gilyoines.com

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen

שבוע: ויצא (2026-11-16)

נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

הטקסט של גיליון זה

‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫©‬ ‫כל הזכויות שמורות‬ ‫למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק‬ ‫ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק‬ ‫למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב‬ ‫לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל ‪skulen3@gmail.com‬‬ ‫‪copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.‬‬ ‫‪in all countries subscribing to the international copyright union.‬‬ ‫‪PRINTED IN ISRAEL‬‬ ‫יצא לאור העולם ע"י‬ ‫מכון נעימות אליעזר בארה"ק‬ ‫‪053-415-2636‬‬ ‫ב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫בס"ד כ"ז שבט תשפ"א‬ ‫הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר‬ ‫ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען‬ ‫זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו‬ ‫אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל‬ ‫במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה‬ ‫שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח‬ ‫החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של‬ ‫רבים אשר אינם מבינים בלה"ק‬ ‫ונקרא שמו "נעימות אליעזר"‬ ‫ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש‬ ‫וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של‬ ‫ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו‬ ‫להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל‬ ‫מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים‬ ‫אמן‪:‬‬ ‫הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור‪:‬‬ ‫קלונימוס קלמן ווייס‬ ‫ג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א‬ ‫מו"צ העדה החרדית‬ ‫הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם‬ ‫שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א‪:‬‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און‬ ‫מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען"‪,‬‬ ‫און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין‪,‬‬ ‫ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און‬ ‫ליכטיג‪ ,‬און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע‬ ‫עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר‪.‬‬ ‫[והוסיף‪ :‬ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס]‪.‬‬ ‫יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה‬ ‫ד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א‬ ‫הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים‬ ‫כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח‬ ‫יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה‪ ,‬ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו‬ ‫הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם‪,‬‬ ‫ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד‬ ‫לאויושט"א‪:‬‬ ‫ה‬ ‫הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א‬ ‫ה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א‬ ‫הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם‬ ‫בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי‬ ‫הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען‬ ‫ה"ה שמו הולך לפניו‬ ‫מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א‬ ‫יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב‬ ‫טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים‬ ‫ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א‪:‬‬ ‫ידידו המכבדו בלב טוב‬ ‫ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד‪ ,‬שלפני שהולכים ללמוד צריכים‬ ‫לכוון לקיים מצות לימוד התורה‪ ,‬כי הרי מצות צריכות כוונה‪,‬‬ ‫וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא‪:‬‬ ‫של‬ ‫או ַרְיי ָתא ֶׁ‬ ‫שה ְּד ֹ‬ ‫ה ֲֵרינִ י מוּכָ ן ו ְּמזו ָּמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵׂ‬ ‫ש ָּכתוּב ַּב ּת ֹו ָרה וּלְ מַ ְד ֶּתם א ָֹתם‬ ‫לִ ּמוּד הַ ּת ֹו ָרה ְּכמוֹ ֶׁ‬ ‫זו ְּכ ֵדי לְ ַקיֵּם‬ ‫שה ִמ ְצָוה ּ‬ ‫ּשמַ ְר ֶּתם ַל ֲעש ָֹׂתם וַה ֲֵרינִ י עוֹ ֶׂ‬ ‫ו ְׁ‬ ‫בוֹרֵא יִ ְת ָּב ַר ְך‬ ‫הּ‬‫כדֵי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת רוּחַ לְ ַ‬ ‫ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי וּ ְ‬ ‫שם ָּכל יִ ְׂש ָר ֵאל‪:‬‬ ‫מו ְּב ֵׁ‬ ‫ְׁש ֹ‬ ‫ּש ִכינְ ֵּת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ו ְּר ִחימ ּו‬ ‫יך הוּא ו ְׁ‬ ‫שא ְּב ִר ְ‬ ‫שם יִ חוּד קֻ ְד ָׁ‬ ‫לְ ֵׁ‬ ‫שם‬ ‫שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ חו ָּדא שְׁלִ ים ְּב ֵׁ‬ ‫ו ְּר ִחימ ּו ו ְּד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵׁ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו‬ ‫הינ ּו ָעלֵינ ּו וּמַ ֲע ֵׂ‬ ‫יהי נ ַֹעם יְהָֹוה אֱ ֹל ֵ‬ ‫ָּכל יִ ְׂש ָר ֵאל‪ִ :‬ו ִ‬ ‫שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵהוּ‪:‬‬ ‫ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו וּמַ ֲע ֵׂ‬ ‫ז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫וכ"ק מרן רבינו זצ"ל‬ ‫היה אומר תמיד בכל הזדמנות‪:‬‬ ‫אז‪" :‬לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט‬ ‫אוועק פון די התעוררות‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך‬ ‫ִׁ‬ ‫קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר‬ ‫האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ווייל בשעת ווען איר זענט דא‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין‬ ‫אז איר הערט מיך אויס‪ ,‬נאר ווען‬ ‫איר גייט "אוועק"‪ ..‬דעמאלט'ס זאל‬ ‫אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס‬ ‫וואס איר האט דא געהערט‪!..‬‬ ‫ח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הקדמה‬ ‫י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש‬ ‫מרז"ל קדושים אשר בארץ המה‪ ,‬ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו‬ ‫וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור‬ ‫ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על‬ ‫דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'‬ ‫ותלמידי המגיד זצוק"ל‪ ,‬כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של‬ ‫רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו‪ ,‬וכדי שכל יהודי פשוט‬ ‫יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון‪.‬‬ ‫והרי כבר ידוע ליודעי חן‪ ,‬כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז‪ ).‬על כל האומר דבר‬ ‫שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר‪ ,‬ובספר חסידים (ס' רכ"ד)‬ ‫איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק‪.‬‬ ‫ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר‬ ‫"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר‬ ‫הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע‬ ‫ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה‪.‬‬ ‫וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה‬ ‫בעמלי‪ ,‬אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות‬ ‫את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם‬ ‫יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות‪ ,‬ואכן שמע אלקים מתוך‬ ‫סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר‬ ‫זה‪ ,‬ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני‪ ,‬הנני עומד‬ ‫עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה‬ ‫יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים‪ ,‬ולהוסיף דעת‬ ‫ט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל‪ ,‬ואל יצא מתחת ידי שום‬ ‫מכשול חס ושלום‪ ,‬רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא‬ ‫בתוך כל אחד ואחד מישראל‪ ,‬ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת‬ ‫הרבים‪ ,‬ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים‬ ‫"באידיש"‪ ,‬והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט)‪:‬‬ ‫"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה‬ ‫בפיהם"‪ ,‬פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה‬ ‫שהוא מבין טוב‪.‬‬ ‫וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת‬ ‫והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל‪ ,‬וזהו אינו רק ספר לקריאה‬ ‫גרידא‪ ,‬כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת‪ ,‬יען כי הרי זה משפיע‬ ‫יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל‪.‬‬ ‫וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען‬ ‫הוצאת ספר זה‪ ,‬יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק‬ ‫תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח‪ ,‬ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים‬ ‫בתורה ובמצות באמת לאויושט"א‪.