gilyoines.com

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish

שבוע: ויצא (2026-11-16)

דעם רבי'נס ליכט - אידיש · Dem Rabines Lecht - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

הטקסט של גיליון זה

‫דעם רבינ'ס‬ ‫תשפ"ז‬ ‫בראשיתתשפ"ז‬ ‫ויצא‬ ‫בס"ד‬ ‫בס"ד‬ ‫יע ַזיין‬ ‫מֹוד ַ‬ ‫אלט ִאיר ִ‬ ‫יטאן (שיהר"ן ר"ט)‬ ‫יערע ִקינְ ֶדער ָז ְ‬‫ַאיֶ ֶ‬ ‫ָוואס ָּדא ָהאט ִזיְך ִּג ָ‬ ‫ליכט‬ ‫עפאסעלֶגעֶעלְ ט‬ ‫‪3‬‬‫‪306‬‬ ‫גליון ‪00‬‬ ‫גליון‬ ‫ריינער קוואל‬ ‫ָא ּ ְֵפאצֵייןיילְְט ֶןרָד ּ ֶ‬ ‫דער‬ ‫עקעס ֶצענְ ְד ִליגֶ ע‬ ‫ארן ַלאנְ גֶ ע ׁ ְש ְט ֶר ֶ‬ ‫ְמ ִסירוּת נֶ ֶפ ׁש צ ּו ָפ ְ‬ ‫ֶעס ִאיז גֶ עוֶ וען ַא ָמאל ַא סוֹ ֵחר ִאין ַא יְ ִריד פוּן ַא ְר ַ ּב ַעת‬ ‫אפענֶ ע ַדאוֶ וענֶ ען‪ָ .‬האט יַ ֲעקֹב ָא ִבינ ּו‬ ‫אר ׁ ְש ָל ֶ‬ ‫ִדי ַפ ְ‬ ‫ויאזוֹ י יַ ֲעקֹב‬ ‫ערנֶ ען ִמיר וִ ַ‬ ‫עדיגֶ ע ּ ַפ ְר ׁ ָשה ֶל ְ‬ ‫ואכ ִ‬ ‫ִאין ִדי וָ ֶ‬ ‫עבן‬ ‫יסגֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫ּ‬ ‫ׁ ָשעוֹ ת אוּן ֶטעג‪ ,‬כּ וֹ חוֹ ת ַה ֶ ּנ ֶפ ׁש אוּן גוּף אוּן אוֹ ְ‬ ‫ַה ּ ִמינִ ים‪ ,‬וָ ואס ִאיז גֶ עוֶ וען גָ אר ַא גֶ עלוּנְ גֶ ענֶ ער סוֹ ֵחר‪.‬‬ ‫ערצ ּו ִאיז נָ אר צ ּו נו ְּצן‬ ‫אר ׁ ְש ַטאנֶ ען ַאז ִדי ֵע ָצה ֶד ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫ארט ווא ּו‬ ‫ארג ָד ְ‬ ‫ייליגְ ן ַ ּב ְ‬ ‫ָא ִבינ ּו ִאיז ָאנְ גֶ עקו ֶּמען צוּם ֵה ִ‬ ‫אפעל‪.‬‬ ‫אר'ן ֶר ִ ּבי'נְ ס ַ ּב ֶ‬ ‫על ֶטער ַפ ְ‬ ‫גֶ ְ‬ ‫עלט‬ ‫יילן ָדאס גֶ ְ‬ ‫ַאזוֹ י וַ וייט ַאז ֶער ְפ ֶלעגְ ט ׁשוֹ ין ֵצ ְ‬ ‫"א ֶמת"‪ַ ,‬אז ֶמען זָ אל זָ אגְ ן‬ ‫זַ יין ִמדָּ ה וָ ואס ָדאס ִאיז ֱ‬ ‫וערן ָדאס ֵ ּבית ַה ּ ִמ ְקדָּ ׁש‪ָ ,‬דאס ּ ְפ ַלאץ‬ ‫ֶעס גֵ ייט גֶ עבּ ֹויט וֶ ְ‬ ‫עהאט ִדי ֲעשֶׂ ֶרת יְ ֵמי‬ ‫אבן ִמיר גֶ ַ‬ ‫ייך ֶדערוֹ יף ָה ְ ּ‬ ‫גְ ַל ְ‬ ‫ערס‬ ‫יפ ְ‬‫ילע קוֹ ֶ‬ ‫ילע ִפ ֶ‬ ‫יטן ִדי ַא ְר ֶ ּבעט פוּן ִדי ִפ ֶ‬ ‫ִאינְ ִמ ְ‬ ‫וער ֶטער פוּן ַדאוֶ וענֶ ען ִמיט ֱא ֶמת‪ִ .‬די ֶע ְר ׁ ְש ֶטע‬ ‫ִדי וֶ ְ‬ ‫יפן ּ ָפסוּק‬ ‫פוּנֶ עם ֶא ֶבן ׁ ְש ִת ָּיה‪ .‬ר' נָ ָתן ִאיז ַמ ְס ִ ּביר אוֹ ְ‬ ‫וישן‪ֶ ,‬דער‬ ‫ְּת ׁשו ָּבה‪ ,‬יוֹ ם ַה ָּקדוֹ ׁש‪ִ ,‬די ִפיר ֶטעג ִאינְ ְצוִ ׁ ְ‬ ‫ישל‪ ,‬צ ּו‬ ‫עש ַטאנֶ ען ַארוּם זַ יין ִט ׁ ְ‬ ‫ועל ֶכע זֶ ענֶ ען גֶ ׁ ְ‬ ‫וֶ ְ‬ ‫עלע ַא ַריין ִאיז צ ּו ַדאוֶ וענֶ ען פוּן ָאנְ ֵהייבּ ִסדּ וּר‬ ‫עפ ֶ‬ ‫ְט ֶר ּ ֶ‬ ‫אשית כח) ַאז יַ ֲעקֹב ָא ִבינ ּו‬ ‫(ב ֵר ׁ ִ‬ ‫וַ ִּי ׁ ְש ַּכב ַ ּב ּ ָמקוֹ ם ַההוּא ְ ּ‬ ‫ייליגֶ ער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת‪ ,‬שִׂ ְמ ַחת ֵ ּבית ַה ּׁשוֹ ֵא ָבה‪ַ ,‬א ְר ַ ּבע‬ ‫ֵה ִ‬ ‫יפן ֶא ְתרוֹ גִ ים‪ ,‬לו ָּל ִבים ֲה ַד ִּסים א‪.‬א‪.‬וו‪ַ .‬אזוֹ י ָהאט ֶער‬ ‫קוֹ ְ‬ ‫ערן צ ּו ִדי‬ ‫ְ‬ ‫אט ִליך‪ ,‬אוּן זִ יך צו ֶּה ְ‬ ‫עליך צו ׁ ְּש ַט ְ‬ ‫אמ ִ‬ ‫ּ ַפ ֶ‬ ‫אפן אוֹ יף ֶדעם ּ ְפ ַלאץ‪ָ .‬דאס ִאיז ְמ ַר ּ ֵמז ַאז‬ ‫עש ָל ְ‬ ‫ִאיז ַאיינְ גֶ ׁ ְ‬ ‫ערנָ אך ֶדער‬ ‫ְ‬ ‫אר ַצייט‪ֶ ,‬ד ְ‬ ‫ִמינִ ים‪ ,‬הוֹ ׁ ַש ְענוֹ ת‪ֶ ,‬דעם ֶר ִ ּבי'נְ ס יָ ְ‬ ‫ארן ִאין זַ יין‬ ‫אל ְ‬ ‫אפ ֶירענֶ ע ָד ַ‬ ‫ְ‬ ‫אקט נָ אך אוּן נָ אך ּ ַפ ּ ִ‬ ‫ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫גֶ ּ ַ‬ ‫וער ֶטער וָ ואס ֶמען זָ אגְ ט ַארוֹ יס פוּן מוֹ יל ַאזוֹ י וִ וי ַא‬ ‫וֶ ְ‬ ‫ויאזוֹ י ֶעס גֵ ייט‬ ‫יַ ֲעקֹב ָא ִבינ ּו ָהאט גֶ עזֶ ען ְ ּברו ַּח ָק ְד ׁשוֹ וִ ַ‬ ‫יוֹ ם טוֹ ב ׁ ְש ִמינִ י ֲע ֶצ ֶרת – שִׂ ְמ ַחת ּתוֹ ָרה וֶ וען ַא ֶלע ִא ְידן‬ ‫יבער ָהאט ֶער‬ ‫ערזְ ל! וֶ וען ֶדער יוֹ ם טוֹ ב ֻסכּ וֹ ת ִאיז ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫ְ‬ ‫ְק ֵליין ִקינְ ד ַדאוֶ וענְ ט ִמיט ַאן ֱא ֶמת‪ַ .‬אזוֹ י אוֹ יך זָ אגְ ט‬ ‫זַ יין ִאין גָ לוּת‪ַ ,‬אז ֶדער ִענְ יָ ן פוּן ְּת ִפ ָּלה אוּן ַדאוֶ וענֶ ען‬ ‫אבן ַ ּבאקו ֶּמען‬ ‫עפ ֵרייט ִמיט ִדי תוֹ ָרה‪ַ ,‬א ֶלע ָה ְ ּ‬ ‫יך גֶ ְ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ְ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫ייליגֶ ער ֶר ִ ּבי ַאז ֶמען ּ זֶ עט ַא גֵ ר וָ ואס ָהאט זִ ְ‬ ‫ֶדער ֵה ִ‬ ‫עלט וָ ואס ֶער‬ ‫אלן‪ֶ ,‬עס ִאיז‬ ‫עק ֶלעך גֶ ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫אפגֶ ַ‬ ‫יילן ִדי ּ ֶפ ְ‬ ‫ייער ַא ָר ּ ְ‬ ‫עצט ֵצ ְ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ִאיז זֵ ֶ‬ ‫ועקגֶ עזֶ ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫יך ַאוֶ ְ‬ ‫צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫ַאן ֲע ִל ָּיה ְל ּתוֹ ָרה‪.‬‬ ‫אר ִדינְ ט‪.‬‬ ‫ָהאט ַפ ְ‬ ‫יך ֶער ִאיז וֶ וען ֶער ֶקען‬ ‫ייל ְ‬ ‫ארק ְפ ֵר ִ‬ ‫ְמגַ ֵּיר גֶ עוֶ וען וִ וי ׁ ְש ַט ְ‬ ‫עדן צוּם‬ ‫ייער ׁ ְשוֶ וער צ ּו ֶע ֶפענֶ ען ָדאס מוֹ יל אוּן ֶר ְ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫עק ֶל ְ‬ ‫עך‬ ‫עצט ִאיז גֶ עקו ֶּמען ִדי ַצייט צ ּו ֶע ֶפענֶ ען ִדי ּ ֶפ ְ‬ ‫יֶ ְ‬ ‫ייען‬ ‫ייבשן ֵטאוּןֶ‬ ‫יר ׁ ְ ּ ְ‬ ‫מ‬‫ִ‬ ‫וען‬ ‫וֶ‬ ‫ט‬ ‫עצ‬ ‫ְ‬ ‫יֶ‬ ‫ל‪.‬‬ ‫ש‬‫ָ‬ ‫ׁ‬ ‫מ‬ ‫ָ‬ ‫ע‬ ‫יינֶ‬‫ש‬ ‫ֵ‬ ‫ׁ‬ ‫א‬‫ַ‬ ‫יז‬ ‫א‬ ‫ִ‬ ‫אס‬ ‫וער ֶטער ַא ֵליין ִ ּביז ָ ּברו ְּך ׁ ֶש ָא ַמר‪ .‬אוּן‬ ‫ׁשוֹ ין זָ אגְ ן נָ אר ִדי וֶ ְ‬ ‫יפצו ֵּה‬ ‫יך אוֹ ְ‬ ‫עפער‪ .‬אוּן ֶעס ִאיז ׁ ְשוֶ וער זִ ְ‬ ‫אש ֶ‬ ‫ַ ּב ָד ׁ ֶ‬ ‫יבן ִאין‬ ‫עק ִל ְ ּ‬ ‫אמגֶ ְ‬ ‫ְ‬ ‫אבן זִ יך ְ ַצ ְ‬ ‫פוּן ִדי אוֹ ְצרוֹ ת וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ‬ ‫צ ּוֶדזַ ׁשיין‪.‬פוּן ֶדער‬ ‫הקוֹ‬ ‫ייען‬ ‫ארק ְפ ֵר ֶ‬ ‫יך ׁ ְש ַט ְ‬ ‫ארף זִ‬ ‫ֶדער ֶר ִ ּבי ִפ ְירט אוֹ יס ַאז ֶמען ַד ְ‬ ‫אר ַף‬ ‫אתוֹס ַ ִדמן ְ‬ ‫יין‪,‬ען ְ ּוִב ֵצוי ֶע‬ ‫יסגֵוענֶ‬‫א ַרוֹד ְ‬ ‫אוֶ‬ ‫יים צ ַ ּו‬ ‫שוֹ ַ ּביןאנַ ַ ּב ֶ‬ ‫ייען‬ ‫זִ ׁ ְ‬ ‫יך‬ ‫עדע‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַפאר יֶ ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫ֶדעם ח ֶֹד ׁש‪ ,‬אוּן ַדאנְ ְקן ֶדעם אוֹ ֶ ּ‬ ‫יבט‬‫ייליגֶ ער ח ֶֹד ׁש ִּת ׁ ְש ֵרי‪ֶ ,‬דער יֶ ַרח ָה ֵא ָתנִ ים‪ .‬גֶ עלוֹ ְ ּ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫וער ֶטער‬ ‫ַאז ֶמען ִאיז ַעל ָּכל ּ ָפנִ ים זוֹ ֶכה צ ּו זָ אגְ ן ִדי וֶ ְ‬ ‫ישט‬ ‫וֶ וער ִאיז ׁשו ְּל ִדיג ִאין ֶדעם? זָ אגְ ט ר' נָ ָתן ַאז נִ ׁ ְ‬ ‫יכע ִמינוּט‬ ‫עדן ָטאג ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫עמען יֶ ְ‬ ‫ַמ ָּתנָ ה ַ ּבאזוּנְ ֶדער‪ ,‬נֶ ֶ‬ ‫ען ָהאט זוֹ ֶכה גֶ עוֶ וען ִאין‬ ‫עפער וָ ואס ֶמ‬ ‫אש ֶ‬ ‫ֶדער ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫(ל ּקו ֵּטי מוֹ ֲה ַר"ן ִּתנְ יָ נָ א קכ"א)‬ ‫פוּנֶ עם ַדאוֶ וענֶ ען‪ִ .‬‬ ‫אד ֵרייט‬ ‫‪-‬מם ַא ֵליין‪ֶ .‬ער ַפ ְ‬ ‫ערער נָ אר ֶדער ַס ֶמ ְך ֶ‬ ‫ֵקיין ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫ייליגְ ן‬ ‫עבן ִמיט ׁ ֶש ַבח וְ הוֹ ָד ָאה ַפאר ֶדעם ֵה ִ‬ ‫יך ָא ּ ְפגֶ ְ ּ‬ ‫אוּן זִ ְ‬ ‫ֹאש ַה ׁ ָשנָ ה‪ֶ ,‬עס ִאיז גֶ עוֶ וען‬ ‫ייליגְ ן ח ֶֹד ׁש‪ַ ,‬א ר ׁ‬ ‫ֶדעם ֵה ִ‬ ‫ייבט ֶדער ֶר ִ ּבי ִאין ֶדער ּתוֹ ָרה‪ַ ,‬אז ֶמען‬ ‫נָ אך ַאן ֵע ָצה ׁ ְש ֵר ְ ּ‬ ‫אפ ִמיט ַא ֶלע ִמינֵ י דִּ ְמיוֹ נוֹ ת וֶ וען ַא ִא ִיד ׁיש ִקינְ ד‬ ‫ִדי ָק ּ‬ ‫עכ ִטיגֶ ע ח ֶֹד ׁש‬ ‫אבן ַ ּבאקו ֶּמען‪ַ ,‬אזַ א ֶל ְ‬ ‫ח ֶֹד ׁש וָ ואס ִמיר ָה ְ ּ‬ ‫ישט‬ ‫ַ ּביים ֶר ִ ּבי'ן‪ ,‬וֶ וען ֵקיינֶ ער ָהאט נִ ׁ ְ‬ ‫קבּ וּץ‬ ‫ִ‬ ‫ַאזַ א‬ ‫יקל פוּנֶ עם ַדאוֶ וענֶ ען‪ ,‬אוּן‬ ‫עמען ֵאיין ְק ֵליין ׁ ְש ִט ְ‬ ‫זָ אל נֶ ֶ‬ ‫ייער‬ ‫עשעט ַאז זֵ ֶ‬ ‫עלט זִ יך ַדאוֶ וענֶ ען‪ .