָ‬ ‫ָ‬ ‫אין זיין‬ ‫סאך‬‫געפאדערט ַא ַ‬ ‫ָ‬ ‫האט זיך דערצו‬ ‫קאנצעליי‪ .‬עס ָ‬ ‫דאקסישער ַ‬ ‫רטא ָ‬‫אין דער ָא ָ‬ ‫באוויטש‬‫קא ָ‬ ‫יא ָ‬ ‫פון די גליונות פון "שבת אחים"‪ .‬ווען הרה"ח רבי בן ציון ַ‬ ‫סייעתא דשמיא און פיל מי און ַארבעט‪.‬‬ ‫היסטאריש ווערק וועגן טיילונג‪ ,‬זיין ספר "זכור‬ ‫ָ‬ ‫האט געשריבן זיין‬ ‫ז"ל ָ‬ ‫דאס געווער‪ָ .‬אן ַא‬ ‫האבן נישט ַאזוי שנעל ַארונטערגעלייגט ָ‬ ‫לאגן ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫די ָ‬ ‫האט אים רבי שמחה‬ ‫ימות עולם"‪ָ ,‬‬ ‫האבן זיי געלייגט אין וועג פון די ערליכע‬ ‫שיעור שטרויכלונגען און שטיינער ָ‬ ‫יוסף געגעבן די בענדער פון "שבת‬ ‫סאך‬‫האלטן ַא ַ‬ ‫האבן געקענט צוריק צו ַ‬ ‫וואס זיי ָ‬ ‫געטאן ַאלץ ָ‬‫ָ‬ ‫האבן‬ ‫אידן‪ .‬זיי ָ‬ ‫האט‬‫אחים"‪ ,‬פון וואו רבי בן ציון ָ‬ ‫ּפצוהאלטן דעם‬ ‫ַ‬ ‫דאקסיע און ָא‬ ‫רטא ָ‬ ‫קהילות פון ָאנשליסן זיך אין דער ָא ָ‬ ‫רמאציע און‬ ‫אינפא ַ‬ ‫ָ‬ ‫סאך‬ ‫געשעּפט ַא ַ‬ ‫דאקסן‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫שטאטוטן פון די ָא ָ‬ ‫ַ‬ ‫לעגאליזירן די‬‫ַ‬ ‫קעניג פון אונטערשרייבן און‬ ‫טעריאל‪.‬‬ ‫ַ‬ ‫מא‬ ‫ַ‬ ‫קאנצענטרירט אויף פיר‬ ‫לאגן איז געווען ָ‬ ‫נעא ָ‬ ‫ָ‬ ‫קאמּפיין פון די‬ ‫דער ַ‬ ‫האט‬‫ָ‬ ‫ווען רבי איציק רייך‬ ‫פראנטן‪.‬‬ ‫ָ‬ ‫ַארויסגעגעבן דעם "שבת אחים"‬ ‫קאמּפיין פון שקרים וכזבים‬ ‫קאמּפיין אין דער ּפרעסע‪ .‬ב‪ַ :‬א ַ‬ ‫א‪ַ :‬א העץ ַ‬ ‫געטראכט פון דער‬ ‫ַ‬ ‫האט ער בעיקר‬ ‫ָ‬ ‫פארפירן אידישע קהילות אין דער ּפעריפעריע‪ ,‬די קלענערע שטעט און‬ ‫צו ַ‬ ‫קעגנווארט‪ .‬פון זיין אייגענעם דור‬ ‫ַ‬ ‫האט‬ ‫אינפארמירט און וועמען מען ָ‬ ‫ָ‬ ‫דערפער‪ ,‬וועלכע זענען נישט געווען גענוי‬ ‫האט זיך גענויטיגט אין חיזוק‬ ‫וואס ָ‬ ‫ָ‬ ‫קאמּפיין פון מלשינות‬ ‫לעגאלער ַ‬ ‫ַ‬ ‫פאלשע ידיעות‪ .‬ג‪ַ :‬א‬ ‫געקענט פיטערן מיט ַ‬ ‫אינסּפיראציע ביים טיילונג אין‬ ‫ַ‬ ‫און‬ ‫רלאמענט צו ַאּפעלירן און‬ ‫ּפא ַ‬ ‫אונגארישן ַ‬ ‫ַ‬ ‫און מסירות‪ .‬ד‪ַ :‬א ווענדונג צום‬ ‫אונגארן‪ .‬ס'איז ַא גרויסער ספק‬ ‫ַ‬ ‫האט במשך פון‬ ‫וואס ָ‬‫זאך ָ‬ ‫באשלוס‪ַ ,‬א ַ‬ ‫צוריקצוציען פון זייער פריערדיגן ַ‬ ‫דאן געוואוסט ַאז אין‬ ‫האט ַ‬ ‫צי ער ָ‬ ‫באשטעטיגן די‬ ‫יאזעף פון ַ‬ ‫פראנץ ָ‬ ‫ּפגעהאלטן דעם קייזער ַ‬ ‫ַ‬ ‫יאר ָא‬ ‫איבער ַא ָ‬ ‫"אינסּפיראציע" וועט‬‫ַ‬ ‫צוגאב צו‬ ‫ָ‬ ‫דאקסישע קהילות‪.‬‬ ‫רטא ָ‬ ‫לעגאל גוטהייסן די טיילונג פון די ָא ָ‬ ‫ַ‬ ‫שטאטוטן און‬‫ַ‬ ‫דער "שבת אחים" דינען‪ ,‬מיט‬ ‫[פארזעצונג קומט אי"ה]‬ ‫ָ‬ ‫איבער הונדערט און פופציג ָיאר הרה"ג רבי שמחה יוסף וואלטער ז"ל‬ ‫‪19‬‬ ‫|‬ ‫פ' ויצא תשפ"ז |‬