‬‬ ‫ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה‬ ‫ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי‪ ,‬ואזכה לעבוד את השם יתברך‬ ‫בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל‬ ‫ישראל‪ ,‬ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא‬ ‫תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו‪ ,‬מתוך הרחבת הדעת ומנוחה‪,‬‬ ‫ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא‪ ,‬עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה‬ ‫הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין‬ ‫בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן‪:‬‬ ‫י‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫יַעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע‬ ‫וַ י ֵֵּצא ֲ‬ ‫וַ ֵּיצֵ א יַ ֲעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע וַ ֵּיל ְֶך חָ ָרנָ ה‪ :‬רש"י הק' פרעגט‪ ,‬אז פארוואס‬ ‫שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב‪ ,‬עס וואלט דאך לכאורה‬ ‫געדארפט שטיין דא אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז יעקב‬ ‫אבינו האט טאקע געפאלגט זיינע עלטערן‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך" ַיעֲקֹ ב חָ ָרנָה – און‬ ‫יעקב אבינו איז טאקע געגאנגען צו חרן‪ ,‬פארוואס דערמאנט אונז דא די‬ ‫פסוק אז "יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון באר שבע"‪!?..‬‬ ‫און רש"י הק' ענטפערט אונז אויף דעם א תירוץ‪ ,‬און רש"י הק' זאגט אונז‬ ‫דא אויף דעם‪ ,‬אז די סיבה פארוואס די פסוק דערמאנט אונז דא די "ארויס‬ ‫גיין" פון יעקב אבינו איז‪ ,‬ווייל די פסוק וויל אונז דא לאזן הערן אז‪" :‬יְצִ יַאת‬ ‫צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" – ווייל די פסוק וויל אונז דא לאזן הערן אז‬ ‫אויב א‪" :‬צַ ִּדיק" גייט אמאל ארויס פון א געוויסע שטאט‪ ,‬לאזט דאס‬ ‫דעמאלט'ס איבער א מורא'דיגע "רושם" אויף דעם גאנצן שטאט וואס דער‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק" איז ארויס געגאנגען פון דארט‪.‬‬ ‫ווייל ווי לאנג דער הייליגער‪" :‬צַ ִּדיק" געפונט זיך נאך אין דעם שטאט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס איז ער דאך די גאנצע "לויב" פון די שטאט‪ ,‬און ער איז דאך‬ ‫דעמאלט'ס אויך די גאנצע "שיין" פון די שטאט‪ ,‬און ער איז דאך דעמאלט'ס‬ ‫אויך די גאנצע "שיינ'קייט" פון די שטאט‪.‬‬ ‫אבער איינמאל דער‪" :‬צַ ִּדיק" איז שוין ארויס געגאנגען פון דעם שטאט‪,‬‬ ‫גייען דעמאלט'ס די אלע זאכן אויך אוועק פון דעם שטאט‪.‬‬ ‫יא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער לכאורה איז דאך אביסל שווער צו פארשטיין דעם פשט פון רש"י‬ ‫הק'‪ ,‬ווייל וואס דען וואלט איך געמיינט‪!?..‬‬ ‫א יעדער איינער ווייסט דאך שוין זייער גוט היינטיגע צייטן‪ ,‬אז ווען עס‬ ‫קומט אמאל ָאן א גרויסער‪" :‬צַ ִּדיק" אין א געוויסע שטאט‪ ,‬דעמאלט'ס איז‬ ‫ער דאך די "לויב" פון דעם גאנצן שטאט‪ ,‬ווייל א יעדער איינער רעדט דאך‬ ‫דעמאלט'ס א גאנצן צייט פון די גרויסע‪" :‬ג ְַּדלּות" פון דעם גרויסן‪" :‬צַ ִּדיק"‬ ‫וואס איז דא יעצט ָאן געקומען אין דעם שטאט‪ ,‬און א יעדער איינער האלט‬ ‫דאך דעמאלט'ס און איין קומען צו די אכסניא פון דעם גרויסן‪" :‬צַ ִּדיק" כדי‬ ‫צו קענען כאפן א בליק אויף זיין הייליגן צורה‪ ,‬און א יעדער איינער קומט‬ ‫זיך דאך דעמאלט'ס כסדר וואונטשן ביי דעם גרויסן הייליגן‪" :‬צַ ִּדיק"‪ ,‬און‬ ‫ממילא אוודאי איז דער‪" :‬צַ ִּדיק" דעמאלט'ס די "לויב" פון דעם גאנצן‬ ‫שטאט‪!?..‬‬ ‫ווער דען איז דעמאלט'ס די "לויב" פון דעם שטאט‪ !?..‬דער "האלץ‬ ‫האקער" פון דעם שטאט‪ !?..‬אדער דער "וואסער טרעגער" פון דעם‬ ‫שטאט‪ !?..‬אוודאי איז דעמאלט'ס דער‪" :‬צַ ִּדיק" די לויב פון דעם‬ ‫שטאט‪!?..‬‬ ‫און עס איז דאך שוין אויך גאנץ פשוט פאר א יעדעם איינעם אז דער‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק" איז דאך דעמאלט'ס אויך די גאנצע "שיין" פון דעם שטאט‪ ,‬ווייל א‬ ‫יעדע מענטש וואס קוקט נאר ָאן די הייליגע צורה פון דעם גרויסן הייליגן‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק"‪ ,‬ווערט דאך שוין דעמאלט'ס גלייך אויפן פלאץ א אנדערע מענטש‪,‬‬ ‫ווייל ווער עס קוקט נאר ָאן די הייליגע צורה פון דעם גרויסן הייליגן‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק"‪ ,‬באקומט דאך דעמאלט'ס דורך דעם אסאך אסאך מער‪" :‬י ְִרַאת‬ ‫יב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫שָׁ מַ יִם" ווי פריער‪ ,‬און ממילא אוודאי איז דער‪" :‬צַ ִּדיק" די "שיין" פון דעם‬ ‫שטאט‪ !?..‬ווייל ער שיינט דאך דעמאלט'ס אריין אזא הייליג'קייט אין די‬ ‫פשוט'ע מענטשן פון דעם שטאט מיט זיין גרויסן‪ֹּ " :‬כחַ הַ ְקדּושָׁ ה"‪ ,‬און‬ ‫ממילא אוודאי איז דער‪" :‬צַ ִּדיק" דעמאלט'ס די גאנצע "שיין" פון דעם‬ ‫שטאט‪ !?..‬ווער דען איז דעמאלט'ס די "שיין" פון די שטאט‪ !?..‬די‬ ‫"צ ִּדיק" דעמאלט'ס די "שיין" פון‬ ‫פראסט'ע מענטשן‪ !?..‬אוודאי איז דער‪ַ :‬‬ ‫דעם שטאט‪!?..‬‬ ‫און אזוי אויך פארשטייען מיר דאך שוין אלע אויך גאנץ גוט‪ ,‬אז דער‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק" איז דאך דעמאלט'ס אויך די גאנצע "שיינ'קייט" פון דעם גאנצן‬ ‫שטאט‪ ,‬ווייל די עצם מציאות אז אזא גרויסער הייליגער‪" :‬צַ ִּדיק" האלט זיך‬ ‫אויף ביי אונז אין שטאט‪ ,‬און די עצם מציאות אז אזא גרויסער הייליגער‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק" פראווע'ט זיינע אלע הייליגע עבודות ביי אונז אין שטאט‪ ,‬איז דאך‬ ‫די גרעסטע "שיינ'קייט" און די גרעסטע "כבוד" פאר אונזער שטאט‪ ,‬און‬ ‫ממילא אוודאי איז דער‪" :‬צַ ִּדיק" דעמאלט'ס די גאנצע "שיינ'קייט" פון דעם‬ ‫שטאט‪ !?..‬ווער דען איז דעמאלט'ס די גאנצע "שיינ'קייט" פון די‬ ‫שטאט‪ !?..‬דער "פראסט'ער פיש כאפער"‪ !?..‬אוודאי איז דער‪" :‬צַ ִּדיק"‬ ‫דעמאלט'ס די גאנצע "שיינ'קייט" פון דעם שטאט‪!?..‬‬ ‫און ממילא וואס איז שוין געווען די גרויסע חידוש דא ביי יעקב אבינו אז די‬ ‫פסוק דארף אונז דא קומען לאזן וויסן אז דו זאלסט וויסן אז יעקב אבינו איז‬ ‫געווען די "לויב" פון דעם גאנצן שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער האט‬ ‫זיך געפונען אין דעם שטאט "באר שבע"‪ !?..‬און וואס איז שוין געווען די‬ ‫גרויסע חידוש דא ביי יעקב אבינו אז די פסוק דארף אונז דא קומען לאזן‬ ‫יג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫וויסן אז דו זאלסט וויסן אז יעקב אבינו איז געווען די "שיין" פון דעם גאנצן‬ ‫שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער האט זיך געפונען אין דעם שטאט "באר‬ ‫שבע"‪!?..‬‬ ‫און וואס איז שוין געווען די גרויסע חידוש דא ביי יעקב אבינו אז די פסוק‬ ‫דארף אונז דא קומען לאזן וויסן אז דו זאלסט וויסן אז יעקב אבינו איז‬ ‫געווען די "שיינ'קייט" פון דעם גאנצן שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער‬ ‫האט זיך געפונען אין דעם שטאט "באר שבע"‪ !?..‬אוודאי איז דער‬ ‫הייליגער‪" :‬צַ ִּדיק ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" געווען די "לויב" און די "שיין" און די‬ ‫"שיינ'קייט" פון דעם גאנצן שטאט "באר שבע"‪ !?..‬מען רעדט דאך דא פון‬ ‫ּוקדוֹׁש יהו‪-‬ה ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם"‪!?..‬‬ ‫דעם גרויסן הייליגן‪" :‬צַ ִּדיק ְ‬ ‫און אזוי אויך פארשטייען מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז ווען דער‬ ‫גרויסער הייליגער‪" :‬צַ ִּדיק ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" איז ארויס געגאנגען פון דעם‬ ‫שטאט‪ ,‬דעמאלט'ס זענען דאך זיכער די אלע דריי זאכן "אוועק געגאנגען"‬ ‫פון דעם שטאט‪ ,‬עס איז דאך פשוט אזוי‪ !?..‬ניין‪!?..‬‬ ‫און ממילא פארוואס דארף אונז דא רש"י הק' קומען דערציילן דעם‬ ‫מורא'דיגן חידוש אז דו זאלסט וויסן אז ווען דער גרויסער הייליגער‪" :‬צַ ִּדיק‬ ‫ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" איז ארויס געגאנגען פון דעם שטאט‪ ,‬דעמאלט'ס זענען די אלע‬ ‫דריי זאכן מיט געגאנגען מיט איהם‪ !?..‬אוודאי זענען די אלע דריי זאכן מיט‬ ‫געגאנגען מיט יעקב אבינו בשעת ווען ער איז אוועק געגאנגען פון דעם‬ ‫שטאט‪ !?..‬ווייל ער האט דאך גורם געווען אז די אלע דריי זאכן זאלן‬ ‫עקזעסטירן‪ !?..‬און ממילא אוודאי זענען די אלע דריי זאכן אוועק געגאנגען‬ ‫בשעת ווען יעקב אבינו איז אוועק געגאנגען פון דעם שטאט‪!?..‬‬ ‫יד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא וואס פאר א חידוש קומט אונז דא רש"י הק' לאזן הערן מיט די‬ ‫ווערטער וואס ער זאגט אונז דא אז דו זאלסט וויסן אז די‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן‬ ‫הַ מָּ קוֹם" האט געמאכט גאר א גרויסן‪" :‬רֹשֶׁ ם" אויף דעם שטאט באר‬ ‫שבע‪ !?..‬אוודאי איז‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם"‪ !?..‬וואס‬ ‫דען‪ !?..‬און אוודאי איז‪" :‬בִּ זְ מַ ן שֶׁ הַ צַּ ִּדיק בָּ עִ יר הּוא הו ָֹדּה הּוא זִ יוָּה הּוא‬ ‫ה ֲָד ָרּה"‪ !?..‬עס איז דאך פשוט אזוי‪ !?..‬און אוודאי איז‪" :‬יָצָ א ִמשָּׁ ם פָּ נָה‬ ‫הו ָֹדּה פָּ נָה זִ יוָּה פָּ נָה ה ֲָד ָרּה"‪ !?..‬וואס דען וואלט איך געמיינט‪!?..‬‬ ‫און די פשוט'ע תירוץ אויף די דאזיגע קשיא איז‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע‬ ‫מיט דעם וואס דו טענהס'ט מיר דא אז ביי א יעדע‪" :‬צַ ִּדיק" איז דאך‪:‬‬ ‫"יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם"‪ ,‬אבער דא‪ ..‬איז דאך שוין געווען גאר‬ ‫גאר א גרויסע חידוש איז עס איז געווען דא‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה‬ ‫רֹשֶׁ ם"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין דעם הייליגן מהרש"א אין‬ ‫מסכת מגילה (חידושי אגדות דף‪ :‬י"ז ע"א)‪ ,‬אז די ישיבה פון שם ועבר איז‬ ‫דאך געווען אין דעם שטאט "באר שבע"‪.