‬פוּן ֶדעם גֶ ׁ ֶ‬‫ְ‬ ‫ׁ ְש ֶט ְ‬ ‫עקענְ ט‬ ‫יבער ְ ּב ׁ ָשלוֹ ם וְ ׁ ַש ְלוָ ה‪ֶ ,‬מען ָהאט גֶ ֶ‬ ‫וָ ואס ִאיז ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ע'חלוֹ ְמ'ט ַאז ָדאס יָ אר וֶ ועט זַ יין‬ ‫גֶ ָ‬ ‫ארט ַא ֵריינְ ֵלייגְ ן ַא ֶלע כּ וֹ חוֹ ת צ ּו ַדאוֶ וענֶ ען ִמיט ַּכוָ ונָ ה‪,‬‬ ‫ָד ְ‬ ‫אך ֶמענְ ְט ׁ ְשן אוּן ִּכ ְמ ַעט רוֹ ב ִקינְ ֶדער אוּן ָ ּבחו ִּרים‬ ‫ַא ַס ְ‬ ‫ערן ׁשוֹ ָפר‪,‬‬ ‫גֵ יין ִאין ׁשוּל אוּן ֶה ְ‬ ‫אמלוּנְ ג ַ ּביים‬ ‫ארזַ ְ‬ ‫ַאזַ א ֵשיינֶ ער ַפ ְ‬ ‫עלע‪ ,‬וַ וייל‬ ‫יק ֶ‬ ‫ְ‬ ‫עמען נָ אך ַא ׁ ְש ִט ֶ‬ ‫אכ ֶדעם ֶקען ֶמען נֶ ֶ‬ ‫אוּן נָ ְ‬ ‫יא ׁש צ ּו ַדאוֶ וענֶ ען ְ ּב ַּכוָ ונָ ה‪ ,‬אוּן ַדאוֶ וענֶ ען‬ ‫יך ְמיַ ֵ‬ ‫זֶ ענֶ ען זִ ְ‬ ‫אכט‬ ‫עמ ְ‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫ֶר ִ ּבי'ן‪ִ ,‬א ְידן ָה ְ ּ‬ ‫אבן ִדי גַ אנְ ֶצע‬ ‫פוּן ָאנְ ֵהייבּ ִאיז ׁ ְשוֶ וער צ ּו אוּנְ זִ ין ָה ְ ּ‬ ‫נָ אר ִמיט ִדי מוֹ יל‪ָ ,‬אן ַּכ ָּונַ ת ַה ֵּלב‪ .‬וַ וייל זֵ יי ֵמיינֶ ען ַאז זֵ יי‬ ‫עלע ֶקען ֶמען יָ א ַדאוֶ וענֶ ען‬ ‫יס ֶ‬ ‫ַדאוֶ וענֶ ען‪ָ ,‬א ֶ ּבער ַא ִ ּב ֶ‬ ‫אר ְקן ַאנְ ְט ֶקעגְ ן ִדי ַא ֶלע ַמ ֲח ׁ ָשבוֹ ת‬ ‫ישט ׁ ְש ַט ְ‬ ‫יך נִ ׁ ְ‬ ‫ֶקענֶ ען זִ ְ‬ ‫ִמיט ַּכוָ ונָ ה‪.‬‬ ‫אפ וִ וי נָ אר ֶמען ֶע ְפנְ ט ֶדער‬ ‫וָ ואס קו ֶּמען ַא ַריין ִאין ָק ּ‬ ‫אר ׁ ְש ַטאנֶ ען ַאז ִמיט ִדי ֵע ָצה פוּן‬ ‫ָהאט יַ ֲעקֹב ָא ִבינ ּו ַפ ְ‬ ‫ִסדּ וּר‪.‬‬ ‫יסגֵ יין פוּן ִדי טוּנְ ְק ְל ַקייט אוּן‬ ‫ֱא ֶמת ֶקען ֶמען ַארוֹ ְ‬ ‫ער ַפאר ִאיז יַ ֲעקֹב ָא ִבינ ּו ַא ַריין ִאין ַא ׁ ְש ָלאף‬ ‫ֶד ְ‬ ‫יבער זָ אגְ ט ֶדער‬ ‫ער ֶ ּ‬ ‫יש ַקייט ַ ּביים ַדאוֶ וענֶ ען‪ֶ .‬ד ִ‬ ‫צו ִּמ ׁ ְ‬ ‫'היינְ ִטיגֶ ע גָ לוּת'‬ ‫'ב ָמקוֹ ם ַההוּא' ָדאס ֵמיינְ ט ֶמען ִדי ַ‬ ‫ַּ‬ ‫מוהר"ן‬ ‫ליקוטימוהר"ן‬ ‫שו"תעלעלליקוטי‬ ‫נצח‪,‬שו"ת‬ ‫פנינינצח‪,‬‬ ‫הק'פניני‬ ‫ספרוהק'‬ ‫לאורספרו‬ ‫להוציאלאור‬ ‫בקרובלהוציא‬ ‫שנזכהבקרוב‬ ‫לזכותשנזכה‬ ‫לייב‪,‬לזכות‬ ‫שמחהלייב‪,‬‬ ‫ירוחםשמחה‬ ‫ז"לבןבןר'ר'ירוחם‬ ‫יוסףז"ל‬ ‫משהיוסף‬ ‫נשמתר'ר'משה‬ ‫לעילוינשמת‬ ‫נתנדבלעילוי‬ ‫נתנדב‬ ‫עכער דו ְּר ְך אוּנְ זֶ ֶ‬ ‫ערע ְּת ִפלּ וֹ ת‬ ‫עכער אוּן ֶה ֶ‬ ‫ַארוֹ יף גֵ יין ֶה ֶ‬ ‫ֹאשוֹ ַמ ִ ּג ַ‬ ‫יע‬ ‫ּ ָפסוּק‪ :‬וַ ַּי ֲחלֹם וְ ִה ֵ ּנה ֻס ָּלם ֻמ ָ ּצב ַא ְר ָצה וְ ר ׁ‬ ‫(ליקוטי הלכות חנוכה ו' ‪ -‬עי' ליקוטי מוהר"ן ט')‪.‬‬ ‫ימ ְט ִר ָּיא "קוֹ ל" ִדי ְ ּב ִחינָ ה פוּן‬ ‫"ס ָּלם" ִאיז ְ ּבגִ ַ‬ ‫ַה ּׁ ָש ָמיְ ָמה ֻ‬ ‫על ְפן‬‫אקע ֶה ְ‬ ‫ער ׁ ְש ֶטער זָ אל אוּנְ ז ַט ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫ֶדער אוֹ ֶ ּ‬ ‫'קוֹ ל קוֹ ל יַ ֲעקֹב' ָדאס ֵמיינְ ט ַאז ְט ָראץ וָ ואס ַדיינֶ ע‬ ‫ייבן‬ ‫ייען ִמיט ַאן ֱא ֶמת‪ ,‬אוּן ָאנְ ֵה ְ ּ‬ ‫ְ‬ ‫אלן זִ יך ַ ּבאנַ ֶ‬ ‫ִמיר זָ ְ‬ ‫וער ֶטער פוּן ַדאוֶ וענֶ ען ִליגְ ט ִאין ֶדער ֶע ְרד ִאין‬ ‫וֶ ְ‬ ‫יש ֵקייט אוּן ִמיט ַא הוֹ ְ‬ ‫יך קוֹ ל‪,‬‬ ‫ַדאוֶ וענֶ ען ִמיט ַא ְפ ִר ׁ ְ‬ ‫עריגֶ ע ּ ְפ ַלאץ ֶעס ִאיז נָ ְ‬ ‫אך וַ וייט פוּן ֱא ֶמת‪,‬‬ ‫ייער ַא נִ ֶיד ִ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫יפן‬ ‫יפגֵ יין אוֹ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ִ ּביז ֶמען וֶ ועט זוֹ ֶכה זִ יך צ ּו ֶקענֶ ען ַארוֹ ְ‬ ‫(ת ִה ִּלים פה)‪,‬‬ ‫ַאזוֹ י וִ וי ֶעס ׁ ְש ֵטייט ֱא ֶמת ֵמ ֶא ֶרץ ִּת ְצ ָמח ְּ‬ ‫עכער‪ ,‬אוּן ֲא ִפיל ּו אוֹ יבּ ֶמען‬ ‫עכער אוּן ֶה ֶ‬ ‫ייטער ֶה ֶ‬ ‫ַל ֶ‬ ‫יע ַה ּׁ ָש ָמיְ ָמה"‪ ,‬גְ ַל ְ‬ ‫ייך‬ ‫ֹאשוֹ ַמ ִ ּג ַ‬ ‫ִמיט ֶדעם ַא ֶלעם ‪" ,‬וְ ר ׁ‬ ‫ייטער זָ אל ֶמען זִ יךְ‬‫אפ פוּנֶ עם ַל ֶ‬ ‫אלט ַחס וְ ׁ ָשלוֹ ם ַא ָר ּ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יכ ִטיג‬ ‫וערן ִל ְ‬ ‫ייבט ָאן וֶ ְ‬ ‫עדט ִמיט ֱא ֶמת‪ֵ ,‬ה ְ ּ‬ ‫וֶ וען ֶמען ֶר ְ‬ ‫ערע‬ ‫יפגֵ יין‪ .‬אוּן אוּנְ זֶ ֶ‬ ‫אכ ַא ָמאל ַארוֹ ְ‬ ‫אפענֶ ען אוּן נָ ְ‬ ‫ְד ַר ּ ֶ‬ ‫ייסט ִדי ְּת ִפ ָּלה‬ ‫ימל‪ָ ,‬דאס ֵה ְ‬ ‫אוּן ְמ'קו ְּמט ָאן ִ ּביזְ ן ִה ְ‬ ‫ייכן ֶדעם ׁ ַש ַער ַה ּׁ ָש ַמיִ ם‪ ,‬אוּן‬ ‫ערגְ ֵר ְ‬ ‫אלן ֶד ְ‬ ‫ְּת ִפלּ וֹ ת זָ ְ‬ ‫ייכט גָ אר גָ אר הוֹ ְ‬ ‫יך אוֹ יף ַאזוֹ י וַ וייט ַאז ֲא ִפיל ּו‬ ‫ערגְ ַר ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ְמעוֹ ֵרר זַ יין ִדי ְ ּגאו ָּלה ׁ ְש ֵל ָמה ְ ּב ָקרוֹ ב‪.‬‬ ‫ער ׁ ְש ֶטע עוֹ ָלמוֹ ת ֶקענֶ ען‬ ‫יב ְ‬ ‫ִדי ַמ ְל ָא ִכים אוּן ַא ֶלע אוֹ ֶ ּ‬ ‫ייליגֶ ער‬ ‫יּבן יָ אר‪ַ ,‬אזֹוי ִווי ֶדער ֵה ִ‬ ‫ייליגֶ ער‬ ‫אּומאן ַפאר ִדי זִ ְ‬ ‫ַ‬ ‫ֶר ִּבי ָהאט צּוגֶ עזָ אגְ ט ַאז ֶמען ֶוועט זַ יין ַא ֵה ִ‬ ‫מיין‬ ‫יּבן יָ אר‪.‬‬ ‫יקעט צּו‬ ‫קּומט צּו ִאים ַפאר ִדי זִ ְ‬ ‫קֹויפן ַא ִט ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ואלט‬ ‫עו ְ‬ ‫ְ‬ ‫אּבן גֶ ָ‬ ‫ִאינְ גְ ל אֹויּב ֶמען‬ ‫ערן ָה ְ‬ ‫ַמיינֶ ע ֶע ְל ֶט ְ‬ ‫מעשה'לע‬ ‫עּבּור ְטס‪-‬‬ ‫ְ‬ ‫אּומאן ַפאר ֻסּכֹות‪ַ ,‬ווייל ַמיין גֶ‬ ‫ארן ַקיין ַ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫אלט אֹויס ח ֶֹדׁש ֶח ְׁש ָון‪ָ ,‬א ֶּבער ֶמען ָהאט‬ ‫ָטאג ַפ ְ‬ ‫ּתוֹ ָרה דו ְּר ְך ְּת ִפ ָ ּלה‬ ‫יּבער אּון ֶעס ָהאט‬ ‫יׁשט ָאנְ גֶ עיָ אגְ ט‪ֻ ,‬סּכֹות ִאיז ַא ִר ֶ‬ ‫נִ ְ‬ ‫ערנְ ט ּגְ ָמ ָרא אּון ִאיְך ָהאּב‬ ‫על ְ‬ ‫ֵאיין ָטאג ָהאּב ִאיְך גֶ ֶ‬ ‫וערע ְמנִ יעֹות ָוואס ָהאט ׁשֹוין‬ ‫אכט ְׁש ֶו ֶ‬ ‫עמ ְ‬ ‫זִ יְך גֶ ַ‬ ‫יקל‪ָ ,‬האּב ִאיְך‬ ‫אר ְׁש ַטאנֶ ען ֶע ֶּפעס ַא ְׁש ִט ְ‬ ‫יׁשט ַפ ְ‬ ‫נִ ְ‬ ‫ארן‪.‬‬ ‫זֹוכה זַ יין צּו ָפ ְ‬ ‫יׁשט ֶ‬ ‫אֹויסגֶ עזֶ ען ַאז ִאיְך ֶוועל נִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫אכט ִדי ּגְ ָמ ָרא אּון גֶ עזָ אגְ ט ַא ִּתיקּון ַה ְּכ ָל ִלי‬ ‫אר ַמ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫ייער ַא ַסאְך ִמ ְת ַּפ ֵּלל‬ ‫אּבן זֵ ֶ‬ ‫ויס ֶטער ָה ְ‬ ‫עׁש ִו ְ‬ ‫ַמיינֶ ע גֶ ְ‬ ‫עפער אֹויף ִא ִידיׁש ֶער זָ אל‬ ‫אׁש ֶ‬ ‫עטן פּון ַּב ֶ‬ ‫עּב ְ‬ ‫אּון גֶ ֶ‬ ‫ענּומען ַאז אֹויּב ִאיְך‬ ‫ֶ‬ ‫ערגֶ‬ ‫עווען אּון אֹויְך זִ יְך אּונְ ֶט ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫אכן ִדי ּגְ ָמ ָרא אּון ֶע ֶפענֶ ען ַמיין ָקאּפ‪.‬‬ ‫ִמיר ְק ָלאר ַמ ְ‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן ֶוועל ִאיְך ֶעס‬ ‫ארן צּום ֵה ִ‬ ‫ֶוועל ֶקענֶ ען ָפ ְ‬ ‫עע ְפנְ ט ִדי ּגְ ָמ ָרא‪ָ ,‬האט‬ ‫עטער ֶווען ִאיְך ָהאּב גֶ ֶ‬ ‫ְׁש ֶּפ ֶ‬ ‫ׁה'לע‪.‬‬ ‫יילן ָדא ִאינֶ עם ּגִ ְליֹון ַּביי ַמיין ַמ ֲע ֶש ֶ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫אוויזְ ן וואּונְ ֶדער‪ִּ ,‬פ ְל ֵאי‬ ‫ער ְׁש ֶטער ִמיר ַּב ִ‬ ‫אֹויּב ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ֶדער‬ ‫יליגֶ ע‬ ‫אפן ַא ִּב ִ‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫אטע גֶ ְ‬ ‫צּום סֹוף ָהאט ַמיין ַט ֶ‬ ‫אר ְׁש ַטאנֶ ען ִאין ִדי‬ ‫ְּפ ָל ִאים‪ִ ,‬איְך ָהאּב ַא ֶלעס ַפ ְ‬ ‫עקּומען ְצ ֵוויי ֶטעג‬ ‫ֶ‬ ‫ארגֶ‬ ‫יעה ִאיז ָפ ְ‬ ‫יקעט אּון ִדי נְ ִס ָ‬ ‫ִט ֶ‬ ‫עע ְפנְ ט ִדי‬ ‫וידער גֶ ֶ‬ ‫ֶע ְר ְׁש ֶטע ִמינּוט ָוואס ִאיְך ָהאּב ִו ֶ‬ ‫עּבּור ְטס‪-‬‬ ‫ְ‬ ‫יּבן יָ אר ִאין ִדי ֶטעג פּון ַמיין גֶ‬ ‫ַפאר ִדי זִ ְ‬ ‫ּגְ ָמ ָרא‪..‬‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן אּון גֶ עזָ אגְ ט‬ ‫עווען ַמיין ֵה ִ‬ ‫ָטאג ִּבין ִאיְך גֶ ֶ‬ ‫אקּומען‬ ‫ֶ‬ ‫רּוטה ִל ְצ ָד ָקה צּו ַּב‬ ‫ִדי ִּתיקּון ַה ְּכ ָל ִלי ִמיט ַא ְּפ ָ‬ ‫ייליגְ ן ֶר ִּבי'ן ָוואס ֶער ָהאט גֶ עזָ אגְ ט‬ ‫יּבן יָ אר צּו‬ ‫קּומען אּונְ ֶטער זִ ְ‬ ‫ִדי ַמ ָּתנָ ה פּון ֵה ִ‬ ‫ַפאר ִדי ִקינְ ֶדער ָוואס ֶ‬ ‫ס‪-‬טאג‬ ‫ַמיין גֶ עבּ ו ְּר ְט ָ‬ ‫זַ יין ִצּיּון‪.‬‬ ‫עׁשען‬ ‫יילן ַא ַמ ֲע ֶׂשה ָוואס ִאיז גֶ ֶ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ִאיְך ִוויל ֶד ְ‬ ‫מ ֶֹׁשה‬ ‫ארן ַקיין‬ ‫ואלט ָפ ְ‬ ‫עו ְ‬‫ייער גֶ ָ‬ ‫ִמיט ִמיר‪ִ .‬איְך ָהאּב זֵ ֶ‬ ‫‪2‬‬ ‫יפן‬‫"אזוֹ י?!" ָהאט ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי ָאנְ ֶגעוִ וינְ ְט ׁ ְשן פוּן ִט ְ‬ ‫ַ‬ ‫רבי בנציון‬ ‫אפטער‪ #1‬ז"ל‬ ‫ְ‬ ‫אר ְצן ֶער זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו ִדינֶ ען ַה ׁ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַרך אוּן‬ ‫ַה ְ‬ ‫אבן יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם‪ ,‬צ ּו ֶדעם ָהאט ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ְ‬ ‫ערנֶ ען ַא ַסאך ִמ ׁ ְשנָ יוֹ ת וַ וייל‬ ‫ְ‬ ‫אטן ֶער זָ אל אוֹ יך ֶל ְ‬ ‫ער ְ‬ ‫ֶג ָ‬ ‫יכ ִטיג ִדי‬ ‫ייל ְיגן‬ ‫'מ ׁ ְשנָ ה' ִאיז אוֹ ִת ּיוֹ ת 'נְ ׁ ָש ָמה' ָדאס ַמ ְ‬ ‫אכט ִל ְ‬ ‫על ְפן ִאין זַ יין ֵה ִ‬ ‫ייער ֶה ְ‬ ‫נְ ׁ ָש ָמה אוּן ֶקען ִאים זֵ ֶ‬ ‫ִ‬ ‫קאפיטל‬ ‫וילן‪.‬‬ ‫וִ ְ‬ ‫ארן ִמיט ִדיר צוּם ֶר ִ ּבי'ן‪ָ ,‬האט‬ ‫אטי ִא ְ‬ ‫יך וִ ויל ָפ ְ‬ ‫ַט ִ‬ ‫יק ִליך אוּן צו ְּפ ִר ְידן ִאיז ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ַא ֵהיים ֶגעקו ֶּמען‪,‬‬ ‫ְג ִל ְ‬ ‫עטן פוּן זַ יין‬ ‫ער ֶיגער ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ֶג ֶ ּ‬ ‫עב ְ‬ ‫עקס יֶ ִ‬ ‫ֶדער זֶ ְ‬ ‫ישט ֶגעוואו ְּסט פוּן ֵקיין ָח ְכמוֹ ת‪ֶ ,‬דער‬ ‫ֶער ָהאט נִ ׁ ְ‬ ‫אטע פוּן ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ִאיז ֶגעוֶ וען א‬ ‫אטע‪ֶ .‬דער ַט ֶ‬ ‫ַט ֶ‬ ‫ערנֶ ען‬ ‫אגט ִמ ׁ ְשנָ יוֹ ת‪ֵ ,‬גייט ֶמען ֶל ְ‬ ‫ֶר ִ ּבי ָהאט ֶגעזָ ְ‬ ‫עגט ַא ַסאךְ‬ ‫יצ'ער ָח ִסיד‪ֶ ,‬ער ְפ ֶל ְ‬ ‫עמער מוֹ ְדזִ ֶ‬ ‫ואר ֶ‬ ‫וַ ֶ‬ ‫ִמ ׁ ְשנָ יוֹ ת‪ִ !...‬מיט ַא ְּת ִמימוֹ ת ָהאט ֶער זִ ְ‬ ‫יך ֶגענו ֶּמען‬ ‫יקים‪ֶ ,‬מען זָ אל‬ ‫ער ֵהיים פוּן ֱאמוּנַ ת ַצדִּ ִ‬ ‫עדן ִאינְ ֶד ְ‬ ‫ֶר ְ‬ ‫צ ּו ִדי ִמ ׁ ְשנָ יוֹ ת ִאין‬ ‫ייבן ִאין ֶדער כּ ַֹח פוּן‬ ‫ְג ֵל ְ ּ‬ ‫ייד ֶיגע‬ ‫ֵל ִ‬ ‫עדע‬ ‫יֶ ֶ‬ ‫יקים‪ֶ ,‬דער ְק ֵליין ֶ ּבן‬ ‫ַצדִּ ִ‬ ‫ִמינוּט וָ ואס ֶער‬ ‫אפט‬ ‫ִצ ּיוֹ ן ָהאט ַאיינְ ֶגעזַ ּ ְ‬ ‫עהאט‪,‬‬ ‫ֶג ַ‬ ‫נָ אר‬ ‫וער ֶטער אוּן‬ ‫ִאין זִ ְ‬ ‫יך ִדי וֶ ְ‬ ‫ַאזוֹ י וַ וייט ַאז ִ ּביז‬ ‫ועקט‬ ‫יפ ֶגעוֶ ְ‬ ‫ֶעס ָהאט אוֹ ְ‬ ‫ֳח ָד ׁ ִשים‬ ‫ַא ְכט‬ ‫וילן אוֹ יךְ‬ ‫ִאין ִאים ַא וִ ְ‬ ‫ָהאט ֶער ׁשוֹ ין‬ ‫זוֹ ֶכה צ ּו זַ יין ַא ַריינְ צו ֵּגיין‬ ‫עקענְ ט‬ ‫ֶג ֶ‬ ‫אטע‬ ‫צוּם ֶר ִ ּבי'ן‪ֶ ,‬דער ַט ֶ‬ ‫יסנְ וֵ ויינִ יג‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫אכט‬ ‫עט ַר ְ‬ ‫ער ֶג ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫ִא ֶ ּ‬ ‫ָהאט‬ ‫ַגאנְ ץ ִמ ׁ ְשנָ יוֹ ת‬ ‫אסן ַאז ֶ ּבן‬ ‫אש ָל ְ‬ ‫אוּן ַ ּב ׁ ְ‬ ‫ׁ ִש ּׁ ָשה ִס ְד ֵרי ִמ ׁ ְשנָ ה!‬ ‫ואק ְסן צ ּו‬ ‫ערוַ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫ֶגענוּג‬ ‫ׁשוֹ ין‬ ‫ִאיז‬ ‫ִצ ּיוֹ ן‬ ‫אשאנְ ֶקען ִמיט ַא גוּט‬‫ַה ׁ ֵשם יִ ְת ָ ּב ַר ְך ָהאט ִאים ַ ּב ׁ ָ‬ ‫יטקו ֶּמען ִמיט ִאים ִאין ִדי קו ֶּמענְ ִד ֶיגע‬ ‫ֶקענֶ ען ִמ ְ‬ ‫יך ִמיט‬‫ייל ְ‬ ‫עפל אוּן ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ִאיז ֶגעוֶ וען זֵ ֶ‬ ‫ייער ְפ ֵר ִ‬ ‫ֶק ּ ְ‬ ‫יעה צוּם ַצדִּ יק‪.‬‬ ‫נְ ִס ָ‬ ‫זַ יין ַה ְצ ָל ָחה ִאין ּתוֹ ָרה ָא ֶ ּבער – יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם? וָ ואס‬ ‫יסער ָטאג ִאיז‬ ‫יבער אוּן ֶדער ְגרוֹ ֶ‬ ‫ִדי ַצייט ִאיז ַא ִר ֶ ּ‬ ‫ישט ַאז ֶער ָהאט ׁשוֹ ין יִ ְר ַאת‬‫ילט נִ ׁ ְ‬ ‫וֶ ועט זַ יין? ֶער ִפ ְ‬ ‫ָאנְ ֶגעקו ֶּמען‪ּ ֶ ,‬בן ִצ ּיוֹ ן ִאיז ָאנְ ֶגעקו ֶּמען ְג ִל ְ‬ ‫יק ִליך‬ ‫ערנְ ט צ ּו זוֹ ֶכה‬‫על ְ‬ ‫ְ‬ ‫ׁ ָש ַמיִ ם‪ֶ ...‬ער ָהאט ָדאך ַא ֶלעס ֶג ֶ‬ ‫יצ'ער ֶר ִ ּבי'ן‪ֶ ,‬דער‬ ‫אשט צוּם מוֹ ְדזִ ֶ‬ ‫ער ַר ׁ ְ‬ ‫יב ְ‬ ‫אוּן ִא ֶ ּ‬ ‫אר ְכט פוּנֶ עם‬ ‫יסל מוֹ ָרא אוּן ָפ ְ‬ ‫זַ יין צ ּו ַ ּבאקו ֶּמען ַא ִ ּב ְ‬ ‫יפ ֶגענו ֶּמען אוּן ִאים‬ ‫ֶר ִ ּבי ָהאט ִאים ׁ ֵשיין אוֹ ְ‬ ‫ִרבּ וֹ נוֹ ׁ ֶשל עוֹ ָלם‪ָ ,‬א ֶ ּבער ֶער ִאיז ֶגעוֶ וען ֶגענוּג ָא ְפן‬ ‫ְ‬ ‫ויל ְסט ּו ִאיך זָ אל ִדיר‬ ‫ועל ֶכע ְ ּב ָר ָכה וִ ְ‬ ‫עגט‪" :‬וֶ ְ‬ ‫עפ ֶר ְ‬ ‫ֶג ְ‬ ‫ִמיט זִ ְ‬ ‫יך ַא ֵליין צ ּו ֶקענֶ ען מוֹ ֶדה זַ יין ַאז ֶער ׁ ְש ּ ִפ ְירט‬ ‫יפן‬ ‫ערט אוֹ ְ‬ ‫ָאנוִ וינְ ְט ׁ ְשן?" ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ָהאט ֶג ֶ‬ ‫עענְ ְט ֶפ ְ‬ ‫ואר ֶטעט‪ָ .‬האט ֶער‬ ‫ערוַ ְ‬ ‫ישט ָדאס וָ ואס ֶער ָהאט ֶד ְ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫יך וִ ויל ַא ְ ּב ָר ָכה‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך זָ אל זַ יין ַאן עוֹ ֵבד ה'‬ ‫"א ְ‬ ‫ָא ְרט‪ִ :‬‬ ‫ארן‬ ‫אטן צ ּו ָפ ְ‬ ‫עטן ֶדעם ַט ְ‬ ‫אכט ַאז ֶער וֶ ועט ֶ ּב ְ‬ ‫עט ַר ְ‬ ‫ֶג ְ‬ ‫אבן יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם!"‬ ‫אוּן ָה ְ ּ‬ ‫‪3‬‬ ‫וידער ָאנְ ֶגעוואוּנְ ְט ׁ ְשן ֶער‬ ‫ָהאט ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי וִ ֶ‬ ‫עגן וָ ואס צ ּו טוּן‪.‬‬ ‫אכ ַא ָמאל צוּם ֶר ִ ּבי'ן ִאים ְפ ֶר ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫אבן יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם אוּן ִאים‬ ‫זָ אל זוֹ ֶכה זַ יין צ ּו ָה ְ ּ‬ ‫וארן‬ ‫ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן וָ ואס ִאיז ׁשוֹ ין ַא ִ ּב ְ‬ ‫יסל ֶע ְל ֶטער ֶגעוָ ְ‬ ‫ערנֶ ען ִאינֶ עם ֵס ֶפר‬ ‫אגן ֶער זָ אל ֶל ְ‬ ‫עש ָל ְ‬ ‫אר ֶג ׁ ְ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫יצ'ער ֶר ִ ּבי'ן אוּן‬ ‫וידער ֶגעקו ֶּמען צוּם מוֹ ְדזִ ֶ‬ ‫ִאיז וִ ֶ‬ ‫וערט‬ ‫אשית ָח ְכ ָמה" וַ וייל ִאין ֶדעם ֵס ֶפר וֶ ְ‬ ‫ֵ"ר ׁ ִ‬ ‫ְ‬ ‫ערנְ ט ַא ַסאך ִמ ׁ ְשנָ יוֹ ת‬ ‫על ְ‬ ‫יילט ַאז ֶער ָהאט ֶג ֶ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ֶד ְ‬ ‫וערע עוֹ נְ ׁ ִשים אוּן‬ ‫עב ֶרענְ ְגט ִדי ׁ ְשוֶ ֶ‬ ‫אפ ֶג ְ ּ‬ ‫ַא ָר ּ ְ‬ ‫ָ ּברו ְּך ַה ׁ ֵשם ָא ֶ ּבער פוּן יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם ִאיז ֶער נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫עדע‬ ‫אפן וָ ואס ֶמען ֶקען ַ ּבאקו ֶּמען ַפאר יֶ ֶ‬ ‫ׁ ְש ְט ָר ְ‬ ‫אר ְקט ֶער זָ אל‬ ‫עש ַט ְ‬ ‫וַ וייט‪ֶ ...‬דער ֶר ִ ּבי ָהאט ִאים ֶג ׁ ְ‬ ‫עכ ְטס וָ ואס ֶמען טוּט‪ֶ ,‬א ְפ ׁ ָשר‬ ‫ֲע ֵב ָירה אוּן ׁ ְש ֶל ְ‬ ‫אכן ׁ ִשעו ִּרים ִאין ִדי‬ ‫ערנֶ ען אוּן ַמ ְ‬ ‫עצן צ ּו ֶל ְ‬ ‫ארזֶ ְ‬ ‫ָפ ְ‬ ‫על ְפן ָדאס ִקינְ ד‬ ‫וֶ ועט ֶדער יִ ְר ַאת ָהעוֹ נֶ ׁש ֶה ְ‬ ‫אגן‬ ‫עש ָל ְ‬ ‫אר ֶג ׁ ְ‬ ‫ערצ ּו ִאים ָפ ְ‬ ‫ייל ֶיגע ּתוֹ ָרה אוּן צו ֶּד ְ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫ִמיט יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם‪.‬‬ ‫ייל ְיגן ֵס ֶפר "נ ַֹעם‬ ‫ערנֶ ען ִאין ֶדעם ֵה ִ‬ ‫ֶער זָ אל ֶל ְ‬ ‫אלס ַא‬ ‫עמ ְ‬‫ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן וָ ואס ִאיז ׁשוֹ ין ֶגעוֶ וען ֶד ָ‬ ‫ימ ֶל ְך"‪.‬‬ ‫ֱא ִל ֶ‬ ‫ר‪-‬מ ְצוָ ה ָ ּבחו ְּר'ל ָהאט זִ ְ‬ ‫יך ֶגענו ֶּמען‬ ‫יוּנְ ֶגער ַ ּב ִ‬ ‫אוֹ ֵמר וְ עוֹ ֶשׂ ה‪ּ ֶ ,‬בן ִצ ּיוֹ ן ִאיז קוֹ ֵב ַע נָ ְ‬ ‫אך ׁ ִשעו ִּרים‬ ‫אשית ָח ְכ ָמה" ִמיט‬ ‫ערנֶ ען ֶדעם ֵס ֶפר ֵ"ר ׁ ִ‬ ‫ֶל ְ‬ ‫יך ִאין‬‫ייס ְיג ַקייט‪ ,‬אוּן אוֹ ְ‬‫ערנְ ט ִמיט ְפ ַל ִ‬ ‫אוּן ֶל ְ‬ ‫ֶע ְרנְ ְס ְט ַקייט‪,‬‬ ‫ימ ֶל ְך ֶל ְ‬ ‫ערנְ ט ֶער‬ ‫ייל ְיגן ֵס ֶפר נ ַֹעם ֱא ִל ֶ‬ ‫ֶדעם ֵה ִ‬ ‫ֶעס ָהאט ַא ַסאךְ‬ ‫ַא ַס ְ‬ ‫אך ָא ֶ ּבער – יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם? וָ ואס וֶ ועט זַ יין‬ ‫ָא ֶ ּבער‬ ‫עבן‬ ‫עג ְ ּ‬ ‫צו ֶּג ֶ‬ ‫ישט ֵקיין‬ ‫ילט נָ ְ‬ ‫אך נִ ׁ ְ‬ ‫ִמיט זַ יין יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם? ֶער ִפ ְ‬ ‫ִמיט ֶדעם ַא ֶלעם‬ ‫אכ ַא ָמאל‬ ‫עפער‪ִ ,‬איז ֶער נָ ְ‬ ‫אש ֶ‬ ‫יטער פוּן ַ ּב ׁ ֶ‬ ‫ׁשוּם ִצ ֶ‬ ‫ֶער נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫ָהאט‬ ‫יילט ַאז ֶער‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫ארן צוּם ֶר ִ ּבי'ן אוּן ִאים ֶד ְ‬ ‫עפ ְ‬ ‫ֶג ָ‬ ‫וַ וייט‬ ‫ילט‬ ‫עפ ְ‬ ‫ֶג ִ‬ ‫ערנְ ט אוּן ִאיז ְמ ַקיֵ ים ַא ֶלע ֵעצוֹ ת וָ ואס ֶדער ֶר ִ ּבי‬ ‫ֶל ְ‬ ‫פוּן זַ יין ֱא ֶמ ֶת'ער‬ ‫ישט ִדי ַגאנְ ֶצע‬ ‫אכנִ ׁ ְ‬ ‫אגט ִאים ָא ֶ ּבער ֶעס ִאיז נָ ְ‬ ‫זָ ְ‬ ‫יִ ְר ַאת‬ ‫ָרצוֹ ן‪...