‬‬ ‫און ממילא ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון זיין טאטנ'ס שטוב נאך‬ ‫די מעשה פון אוועק גאנבע'נען די ברכות פון זיין ברודער עשיו‪ ,‬איז ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה‬ ‫פון שם ועבר וואס עס האט זיך געפונען "ביי איהם אין שטאט" – איז ער‬ ‫דאך דעמאלט'ס געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע‬ ‫ישיבה פון שם ועבר וואס עס האט זיך געפונען "ביי איהם אין שטאט" –‬ ‫אין דעם שטאט "באר שבע"‪ ,‬און ער האט זיך דאך דעמאלט'ס אויף‬ ‫געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר‪ ,‬און‬ ‫טו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ער איז דאך דעמאלט'ס געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק'‪:‬‬ ‫"יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" במסירות נפש ממש‪ ,‬און ערשט נאך דעם האט ער זיך אויף‬ ‫געהויבן און געגאנגען קיין חרן צו די שטוב פון לבן הארמי‪.‬‬ ‫אבער די לשון וואס רש"י הק' נוצט [און דער הייליגער בעל הטורים אויך‪,‬‬ ‫און די הייליגע מדרש אויך] צו דערציילן דעם געדאנק אז יעקב אבינו האט‬ ‫זיך אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר איז‪ ,‬אז‪" :‬נ ְִטמַ ן"‬ ‫בְּ בֵ ית ִמ ְד ָרׁש ֹו שֶׁ ל שֵׁ ם וְ עֵ בֶ ר – אז יעקב אבינו האט זיך "באהאלטן" אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און אזוי האט יעקב אבינו געלערנט‬ ‫"באהאלטענערהייט" פאר גאנצע פערצן יאר [ממש אזוי ווי די צייטן פון די‬ ‫הייליגע חשמונאים]‪ ,‬און ערשט נאך דעם איז ער געגאנגען קיין חרן צו די‬ ‫שטוב פון לבן הארמי‪.‬‬ ‫און לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז עס איז יא גאר גאר א גרויסע "חידוש" אז‬ ‫יעקב אבינו איז געווען די "לויב" און די "שיין" און די "שיינ'קייט" פון דעם‬ ‫גאנצן שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער האט זיך געפונען אין דעם שטאט‬ ‫"באר שבע"‪ ,‬ווייל בשעת ווען יעקב אבינו האט זיך געפונען אין דעם שטאט‬ ‫"באר שבע" איז ער דאך געווען "באהאלטן"‪ ,‬ווייל ער האט זיך דאך‬ ‫"באהאלטן" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר דורך אויס די גאנצע פערצן‬ ‫יאר וואס ער האט זיך אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫און ממילא די חידוש וואס רש"י הק' קומט אונז דא לאזן הערן איז‪ ,‬אז‬ ‫טראץ דעם וואס יעקב אבינו איז געווען "באהאלטן" אין דעם שטאט "באר‬ ‫שבע" דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬איז ער אבער נאך‬ ‫טז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אלץ געווען א גאנצן צייט די גאנצע "לויב" פון דעם שטאט "באר שבע"‪,‬‬ ‫און די גאנצע "שיין" פון דעם שטאט "באר שבע"‪ ,‬און די גאנצע‬ ‫"שיינ'קייט" פון דעם שטאט "באר שבע"‪ ,‬ווייל זיין גרויסע‪" :‬כֹּחַ הַ ּתו ָֹרה"‬ ‫במסירות נפש פאר פערצן יאר ברציפות האט זיך דאך ממש געשפירט אין די‬ ‫לופט פון דעם הייליגן עיר האבות "באר שבע"‪ ,‬און עס האט דאך‬ ‫דעמאלט'ס ממש "באלויכט'ן" דעם גאנצן שטאט "באר שבע"‪ ,‬און עס האט‬ ‫דאך דעמאלט'ס ממש "באלויבט" דעם גאנצן שטאט "באר שבע"‪ ,‬און עס‬ ‫האט דאך דעמאלט'ס ממש "שיין" געמאכט דעם גאנצן שטאט "באר שבע"‪.‬‬ ‫און די צווייטע סיבה פארוואס‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" איז‬ ‫געווען א "חידוש" דא איז‪ ,‬ווייל מען דארף דאך וויסן‪ ,‬אז בשעת ווען יעקב‬ ‫אבינו איז ארויס געגאנגען פון די ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬איז ער דאך שוין‬ ‫דעמאלט'ס געווען "ָאן געזעטיגט" פון דער הייליגער "תורה" הק'‪ ,‬ווייל ער‬ ‫האט דאך יעצט גע'ענדיגט לערנען דער הייליגער תורה הק' פאר גאנצע‬ ‫פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫און מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין‬ ‫געברענגט אין דער הייליגער מהרש"א אין מסכת מגילה‪ ,‬אז די ישיבה פון‬ ‫שם ועבר איז דאך געווען אין דעם שטאט "באר שבע"‪ ,‬און ממילא ווען‬ ‫יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון זיין טאטנ'ס שטוב נאך די מעשה פון‬ ‫אוועק גאנבע'נען די ברכות פון זיין ברודער עשיו‪ ,‬איז ער דאך דעמאלט'ס‬ ‫געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם‬ ‫ועבר וואס עס האט זיך געפונען "ביי איהם אין שטאט" – אין "באר שבע"‪,‬‬ ‫און ער האט זיך דאך דעמאלט'ס אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון‬ ‫יז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר‪ ,‬און ער איז דאך דעמאלט'ס געזעצן און‬ ‫געלערנט דער הייליגער תורה הק'‪" :‬יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" במסירות נפש ממש‪ ,‬און‬ ‫ערשט נאך דעם האט ער זיך אויף געהויבן און געגאנגען קיין חרן צו די‬ ‫שטוב פון לבן הארמי‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב מען גייט אריין אין די שטוב פון א "אדם רשע"‪,‬‬ ‫"קדּושָׁ ה" פון דער‬ ‫דעמאלט'ס דארף מען זיין ָאן "געזאפט" פון די‪ְ :‬‬ ‫הייליגער "תורה" הק' כדי נישט נאך געשלעפט צו ווערן פון די אלע‬ ‫שלעכטע מעשים וואס דער רשע טוט א יעדן איינציג'ן טאג‪!..‬‬ ‫און ניין ר' יוד‪ ,‬יעקב אבינו איז נישט געווען באקוועם ביי דעם רשע לבן‬ ‫הרשע‪ ,‬און והא ראי'‪ ,‬ווייל ווען יעקב אבינו האט שוין געשפירט ביי זיך אז‬ ‫ער האלט שוין מער נישט אויס די געוואלדיגע גרויסע‪ֹּ " :‬כחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס‬ ‫עס האט געהערש'ט דארטן ביי לבן אין שטוב‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געגעבן א שריי אויס‪ ,‬אז גענוג‪ !..‬גענוג איז גענוג‪ !..‬און‪" :‬וַיִּ בְ ַרח הּוא וְ כָל‬ ‫אֲשֶׁ ר לוֹ" – און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א הייב אויף‪ ,‬און ער‬ ‫האט דעמאלט'ס אפ געצויגן פון דעם טריפה'נעם שטוב פון "לבן הארמי"‬ ‫ווי אין א אויגן בליק‪.‬‬ ‫ווייל ער האט דאך שוין מער נישט געקענט אויס האלטן די געפערליכ'ע‪:‬‬ ‫"כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס עס האט געהערש'ט דארטן אין דעם טריפה'נעם שטוב‬ ‫פון "לבן הארמי"‪ ,‬און ער האט דאך דאס פשוט מער נישט געקענט אויס‬ ‫האלטן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‪" :‬וַיִּ בְ ַרח הּוא וְ כָל אֲשֶׁ ר לוֹ" – און ממילא‬ ‫וועגן דעם איז ער דעמאלט'ס "אנטלאפן" ווי אין א אויגן בליק‪.‬‬ ‫יח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און יעקב אבינו האט זיך דעמאלט'ס קוים קוים געכאפט דעם אטעם‪ ,‬און‬ ‫אביסל שפעטער האט ער זיך טאקע אויס געדרוקט און געזאגט‪ ,‬אז ב"ה אז‬ ‫איך האב דאס א דורך געמאכט בשלום‪ ,‬און ב"ה אז איך האב א דורך‬ ‫געמאכט דעם שרעקליכ'ן טומאה ָאן קיין שום שאדן‪ ,‬און ב"ה אז איך בין‬ ‫נישט נשפע געווארן פון די שלעכטע מעשים פון דעם רשע "לבן הארמי"‪.‬‬ ‫און איך דארף טאקע באמת דאנקען דעם אייבערשטן אז טראץ דעם וואס‪:‬‬ ‫"עִ ם לָבָ ן ג ְַּרתִּ י" איז אבער‪" :‬וְ תַּ ְריַ"ג ִמצְ וֹת שָׁ מַ ְרתִּ י" – האב איך אבער נאך‬ ‫אלץ אפ געהיטן דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און איך בין נישט נכשל געווארן‬ ‫"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא" דורך זיינע אלע טריפה'נע כלים‬ ‫אין די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫וואס ער האט פארמאגט ביי זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועסטו מיר אבער פרעגן דא‪ ,‬אז וואס רעדסטו דא‪ !?..‬פארוואס‬ ‫זאגסטו מיר דא אז די סיבה פארוואס יעקב אבינו איז אנטלאפן פון די שטוב‬ ‫פון לבן איז געווען ווייל ער האט שוין מער נישט געקענט אויס האלטן די‬ ‫געפערליכ'ע‪" :‬כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס עס האט גערועט דארטן אין דעם‬ ‫טריפה'נעם שטוב‪!?..‬‬ ‫דער "אייבערשטער" האט דאך איהם דעמאלט'ס בפירוש געהייסן אז ער‬ ‫זאל אוועק גיין פון די שטוב פון לבן‪ !?..‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה (קפיטל ל"א פסוק ג')‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ַויֹּאמֶ ר יהו‪-‬ה אֶ ל ַיעֲקֹ ב" – א ז דער אייבערשטער האט געזאגט פאר יעקב‬ ‫אבינו בשעת ער איז נאך געווען ביי לבן‪ ,‬אז‪ׁ" :‬שּוב אֶ ל אֶ ֶרץ אֲבוֹתֶ יָך‬ ‫ּולְ מ ֹול ְַדתֶּ ָך" וגו' – אז קער זיך צוריק צו די לאנד פון דיינע עלטערן‪ ,‬און צו‬ ‫די פלאץ וואו דו ביזט געבוירן געווארן‪!?..‬‬ ‫יט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און ממילא פארוואס זאגסטו מיר דא די סיבה פארוואס יעקב אבינו איז‬ ‫אנטלאפן פון די שטוב פון לבן איז געווען ווייל ער האט שוין מער נישט‬ ‫געקענט אויס האלטן די געפערליכ'ע‪" :‬כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס עס האט גערועט‬ ‫דארטן‪ !?..‬דער "אייבערשטער" האט דאך איהם דעמאלט'ס בפירוש‬ ‫געהייסן אז ער זאל אוועק גיין פון דארטן‪!?..‬‬ ‫אבער די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז ניין ר' יוד‪ ,‬דו ביזט נישט גערעכט‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער האט דאך איהם נישט געהייסן דעמאלט'ס אז‪ :‬קּום‬ ‫"בְּ ַרח" לְ ָך אֶ ל אֶ ֶרץ אֲבוֹתֶ יָך ּולְ מ ֹול ְַדתֶּ ָך וגו' – דער אייבערשטער האט דאך‬ ‫איהם נישט געהייסן דעמאלט'ס אז הייב זיך אויף און "אנטלויף" פון די‬ ‫שטוב פון דעם רשע "לבן הארמי"‪ ,‬נאר דער אייבערשטער האט דאך איהם‬ ‫דעמאלט'ס בלויז געהייסן אז‪ׁ" :‬שּוב" אֶ ל אֶ ֶרץ אֲבוֹתֶ יָך ּולְ מ ֹול ְַדתֶּ ָך וגו' – דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך איהם דעמאלט'ס בלויז געהייסן אז "קער" זיך‬ ‫צוריק צו די לאנד פון דיינע עלטערן און צו די פלאץ וואו דו ביזט געבוירן‬ ‫געווארן‪.‬‬ ‫און פון דעם זעהסטו דאך שוין קלאר‪ ,‬אז די ציווי פון דעם אייבערשטן איז‬ ‫נישט געווען אז יעקב אבינו זאל "אנטלויפן" פון די שטוב פון דעם רשע‬ ‫"לבן הארמי"‪ ,‬נאר די ציווי פון דעם אייבערשטן איז געווען אז יעקב אבינו‬ ‫זאל זיך "צוריק קערן" צו די שטוב פון זיינע "עלטערן"‪.‬‬ ‫נאר אלא מאי‪ ..‬יעקב אבינו האט דעמאלט'ס "אליין" געשפירט ביי זיך אז‬ ‫ער קען שוין מער נישט אויס האלטן די געפערליכ'ע‪" :‬כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס‬ ‫עס האט געהערש'ט דארטן ביי דעם רשע "לבן הארמי" אין שטוב‪ ,‬און‬ ‫כ‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ממילא וועגן דעם‪" :‬וַיִּ בְ ַרח הּוא וְ כָל אֲשֶׁ ר לוֹ" – און ממילא וועגן דעם איז‬ ‫ער "אנטלאפן" פון דארטן ווי אין א אויגן בליק‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל‪ ,‬אז בשעת ווען‬ ‫יעקב אבינו איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬האט ער דאך דעמאלט'ס אויך מקיים געווען‬ ‫די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם"‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪" :‬נַחַ ת‬ ‫רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך "צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין תורה"‪.‬‬ ‫און מען קען זיך דאך נישט פָ אר שטעלן ווי א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " יצחק און‬ ‫רבקה האבן געהאט בשעת ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט‬ ‫און הארעווע'ט‪" :‬יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר‬ ‫גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש‪ ,‬און דאס איז דאך די גרעסטע‪" :‬כִּ ּבּוד‬ ‫ָאב וָאֵ ם" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל וואס דארף א "טאטע"‪ !?..‬און וואס דארף א "מאמע"‪ !?..‬און וואס‬ ‫איז זייער גאנצע שטרעבן פון זייער לעבן‪ !?..‬עלטערן דארפן דאך נאר איין‬ ‫זאך‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז זייערע קינדער זאלן אויף וואקסן‪" :‬תַּ לְ ִמ ֵידי ֲחכ ִָמים‬ ‫ַוחֲסִ ִידים אֲהּובִ ים לְ מַעְ לָה וְ ֶנחֱמָ ִדים לְ מַ טָּ ה"‪ ,‬און די איינציגסט'ע זאך וואס‬ ‫עלטערן ווארטן צו הערן פון זייערע קינדער איז דאך נאר‪ ,‬אז זייערע קינדער‬ ‫שטייגן מעלה מעלה‪" :‬בַּ ּתו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִרַאת יהו‪-‬ה ְטהו ָֹרה"‪ ,‬און די‬ ‫גרעסטע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " וואס א מענטש קען נאר מאכן פאר זיינע עלטערן איז‬ ‫דאך נאר‪ ,‬ווען זיינע עלטערן הערן אז ער זיצט און לערנט דער הייליגער‬ ‫תורה הק'‪" :‬בֵּ ין כֹּתְ לֵי הַ י ְִׁשיבָ ה"‪ ,‬און ער פירט זיך ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫כא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק סוף פרשת תולדות‬ ‫(קפיטל כ"ח פסוק ז')‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן ר' יוד‪ ,‬אז מיט די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע זכות פון‪" :‬וַיִּ ְׁשמַ ע ַיעֲקֹ ב אֶ ל ָאבִ יו וְ אֶ ל אִ ּמוֹ"‪ ..‬מיט דעם זכות‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך‬ ‫פַּ ֶּדנָה א ֲָרם" – מיט דעם גרויסן זכות פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" איז יעקב אבינו‬ ‫געגאנגען קיין "פדן ארם" צו די שטוב פון "לבן הארמי"‪.‬‬ ‫און וויבאלד יעקב אבינו איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר פערצן יאר‪ ,‬האט מען דאס‬ ‫גערעכנט פון הימל כאילו ער האט טאקע באמת מכבד געווען זיין טאטע און‬ ‫מאמע "בפועל ממש" דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט‬ ‫געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז ער האט דאך זיי "טאקע" מכבד געווען "בפועל‬ ‫ממש"‪ ,‬ווייל די גרעסטע "כבוד" פאר עלטערן איז דאך "ווען זיי הערן אז‬ ‫זייער קינד לערנט דער הייליגער תורה" הק'‪ ,‬און מען קען זיך דאך נישט‬ ‫פָ אר שטעלן ווי א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " יצחק און רבקה האבן געהאט בשעת‬ ‫ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט און הארעווע'ט‪" :‬יוֹמָ ם‬ ‫ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר במסירות‬ ‫נפש ממש‪.‬‬ ‫און פון דעם איז דאך אויס געקומען א מורא'דיגע זאך‪ ,‬ווייל פון דעם איז‬ ‫דאך אויס געקומען‪ ,‬אז בשעת ווען יעקב אבינו האט שוין געהאלטן ביים‬ ‫פאר לאזן אינגאנצן דעם שטאט "באר שבע" נאכן לערנען פערצן יאר אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געדארפט‬ ‫גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן‪ ,‬האט ער דאך שוין דעמאלט'ס געהאט‬ ‫כב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬ווייל ער‬ ‫איז דאך שוין געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע‬ ‫ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫אבער פון די אנדערע זייט‪ ..‬האט ער דאך שוין אבער אויך זוכה געווען‬ ‫מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" דורך דעם‬ ‫וואס ער האט זיך אויף געהאלטן אין די ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬ווייל די‬ ‫גרעסטע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר א טאטע און מאמע איז דאך ווען זיי הערן א‬ ‫זייער זוהן זיצט און הארעווע'ט אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬און די‬ ‫גרעסטע "כבוד" פאר א טאטע און מאמע איז דאך ווען זיי הערן א זייער‬ ‫זוהן זיצט און הארעווע'ט אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און בשעת ווען יעקב אבינו האט שוין געהאלטן ביים פאר לאזן אינגאנצן‬ ‫דעם שטאט "באר שבע" נאכן לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון‬ ‫שם ועבר‪ ,‬און ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געדארפט גיין צו די שטוב פון‬ ‫זיין פעטער לבן‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך זיין "יציאה" געווען מיט איין‬ ‫איינציגע מטרה‪ ,‬און דאס איז דאך געווען‪ ,‬כדי "חתונה" צו האבן און עוסק‬ ‫"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫זיין אין די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך בפירוש שפעטער אין די פרשה‪ ,‬אז‬ ‫בשעת ווען יעקב אבינו האט געפאשע'ט די שאף פון לבן‪ ,‬האט ער טאקע‬ ‫דעמאלט'ס געהאט א פונקטליכ'ע "חשבון" מיט לבן וויפיל שאף לבן וועט‬ ‫איהם דארפן געבן‪ ,‬און יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט א‬ ‫פונקטליכ'ע "סימן" אויף א יעדע שעפעל'ע וואס האט באלאנגט צו איהם‪,‬‬ ‫ווייל דאס איז דאך טאקע געווען די ענין פון יעקב אבינו‪ ,‬אז ער זאל קענען‬ ‫כג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫מקיים זיין די הייליגע מצוה פון‪" :‬אֶ בֶ ן ְׁשלֵמָ ה וָצֶ ֶדק יִהְ יֶה לְָּך" – אז ער זאל‬ ‫קענען מקיים זיין די הייליגע מצוה אז א מענטש דארף זיך דאך שטענדיג‬ ‫פירן מיט‪" :‬יוֹשֶׁ ר" און "גערעכטיקייט"‪ ,‬און ח"ו נישט אויס פאּפן איינער‬ ‫דעם צווייטן בשעת ווען מען איז עוסק אין מסחר‪.‬‬ ‫אבער משא"כ ווען לבן אליין האט איהם אויס געפאּפט און ער האט איהם‬ ‫געגעבן ז יין עלטער'ע טאכטער "לאה" אנשטאדט "רחל"‪ ,‬דעמאלט'ס‪ ..‬האט‬ ‫"ָאחיו ֲאנִי עִ ּמ ֹו‬ ‫ִ‬ ‫שוין יעקב אבינו אויס גערופן הויעך און געזאגט‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫בְּ ַרמָּ אּות" – אז יא יא לבן‪ ,‬איך קען די זעלבע פאך ווי דיר‪ ,‬דו מיינס'ט אז‬ ‫איך קען נישט די סארט פאך וואס דו קענסט‪ !?..‬איך קען אויך די סארט‬ ‫"ָאחיו ֲאנִי עִ ּמ ֹו בְּ ַרמָּ אּות"‪ ,‬און איך ווייס אויך ווי‬ ‫פאך פון "פאּפן"‪ ,‬ווייל‪ִ :‬‬ ‫אזוי אום צו גיין מיט א פאּפער‪.‬‬ ‫און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מקיים געווען דעם פסוק פון‪:‬‬ ‫"עִ ם עִ קֵּ ׁש תִּ תְ פַּ תָּ ל" – און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מקיים‬ ‫געווען דאס וואס דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין אז "מיט א‬ ‫קרומ'ער זאלסטו גיין קרום"‪ ,‬און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך‬ ‫גוט אויס געלערנט פאר לבן הארמי וואס דאס מיינט‪" :‬גְּ נֵבַ ת ַּדעַ ת"‪ ,‬און‪:‬‬ ‫"וַיִּ גְ נֹ ב" ַיעֲקֹ ב אֶ ת לֵב לָבָ ן "הָ א ֲַר ִּמי" עַ ל בְּ לִ י הִ גִּ יד ל ֹו כִּ י בֹרֵ חַ הּוא‪.‬‬ ‫ווייל יעקב אבינו האט דעמאלט'ס געוואלט ווייזן מיט דעם פאר לבן הארמי‪,‬‬ ‫אז פראביר מיר מער נישט אויס צו נארן‪ ,‬ווייל אויב יא‪ ,‬דעמאלט'ס וועסטו‬ ‫שוין פלוצלונג געוואויר ווערן אז איך קען אויך די זעלבע פאך ווי דיר‪.‬‬ ‫כד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬בשעת ווען יעקב אבינו האט שוין געהאלטן ביים פאר‬ ‫לאזן אינגאנצן דעם שטאט "באר שבע" נאכן לערנען פערצן יאר אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געדארפט‬ ‫גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס ארויס געגאנגען‬ ‫"זַאט" פון אזוי פיל "מצוות"‪.