‬‬ ‫ישט‪...‬‬ ‫אכנִ ׁ ְ‬ ‫יְ ׁשו ָּעה‪ ,‬וַ וייל יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם ָהאט ֶער נָ ְ‬ ‫'וָ ואס‬ ‫ׁ ָש ַמיִ ם‪!...‬‬ ‫ער ׁש פוּן ַא ֶלע ִקינְ ֶדער‬ ‫יסט ּו ֶע ּ ֶפעס ַאנְ ֶד ְ‬ ‫"וָ ואס ִ ּב ְ‬ ‫ְ‬ ‫טוּט ֶמען ִאיך ָהאבּ‬ ‫עגט‬ ‫עפ ֶר ְ‬ ‫ִאין ַדיין ֶע ְל ֶטער?!" ָהאט ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי ֶג ְ‬ ‫ַקיין‬ ‫ישט‬ ‫אכנִ ׁ ְ‬ ‫נָ ְ‬ ‫"א ֶלע ִקינְ ֶדער קו ֶּמען ָדא אוּן‬ ‫ערט‪ַ ,‬‬ ‫ארוואוּנְ ֶד ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם‪'?...‬‬ ‫עמען ִמיט‬ ‫אב ֶל ֶ‬ ‫ייערע ּ ְפ ָר ְ ּ‬ ‫עטן יְ ׁשוּעוֹ ת ִאין זֵ ֶ‬ ‫ֶ ּב ְ‬ ‫וידער ִאיז ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן‬ ‫וִ ֶ‬ ‫ייטן‬ ‫וער ְיג ַק ְ‬ ‫עמ ַקייט‪ִ ,‬מיט ׁ ְשוֶ ִ‬ ‫ֲח ֵב ִרים‪ִ ,‬מיט ָא ֶר ְ‬ ‫ארן צוּם ֶר ִ ּבי'ן‬ ‫עפ ְ‬ ‫ֶג ָ‬ ‫עכ ֶטע גּ וֹ יִ ם ַארוּם זֵ יי‪ָ ,‬א ֶ ּבער ֵקיינֶ ער‬ ‫פוּן ִדי ׁ ְש ֶל ְ‬ ‫אס ָמאל ָהאט ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי ָאנְ ֶגעקו ְּקט‬ ‫אוּן ָד ְ‬ ‫יכ ֵקייט‬ ‫ְ‬ ‫עטן אוֹ יף ַאזַ א זַ אך וִ וי ֶע ְר ִל ְ‬ ‫ישט ֶ ּב ְ‬ ‫קו ְּמט נִ ׁ ְ‬ ‫על ְפט ִדיר‬ ‫ערט‪" ,‬וָ ואס ֶע ּ ֶפעס ֶה ְ‬‫ארוואוּנְ ֶד ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫אוּן יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם???!" ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ָהאט ֶגעקו ְּקט אוֹ ְ‬ ‫יפן‬ ‫ְ‬ ‫ישט ֵקיין ׁשוּם ֵע ָצה? ִאיך ָהאבּ ַפאר ִדיר ִדי‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫'א ְפ ׁ ָשר‬ ‫אגן‪ֶ ,‬‬ ‫ישט ֶגעוואו ְּסט וָ ואס צ ּו זָ ְ‬ ‫ֶר ִ ּבי'ן אוּן נִ ׁ ְ‬ ‫אגט‪,‬‬ ‫עצ ֶטע ֵע ָצה‪ָ ",‬האט ִאים ֶדער ֶר ִ ּבי ֶגעזָ ְ‬ ‫ֶל ְ‬ ‫זֶ ענֶ ען ַא ֶלע ִקינְ ֶדער ׁשוֹ ין יִ ְר ֵאי ׁ ָש ַמיִ ם ֶ ּב ֱא ֶמת‪...‬‬ ‫ישט ָהאבּ ִא ְ‬ ‫יך ׁשוֹ ין‬ ‫על ְפט ִדיר נִ ׁ ְ‬ ‫"אוֹ יבּ ָדאס ֶה ְ‬ ‫ייער וַ וייט‬ ‫וָ ואס זָ אל ֶער טוּן ַאז ֶער ִאיז ָא ֶ ּבער זֵ ֶ‬ ‫'איז‬ ‫"ס ִ‬ ‫ישט ֵקיין ׁשוּם ֵע ָצה ַפאר ִדיר‪ְ "...‬‬ ‫ֶמער נִ ׁ ְ‬ ‫ישט ֵקיין יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם?' ׁשוֹ ין‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫ילט ָג ְ‬ ‫אוּן ֶער ִפ ְ‬ ‫‪4‬‬ ‫ִצ ּיוֹ ן ָאן ַקיין ׁשוּם וִ וינְ ְקל פוּן ַא ָס ֵפק‪ָ ,‬דאס ִאיז‬ ‫"עס‬ ‫עצט ֶ‬ ‫אר ֶגעזֶ ְ‬ ‫ָדא ַא ֵס ֶפר‪ָ ",‬האט ֶדער ֶר ִ ּבי ָפ ְ‬ ‫יך ֶגעוֶ וען ַא ַס ְ‬ ‫אך צ ּו‬ ‫ַמיין וֶ ועג! ֶער ָהאט ַמ ְמ ׁ ִש ְ‬ ‫עפינֶ ען‪ֶ ,‬דער ֵס ֶפר רו ְּפט‬ ‫על ְטן צ ּו ֶג ִ‬ ‫יסל זֶ ְ‬‫ִאיז ַא ִ ּב ְ‬ ‫ייל ְיגן ֵס ֶפר ִל ּקו ֵּטי מוֹ ֲה ַר"ן‪.‬‬ ‫ערנֶ ען ִאין ֶדעם ֵה ִ‬ ‫ֶל ְ‬ ‫אפן‬ ‫ועסט ּו ֶקענֶ ען ׁ ַש ְ‬ ‫זִ ְ‬ ‫יך ִ'ל ּקו ֵּטי מוֹ ֲה ַר"ן' אוֹ יבּ וֶ ְ‬ ‫ִאין ָאנְ ַפאנְ ג ווא ּו ֶער ָהאט ֶגעזֶ ען ִאין ִל ּקו ֵּטי‬ ‫ערנֶ ען ִאין ֶדעם ֶקען ֶעס ִדיר‬ ‫ֶדער ֵס ֶפר אוּן ֶל ְ‬ ‫'אז‬ ‫ייש ּ ִפיל‪ַ :‬‬ ‫וארט ַצדִּ יק‪ ,‬צוּם ַ ּב ׁ ְ‬ ‫מוֹ ֲה ַר"ן ָדאס וָ ְ‬ ‫עבן ִאין יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם‪".‬‬ ‫ַא ַס ְ‬ ‫אך צו ֶּג ְ ּ‬ ‫אל ְגן ַא‬ ‫'פ ְ‬ ‫ארן צוּם ַצדִּ יק' ָא ֶדער ָ‬ ‫ארף ָפ ְ‬ ‫ֶמען ַד ְ‬ ‫ֶ ּבן ִצ ּיוֹ ן ַא ָ ּבחוּר פוּן פו ְּפ ְצן יָ אר ַא ְלט‪ ,‬נָ ְ‬ ‫אך‬ ‫אכט ַאז ָדאס ֵמיינְ ט‬‫עד ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַצדִּ יק‪ָ ',‬האט זִ יך ִאים ֶג ַ‬ ‫יבן‬ ‫יפיל נִ ְסיוֹ נוֹ ת אוּן ְרצוֹ נוֹ ת‪ָ ...‬האט ָאנְ ֶגעהוֹ ְ ּ‬ ‫ַאזוֹ ִ‬ ‫אר ְקט‬ ‫עש ַט ְ‬ ‫יך ַא ַס ְ‬ ‫אך ֶג ׁ ְ‬ ‫ֶמען זַ יין ֶר ִ ּבי‪ ,‬אוּן ָהאט זִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫אפט‬ ‫עכ ּ ְ‬ ‫ַארו ְּמזו ְּכן ֶדעם ֵס ֶפר‪ֶ ,‬ער ָהאט זִ יך ָאנְ ֶג ַ‬ ‫יצ'ער ָח ִסיד‬ ‫ייענְ ִדיג ַא מוֹ ְדזִ ֶ‬ ‫ִמיט ֶדעם‪ ,‬זַ ֶ‬ ‫אפענוּנְ ג‪ ,‬ווא ּו ֶער ִאיז נָ אר‬ ‫עצ ֶטע ָה ֶ‬ ‫אוֹ יף זַ יין ֶל ְ‬ ‫יטן ִל ּקו ֵּטי‬ ‫ְ‬ ‫אר ְקט זִ יך ִמ ְ‬‫ערנְ ט אוּן ׁ ְש ַט ְ‬ ‫וָ ואס ֶל ְ‬ ‫ֶגעקו ֶּמען ָהאט ֶער ֶגעזו ְּכט ֶדעם ֵס ֶפר ִל ּקו ֵּטי‬ ‫אל ְטן ַא ׁ ְש ִטיק‬ ‫עה ְ‬ ‫מוֹ ֲה ַר''ן‪ָ ...‬דאס ָהאט ָאנְ ֶג ַ‬ ‫אפן‪.‬‬ ‫עט ָר ְ‬ ‫מוֹ ֲה ַר"ן‪ּ ִ ,‬ביז ְ ּב ַח ְס ֵדי ַה ׁ ֵשם ָהאט ֶער ֶג ְ‬ ‫ַצייט ִ ּביז ֶער ִאיז ָאנְ ֶגעקו ֶּמען צ ּו ֵאיינֶ ע פוּן ִדי‬ ‫ערנֶ ען ִאין ֶדעם ִמיט‬ ‫יך ֶגענו ֶּמען ֶל ְ‬ ‫ֶער ָהאט זִ ְ‬ ‫עדט‬ ‫ּתוֹ רוֹ ת ִאין ִל ּקו ֵּטי מוֹ ֲה ַר"ן וָ ואס ָד ְ‬ ‫ארט ֶר ְ‬ ‫ערעס אוּן צ ּו זַ יין ְגרוֹ יס וואוּנְ ֶדער ָהאט‬ ‫ִאינְ ֶט ֶ‬ ‫ֶדער ֶר ִ ּבי וָ ואס ֶעס ֵמיינְ ט ַאן ֱא ֶמ ֶת'ער ַצדִּ יק‪,‬‬ ‫ייע וֶ ועג ִאין ֲעבוֹ ַדת‬ ‫אפן ַא נַ ֶ‬‫עט ָר ְ‬ ‫ארט ֶג ְ‬ ‫ֶער ָד ְ‬ ‫יכע ָמאל ִדי‬ ‫ערנְ ט ֶע ְט ִל ֶ‬ ‫על ְ‬ ‫ער ֶג ֶ‬ ‫יב ְ‬ ‫ֶער ָהאט ִא ֶ ּ‬ ‫ישט‬‫עפאר נִ ׁ ְ‬ ‫ה' וָ ואס ֶער ָהאט נָ ְ‬ ‫אך ַקיינְ ָמאל ֶ ּב ָ‬ ‫יכער‬ ‫אר ׁ ְש ַטאנֶ ען ַאז זִ ֶ‬ ‫ּתוֹ ָרה אוּן ַדאן ָהאט ֶער ַפ ְ‬ ‫עדן‬ ‫ואלד'‪'ֶ ,‬ר ְ‬ ‫אכן ִה ְתבּ וֹ ְדדוּת ִאין וַ ְ‬ ‫'מ ְ‬ ‫ערט‪ַ ,‬‬ ‫עה ְ‬ ‫ֶג ֶ‬ ‫עקענְ ט ְמ ַג ֶ ּלה זַ יין‬ ‫ֶדער ַצדִּ יק וָ ואס ָהאט ֶג ֶ‬ ‫ער ׁ ְש ְטן ַאזוֹ י וִ וי צ ּו ַאן ֱא ֶמ ֶת'ער גו ֶּטער‬ ‫יב ְ‬ ‫צוּם אוֹ ֶ ּ‬ ‫יכע ּתוֹ רוֹ ת אוּן ָהאט ַא ַה ּ ָ ׂ‬ ‫ש ָגה ִאין‬ ‫על ֶכע הוֹ ֶ‬ ‫ַאזֶ ְ‬ ‫אפט ִדי ֵעצוֹ ת‬ ‫ְפ ַריינְ ד‪ּ ְ '...‬ב ִע ָּקר ָהאט ִאים ֶג ַ‬ ‫עכ ּ ְ‬ ‫יכער ֶדער‬ ‫יקים ‪ֶ -‬ער ִאיז זִ ֶ‬ ‫יס ַקייט פוּן ַצדִּ ִ‬ ‫ְגרוֹ ְ‬ ‫פוּן ִשׂ ְמ ָחה‪ֶ ,‬ער ָהאט ַ ּבאקו ֶּמען ֶדעם ֶר ִ ּבינְ 'ס‬ ‫ער ַמאנְ ט ִאין‬ ‫וערט ֶד ְ‬ ‫יסער ַצדִּ יק וָ ואס וֶ ְ‬ ‫ְגרוֹ ֶ‬ ‫אר ׁ ְש ֵטיין ַאז ִשׂ ְמ ָחה ִאיז‬ ‫ייל ֶיגע דַּ ַעת צ ּו ַפ ְ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫ְ‬ ‫אכט ַ ּביי זִ יך ַאז ֶער‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶדעם ֵס ֶפר‪ָ ,‬האט ֶער ָא ּ ְפ ֶג ַ‬ ‫עפיל‪ִ ,‬שׂ ְמ ָחה ִאיז‬ ‫ישט נָ אר ֶע ּ ֶפעס ַא גו ֶּטער ֶג ִ‬ ‫נִ ׁ ְ‬ ‫וִ ויל זַ יין ַא ָח ִסיד אוּן ַאן ֱא ֶמ ֶת'ער ַּת ְל ִמיד פוּן‬ ‫'מ ְצוָ ה ְ ּגדוֹ ָלה ִל ְהיוֹ ת ְ ּב ִשׂ ְמ ָחה ָּת ִמיד'‬ ‫ַא ִמ ְצוָ ה! ִ‬ ‫ֶדעם ַ ּב ַעל ַה ִליקו ֵּטי מוֹ ֲה ַר"ן‪.‬‬ ‫יבן‬ ‫על ֶכע ִדיבּ ו ִּרים! ֶער ָהאט ָאנְ ֶגעהוֹ ְ ּ‬ ‫ָהא‪ַ ,‬אזֶ ְ‬ ‫ערוואו ְּסט‬ ‫ִמיט ֶדער ַצייט ָהאט ֶער זִ ְ‬ ‫יך ׁשוֹ ין ֶד ְ‬ ‫ערע‬ ‫יט ֶ‬ ‫ייל ֶיגע ֵעצוֹ ת אוּן ַא לוֹ ֶ‬ ‫ְמ ַקיֵ ים זַ יין ִדי ֵה ִ‬ ‫יבן ֶדער‬ ‫עש ִר ְ ּ‬ ‫ייל ֶיגער ֵס ֶפר ָהאט ֶג ׁ ְ‬ ‫ַאז ֶדער ֵה ִ‬ ‫ייסט ָהאט ִאים ַארו ְּמ ֶגענו ֶּמען‪,‬‬ ‫ייל ֶיגע ֵג ְ‬ ‫ֵה ִ‬ ‫ייל ֶיגער ֶר ִ ּבי ַר ֵ ּבינ ּו נַ ְח ָמן ֶ ּבן ֵפיְ ָיגא אוּן פוּן‬ ‫ֵה ִ‬ ‫ייער ֶמענְ ְט ׁש‪,‬‬ ‫עש ּ ִפ ְירט וִ וי ַא נַ ֶ‬ ‫ְ‬ ‫ֶער ָהאט זִ יך ֶג ׁ ְ‬ ‫אלס ָהאט ֶער ׁשוֹ ין ֶגעוואו ְּסט זִ יךְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫ֶד ָ‬ ‫ויכ ִט ְיג ְס ֶטע פוּן ַא ֶלעם ַאז ֶער‬ ‫ָא ֶ ּבער ִדי וִ ְ‬ ‫ָאנְ צוּרו ְּפן ַא ְ ּב ֶר ְס ֶל ֶב'ער ָח ִסיד‪!...‬‬ ‫ער ׁ ְש ּ ִפ ְירן ֶע ּ ֶפעס ֶע ּ ֶפעס‬ ‫יבן צ ּו ֶד ְ‬ ‫ָהאט ָאנְ ֶגעהוֹ ְ ּ‬ ‫ַא מוֹ ָרא פוּנֶ עם בּ וֹ ֵרא‪ַ ,‬א ְט ִריט נֶ ענְ ֶטער‪ַ ,‬א‬ ‫‪ֶ -‬ה ְמ ׁ ֵש ְך קו ֶּמענְ ִד ֶיגע וָ ְ‬ ‫עכער ִאין זַ יין יִ ְר ַאת ׁ ָש ַמיִ ם!