‬‬ ‫ווייל ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געהאלטן נאכן לערנען דער הייליגער‬ ‫תורה הק' פאר גאנצע "פערצן יאר" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און‬ ‫ער האט דאך שוין דעמאלט'ס אויך געהאלטן נאכן מקיים זיין די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵם" פאר גאנצע פערצן יאר‪,‬‬ ‫ווייל די גרעסטע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן‬ ‫הארעווע'ט אין תורה‪.‬‬ ‫און "וואו" אהין איז יעקב אבינו געגאנגען דא בשעת ווען ער איז ארויס‬ ‫געגאנגען פון דעם שטאט "באר שבע"‪ !?..‬וואו אהין האט ער דא געפלאנט‬ ‫צו גיין‪ !?..‬יעקב אבינו האט דאך דא געפלאנט צו גיין "חתונה" האבן‪ ,‬און‬ ‫יעקב אבינו איז דאך דא געגאנגען מיטן פְּ לַאן כדי עוסק צו זיין אין די‬ ‫"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪.‬‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים הק'‪ ,‬אז‬ ‫בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון דעם שטאט באר שבע נאכן‬ ‫לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬איז ער דעמאלט'ס‬ ‫"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‬ ‫געגאנגען מיטן פְּ לַאן מקיים צו זיין די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫און אויף שטעלן א ערליכע ליכטיגע הייליגע יודישע שטוב וואס וועט זיין‪:‬‬ ‫" ֶנאֱמָ נִים לַיהו‪-‬ה ּולְ תו ָֹרת ֹו הַ ְּקדוֹשָׁ ה"‪.‬‬ ‫כה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (קידושין דף‪:‬‬ ‫מ' ע"א) זאגן דאך אונז שוין‪ ,‬אז ווען א מענטש האט ביי זיך אין קאפ א‪:‬‬ ‫"מַ חֲשָׁ בָ ה טוֹבָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס‪" :‬הַ קָּ דוֹׁש בָּ רּוְך הּוא ְמצַ ְרפָּה לְ מַ עֲשֶׂ ה" –‬ ‫רעכנט דאס דעמאלט'ס דער אייבערשטער כאילו דער מענטש האט דאס‬ ‫שוין מקיים געווען "בפועל ממש"‪.‬‬ ‫און ממילא בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון באר שבע נאכן‬ ‫לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און ער האט שוין‬ ‫דעמאלט'ס געדארפט גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן‪ ,‬איז ער‬ ‫ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִׂשים‬ ‫דעמאלט'ס ארויס געגאנגען "זַאט" פון אזוי פיל‪ּ" :‬תו ָֹרה ִ‬ ‫טוֹבִ ים"‪ ,‬און דאס איז וועגן דריי טעמים‪.‬‬ ‫א) ווייל ער האט דאך דעמאלט'ס מיט געטראגן מיט זיך די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע‪" :‬זְ כּות הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט פארמאגט דורך דעם וואס ער האט‬ ‫געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר‬ ‫גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש‪ ,‬און די ווערטער‪ָ" :‬אכֵן יֵׁש יהו‪-‬ה‬ ‫בַּ מָּ קוֹם הַ זֶּה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬תַּ ְריַ"ג [מיטן כולל]‪ ,‬ווייל‬ ‫בשעת ווען יעקב אבינו איז געשלאפן‪ ,‬האט ער דאך טאקע דעמאלט'ס‬ ‫באמת געשפירט אז עס ליגט דעמאלט'ס צוזאמען מיט איהם די גאנצע‬ ‫"תורה" וואס ער האט געהאט געלערנט אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫ב) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך מיט גענומען מיט זיך די געוואלדיגע‬ ‫"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס ער האט געהאט מקיים געווען‬ ‫גרויסע זכות פון‪ִ :‬‬ ‫דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה‬ ‫הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר‬ ‫כו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין "תורה"‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪.‬‬ ‫ג) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך מיט גענומען מיט זיך די אלע גרויסע‬ ‫"מצְ וַת" הַ ּתו ָֹרה וואס ער האט דא "געפלאנט" מקיים צו‬ ‫זכותים פון די אלע‪ִ :‬‬ ‫זיין אין דעם שטוב פון לבן הארמי‪ ,‬און‪ַ" :‬אף הֲלִ יכָה מָ נָה הַ כָּתּוב לִ תֵּ ן ְׂשכַר"‬ ‫וכו'‪ ,‬ווייל ער איז דאך דא געווען "אויפן וועג" מקיים צו זיין אסאך אסאך‬ ‫"מצְ וַת" הַ ּתו ָֹרה‪ ,‬ווי למשל‪" ..‬פִּ ְריָה וְ ִרבְ יָה"‪ ,‬און‪" :‬בְּ ִרית ִמילָה"‪,‬‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫און וואס נישט‪!?..‬‬ ‫ער איז דאך דא געגאנגען ָאן הייבן א נייע לעבן‪ ,‬און ער איז דאך דא געווען‬ ‫"מצְ וַת" הַ ּתו ָֹרה‪ ,‬און מיר‬ ‫אויפן וועג מקיים צו זיין אסאך אסאך הייליגע‪ִ :‬‬ ‫ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‬ ‫ווען א מענטש האט ביי זיך אין קאפ א‪" :‬מַ חֲשָׁ בָ ה טוֹבָ ה"‪ ,‬דעמאלט'ס‪:‬‬ ‫"הַ קָּ דוֹׁש בָּ רּוְך הּוא ְמצַ ְרפָ ּה לְ ַמעֲשֶׂ ה" – רעכנט דאס שוין דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער כאילו דער מענטש האט דאס שוין מקיים געווען‪.‬‬ ‫און די "טריט" פון יעקב אבינו דא איז דאך שוין געווען אסאך אסאך מער‬ ‫ווי א‪" :‬מַ חֲשָׁ בָ ה טוֹבָ ה"‪ ,‬ווייל ער איז דאך שוין געווען דא "אויפן וועג"‬ ‫"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און ער האט דאך שוין דא‬ ‫מקיים צו זיין די אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‪,‬‬ ‫"ָאן געהויבן" די פעולה פון מקיים זיין די אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫און ער האט דאך שוין דא געשטעלט "א טריט" כדי צו "גיין" מקיים זיין די‬ ‫"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט ער דאך דא אויך מיט‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט‬ ‫געטראגן מיט זיך די אלע זכותים פון אלע‪ִ :‬‬ ‫דא געפלאנט מקיים צו זיין‪.‬‬ ‫כז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס‬ ‫געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען דער הייליגער תורה הק' פאר פערצן‬ ‫יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס געהאט מיט‬ ‫זיך דריי שטארקע ליכטיג'קייטן‪ ,‬און די דריי שטארקע ליכטיג'קייטן זענען‬ ‫ווי פאלגענד‪.‬‬ ‫א) ער האט דעמאלט'ס געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬אוֹר ּתו ָֹרה"‬ ‫הק' וואס ער האט באקומען דורך דעם וואס ער האט געלערנט דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן‬ ‫יאר במסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫ב) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס ער האט געהאט מקיים געווען דורך‬ ‫אור פון‪ִ :‬‬ ‫אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר במסירות נפש ממש‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪:‬‬ ‫"נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין‬ ‫"תורה"‪.‬‬ ‫ג) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט געפלאנט מקיים צו זיין אין‬ ‫זכותים פון אלע‪ִ :‬‬ ‫דעם שטוב פון לבן הארמי‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֵּצֵ א‬ ‫ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" וגו'‪ ,‬ווייל די ווערטער‪" :‬וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר" – איז דאך‬ ‫ראשי תיבות‪" :‬יוֹם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די טאג וואס יעקב אבינו איז ארויס‬ ‫כח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געגאנגען פון די הייליגע ישיבה פון שם ועבר און ער האט דעמאלט'ס‬ ‫אינגאנצן איבער געלאזט דעם שטאט באר שבע‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס‬ ‫ארויס געלאזט אויפן וועג קיין חרן כדי צו גיין צו די שטוב פון לבן הארמי‪,‬‬ ‫"שבַ ע" – איז ער דעמאלט'ס ארויס‬ ‫איז ער דעמאלט'ס ארויס געגאנגען‪ָֹ :‬‬ ‫געגאנגען "זַאט"‪ ,‬און ער איז דעמאלט'ס ארויס געגאנגען‪" :‬זָקֵ ן וְ ָֹשבֵ עַ " –‬ ‫און ער איז דעמאלט'ס ארויס געגאנגען "זַאט" פון אזוי פיל לערנען און‬ ‫דאווענען און דינען דעם הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫ווייל יעקב אבינו האט דאך שוין דעמאלט'ס געהאט מיט זיך "דריי‬ ‫געוואלדיגע גרויסע ליכטיג'קייטן" וואס האבן איהם דעמאלט'ס באלויכט'ן‬ ‫דעם וועג‪ ,‬און די דריי גרויסע ליכטיג'קייטן וואס האבן איהם דעמאלט'ס‬ ‫באלויכט'ן דעם וועג זענען געווען‪.‬‬ ‫א) די ליכטיג'קייט פון דער הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹרה" הק' וואס ער האט געהאט‬ ‫געלערנט אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר במסירות נפש ממש דורך אויס‬ ‫די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט זיך אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה‬ ‫פון שם ועבר‪.‬‬ ‫ב) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס ער האט געהאט מקיים געווען‬ ‫ליכטיג'קייט פון‪ִ :‬‬ ‫פאר פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪:‬‬ ‫"נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין‬ ‫"תורה"‪.‬‬ ‫כט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ג) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט געפלאנט מקיים צו‬ ‫ליכטיג'קייט פון אלע‪ִ :‬‬ ‫זיין אין דעם שטוב פון לבן הארמי‪.‬‬ ‫און דאס זענען געווען די צוויי סארטן ליכטיג'קייטן וואס יעקב אבינו האט‬ ‫דא מיט גענומען מיט זיך צו דעם שטוב פון לבן הארמי‪ ,‬א) דער הייליגער‪:‬‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫"ּתו ָֹרה" הק'‪ ,‬ב) און די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫און די צוויי סארטן ליכטיג'קייטן האבן איהם אפ געהיטן פון אלע‬ ‫טונקל'קייטן פון די פינסטער'ע גאס‪ ,‬און דער הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹרה" הק' מיט די‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" זענען דאך שוין טאקע אמת'ע ריכטיגע‬ ‫אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫ליכטיג'קייטן‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין‬ ‫משלי (קפיטל ו' פסוק כ"ג)‪ ,‬אז‪" :‬נֵר ִמצְ וָה וְ ּתו ָֹרה אוֹר"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס זאגט אונז דא די פסוק פון‪ַ " :‬ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב" וגו'‪ ,‬אז דו זאלסט‬ ‫וויסן ר' יוד‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב" – אז בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס‬ ‫געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון‬ ‫שם ועבר‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס ארויס געלאזט אויפן וועג קיין חרן‬ ‫כדי צו גיין צו די שטוב פון לבן הארמי‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער ארויס געגאנגען‪:‬‬ ‫"מבְּ אֵ ר ָֹשבַ ע" – דעמאלט'ס ער ארויס געגאנגען "זַאט" פון דער הייליגער‪:‬‬ ‫ִ‬ ‫"בְּ אֵ ר מַ יִם חַ יִּ ים" – דעמאלט'ס ער ארויס געגאנגען "זַאט" פון דער‬ ‫הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹרה" הק'‪ ,‬ער איז ארויס געגאנגען זַאט פון מקיים זיין די‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫אויס רופן הויעך און זאגן אז‪ ..‬יא‪ ,‬איך בין גרייט "חתונה" צו האבן‪ ,‬און איך‬ ‫בין גרייט צו נעמען אויף זיך די "עול" פון א ווייב און קינדער‪.‬‬ ‫ל‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל געב נאר א קוק הייליגער באשעפער‪ ,‬איך האב דאך שוין מקבל געווען‬ ‫אויף מיר די הייליגע‪" :‬עֹ ל הַ ּתו ָֹרה וְ הַ ִמצְ וֹת" בשלימות‪ ,‬און איך בין דאך‬ ‫"מצְ וֹת‬ ‫שוין יעצט אויפן וועג כדי מקיים צו זיין אלע דיינע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קענסטו מיר שוין געטרויען מיט נאך א‬ ‫"עול" פון האבן א ווייב און קינדער‪ ,‬און דו קענסט מיר שוין געטרויען מיט‬ ‫נייע "פקדונות"‪.‬‬ ‫ווייל פונקט אזוי ווי דו האסט געזעהן אז איך האב "אפ געהיטן" דיין‬ ‫הייליגער תורה הק' צוזאמען מיט אירע הייליגע מצוות ביז אהער‪ ,‬אזוי אויך‬ ‫קענסטו זיין זיכער הייליגער באשעפער‪ ,‬אז איך וועל אויך ווייטער "אפ‬ ‫היטן" דיין הייליגער תורה הק' צוזאמען מיט אירע הייליגע מצוות אפילו‬ ‫נאך די חתונה אויך‪.‬‬ ‫אבער מען מוז דא באצייכענען‪ ,‬אז בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס‬ ‫געגאנגען פון באר שבע‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער דאך אויך געהאט מיט זיך נאך‬ ‫א זכות‪[ ,‬חוץ פון דעם עצם זכות פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" און מקיים זיין די‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"]‪ ,‬ווייל יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך‬ ‫הייליגע‪ִ :‬‬ ‫געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע זכות וואס רופט זיך‪" :‬יְגִ יעַ ת הַ ּתו ָֹרה‬ ‫בִּ ְמסִ ירּות נֶפֶ ׁש"‪.‬‬ ‫ווייל יעקב אבינו איז דאך נישט געשלאפן פאר גאנצע פערצן יאר בשעת‬ ‫ווען ער איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע‬ ‫ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬נאר ער איז געזעצן און געלערנט א גאנצן צייט‬ ‫ברציפות ממש ובמסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫לא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און בנוסף צו דעם‪ ..‬האט דאך יעקב אבינו אויך געהאט דעמאלט'ס מיט זיך‬ ‫די הייליגע "ברכות" פון זיין הייליגן טאטן יצחק וואס יצחק אבינו האט‬ ‫איהם געהאט געבענטש'ט בשעת ווען ער האט איהם געברענגט די‬ ‫געשמאקע מאכלים פסח אויף דער נאכט‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז די סיבה פארוואס רש"י הק' זאגט אונז דא דעם גרויסן‬ ‫"חידוש" אז עס איז געווען דא‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם"‪ ,‬ווייל‬ ‫רש"י הק' וויל דאך אונז דא זאגן אזוי‪ ,‬אז דו ביזט גערעכט טאקע אז בדרך‬ ‫כלל איז דאך טאקע‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם"‪.‬‬ ‫אבער דא איז דאך געווען אינגאנצן א אנדערע מעשה‪ ,‬ווייל דא איז דאך‬ ‫געווען פארשידענ'ע גרויסע "אורות" וואס האבן באגלייט יעקב אבינו‬ ‫בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע‪ ,‬און עס איז דאך ממש‬ ‫געווען דא א בחינה פון‪" :‬נֵר ִמצְ וָה וְ ּתו ָֹרה אוֹר"‪ ,‬און די‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק" דא‬ ‫איז דאך געווען אינגאנצן א אנדערע‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם" ווי‬ ‫געווענטליך‪ ,‬ווייל די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬אוֹר ּתו ָֹרה" וואס יעקב אבינו‬ ‫האט דא מיט גענומען מיט זיך בשעת ווען ער איז דא ארויס געגאנגען פון‬ ‫באר שבע איז דאך געווען געוואלדיג גרויס‪.‬‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"‬ ‫און די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬אוֹר" פון די אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫וואס יעקב אבינו האט דא מיט גענומען מיט זיך בשעת ווען ער איז דא‬ ‫ארויס געגאנגען פון באר שבע איז דאך אויך געווען געוואלדיג גרויס‪ ,‬ווייל‬ ‫ער איז דאך דא געקומען מיט די גרעסטע מצוה פון דער הייליגער תורה הק'‬ ‫וואס רופט זיך דאך‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס דאס איז דאך פון די‪" :‬חֲמּורוֹת‬ ‫שֶׁ בַּ חֲמּורוֹת" כידוע‪ ,‬און ער איז דאך דא אויך געקומען מיט די אלע אנדערע‪:‬‬ ‫לב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫"מצְ וֹת הַּתו ָֹרה" וואס ער האט דא געפלאנט מקיים צו זיין ווען ער וועט ָאן‬ ‫ִ‬ ‫קומען אין דעם שטוב פון לבן הארמי‪.‬‬ ‫אבער ועל כולם‪ ..‬האט ער דאך דא געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע‪:‬‬ ‫"אוֹר ּתו ָֹרה" וואס איז דאך‪" :‬שָׁ קּול כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין די משנה אין מסכת פאה‪ ,‬אז די ענין פון‪" :‬תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה"‬ ‫איז דאך‪" :‬שָׁ קּול כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם"‪.‬‬ ‫און די מאמר פון‪" :‬וְ תַ לְ מּוד ּתו ָֹרה כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם" איז דאך געזאגט געווארן ביי‬ ‫א פשוט'ע‪" :‬תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה"‪ ,‬אבער די‪" :‬תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה" פון יעקב אבינו איז‬ ‫דאך געווען א‪" :‬תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה" וואס איז געלערנט געווארן "במסירות נפש"‬ ‫פאר גאנצע פערצן יאר בשילוב פון מקיים זיין די גרעסטע מצוה פון דער‬ ‫הייליגער תורה הק' וואס רופט זיך דאך‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם"‪.‬‬ ‫און ממילא די הייליגע‪" :‬כֹּחַ הַ ּתו ָֹרה" וואס יעקב אבינו איז דא געקומען איז‬ ‫דאך געווען טויזנט מאל‪" :‬שָׁ קּול כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫"מּתוְֹך‬ ‫געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז א מצוה וואס ווערט געטוהן‪ִ :‬‬ ‫הַ ְּדחַ ק" איז דאך טויזנט מאל גרעסער ווי א פשוט'ע מצוה וואס ווערט‬ ‫געטוהן גרינגערהייט‪" :‬שֶׁ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק"‪.‬‬ ‫און ממילא לאמיר דא צוזאמען מאכן אזא חשבון‪ ,‬אז וועלכע מצוות האט‬ ‫יעקב אבינו מקיים געווען דורך אויס די פערצן יאר וואס ער איז געזעצן און‬ ‫געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס‬ ‫מקיים געווען פארשידענ'ע סארטן מצוות‪.‬‬ ‫לג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫א) יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫ּושמַ ְרתֶּ ם ַל ֲעשֹׂתָ ם"‪ ,‬ווייל עס ווערט דאך שוין‬ ‫מצוה פון‪ּ" :‬ולְ מַ ְדתֶּ ם אֹ תָ ם ְׁ‬ ‫געברענגט אין גאר אסאך פוסקים‪ ,‬אז אין דעם פסוק ליגט דאך באהאלטן די‬ ‫מצות עשה דאורייתא פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" כידוע‪.‬‬ ‫ב) און יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך מקיים געווען די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע מצוה פון‪" :‬וְ ִדבַּ ְרתָּ בָּ ם"‪ ,‬ווייל חז"ל (יומא דף‪ :‬י"ט ע"ב) דרש'נען‬ ‫דאך שוין אויך פון דעם פסוק‪" :‬וְ ִדבַּ ְרתָּ בָּ ם"‪ ,‬אז‪" :‬בָּ ם" – אז פון די ווערטער‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק' זאלסטו רעדן‪ ,‬אבער‪" :‬וְ ֹלא בִּ ְדבָ ִרים בְּ טֵ לִ ים" –‬ ‫"דבָ ִרים בְּ טֵ לִ ים" זאלסטו נישט רעדן‪.‬‬ ‫אבער קיין‪ְ :‬‬ ‫ג) און דורך דעם וואס יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫"במסירות נפש ממש" פאר גאנצע פערצן יאר‪ ,‬האט ער דאך דעמאלט'ס‬ ‫אויך מקיים געווען מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪ :‬וְ ָאהַ בְ תָּ אֵ ת‬ ‫יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך "בְּ כָל לְ בָ בְ ָך"‪.‬‬ ‫ד) און דורך דעם וואס יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫במסירות נפש ממש פאר גאנצע פערצן יאר‪ ,‬האט ער דאך דעמאלט'ס אויך‬ ‫מקיים געווען מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪ּ" :‬ובְ כָל נַפְ ְׁשָך"‪,‬‬ ‫ווייל יעקב אבינו האט דאך געלערנט דער הייליגער תורה הק' "במסירות‬ ‫נפש ממש"‪.