‬ ‫אפל ֶה ֶ‬ ‫ׁ ְש ַט ּ ְ‬ ‫ואך ְ ּב ֶעזְ ַרת ַה ּׁ ֵשם ‪-‬‬ ‫ָדאס ִאיז ָדאס‪ִ ,‬איז ֶגעוֶ וען ְק ָלאר ַפאר ֶ ּבן‬ ‫ַּביי ֶר ִּבי נָתָ נְ'ס נְסִ יעוֹת‬ ‫‪#59‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫ער זיך אומקערן אהיים‪ ,‬אבער ס'שלעפט זיך א טאג‬ ‫אין קורצן פון פריער‪:‬‬ ‫נאך א טאג‪ .‬די שטאטלייט קוקן שוין ארויס בכליות‬ ‫יא תקס"ו‪ ,‬דער פערדער יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות‬ ‫עינים אויפ'ן רב'ס אנקום‪ .‬יעדן טאג קלאפט מען אין‬ ‫האט זיך געשלאסן‪ .‬אצינד האבן מיר אריינגעטראטן‬ ‫טיר צו הערן איבער די לעצטע אנטוויקלונג‪.‬‬ ‫אין פינפטן יאר פון רבי נתנ'ס התקרבות‪ .‬רבי נתנ'ס‬ ‫אויך רבי נתן ווארט שוין אויפ'ן שווער‪ ,‬אבער ער האט‬ ‫רביצין פארט אויף די ימים נוראים קיין מאהלוב צו‬ ‫נאך א מטרה‪ .‬חנוכה דערנענטערט זיך מיט שנעלע‬ ‫אירע עלטערן און רבי נתן פארט קיין ברסלב צום‬ ‫טריט און ס'ברענט אים צו זיין ביים רבי'ן אויף שבת‬ ‫רבי'ן‪ .‬נאך יום כיפור פארט רבי נתן צו זיין משפחה‪ .‬ער‬ ‫חנוכה ווי דער מנהג פון די חסידים‪ .‬דער רבי וועט‬ ‫וויל שוין אהיימפארן קיין נעמירוב אבער דער שווער‬ ‫זאגן א פארכטיגע תורה‪ .‬ער שפירט ווי ער קען עס‬ ‫וועלכער האלט זיך אויף אונטערוועגס איז נאכנישט‬ ‫נישט פארפאסן‪...‬‬ ‫אהיימגעקומען און עס פאסט נישט אוועקצופארן‬ ‫פון צווייטן זייט; ווי וועט עס אויסקוקן ווען די גאנצע‬ ‫איידער ער נעמט שלום פונעם שווער‪ .‬מען האלט שוין‬ ‫שטאט‪ ,‬אנשים נשים וטף וועלן ארויסקומען צו מקבל‬ ‫אין חודש כסלו און רבי נתן זארגט זיך וואס וועט זיין‬ ‫פנים זיין דעם געערטן רב און זיין אייגענער איידים‬ ‫מיט חנוכה ביים רבי'ן?‬ ‫וועט זיך נישט געפינען צווישן דעם פארזאמלטן עולם‪.‬‬ ‫אצינד ליינט ווייטער‪:‬‬ ‫די רביצין און די שוויגער האבן שטארק געבעטן‬ ‫"א גוטן‪ ,‬מען האט שוין געהערט א גריס פון רב?" נאך‬ ‫אז רבי נתן זאל זיי נישט אנמאכן קיין בושות און‬ ‫א שכן האט אנגעקלאפט אין טיר צו הערן אויב דער‬ ‫אויסווארטן דעם רב'ס אנקום‪.‬‬ ‫רב קומט שוין אהיים‪.‬‬ ‫אפילו אויב רבי נתן זאל איגנארירן די אלע טענות‬ ‫"ניין‪ ".‬די רביצין פארקלאפט די הענט‪ .‬אויך זי איז‬ ‫וואלט ער ממילא נישט געקענט פארן‪ .‬ער האט נישט‬ ‫אומגעדולדיג‪ .‬דער רב איז שוין אין קרעמעניץ איבער‬ ‫געהאט קיין געלט פאר הוצאות הדרך און נישט‬ ‫דריי חדשים און ס'נעמט גאר קיין עק‪ .‬יעדן טאג דארף‬ ‫‪6‬‬ ‫אונטערוועגנס‬ ‫צום געפונען‪ .‬רבי נתן האט זיך געמאכט א חשבון‪ ,‬אז‬ ‫געהאט א בעל עגלה וואס זאל מסכים זיין אים צו‬ ‫אויב ווארטן‪ ,‬קען ער אויך אין ברסלב‪ .‬אזוי וועט ער‬ ‫פירן אזא לאנגע וועג ביז ברסלב‪.‬‬ ‫האבן נאך א געלעגנהייט צו פארברענגען מיט'ן רבי'ן‪.‬‬ ‫רבי נתן האט זיך זייער געוואקלט מיט די מחשבות; יא‬ ‫רבי נתן איז אנגעקומען קיין ברסלב נאך מעריב‪ ,‬אין‬ ‫פארן‪ ...‬נישט פארן‪ ...‬וואס וויל דער אויבערשטער‬ ‫די לעצטע נאכט אין חודש וואס מען קען מחדש זיין‬ ‫פון אים? וואס איז ריכטיג צו טון?‬ ‫די לבנה‪ .‬עס איז געווען א פארוואלקנטע טאג און‬ ‫למעשה‪ ,‬ווען חנוכה האט זיך דערנענטערט‪ ,‬האט‬ ‫עס האט זיך נישט אנגעזען קיין שיין פון א לבנה‪.‬‬ ‫רבי נתן מחליט געווען אז ער וועט איבערקומען אלע‬ ‫ער האט זיך נאכגעפרעגט אויב דער רבי האט שוין‬ ‫מניעות און ער וועט יא פארן!‬ ‫מחדש געווען די לבנה‪ .‬ער האט געהאפט אז אויב‬ ‫די מינוט וואס ער איז געקומען צו דער החלטה‪,‬‬ ‫דער רבי האט נאכנישט מחדש געווען די לבנה האט‬ ‫זענען אים אלע ספיקות אוועקגעפאלן‪ .‬ער האט‬ ‫ער מער אויסזיכטן אז די לבנה זאל זיך באווייזן אין‬ ‫פארשטאנען אז ער טוט ריכטיג צו גיין צום רבי'ן‬ ‫זכות פון הייליגן רבי'ן‪ .‬אבער דער רבי האט שוין‬ ‫אויף חנוכה און זיך אנשעפן פון זיין הייליגן שיין‪ .‬און‬ ‫געהאט מחדש געווען די לבנה‪.‬‬ ‫ווי נישט ווי‪ ,‬האט ער שוין פארשאפט די געלט צום‬ ‫רבי נתן אין אריין צום רבי'ן וועלכער האט גלייך‬ ‫פארן און אויך א בעל עגלה האט ער געפונען‪ .‬אלעס‬ ‫באמערקט אויף זיין תלמיד אז עפעס איז ער זייער‬ ‫איז געפאלן אין פלאץ‪...‬‬ ‫באזארגט‪" .‬פארוואס ביסטו אזוי טרויעריג?" האט ער‬ ‫רבי נתן איז אנגעקומען קיין ברסלב דאנערשטאג‬ ‫אים געפרעגט‪.‬‬ ‫פרשת מקץ‪ ,‬ראש חודש טבת ביי די זעקסטע חנוכה‬ ‫רבי נתן האט געשוויגן‪ .‬איינער פון די באטייליגטע‬ ‫ליכט‪ .‬זיינע ערשטע טריט אין ברסלב האט ער געפירט‬ ‫האט דערציילט דעם רבי'ן וואס עס דרוקט אים‪.‬‬ ‫צום רבי'ן אין שטוב צו נעמען שלום‪ .‬ער האט שוין‬ ‫דער רבי האט זיך אויסגעדרייט צו רבי נתן זאגנדיג‪:‬‬ ‫געפונען דעם רבי'ן אין געלעגער‪.‬‬ ‫"זיי מתפלל צום באשעפער אז די לבנה זאל זיך‬ ‫די לבנה באהאלט זיך‬ ‫באווייזן‪ .‬האט רבי נתן געענטפערט‪" ,‬איך האב שוין‬ ‫רבי נתן איז פארבליבן אין ברסלב פאר עטליכע טעג‪,‬‬ ‫מתפלל געווען‪".‬‬ ‫אריינכאפנדיג צו שמועסן אסאך מיט'ן רבי'ן במשך‬ ‫"דאוון נאך!" האט דער רבי אים געמוטיגט‪.‬‬ ‫די צייט‪ .‬דערנאך איז ער געפארן קיין נעמירוב צו‬ ‫איינער פון די אנוועזענדע האבן זיך אנגערופן‪" :‬ער‬ ‫נעמען שלום פון זיין טאט'ן‪ .‬דער טאטע האט זיך‬ ‫וויל אז דער רבי זאל דאווענען פאר אים אז ער זאל‬ ‫זייער געפרייט צו אים און אים געשאנקען א מתנה‪.‬‬ ‫זוכה זיין צו קענען מקיים זיין די מצוה‪".‬‬ ‫אצינד האט רבי נתן געוואלט זיך צוריקקערן קיין‬ ‫למעשה האט רבי נתן נישט געהאט בכוונה צו בעטן‬ ‫מאהלוב צום שווער‪ .‬אבער עס האט זיך אים נישט‬ ‫פון רבי'ן צו מתפלל זיין‪ .‬אמת‪ ,‬אז ס'האט אים וויי‬ ‫געמאכט קיין וואגן‪ .‬ער האט געווארט ביז אינמיטן‬ ‫געטון אז ער קען נישט מחדש זיין די לבנה‪ ,‬אבער ער‬ ‫וואך פון פרשת ויחי אבער קיין וואגן איז נישט געווען‬ ‫‪7‬‬ ‫האט צום סוף נישט מחדש געווען די לבנה‪...‬‬ ‫האט געהאט אסאך אנדערע ענינים וואס ער האט‬ ‫אין זיין קלעם האט ער זיך געוואנדן צום באשעפער‪,‬‬ ‫געוואלט אז דער רבי זאל מתפלל זיין פאר אים‪,‬‬ ‫בעטנדיג א הארציגע תפילה אז דער אויבערשטער‬ ‫דערפאר האט ער נישט געהאט די העזה צו בעטן‬ ‫זאל אים מזכה זיין צו קענען מקיים זיין די מצוה‬ ‫אויף דעם אויך‪.‬‬ ‫פון קידוש לבנה‪ .‬זיין תפילה איז אנגענומען געווארן‬ ‫מיטאמאל איז איינער געקומען מעלדן אז די לבנה‬ ‫און א קלארע לבנה האט זיך באוויזן!‬ ‫איז ארויסגעקומען פון צווישן די וואלקענעס‪ .‬דער‬ ‫רבי נתן האט געמאכט די ברכה מיט שמחה און‬ ‫רבי האט געזאגט פאר רבי נתן אז ער זאל זאפארט‬ ‫פרייליכערהייט זיך צוריקגעקערט צום רבי'ן‪.‬‬ ‫גיין מחדש זיין די לבנה‪" .‬ווארט נישט ביז מען וועט‬ ‫עס אינגאנצן אנזען‪ .‬ווינאר דו קענסט זען א קלארע‬ ‫ווינאר דער רבי האט אים געזען‪ ,‬האט ער זיך‬ ‫פארעם הינטער די וואלקענעס‪ ,‬זאג די ברכה‪".‬‬ ‫אויסגעדרייט צו די שטוב מענטשן און געוויזן אויף‬ ‫רבי נתן זאגנדיג‪" :‬איר זעט‪ ,‬ער איז אינגאנצן אן‬ ‫רבי נתן איז ארויס אינדרויסן וואו די לבנה האט‬ ‫אנדערער מענטש!" דערנאך האט ער געזאגט צו די‬ ‫געשיקט א מאטע שיין דורך די וואלקענעס‪ ,‬אבער‬ ‫חסידים‪" :‬אז איר וועט פרייליך זיין‪ ,‬וועט דאס זיין א‬ ‫ביז ווען רבי נתן האט זיך געשטעלט מחדש זיין די‬ ‫געוואלדיגע טובה פאר די גאנצע וועלט!"‬ ‫לבנה‪ ,‬האט זי זיך צוריק באהאלטן‪ .‬רבי נתן האט‬ ‫זיך געשעמט צוריקצוגיין צום רבי'ן דערציילן אז ער‬ ‫המשך פון זייט ‪12‬‬ ‫ַדיין ַה ְצ ָל ָחה‪ַ ,‬מיין ַה ְצ ָל ָחה!‬ ‫אֹויס ְפלּוג וָ ואס‬ ‫ְ‬ ‫ערע‬‫ֶמער וִ וי פּון ַסיי וֶ ועלְ כֶ ע ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫עהאט‬‫עצער וואּו ְמ ָ'האט גֶ ַ‬‫ארן צּו ַאזֶ עלְ כֶ ע ְּפלֶ ֶ‬‫עפ ְ‬ ‫גֶ ָ‬ ‫עס ֶטע‬‫עּבן‪ַ .‬מיין גְ ֶר ְ‬ ‫עהאט ִאין ַמיין לֶ ְ‬ ‫ִאיְך ָהאּב נָ אר גֶ ַ‬ ‫רּוּב ְירט צּו‬ ‫אמע ְּפ ִ‬‫אצ ְירן?" ָהאט ִדי ַמ ֶ‬ ‫לַ אנְ גֶ ע ְׁש ַּפ ִ‬ ‫אּבן אֹויְך ֲהנָ ָאה‬ ‫ֲהנָ ָאה ִאיז נָ אר וֶ וען ַמיינֶ ע ֲח ֵב ִרים ָה ְ‬ ‫אר ְׁש ֵטיין‪.‬‬ ‫ַפ ְ‬ ‫יׁשט וֶ וען נָ אר ַפאר‬ ‫יׁשט‪ ,‬אּון נִ ְ‬ ‫ארנִ ְ‬ ‫אּון ֶעס ֶפעלְ ט זֵ יי גָ ְ‬ ‫יׁשט גֶ עוֶ וען‬ ‫ִ"ריכְ ִטיג‪ִ ,‬ריכְ ִטיג‪ָ .‬א ֶּבער ָדאס ִאיז נָ אְך נִ ְ‬ ‫ִמיר ַאלֵ יין ִאיז גּוט‪".