‬‬ ‫ה) און דורך דעם וואס יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫במסירות נפש ממש פאר גאנצע פערצן יאר‪ ,‬האט ער דאך דעמאלט'ס אויך‬ ‫מקיים געווען מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪ּ" :‬ובְ כָל ְמאֹ ֶדָך"‪,‬‬ ‫לד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דורך דעם וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה הק' פאר פערצן‬ ‫"ממַ אֵ ס" אלע‬ ‫יאר ברציפות‪ ,‬האט ער דאך געוויזן מיט דעם אז ער איז‪ְ :‬‬ ‫געלטער פון דער וועלט‪ ,‬און דורך דעם וואס ער האט געלערנט דער‬ ‫הייליגער תורה הק' פאר פערצן יאר ברציפות‪ ,‬האט ער דאך געוויזן מיט‬ ‫דעם‪ ,‬אז‪" :‬טוֹב לִ י תו ַֹרת פִּ יָך מֵ ַאלְ פֵ י זָהָ ב ָוכָסֶ ף" – אז דער הייליגער תורה‬ ‫הק' איז מיר בעסער ווי אלע געלטער וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער‬ ‫וועלט‪.‬‬ ‫ו) און יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך מקיים געווען די געוואלדיגע‬ ‫גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם"‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר‬ ‫עלטערן איז דאך "צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין תורה"‪ ,‬און מען‬ ‫קען זיך דאך נישט פָ אר שטעלן ווי א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " יצחק און רבקה‬ ‫האבן געהאט בשעת ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט און‬ ‫הארעווע'ט‪" :‬יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע‬ ‫פערצן יאר במסירות נפש ממש‪ ,‬און דאס איז דאך די גרעסטע‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב‬ ‫וָאֵ ם" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫און אזוי ווייטער‪ ..‬האט דאך יעקב אבינו מקיים געווען דעמאלט'ס‬ ‫פארשידענ'ע סארטן מצוות‪" :‬הַ גְּ לּויִם לָנּו וְ אֶ ת שֶׁ אֵ ינָם גְּ לּויִם לָנּו"‪ ,‬און מיר‬ ‫קענען דאך אין אמת'ן ניט אמאל משיג זיין וויפיל מצוות יעקב אבינו האט‬ ‫מקיים געווען בשעת ווען איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר פערצן יאר במסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫און די אלע מצוות זענען דאך גערעכנט געווארן "טויזנט מאל מער"‪ ,‬ווייל‬ ‫יעקב אבינו האט דאך געלערנט דער הייליגער תורה הק' פאר גאנצע פערצן‬ ‫לה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫"מּתוְֹך הַ ְּדחַ ק"‪ ,‬און‪ּ" :‬תו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" ווערט דאך גערעכנט‬ ‫יאר‪ִ :‬‬ ‫"טויזנט מאל מער"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר געברענגט אין‬ ‫די ספרים הק'‪.‬‬ ‫און לאמיר נאר ָאן כאפן די עצם מצוה פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און לאמיר זעהן‬ ‫ווי גרויס דאס איז [לויט אונזערע קליינע השגות]‪ ,‬ווייל ווי גרויס איז‪:‬‬ ‫"לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" פאר פערצן יאר צום ווייניגסטענ'ס‪!?..‬‬ ‫און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬אז‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" פאר‬ ‫פערצן יאר איז דאך צום ווייניגסטענ'ס ווערד "טויזנט מאל" אזוי פיל‪ ,‬און‬ ‫עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דאך אין אמת'ן געלערנט‬ ‫דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר "פערצן‬ ‫טויזנט יאר"‪ !..‬מיר האבן דען א מינדעסט'ע השגה וואס דאס מיינט "פערצן‬ ‫טויזנט יאר" פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" [צום ווייניגסטענ'ס]‪!?..‬‬ ‫עס איז דאך אסאך אסאך העכער פון אונזער השגה בכלל‪ ,‬און מיר קענען‬ ‫דאך אין אמת'ן ניט אמאל משיג זיין בכלל ווי גרויס דער הייליגער תורה הק'‬ ‫פון אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו איז געווען‪ ,‬ווייל זיין תורה איז דאך‬ ‫געווען‪ּ" :‬תו ָֹרה בִּ ְמסִ ירּות נֶפֶ ׁש"‪ ,‬און זיין תורה איז דאך אויך געווען‪ּ" :‬תו ָֹרה‬ ‫בִּ ְרצּופוֹת"‪ ,‬און זיין תורה איז דאך אויך געווען‪ּ" :‬תו ָֹרה ִמּתוְֹך יְגִ יעָ ה"‪ ,‬און‬ ‫זיין תורה איז דאך אויך געווען‪ּ" :‬תו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק"‪ ,‬און זיין תורה איז דאך‬ ‫אויך געווען‪ּ" :‬תו ָֹרה ִמּתוְֹך ִׂש ְמחָ ה"‪.‬‬ ‫און דער ענין אז די תורה פון יעקב אבינו איז געווען א‪ּ" :‬תו ָֹרה ִמּתוְֹך‬ ‫ִׂש ְמחָ ה" איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב‬ ‫לו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" וגו'‪ ,‬ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר‬ ‫שָׁבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬שָׂ מֵ חַ כ"ב"‪ ,‬און דאס‬ ‫מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז יעקב אבינו האט זיך טאקע‬ ‫באמת געפריידט מיט די הייליגע‪" :‬כ"ב אוֹתִ ּיוֹת הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬ווייל א יודיש קינד‬ ‫דארף זיך דאך שטענדיג פרייען אז ער איז זוכה צו לערנען די הייליגע‪" :‬כ"ב‬ ‫"מקוֹר הַ ְּקדֻ שָּׁ ה"‪.‬‬ ‫אוֹתִ ּיוֹת הַ ּתו ָֹרה" און שעפן אמת'דיגע חיות פון די‪ְ :‬‬ ‫שבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" –‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר ָׁ‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬שַׁ "ס י'‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אונזער הייליגע זיידע‬ ‫ש"ס י'‪ ,‬און אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו איז‬ ‫יעקב אבינו איז געווען א‪ַׁ :‬‬ ‫געווען דבוק אין דער הייליגער תורה הק'‪" :‬קֹ ֶדם שֶׁ נִּתְּ נָה"‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש געברענגט אין חז"ל (יומא דף‪ :‬כ"ח ע"ב)‪ ,‬און‬ ‫אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו איז דאך טאקע געווען א אמת'ע‪ :‬שַׁ "ס י'‬ ‫פאר גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש‪.‬‬ ‫און אוי קענען מיר זיך אפ לערנען פון איהם וואס דאס מיינט‪" :‬כִּ י הֵ ם‬ ‫חַ יֵּינּו"‪ ,‬און אוי קענען מיר זיך אפ לערנען פון איהם וואס דאס מיינט אז‪" :‬כִּ י‬ ‫בָ ם ִחיִיתָ נִי"‪ ,‬און אוי קענען מיר זיך אפ לערנען פון איהם וואס דאס מיינט‬ ‫אז‪" :‬כִּ י אִ ְמ ָרתְ ָך ִחיָּתְ נִי"‪.‬‬ ‫שבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" –‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר ָׁ‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ :‬יָשֵׁ ן י'‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין‬ ‫אנדערע ווערטער אזוי‪ ,‬אז ביז יעצט האט דאך יעקב אבינו נישט געהאט קיין‬ ‫געלעגענהייט צו "שלאפן"‪ ,‬ווייל ביז יעצט איז ער דאך געזעצן און‬ ‫געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‬ ‫לז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫במסירות נפש ממש‪ ,‬און יעקב אבינו פלעגט דאך שטענדיג לערנען דער‬ ‫ֹמם‬ ‫הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬אייביג‪" :‬יו ָ‬ ‫ָו ַל ְילָה" – בייטאג און ביינאכט‪ָ ,‬אן א אויף הער‪ ,‬און ער האט דאך נישט‬ ‫געהאט קיין צייט צו שלאפן דורך אויס די אלע פערצן יאר וואס ער האט זיך‬ ‫אויף געהאלטן‪" :‬בְּ בֵ ית ִמ ְד ָרׁש ֹו שֶׁ ל שֵׁ ם וְ עֵ בֶ ר"‪ ,‬ווייל ער איז דאך שטענדיג‬ ‫געווען פארנומען צו לערנען דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬סיי בייטאג‪ ,‬און סיי‬ ‫ביינאכט‪.‬‬ ‫אבער איינמאל ער האט זיך שוין ארויס געלאזט אויפן וועג כדי עוסק צו זיין‬ ‫אין עניני "גשמיות" וואס איז דאך בעצם געווען עניני "רוחניות"‪ ,‬האט ער‬ ‫שוין ענדליך ענדליך געהאט א געלעגענהייט זיך אראפ צו לייגן "שלאפן"‬ ‫אביסל‪.‬‬ ‫און פ ארשטייט זיך אז די שלאף פון דעם גרויסן הייליגן צדיק יעקב אבינו‬ ‫איז דאך נישט געווען קיין פשוט'ע שלאף‪ ,‬אבער על כל פנים‪ ..‬איינמאל ער‬ ‫האט זיך שוין ארויס געלאזט אויפן וועג כדי עוסק צו זיין אין עניני‬ ‫"גשמיות" וואס איז דאך בעצם געווען עניני "רוחניות"‪ ,‬האט ער שוין‬ ‫ענדליך ענדליך געהאט א געלעגענהייט זיך אראפ צו לייגן "שלאפן" אביסל‪.‬‬ ‫און אזוי האט טאקע יעקב אבינו געטוהן‪ ,‬אזוי ווי מען זעהט דאך שוין‬ ‫טאקע קלאר אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז ווי נאר יעקב אבינו האט‬ ‫גע'ענדיגט לערנען און ער האט זיך שוין ארויס געלאזט אויפן וועג קיין חרן‪,‬‬ ‫האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך אראפ געלייגט שלאפן‪ ,‬און‪" :‬וַיִּ ְׁשכַּב בַּ מָּ קוֹם‬ ‫הַ הּוא"‪.‬‬ ‫לח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און בדרך אגב קענען מיר זיך דאך אויס לערנען פון אונזער הייליגע זיידע‬ ‫יעקב אבינו א מורא'דיגע מוסר השכל‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז ווי נאר יעקב אבינו‬ ‫האט "גע'ענדיגט" לערנען‪ ,‬ערשט "דעמאלט'ס" האט ער זיך אראפ געלייגט‬ ‫שלאפן‪ ,‬אבער "אינמיטן לערנען" איז ער "נישט" געשלאפן‪ ,‬נאר ער האט‬ ‫שטענדיג געשעפט פריש'ע כוחות פון די "מקור" החיות וואס דאס איז דאך‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק'‪.‬‬ ‫אבער אין אמת'ן קענען מיר זיך דאך נישט פָ אר שטעלן וואס דאס מיינט א‬ ‫"ש לאף" פון יעקב אבינו‪ ,‬ווייל דער הייליגער אור החיים זאגט דאך אונז‬ ‫שוין בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז די "חלום" פון יעקב אבינו איז‬ ‫דאך נישט געווען קיין פראסט'ער חלום ח"ו‪ ,‬נאר עס איז געווען גאר גאר א‬ ‫הייליגע‪" :‬נְבּוָאה" פון דעם הייליגן באשעפער אליין‪.‬‬ ‫און דער הייליגער בעל הטורים זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין‬ ‫די וואכעדיגע פרשה‪ ,‬אז די ווארט‪" :‬חֲלוֹם" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬זֶהּו בִּ נְבּוָאה" – דאס איז דאך געווען גאר א הייליגע‪" :‬נְבּוָאה"‬ ‫פון דעם הייליגן באשעפער אליין‪ ,‬און נישט ח"ו קיין פראסט'ער חלום‪.