‬‬ ‫ער ֵציילְ ן וָ ואס‬ ‫אמיְך ִדיר ֶד ְ‬ ‫עׁש ַמאק‪ .‬לָ ִ‬ ‫ַמיין ִע ָיקר גֶ ְ‬ ‫ערנֶ ען פּון ִדיר!"‬ ‫ארף זִ יְך ָא ְּפלֶ ְ‬ ‫ייער ֵׁשיין‪ָּ ,‬ברּוְך‪ְ ,‬מ ַ'ד ְ‬ ‫"זֵ ֶ‬ ‫נָ אְך ֶעס ִאיז גֶ עוֶ וען‪ִ :‬איְך ָהאּב ַא ַח ֶבר וָ ואס ְּב ֶרענְ גְ ט‬ ‫טֹויּבן‬ ‫ְ‬ ‫ערנְ ט פּונֶ עם‬ ‫"יָ א‪ִ .‬איְך ָהאּב זִ יְך ָדאס ָא ְּפגֶ עלֶ ְ‬ ‫גּוטע זַ אכְ ן וֶ וען ְס ִ'איז ָדא‬ ‫יׁשט ִמיט ֵקיין ֶ‬ ‫ֵקיינְ ָמאל נִ ְ‬ ‫אֹויפגֶ עוִ ויזְ ן ַאז ֶער ָהאט ַא גּוט‬‫ְ‬ ‫עטלֶ ער‪ ,‬וָ ואס ָהאט‬ ‫ֶּב ְ‬ ‫יׁשט נָ אר ָדאס‪ ,‬נָ אר ּכִ ְמ ַעט ֵקיינֶ ער‬ ‫אֹויס ְפלּוג‪ .‬נִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫ַאן‬ ‫עׁש ֶטעלְ ט‬‫צּור ְיקגֶ ְ‬ ‫דּורְך ֶדעם וָ ואס ֶער ָהאט ִ‬ ‫עּבן ְ‬‫לֶ ְ‬ ‫עּבן ִאים‪ָ .‬דאס ָמאל‪ִּ ,‬בין ִאיְך‬ ‫יׁשט זִ ְיצן לֶ ְ‬ ‫וִ ויל נִ ְ‬ ‫עהאט‪ ,‬אּון‬ ‫ַאלֶ עס וָ ואס ָדאס לַ אנְ ד ָהאט ַא ָמאל גֶ ַ‬ ‫צּוגֶ עגַ אנְ גֶ ען צּו ִאים ִמיט ַא ְפ ֵריילִ יכֶ ע ְׁש ֵמייכְ ל‪ִ ,‬איְך‬ ‫ָדאס ִאיז גֶ עוֶ וען זַ יין גַ אנְ ֶצע ִׂש ְמ ָחה‪ .‬וַ וייל וֶ וען ֶמען‬ ‫גּוטע זַ אכְ ן וָ ואס ִאיְך ָהאּב‬ ‫עּבן פּון ִדי ֶ‬‫ָהאּב ִאים גֶ עגֶ ְ‬ ‫ייסט ֶּב ֱא ֶמת‬ ‫וייטן ִאיד – ָדאס ֵה ְ‬ ‫טּוט ַא ֶח ֶסד ִמיט ַא ְצוֵ ְ‬ ‫ער ֵציילְ ט‬ ‫עקל‪ִ ,‬איְך ָהאּב ִאים ֶד ְ‬ ‫עהאט ִאין ַמיין זֶ ְ‬ ‫גֶ ַ‬ ‫עּבן‪".‬‬ ‫ימּות'דיגֶ ע לֶ ְ‬ ‫ִ‬ ‫גּוטע אּון ְׁשלֵ‬ ‫ַא ֶ‬ ‫מּוע ְסט‪ ,‬גֶ עלַ אכְ ט‪ ,‬אּון זִ יְך‬‫עׁש ֶ‬‫אּבן גֶ ְ‬ ‫ַמ ֲע ִׂשּיֹות‪ִ ,‬מיר ָה ְ‬ ‫עהאט‬ ‫ְמ ַחּזֵ ק גֶ עוֶ וען‪ .‬פּון ֶדעם‪ָ ,‬האּב ִאיְך ֲהנָ ָאה גֶ ַ‬ ‫‪8‬‬ ‫מַ עֲ ֶשׂה יג'‬ ‫ִדי זִ ְּיבן ֶּבעטְ לֶ ְערס'‬ ‫ישט ָאן‪,‬‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫ועלט גָ ְ‬ ‫עפט ִדי גַ אנְ ֶצע ֶו ְ‬ ‫ַ ּביי ִמיר ְט ֶר ְ‬ ‫י־ה ִמ ׁ ְש ֶּתה'‬ ‫'ש ְב ַעת־יְ ֵמ ַ‬ ‫ן־טאג' פוּן ׁ ִ‬ ‫ער ָ‬ ‫'אנְ ֶד ְ‬ ‫ִאין ֶדעם ַ‬ ‫וארן ִא ְ‬ ‫יך ֶלעבּ‬ ‫'ח ָסרוֹ ן' – ָו ְ‬ ‫ייער ִ‬ ‫ערן זֵ ֶ‬ ‫ַאז ִא ְ‬ ‫יך זָ אל ֶה ְ‬ ‫ער ַמאנְ ט‪ִ ,‬אין‬ ‫וידער ֶד ְ‬ ‫ן־כ ָלה' ִו ֶ‬ ‫'ח ָת ַּ‬ ‫יך ִדי ָ‬‫אבן זִ ְ‬ ‫– ָה ְ ּ‬ ‫'האט גָ אר ַקיין ׁשוּם‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ָ ,‬וואס ְס ָ‬ ‫ַאזוֹ י ַא ַ‬ ‫עווען ַא‬ ‫עט ֶלער'‪ָ ,‬וואס ֶער ִאיז גֶ ֶ‬ ‫'ב ְ‬ ‫ערן ֶ ּ‬ ‫ֶדעם ַאנְ ֶד ְ‬ ‫ישט‪.‬‬ ‫'ח ָסרוֹ ן' נִ ׁ ְ‬ ‫ִ‬ ‫עווען‪ ,‬אוּן‬ ‫יבער' – ָוואס ֶער ָהאט זֵ יי ְמ ַחיֶ ה גֶ ֶ‬ ‫'טוֹ ֶ ּ‬ ‫'ה ְס ָּכ ָמה' ֶדערוֹ יף‪ַ ,‬אז ִא ְ‬ ‫יך ֶלעבּ‬ ‫אוּן ִא ְ‬ ‫יך ָהאבּ ַא ַ‬ ‫עבן ְ ּברוֹ יט‪.‬‬ ‫ָהאט זֵ יי גֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫'מ ִדינָ ה פוּן ֲע ׁ ִשירוּת'"‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ ,‬פוּן ֶדער ְ‬ ‫ַ‬ ‫עמט‬ ‫"ווי נֶ ְ‬ ‫עבענְ ְקט‪ִ :‬‬ ‫עוויינְ ט אוּן גֶ ֶ ּ‬ ‫אבן גֶ ֵ‬ ‫אוּן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫עווען‪ֶ ,‬ער ָהאט‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים' ִאיז גֶ ֶ‬ ‫אוּן זַ יין ַ‬ ‫עט ֶלער'‪ָ ,‬וואס ֶער‬ ‫ן־ב ְ‬ ‫יב ֶ ּ‬ ‫ֶמען ָדא ַא ֶהער ֶדעם 'טוֹ ְ ּ‬ ‫ואסער‪ָ .‬‬ ‫(האט ֶער‬ ‫עטרוּנְ ְקן ַו ֶ‬ ‫עסן ְ ּברוֹ יט‪ ,‬אוּן גֶ ְ‬ ‫גֶ עגֶ ְ‬ ‫אבן‬ ‫ער ַווייל‪ִ ,‬ווי זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫עווען"‪ֶ .‬ד ְ‬ ‫ָהאט אוּנְ ז ְמ ַחיֶ ה גֶ ֶ‬ ‫ער ַווייל קו ְּמט ֶער‬ ‫אך ִאים – ֶד ְ‬ ‫עבענְ ְקט נָ ְ‬ ‫ַאזוֹ י גֶ ֶ ּ‬ ‫אר ַהאנְ ְדן ַא‬ ‫'פ ְ‬ ‫י־ווי] ְס ַ‬ ‫יילט)‪ּ ַ :‬ב ֲא ׁ ֶשר ַ‬ ‫[אזוֹ ִ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫זֵ יי ֶד ְ‬ ‫"א ְ‬ ‫יך ִ ּבין ָדא" – אוּן ִאיז אוֹ יף זֵ יי‬ ‫ַא ַריין‪ ,‬אוּן זָ אגְ ט‪ִ :‬‬ ‫אבן‬ ‫ְמ ִדינָ ה‪ָ ,‬וואס ִאין ִאיר ִאיז גְ רוֹ יס ֲע ׁ ִשירוּת‪ ,‬זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫יסע אוֹ ְצרוֹ ת‪.‬‬ ‫גְ רוֹ ֶ‬ ‫אלן‪ ,‬אוּן ָהאט זֵ יי גֶ עקו ׁ ְּשט‪.‬‬ ‫עפ ְ‬ ‫ַארו ְּמגֶ ַ‬ ‫ַא ָמאל זֶ ענֶ ען זֵ יי זִ ְ‬ ‫"היינְ ט ׁ ֶשענְ ק ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫אוּן ֶער ָהאט צ ּו זֵ יי גֶ עזָ אגְ ט‪ַ :‬‬ ‫יפגֶ עקו ֶּמען ִדי ֲע ׁ ִש ִירים‬‫יך צוּם אוֹ ְ‬ ‫– ָהאט זִ ְ‬ ‫ְ‬ ‫י־ווי ִאיך‪ַ ,‬אז‬‫אלט זַ יין ַאזוֹ ִ‬ ‫ַא ְ‬ ‫ייך ְ ּב ַמ ָּתנָ ה‪ַ ,‬אז ִאיר זָ ְ‬ ‫ימען‬ ‫אר ֶ‬ ‫יבן צ ּו ַ ּב ִ‬ ‫עכער ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫יט ֶל ֶ‬‫יך ִא ְ‬ ‫'ח ִּיים־‬ ‫עבט ַ‬ ‫ויאזוֹ י ֶער ֶל ְ ּ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ִ ,‬ו ַ‬ ‫ִמיט זַ יין ַ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים' ְּ‬ ‫(כלוֹ ַמר‪ַ :‬א‬ ‫עבן‪ַ ,‬אזוֹ י ַא ַ‬ ‫אלט ֶל ְ ּ‬ ‫ִאיר זָ ְ‬ ‫יער ָהאבּ ִא ְ‬ ‫יך‬ ‫וארן ְפ ִר ֶ‬ ‫י־ווי ִא ְ‬ ‫יך – ָו ְ‬ ‫עבן)‪ַ ,‬אזוֹ ִ‬ ‫גוּט ֶל ְ ּ‬ ‫יילט‪ֶ ,‬דעם‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫עכער ָהאט ֶד ְ‬ ‫יט ֶל ֶ‬ ‫טוֹ ִבים' – אוּן ִא ְ‬ ‫ער ִמיט‪ַ ,‬היינְ ט ׁ ֶשענְ ק ִאיךְ‬‫עבענְ ְט ׁ ְשט ֶד ְ‬ ‫ייך גֶ ֶ ּ‬‫ַא ְ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪.‬‬ ‫ֵס ֶדר פוּן זַ יין ַ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ּ ְ ,‬ב ַמ ָּתנָ ה גְ מו ָּרה ְ'ד ָר ׁ ָשה־‬ ‫ַא ְ‬ ‫ייך ַמיין ַ‬ ‫יך ִמ ְ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן‪ ,‬אוּן ָהאבּ גֶ עזָ אגְ ט צ ּו זֵ יי‬ ‫ָהאבּ ִא ְ‬ ‫עשאנְ ק'‪.‬‬ ‫גֶ ׁ ַ‬ ‫יילט‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫עט ֶלער' ָוואס ֶער ֶד ְ‬ ‫ער־ב ְ‬ ‫ֶּ‬ ‫יב‬ ‫ְ(ד ַהיְ ינ ּו ֶדער 'טוֹ ֶ ּ‬ ‫"א ְ‬ ‫ישט־‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫יך ִ ּבין 'טוֹ יבּ '‪ִ ,‬א ְ‬ ‫יך ִ ּבין 'גָ ְ‬ ‫ִאיר ֵמיינְ ט ַאז ִא ְ‬ ‫ערע פוּן‬ ‫עס ֶ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ּ ֶ ,‬ב ֶ‬ ‫יך ֶלעבּ ַ‬ ‫ָדאס ַא ְלץ)‪ִ :‬‬ ‫'ח ִּיים־‬ ‫עבט ַ‬ ‫וארן ַאז ִאיר ֶל ְ ּ‬ ‫א־ר ְאיָ ה‪ָ ,‬ו ְ‬ ‫ַא ְ‬ ‫ייך – ְו ָה ַ‬ ‫עפט ַ ּביי ִמיר‬ ‫ועלט‪ְ ,‬ט ֶר ְ‬ ‫טוֹ יבּ ' – נָ אר ִדי גַ אנְ ֶצע ֶו ְ‬ ‫'ח ָסרוֹ ן'‪.‬‬ ‫ייער ִ‬ ‫ערן זֵ ֶ‬ ‫ישט ָאן‪ַ ,‬אז ִא ְ‬ ‫יך זָ אל ֶה ְ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫גָ ְ‬ ‫על ְפט זֶ ע ֶדער ְמ ִדינָ ה"‪.‬‬ ‫טוֹ ִבים'‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫אבן‬ ‫אר ַהאנְ ְדן ַא ְמ ִדינָ ה‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫'פ ְ‬ ‫וארן ְס ַ‬ ‫ָו ְ‬ ‫ועלט‪ ,‬זֶ ענֶ ען‬ ‫וארן גָ אר ַא ֶלע 'קוֹ לוֹ ת' פוּן ֶדער ֶו ְ‬ ‫ָו ְ‬ ‫אר ְטן'‪ִ ,‬איז‬ ‫אר ְטן' – אוּן ִאין ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫עהאט ַא 'גָ ְ‬ ‫גֶ ַ‬ ‫עכער‬ ‫יט ֶל ֶ‬ ‫וארן ִא ְ‬ ‫'ח ְסרוֹ נוֹ ת' – ָו ְ‬ ‫ַא ֶלע נָ אר פוּן ֶ‬ ‫עהאט ַא ֶלע‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫'פירוֹ ת'‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫עווען ֵּ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫'ח ָסרוֹ ן'‪ְ ,‬ד ַהיְ ינוּ‪ :‬אוֹ יף ֶדעם ָוואס‬ ‫ׁ ְש ַרייט אוֹ יף זַ יין ִ‬ ‫ועלט – אוּן זֵ יי‬ ‫'ט ֲע ִמים' ָוואס ִאין ֶדער ֶו ְ‬ ‫ֶע ְר ֵליי ַ‬ ‫ְס'גֵ ייט ִאים ָא ּפ‪.‬‬ ‫עהאט ַא ֶלע ֶע ְר ֵליי ֵ'ריחוֹ ת' ָוואס ִאין ֶדער‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ועלט‪ ,‬זֶ ענֶ ען‬ ‫אוּן ֲא ִפיל ּו ַא ֶלע 'שִׂ ְמחוֹ ת' פוּן ֶדער ֶו ְ‬ ‫אר ְטן‪,‬‬ ‫עווען ִאין ֶדעם גָ ְ‬ ‫ארט גֶ ֶ‬ ‫ועלט – אוּן ְס ָ'ד ְ‬ ‫ֶו ְ‬ ‫יידט זִ ְ‬ ‫יך‬ ‫'פ ֵר ְ‬ ‫'ח ְסרוֹ נוֹ ת' – ָוואס ְמ ְ‬ ‫ַא ֶלע נָ אר פוּן ֶ‬ ‫ארבּ '‪ ,‬אוּן‬ ‫'פ ְ‬ ‫ארא ַ‬ ‫ואס ַפ ַ‬ ‫'מ ְראוֹ ת' – ָו ְ‬ ‫ַא ֶלע ֶע ְר ֵליי ַ‬ ‫'איז ִאים ָא ּ ְפגֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ ,‬אוּן ַהיינְ ט‬ ‫אוֹ יף ֶדעם ָוואס ְס ִ‬ ‫ועלט‪,‬‬ ‫[בלו ֶּמען] ָוואס ִאין ֶדער ֶו ְ‬ ‫יאטן' ְ ּ‬ ‫'ק ִוויַ ְ‬ ‫ַא ֶלע ְ‬ ‫'איז ִאים ָא ּ ְפגֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ .‬אוּן‬ ‫ָהאט ֶער ָדאס ָוואס ְס ִ‬ ‫‪9 9‬‬ ‫'מ ְר ֶאה' –‬ ‫אכט ִדי ַ‬ ‫עמ ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ַ‬ ‫אבן זֵ יי ַק ְ‬ ‫אוּן ַאזוֹ י ָה ְ ּ‬ ‫אר ְטן‪.‬‬ ‫ארט ִאין ֶדעם גָ ְ‬ ‫עווען ָד ְ‬ ‫ִאיז ַא ְלץ גֶ ֶ‬ ‫אכט‪ַ ,‬אז ְס'זָ אל זַ יין טוּנְ ְקל ִאין‬ ‫עמ ְ‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫וארן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ָו ְ‬ ‫אדנִ יק'‬ ‫'אגְ ָר ְ‬ ‫אר ְטן'‪ַ ,‬א ַ‬ ‫יבער ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫עווען ִא ֶ ּ‬ ‫אוּן ְס'גֶ ֶ‬ ‫ואל ְקנְ ִדיג‪.‬‬ ‫'איז ַאז ְס ָ'ו ְ‬ ‫י־ווי ְס ִ‬ ‫ִדי אוֹ יגְ ן‪ַ ,‬אזוֹ ִ‬ ‫עהט צוּ‪ֶ ,‬דעם‬ ‫ער ְטנֶ ער]‪(ְ ,‬ד ַהיְ ינוּ‪ֶ :‬דער ָוואס ֶער זֶ ְ‬ ‫[גֶ ְ‬ ‫עא ְר ֶ ּבעט‬ ‫עכט'‪ַ ,‬א ְלץ ָאנְ גֶ ַ‬ ‫אבן ִדי ְ'ד ַריי ִּכ ּתוֹ ת ְקנֶ ְ‬ ‫ָ(דאס ָה ְ ּ‬ ‫אר ְטן)‪ְ .‬פ ֶלעגְ ט ִדי ְמ ִדינָ ה צ ּו‬ ‫יפן] גָ ְ‬ ‫[קו ְּקט זִ ְ‬ ‫יך אוּם אוֹ ְ‬ ‫עטאן‪,‬‬‫ארט גֶ ָ‬ ‫אבן ָד ְ‬ ‫ִאין ֶדער ְמ ִדינָ ה‪ ,‬דו ְּר ְכ ֶדעם ָוואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים' דו ְּר ְך ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫אר ְטן'‪.‬‬ ‫עבן ַ‬ ‫ֶל ְ ּ‬ ‫"היינְ ט ַאז ִאיר‬ ‫ייסן‪ַּ ,‬כ ַנּ"ל‪ַ .‬‬ ‫'מ ֶל ְך' ָהאט זֵ יי גֶ ֵ‬ ‫עה ְ‬ ‫ָוואס ֶדער ֶ‬ ‫וארן –‬ ‫עו ְ‬ ‫אלן גֶ ָ‬ ‫אר ַפ ְ‬ ‫אדנִ יק' ַפ ְ‬ ‫'אגְ ָר ְ‬ ‫ארט ֶדער ַ‬ ‫ִאיז ָד ְ‬ ‫(אזוֹ י‬ ‫על ְפט זֶ ע ֶדער ְמ ִדינָ ה"‪ַ .‬‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ֶ ,‬ה ְ‬ ‫עבט ַ‬ ‫ֶל ְ ּ‬ ‫אר ְטן'‪,‬‬ ‫ארט ָדא ִאין ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫'איז ָד ְ‬ ‫ילא ָוואס ְס ִ‬ ‫ֵמ ָ‬ ‫'מ ִדינָ ה‬ ‫עט ֶלער'‪ ,‬צ ּו ֶדער ְ‬ ‫ער־ב ְ‬ ‫ֶּ‬ ‫יב‬ ‫זָ אגְ ט ַא ְלץ ֶדער 'טוֹ ֶ ּ‬ ‫עבן‬ ‫ְ‬ ‫וערן –‬ ‫אר ֶלענְ ְדט] ֶו ְ‬ ‫ישט ַ‬ ‫[פ ְ‬ ‫וד ַאי ׁשוֹ ין גָ אר צוּנִ ׁ ְ‬‫מוּז ְ ּב ַו ְ‬ ‫ימט‪ַ ,‬אז זֵ יי ֶל ְ ּ‬ ‫אר ְ‬ ‫אבן זִ יך ַ ּב ִ‬ ‫פוּן ֲע ׁ ִשירוּת'‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫אדנִ יק'‪,‬‬ ‫'אגְ ָר ְ‬ ‫ישט ָדא ֶדער ַ‬ ‫ְ‬ ‫'איז זִ יך ׁשוֹ ין נִ ׁ ְ‬ ‫וארן ְס ִ‬ ‫ָו ְ‬ ‫ער ַמאנְ ט])‪.‬‬ ‫יבנְ ֶד ְ‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים'‪ַּ ,‬כ ַנּ"ל ִ[ווי אוֹ ְ‬ ‫ַ‬ ‫עהן [או ְּמקו ְּקן]‪ ,‬אוּן‬ ‫אר ְטן' צוּזֶ ְ‬ ‫ָוואס ֶער זָ אל ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫ישט‬ ‫"אז [אוֹ יבּ ] ִאיר ֶוועט זֵ יי נִ ׁ ְ‬ ‫יך זָ אג ַא ְ‬ ‫ייך‪ַ :‬‬ ‫אוּן ִא ְ‬ ‫ארף ַארוּם‬ ‫אד ְ‬ ‫'ב ַ‬ ‫ארן ַארוּם ִאים‪ָ ,‬וואס ְמ ַ ּ‬ ‫זָ אל זִ ְ‬ ‫יך ָּפ ְ‬ ‫אטן" ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ָ :‬דאס‬ ‫ייך אוֹ ְ‬ ‫יך ׁ ַש ְ‬ ‫על ְפן‪ֶ ,‬וועט ֶעס ַא ְ‬ ‫ֶה ְ‬ ‫אר ְטן' צ ּו טו ְּהן‪.‬‬ ‫ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫'מ ְר ֶאה'‪,‬‬ ‫וארן‪ִ ,‬די ַ‬ ‫עו ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ָ‬ ‫ָוואס ַ ּביי ֶדער ְמ ִדינָ ה ִאיז ַק ְ‬ ‫ייך אוֹ ְ‬ ‫יח' – ָדאס ֶוועט ַא ְ‬ ‫עבן‪,‬‬ ‫עקענְ ט ֶל ְ ּ‬ ‫ואל ְטן נָ ְ‬ ‫אך גֶ ֶ‬ ‫[א ֶ ּבער] זֵ יי ָו ְ‬ ‫ּש ִמיר ָ‬ ‫לו ׁ ְ‬ ‫יך‬ ‫'ט ַעם'‪ ,‬אוּן ֶדער ֵ'ר ַ‬ ‫אוּן ֶדער ַ‬ ‫ער ַלאנְ גְ ן)‪.‬‬ ‫ֶד ְ‬ ‫אר ְטן' ְ(ד ַהיְ ינוּ‪ :‬פוּן ֶדער‬ ‫יחים פוּן ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫פוּן ִדי ְס ִפ ִ‬ ‫ואק ְסט ִאין ַא‬ ‫ואקסוּנְ ג – ְד ַהיְ ינוּ‪ָ :‬דאס ָוואס ְס ַ'ו ְ‬ ‫ער ַו ְ‬ ‫ויד ְ‬ ‫ִו ֶ‬ ‫יבן ִדי ֲע ׁ ִש ִירים ַה ַנּ"ל‪ ,‬אוּן‬ ‫יפגֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫יך אוֹ ְ‬ ‫אבן זִ ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫יך ִ ּבין אוֹ יךְ‬ ‫זֶ ענֶ ען גֶ עגַ אנְ גֶ ען צ ּו ֶדער ְמ ִדינָ ה – אוּן ִא ְ‬ ‫אפ)‪.‬‬ ‫אלט ַא ָר ּ‬ ‫'פ ְ‬ ‫אר ְטן ַא ֵליין‪ ,‬פוּן ֶדעם ָוואס ְס ַ‬ ‫גָ ְ‬ ‫אבן זֵ יי‬ ‫ִמיט זֵ יי גֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ .‬אוּן אוֹ יף ֶדעם ֶוועג‪ָ ,‬ה ְ ּ‬ ‫(כלוֹ ַמר‪ַ :‬א‬ ‫ְּ‬ ‫'מ ֶל ְך ַ‬ ‫־א ְכזָ ר'‬ ‫ֶ‬ ‫ִאיז ָאנְ גֶ עקו ֶּמען ַא‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים' –‬ ‫עכער‪ ,‬זַ יין ַ‬ ‫יט ֶל ֶ‬ ‫עבט ִא ְ‬ ‫על ְ ּ‬‫יך גֶ ֶ‬ ‫אוֹ ְ‬ ‫עמ ִדיגֶ ער) אוֹ יף ֶדער ְמ ִדינָ ה – אוּן ֶדער‬‫אר ְ‬ ‫ער ַ ּב ֶ‬ ‫או ְּמ ֶד ְ‬ ‫עהאט אוֹ ְצרוֹ ת‪ַּ ,‬כ ַנּ"ל‪ִ .‬ווי זֵ יי זֶ ענֶ ען‬ ‫אבן גֶ ַ‬ ‫וארן זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ָו ְ‬ ‫עקענְ ט ָטאן‪ִ .‬איז‬ ‫ישט גֶ ֶ‬ ‫ארנִ ׁ ְ‬ ‫'מ ֶל ְך' ַ‬ ‫[א ְכזָ ר] ָהאט זֵ יי גָ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫יבן‬ ‫גֶ עקו ֶּמען נָ אנְ ט צ ּו ֶדער ְמ ִדינָ ה – ָהאט ָאנְ גֶ עהוֹ ְ ּ‬ ‫אכט ִדי‬ ‫עמ ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ַ‬ ‫ֶער גֶ עגַ אנְ גֶ ען‪ ,‬אוּן ָהאט זֵ יי ַק ְ‬ ‫'ט ַעם'‪ ,‬אוּן ִדי‬ ‫וערן‪ֶ ,‬דער ַ‬‫אליֶ ע צ ּו ֶו ְ‬ ‫ַ ּביי זֵ יי אוֹ ְ‬ ‫יך ַק ְ‬ ‫אבן פוּן‬ ‫'ח ִּיים־טוֹ ִבים' פוּן ֶדער ְמ ִדינָ ה‪ָ ,‬וואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫ַ‬ ‫'איז ַ ּביי‬ ‫ילט‪ַ ,‬אז ְס ִ‬ ‫ער ִפ ְ‬ ‫אבן זֵ יי ֶד ְ‬ ‫אכן‪ָ .‬ה ְ ּ‬ ‫יב ִריגֶ ע זַ ְ‬ ‫ִא ְ ּ‬ ‫אר ְטן'‪.‬‬ ‫ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫וארן‪.‬‬ ‫עו ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ָ‬ ‫זֵ יי ַק ְ‬ ‫אר ְטן'‬ ‫אכט ֶדעם 'גָ ְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ַ‬ ‫ישט ֶער ָהאט ַק ְ‬ ‫אוּן נִ ׁ ְ‬ ‫אד ְ‬ ‫אך ַהיינְ ט‪,‬‬ ‫"מ ָ‬ ‫יך ִמ ְ‬ ‫יך ָאנְ גֶ ערו ְּפן צ ּו זֵ יי‪ַ :‬‬ ‫ָהאבּ ִא ְ‬ ‫עלאזְ ט ִאין ֶדער ְמ ִדינָ ה‪,‬‬ ‫ערגֶ ָ‬ ‫יב ְ‬ ‫– נָ אר ֶער ָהאט ִא ֶ ּ‬ ‫ישט ַא ַריינְ גֶ עגַ אנְ גֶ ען ִאין ֶדער‬ ‫ַאז ִאיר זֶ ענְ ט נָ ְ‬ ‫אך נִ ׁ ְ‬ ‫עכט' – אוּן ֶער ָהאט זֵ יי ָאנְ גֶ עזָ אגְ ט‪:‬‬ ‫ְ'ד ַריי ִּכ ּתוֹ ת ְקנֶ ְ‬ ‫וארן ֶדער‬ ‫עו ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ָ‬ ‫ְמ ִדינָ ה – ִאיז ׁשוֹ ין ַ ּביי ַא ְ‬ ‫ייך ַק ְ‬ ‫אלן ָטאן‪ָ ,‬דאס ָוואס ֶער ָהאט זֵ יי‬ ‫"אז זֵ יי זָ ְ‬ ‫ַ‬ ‫יח' – ִווי ֶוועט‬ ‫'מ ְר ֶאה'‪ ,‬אוּן ֶדער ֵ'ר ַ‬ ‫'ט ַעם'‪ ,‬אוּן ִדי ַ‬ ‫ַ‬ ‫ייסן"‪.‬‬ ‫עה ְ‬ ‫גֶ ֵ‬ ‫ׁשוֹ ין זַ יין‪ַ ,‬אז ִאיר ֶוועט ַא ִהין ַא ַריינְ גֵ יין – אוּן ִמ ָּכל־‬ ‫עטאן‪ָ ,‬דאס‬ ‫ארט גֶ ָ‬ ‫אבן ָד ְ‬ ‫אוּן דו ְּר ְכ ֶדעם ָוואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫על ְפן"?‬ ‫אך ֶה ְ‬ ‫ׁ ֶש ֵּכן ִווי ֶקענְ ט ִאיר זֵ יי נָ ְ‬ ‫ייסן – דו ְּר ְכ ֶדעם‬ ‫עה ְ‬‫'מ ֶל ְך' ָהאט זֵ יי גֶ ֵ‬ ‫ָוואס ֶדער ֶ‬ ‫ואסער‪,‬‬ ‫ָהאבּ ִא ְ‬ ‫יך גֶ ענו ֶּמען ַמיין ְ ּברוֹ יט אוּן ַמיין ַו ֶ‬ ‫וארן‬ ‫'ט ַעם' – ָו ְ‬ ‫אכט ֶדעם ַ‬ ‫עמ ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ַ‬ ‫אבן זֵ יי ַק ְ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫ילט ִאין ַמיין‬ ‫עפ ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ִ‬ ‫עבן – ָה ְ ּ‬ ‫אוּן ָהאבּ זֵ יי גֶ עגֶ ְ ּ‬ ‫עטאן – דו ְּר ְכ ֶדעם‬ ‫ארט גֶ ָ‬ ‫אבן ָד ְ‬ ‫דו ְּר ְכ ֶדעם ָוואס זֵ יי ָה ְ ּ‬ ‫'ט ֲע ִמים' (אוּן ַא ֶלע ֵ'ריחוֹ ת'‬ ‫ואסער‪ַ ,‬א ֶלע ַ‬ ‫ְ ּברוֹ יט אוּן ַו ֶ‬ ‫ילן ַא‬ ‫ועלן ִפ ְ‬ ‫אכט‪ַ :‬אז ֶווער ְס ֶ'וועט ֶו ְ‬ ‫עמ ְ‬ ‫אבן זֵ יי גֶ ַ‬ ‫ָה ְ ּ‬ ‫וארן‪ָ ,‬וואס‬ ‫עו ְ‬ ‫עכט גֶ ָ‬ ‫אר ֶר ְ‬ ‫'איז ַ ּביי זֵ יי ַפ ְ‬ ‫ְוכוּ') – אוּן ְס ִ‬ ‫ילה'‪.‬‬ ‫'ט ַעם' פוּן 'נְ ֵב ָ‬ ‫אבן ַא ַ‬ ‫'ט ַעם'‪ ,‬זָ אל ָדאס ָה ְ ּ‬ ‫ַ‬ ‫וארן‪(ְ ,‬ד ַהיְ ינוּ‪ֶ :‬דער ַ‬ ‫'ט ַעם'‪,‬‬ ‫עו ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ָ‬ ‫'איז ַ ּביי זֵ יי ַק ְ‬ ‫ְס ִ‬ ‫יח'‪,‬‬ ‫אכט ֶדעם ֵ'ר ַ‬ ‫עמ ְ‬ ‫אליֶ ע גֶ ַ‬ ‫אבן זֵ יי ַק ְ‬ ‫אוּן ַאזוֹ י ָה ְ ּ‬ ‫יח')‪.‬‬ ‫'מ ְר ֶאה'‪ ,‬אוּן ֶדער ֵ'ר ַ‬ ‫אוּן ִדי ַ‬ ‫'ח ְל ְ ּבנָ ה'‪10 .‬‬ ‫יח פוּן ֶ‬ ‫אבן ַא ֵר ַ‬ ‫אלן ָה ְ ּ‬ ‫ַאז ַא ֶלע ֵ'ריחוֹ ת' זָ ְ‬ ‫לאמיר זיך‬ ‫פארהערן‬ ‫( ‪)5‬‬ ‫די דרייצנסטע מעשה ‪ -‬די זיבן בעטלערס‬ ‫❑ אלע מיני ריחות און אלע מיני מראות פון דער‬ ‫א‪ .‬וואס איז געווען דער גוטער לעבן פון דעם טויבן‬ ‫וועלט‬ ‫בעטלער?‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ ער איז אסאך ארום געפארן‬ ‫ה‪ .‬וואס האט די מדינה געהאט דורך דעם גארטן?‬ ‫❑ ער האט געגעסן ברויט און געטרינקען וואסער‬ ‫❑ אריכות ימים‬ ‫❑ ער האט געגעסן אלע מיני מטעמים‬ ‫❑ חיים טובים‬ ‫ב‪ .‬בהמשך המעשה‪ :‬וואס האט פאסירט צו די עשירים ווען‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫זיי האבן גענומען ברויט און וואסער פון דעם בעטלער?‬ ‫ו‪ .‬וואס האט דער מלך אכזר געטון?‬ ‫❑ זיי האבן געפילט אין דעם אלע טעמים און אלע‬ ‫❑ כליא געמאכט דעם גארטן‬ ‫ריחות‬ ‫❑ כליא געמאכט זייער חיים טובים‬ ‫❑ עס האט פאראכטן זייער מראה טעם וריח‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫❑ ביידע תשובות זענען ריכטיג‬ ‫ז‪ .‬וואס האט פאסירט צו די עשירים ווען זיי זענען‬ ‫ג‪ .‬מיט וואס האבן זיך בארימט די עשירים וואס דער‬ ‫געקומען נאנט צו די מדינה פון דעם גארטן?‬ ‫טויבער בעטלער האט פון זיי א הסכמה?‬ ‫❑ זיי האבן אוועק געווארפן זייער געלד‬ ‫❑ מיט זייער עשירות‬ ‫❑ ס'איז ביי זיי כליא געווארן די טעם‬ ‫❑ מיט זייער אריכות ימים‬ ‫❑ זיי האבן אנגעהויבן צו שרייען‬ ‫❑ מיט זייער חיים טובים‬ ‫ד‪ .‬וואס איז געווען אין דעם גארטן וואס דער בעטלער‬ ‫ח‪ .‬האסטו געלערנט די מעשה פון די וואך?‬ ‫דערציילט זיי פון דעם?‬ ‫❑ יא‬ ‫❑ פירות וואס האבן אלע טעמים וואס ס'איז דא אין‬ ‫❑ ניין‬ ‫דער וועלט‬ ‫❑ א חלק‬ ‫טיפער געטראכט‬ ‫ווען האט דער רבי דערציילט פונעם טויבן בעטלער?‬ ‫וואו נאך ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות א"גארטן"?‬ ‫וואו נאך ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות פון א רייכע מדינה?‬ ‫און מיט וועמען זענען געגאנגען די עשירים ביי די מעשה? ‪ -‬און מיט וועמען זענען געגאנגען די עשירים‬ ‫ביי די אנדערע מעשיות?‬ ‫תשובות אויף די פריערדיגע וואך‬ ‫ווען האט דער רבי דערציילט פון דעם בלינדן בעטלער ? ליל שבת קודש כ"ה אדר תק"ע (ימי מוהרנ"ת אות מ"ב)‬ ‫וויפיל מאל ווערט דערמאנט אין ספורי מעשיות וועגן א "תינוק" ? ‪ 3‬מאל ‪ -‬אין מעשה ג' דער חיגר‪ַ :‬אז ֶער ָהאט ַּביי ֶדעם ַא‬ ‫ִקינְ ד ַמזִ יק גִ יוֶ וען‪ ,‬אין מעשה י"ב בעל תפילה דער קינד‪ ,‬און דא אין די מעשה פון די זיבן בעטלערס‬ ‫צו ענטפערן די בחינות‪ ,‬רופט‬ ‫‪02-5-3333-72‬‬ ‫‪11‬‬ ‫ַדיין ַה ְצ ָל ָחה‪ַ ,‬מיין ַה ְצ ָל ָחה!‬ ‫עּבן ִאיז נָ אר גּוט‬ ‫ת'ער ַצ ִּדיק ִפילְ ט ַאז זַ יין לֶ ְ‬ ‫ַאן ֱא ֶמ ֶ‬ ‫אּבן זֵ יי זִ יְך‬ ‫וייטן ָטאג פּון ִדי ֶׁש ַבע ְּב ָרכֹות‪ָ ,‬ה ְ‬ ‫ִאינֶ עם ְצוֵ ְ‬ ‫ערע‪ָ .‬א ֶּבער אֹויּב ֶער‬ ‫וֶ וען ֶעס ִאיז אֹויְך גּוט ַפאר ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫טֹויּבער‪ .‬אּון ָאט‪,‬‬ ‫עט ֶלער – ֶדער ֶ‬ ‫וייטן ֶּב ְ‬ ‫עּבענְ ְקט נָ אכְ 'ן ְצוֵ ְ‬ ‫גֶ ֶ‬ ‫יׁשט‪,‬‬ ‫ארנִ ְ‬ ‫אּבן גָ ְ‬ ‫ערע ָה ְ‬ ‫גּוטן ִּב ְׁש ַעת ַאנְ ֶד ֶ‬ ‫ָהאט פּון ַאלֶ עם ְ‬ ‫עּבן ַא ְלס ַמ ָּתנָ ה‪,‬‬ ‫עקּומען‪ֶ .‬ער ָהאט זֵ יי גֶ עגֶ ְ‬ ‫ֶ‬ ‫ִאיז ֶער אֹויְך ָאנְ גֶ‬ ‫אּבלֶ עם‪ ,‬וַ וייל זַ יין‬ ‫ִאיז ָדאס זֶ עלְ ְּב ְסט זַ יין ֵאייגֶ ענֶ ע ְּפ ָר ְ‬ ‫טֹובים‪ּ ,‬פּונְ ְקט וִ וי זַ יין ֵאייגֶ ענֶ עם‬ ‫עּבן ַא ַחּיִ ים ִ‬ ‫ַא ְּב ָרכָ ה צּו ֶל ְ‬ ‫עמען‪.‬‬ ‫גַ אנְ ֶצע ָרצֹון ִאיז ַאז ֶעס זָ אל זַ יין גּוט ַפאר ַאלֶ ֶ‬ ‫ייער ַא‬ ‫עּבט זִ יְך זֵ ֶ‬ ‫יילט ַאז ֶער ֶל ְ‬ ‫ער ֵצ ְ‬ ‫עּבן‪ֶ .‬ער ָהאט זֵ יי ֶד ְ‬ ‫גּוטן ֶל ְ‬ ‫ְ‬ ‫עמען‪.‬‬ ‫אּב ֶל ֶ‬ ‫עּבן ָאן ֵקיין ׁשּום ְּפ ָר ְ‬ ‫גּוט ֶל ְ‬ ‫אפן ִאין‬ ‫ָּברּוְך ִאיז ַא ַריינְ גֶ עלָ ְ‬ ‫נָ אְך ֶמער‪ֶ ,‬ער ָהאט זֵ יי ֶעס‬ ‫ַסאלָ אן ִמיט ַא גֶ עוַ ואלְ ִדיגֶ ע‬ ‫עׁשיכְ ֶטע‬‫דּורְך זַ יין גֶ ִ‬‫אֹויפגֶ עוִ ויזְ ן ְ‬ ‫ְ‬ ‫עהאט‬ ‫אּבן גֶ ַ‬ ‫"מיר ָה ְ‬ ‫ִׂש ְמ ָחה‪ִ .‬‬ ‫"לאנְ ד פּון ֲע ִׁשירּות"‪.‬‬ ‫ִמ ְיטן ַ‬ ‫אֹויס ְפלּוג‬ ‫ְ‬ ‫ארע‬‫ער ַּב ֶ‬ ‫ַאזַ א וואּונְ ֶד ְ‬ ‫אּבן‬ ‫ַהיינְ ט‪ַ ,‬אזַ אנְ ס וָ ואס ִמיר ָה ְ‬ ‫ַא ָמאל ָהאט ַא ֶקענִ יג ַא ַאכְ זָ ר‬ ‫עהאט!‬ ‫יׁשט גֶ ַ‬ ‫נָ אְך ֵקיינְ ָמאל נִ ְ‬ ‫עׁש ְיקט ֶמענְ ְט ְׁשן ָחרּוב צּו ַמאכְ ן‬ ‫גֶ ִ‬ ‫עהאט אּון‬ ‫ִאיְך ָהאּב ַאזֹוי ֲהנָ ָאה גֶ ַ‬ ‫עּבן וָ ואס ָדאס ַלאנְ ד‬ ‫גּוטע ֶל ְ‬ ‫ָדאס ֶ‬ ‫עדענְ ק‬ ‫עפ ֵרייט‪ַ ,‬אז ִאיְך גֶ ֶ‬ ‫זִ יְך גֶ ְ‬ ‫אר ָמאגְ ט‪.‬‬ ‫פּון ֲע ִׁשירּות ָהאט ַפ ְ‬ ‫עצ ֶיעלֶ ע‬ ‫יׁשט נָ אְך ַאזַ א ְס ֶּפ ִ‬ ‫נִ ְ‬ ‫ייער‬‫עמאכְ ט זֵ ֶ‬ ‫אליֶ ע גֶ ַ‬‫אּבן ַק ְ‬ ‫זֵ יי ָה ְ‬ ‫נְ ִס ָיעה‪".‬‬ ‫חּוׁש ַה ַּט ַעם‪ֵ ,‬ר ַיח‪ ,‬אּון ַמ ְר ֶאה‪ ,‬אּון‬ ‫עּפ ְלט‬ ‫ארנֶ ְ‬ ‫ארטּונְ ְק ְלט אּון ַפ ְ‬ ‫אּבן ַפ ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫ארן? וואּו‬ ‫עפ ְ‬ ‫"וואּו זֶ ענְ ט ִאיר גֶ ָ‬ ‫ואלט גֶ עוֶ וען‬ ‫ייע ֶרע אֹויגְ ן וִ וי ֶעס וָ ְ‬ ‫זֵ ֶ‬ ‫זֶ ענְ ט ִאיר ַאלְ ץ גֶ עוֶ וען?" ָהאט‬ ‫עצט – ָהאט ֶער‬ ‫ואל ְקנְ ט‪ .‬יֶ ְ‬‫ארוָ ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫עפ ֶרעגְ ט‪.‬‬ ‫אמע גֶ ְ‬ ‫ִאים זַ יין ַמ ֶ‬ ‫אקע‬ ‫עּבט ַט ֶ‬ ‫גֶ עזָ אגְ ט – אֹויּב ִאיר ֶל ְ‬ ‫ארן ַקיין ִמירֹון‪,‬‬ ‫עפ ְ‬ ‫"מיר זֶ ענֶ ען גֶ ָ‬ ‫ִ‬ ‫אמיר זֶ ען אֹויּב ִאיר‬ ‫עּבן‪ָ ,‬ל ִ‬‫ַא גּוט ֶל ְ‬ ‫אּבן ִמיר ַמ ְמ ִׁשיְך‬ ‫ארט ָה ְ‬ ‫אּון פּון ָד ְ‬ ‫יׁשט‬ ‫אטעוֶ וען‪ .‬אֹויּב נִ ְ‬ ‫ֶקענְ ְסט זֵ יי ַר ֶ‬ ‫גֶ עוֶ וען צּו ִדי ִק ְב ֵרי ַצ ִּד ִיקים ִאין‬ ‫אטן‪.‬‬ ‫ֶקען ָדאס ַאייְך אֹויְך ַׁש ְ‬ ‫ארן ִּביז ִמיר‬ ‫עפ ְ‬ ‫וייטער גֶ ָ‬ ‫אּבאס ִאיז וַ ֶ‬ ‫אֹויט ָ‬ ‫ָ‬ ‫ְצ ַפת‪ֶ .‬דער‬ ‫טֹויּבער‬ ‫ֶ‬ ‫ארוָ ואס ָהאט ֶדער‬ ‫ְׁש ֶטעלְ ט זִ יְך ִדי ְׁש ֵאלָ ה‪ַ :‬פ ְ‬ ‫ויס ְטן ִמ ְד ָּבר‪ַ .‬אלֶ ע‬ ‫עׁש ֶטעלְ ט ִאין ַא וִ ְ‬ ‫אּבן זִ יְך ָא ְּפגֶ ְ‬ ‫ָה ְ‬ ‫אר ְפט ְּב ֶרענְ גֶ ען ַא ַּבאוַ וייז ַדוְ ָוקא פּון‬‫עד ְ‬ ‫עטלֶ ער גֶ ַ‬ ‫ֶּב ְ‬ ‫עקל ֶע ְסן‬ ‫ואסער אּון ַא זֶ ְ‬ ‫ענּומען ַא ְפלַ אׁש וַ ֶ‬ ‫ֶ‬ ‫אּבן גֶ‬ ‫ָה ְ‬ ‫עהאט גֶ ענּוג‬ ‫יׁשט גֶ ַ‬ ‫יֶ ענֶ עם לַ אנְ ד? ָהאט ֶער ֶדען נִ ְ‬ ‫אֹויפ'ן וֶ ועג‪ַ .‬א‬ ‫ְ‬ ‫רֹויסגֶ עלָ אזְ ט‬ ‫אּבן זִ יְך ַא ְ‬ ‫אּון ִמיר ָה ְ‬ ‫ארט‬ ‫עּבן ֲא ִפילּו ָאן ֶדעם וָ ואס ֶער ָהאט ָד ְ‬ ‫ַא גּוט לֶ ְ‬ ‫יימער אּון‬ ‫ויׁשן ֵּב ֶ‬ ‫אצ ְירט ְצוִ ְ‬ ‫אּבן ִמיר ְׁש ַּפ ִ‬ ‫גַ אנְ ֶצע ָׁש ָעה ָה ְ‬ ‫ארוָ ואס ָהאט ֶער ַדוְ ָוקא זֵ יי‬ ‫אדן? ַפ ְ‬ ‫אר ָראכְ ְטן ִדי ָׁש ְ‬ ‫ַפ ְ‬ ‫עקּומען צּום ִצּיּון‬ ‫ֶ‬ ‫ערנָ אְך זֶ ענֶ ען ִמיר ָאנְ גֶ‬ ‫ְׁש ֵטיינֶ ער‪ֶ .‬ד ְ‬ ‫ענּוצט ַאלְ ס זַ יין ַּבאוַ וייז?‬ ‫גֶ ְ‬ ‫עפינְ ט זִ יְך ִטיף ִטיף ִאין ִמ ְד ָּבר‬ ‫פּון ֵריׁש לָ ִקיׁש‪ ,‬וָ ואס גֶ ִ‬ ‫אּבאס‪ ,‬נָ אר‬ ‫אֹויט ָ‬ ‫קּומען ַא ִהין ִמיט ַאן ָ‬ ‫יׁשט ָאנְ ֶ‬ ‫– ְמ ֶ'קען נִ ְ‬ ‫ימּות'דיגֶ ע‬ ‫ִ‬ ‫גּוטע אּון ְׁשלֵ‬ ‫ֶדער ִּתירּוץ ִאיז‪ַ ,‬אז ַאן ֱא ֱמ ְת'ן ֶ‬ ‫אּפ ֶטער‪".‬‬ ‫ִמיט ַא ְדזְ ִׁשיּפ ָא ֶדער ַא ֶהעלִ ָיק ְ‬ ‫וייטן‬ ‫עּבן ֶע ְקזִ ְיס ִט ְירט נָ אר וֶ וען ְמ ֶ'קען ֶהעלְ ְפן ַא ְצוֵ ְ‬ ‫לֶ ְ‬ ‫וערט אֹויְך ַפאר יֶ ענֶ עם גּוט‪.‬‬ ‫ִמיט זַ יין ִח ָּסרֹון‪ ,‬אּון ֶעס וֶ ְ‬ ‫עדענְ ק ָדאְך ַאז דּו ִּב ְיסט ׁשֹוין ַא ַסאְך ָמאל‬ ‫"א ֶּבער ִאיְך גֶ ֶ‬ ‫ָ‬ ‫המשך אויף זייט ‪9‬‬