‬‬ ‫שבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" –‬ ‫און די ראשי תיבות פון די ווערטער‪" :‬וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר ָׁ‬ ‫"ש ְמחָ ה"‪,‬‬ ‫"ש ְמחָ ה טוֹב" – א תורה'דיגע‪ִׂ :‬‬ ‫איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ִׂ :‬‬ ‫ווייל חז"ל (ברכות דף‪ :‬ה' ע"א) זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬אֵ ין טוֹב‬ ‫אֶ לָּא ּתו ָֹרה"‪ ,‬און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס‬ ‫געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון‬ ‫שם ועבר במסירות נפש‪ ,‬און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געפלאנט זיך צו‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" דורך אויס די גאנצע צייט וואס‬ ‫מדבק זיין אין די הייליגע‪ִ :‬‬ ‫לט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ער וועט וויילן אין די שטוב פון לבן‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער געווען‪" :‬מָ לֵא‬ ‫ִׂש ְמחָ ה" אויף דעם וואס ער האט זוכה געווען זיך מדבק צו זיין אין דער‬ ‫הייליגער‪ּ" :‬תו ָֹרה" הק' פאר גאנצע פערצן יאר ברצופות‪.‬‬ ‫און ער איז דאך דעמאלט'ס אויך געווען‪" :‬מָ לֵא ִׂש ְמחָ ה" אויף דעם וואס ער‬ ‫האט זוכה געווען מכבד צו זיין זיין הייליגן טאטן יצחק אבינו פאר גאנצע‬ ‫פערצן יאר דורך דעם וואס ער האט געהארעווע'ט אין דער הייליגער תורה‬ ‫הק' במסירות נפש ממש‪ ,‬און ער איז דאך דעמאלט'ס אויך געווען‪" :‬מָ לֵא‬ ‫ִׂש ְמחָ ה" אויף דעם וואס ער וועט בעזרת השם יתברך זוכה זיין אין די‬ ‫"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫קומענדיגע טעג מקיים צו זיין ווייטער אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫און בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען‬ ‫פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר במסירות נפש‪ ,‬איז ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס ממש געווען א בחינה פון‪" :‬נֵר ִמצְ וָה וְ ּתו ָֹרה אוֹר"‪.‬‬ ‫ווייל די געוואלדיגע גרויסע‪" :‬אוֹר ּתו ָֹרה" וואס יעקב אבינו האט פארמאגט‬ ‫בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע איז דאך געווען גאר גאר‬ ‫גרויס‪ ,‬און מיר קענען דאך אין אמת'ן ניט אמאל משיג זיין ווי גרויס דאס איז‬ ‫געווען‪[ ,‬אפילו לויט אונזערע קליינע השגות]‪ ,‬ווייל מען רעדט דאך דא אין‬ ‫אמת'ן פון "פערצן טויזנט" יאר‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה"‪ !..‬אזוי מיר האבן דאך‬ ‫שוין פריער ערקלערט באריכות‪.‬‬ ‫און ממילא מיר האבן דען א מינדעסט'ע השגה וואס דאס מיינט "פערצן‬ ‫טויזנט יאר" פון‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" [צום ווייניגסטענ'ס]‪ !?..‬דאך איז דאך‬ ‫אסאך אסאך העכער ווי אונזערע השגות בכלל‪.‬‬ ‫מ‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬יעקב אבינו האט פארמאגט גאר גאר א גרויסע‪" :‬אוֹר‬ ‫ּתו ָֹרה" בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע נאכן זיצן און‬ ‫לערנען פאר פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬ווייל יעקב‬ ‫אבינו האט דאך שוין געהאלטן דא נאכן זיצן און הארעווען אין דער‬ ‫הייליגער תורה הק' פאר גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און ממילא די חלק פון‪ּ" :‬תו ָֹרה אוֹר"‪ ..‬דאס‬ ‫פארשטייט דאך שוין א יעדער איינער פון זיך אליין אז יעקב אבינו האט‬ ‫דאס פארמאגט אויפן העכסט'ן מדריגה‪.‬‬ ‫אבער אפילו די חלק פון‪" :‬נֵר ִמצְ וָה" האט דאך שוין יעקב אבינו אויך‬ ‫פארמאגט דא אויף גאר גאר א גרויסע מדריגה‪ ,‬ווייל חז"ל זאגן דאך אונז‬ ‫שוין‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דאך אויך מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫מצוה פון‪" :‬כִּּבּוד ָאב וָאֵ ם" דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער איז‬ ‫געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם‬ ‫ועבר‪ ,‬ווייל די גרעסטע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער‬ ‫זוהן הארעווע'ט אין תורה‪.‬‬ ‫און אין אמת'ן‪ ..‬קענען מיר זיך דאך ניט אמאל פָ אר שטעלן ווי גרויס עס איז‬ ‫געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס יעקב אבינו‬ ‫האט מקיים געווען דורך אויס די אלע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט‬ ‫דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫קענען זיך ד אך ניט אמאל פָ אר שטעלן ווי א גרויסע‪" :‬נַחַ ת רּוחַ " יצחק און‬ ‫רבקה האבן געהאט בשעת ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט‬ ‫און הארעווע'ט‪" :‬יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר‬ ‫מא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש‪ ,‬און דאס איז דאך לכאורה איינער‬ ‫פון די גרעסטע מדריגות אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב‬ ‫וָאֵ ם"‪.‬‬ ‫און ממילא קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז יעקב אבינו האט פארמאגט ביידע‬ ‫זאכן בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע‪ ,‬סיי די חלק פון‪" :‬נֵר‬ ‫ִמצְ וָה"‪ ,‬און סיי די חלק פון‪ּ" :‬תו ָֹרה אוֹר"‪.‬‬ ‫און ווי אזוי קענען מיר זיך דען בכלל פָ אר שטעלן וואס פאר א גרויסע‬ ‫"השגות" אין תורה יעקב אבינו האט משיג געווען בשעת ווען ער האט‬ ‫געהארעווע'ט אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ !?..‬און ווי אזוי קענען‬ ‫מיר זיך דען בכלל פָ אר שטעלן וואס פאר א גרויסע "אורות" יעקב אבינו‬ ‫האט מיט געטראגן מיט זיך בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר‬ ‫שבע‪ !?..‬עס איז דאך געווען דעמאלט'ס‪ :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה‬ ‫"רֹשֶׁ ם" – זיין ארויס גיין האט געמאכט א "צייכן"‪ ,‬און זיין ארויס גיין האט‬ ‫איבער געלאזט א אמת'ן‪" :‬רֹשֶׁ ם" אויפן שטאט‪.‬‬ ‫און זיין ארויס גיין האט דאך טאקע באמת איבער געלאזט א אמת'ע‬ ‫"השפעה" אויפן שטאט‪ ,‬ווייל מיר האבן דאך שוין פריער דערמאנט‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער מהרש"א (חידושי אגדות דף‪ :‬י"ז ע"א) זאגט דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש אין מסכת מגילה‪ ,‬אז די ישיבה פון שם ועבר איז דאך געווען אין‬ ‫דעם שטאט "באר שבע" – אז די ישיבה פון שם ועבר איז דאך געווען אין‬ ‫דעם זעלב'ן פלאץ ווי יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'‬ ‫פאר פערצן יאר במסירות נפש ממש‪ ,‬און לויט דעם קומט דאך אויס‪ ,‬אז די‬ ‫שטאט "באר שבע" האט פארמאגט גאר גאר א גרויסע‪" :‬כֹּחַ הַ ְקדּושָׁ ה"‪,‬‬ ‫מב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל אויב עס איז פארהאן א יודיש קינד וואס זיצט און לערנט דער‬ ‫הייליגער תורה הק' אין א געוויסע שטאט פאר פערצן יאר במסירות נפש‬ ‫ממש‪" :‬בֵּ ין כֹּתְ לֵי בֵּ ית הַ מֶ ְד ָרׁש"‪ ,‬דעמאלט'ס פארמאגט דאך די שטאט גאר‬ ‫גאר א גרויסע‪" :‬כֹּחַ הַ ְקדּושָׁ ה"‪ ,‬און ממילא ווי אזוי קענען מיר דען משיג זיין‬ ‫וואס פאר א "ירידה" די שטאט האט באקומען ווען אזא גרויסע צדיק ווי‬ ‫"יעקב אבינו" איז ארויס געגאנגען פון דעם שטאט‪!?..‬‬ ‫און עס איז נישט פשט אז מיט די ארויס גיין פון יעקב אבינו האט זיך‬ ‫געשפירט א "חילוק" אין דעם שטאט‪ ,‬אדער עס איז געווען א "נפקא מינה"‬ ‫פון פאר זיין ארויס גיין ביז נאך זיין ארויס גיין‪ ,‬ניין ניין ניין‪ ,‬נאר די ארויס‬ ‫גיין פון יעקב אבינו האט געמאכט גאר גאר א גרויסן‪" :‬רֹשֶׁ ם" אויפן שטאט‪.‬‬ ‫ווייל בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון דארטן‪ ,‬האט ער דאך‬ ‫דעמאלט'ס מיט גענומען מיט זיך זיין געוואלדיגע‪" :‬כֹּחַ הַ ּתו ָֹרה"‪ ,‬און ער‬ ‫"מצְ וֹת‬ ‫האט דאך דעמאלט'ס אויך מיט גענומען מיט זיך זיינע אלע הייליגע‪ִ :‬‬ ‫הַ ּתו ָֹרה" וואס ער "האט" מקיים געווען און וואס ער "גייט" מקיים זיין יעצט‬ ‫אין דעם שטוב פון לבן‪.‬‬ ‫און בשעת ווען יעקב אבינו האט זיך געפונען אין דעם שטאט‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫האט דאך געהערש'ט א אמת'ע‪" :‬רּוחַ טַ ה ֲָרה" אין דעם שטאט‪ ,‬און עס האט‬ ‫דאך דעמאלט'ס געהערש'ט א אמת'ע רוח פון הייליג'קייט אין דעם שטאט‪,‬‬ ‫אבער איינמאל ער איז שוין ארויס געגאנגען פון דעם שטאט‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫האט דאס איבער געלאזט גאר גאר א הייליגן‪" :‬רֹשֶׁ ם" אויף דעם שטאט‪ ,‬און‬ ‫אלע מענטשן פון דעם שטאט זענען דעמאלט'ס געבליבן מיט א הייליגע‬ ‫"נאך טעם" פון תורה ועבודה און‪" :‬י ְִרַאת שָׁ מַ יִם"‪.‬‬ ‫מג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און רש"י הק' וויל דאך אונז דא לאזן הערן‪ ,‬אז‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם" –‬ ‫אז ווען אזא גרויסער צדיק ווי "יעקב אבינו" גייט ארויס פון א שטאט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס שפירט זיך נישט א "נפקא מינה" אין דעם שטאט איינמאל דער‬ ‫צדיק איז שוין ארויס געגאנגען פון דעם שטאט‪ ,‬אדער א "חילוק"‪ ,‬נאר די‬ ‫"יציאה" פון אזא גרויסער צדיק לאזט איבער א אמת'ן הייליגן‪" :‬רֹשֶׁ ם" אויף‬ ‫אלע מענטשן פון דעם שטאט‪ ,‬און דאס באגלייט דאך זיי אויף יארן יארן‬ ‫שפעטער‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬מיר דארפן אלע גוט וויסן און געדענקען‪" :‬כָּל יְמֵ י חַ יֵּינּו"‪ ,‬אז‬ ‫א השפעה פון א אמת'ע‪" :‬צַ ִּדיק אֱמֶ ת" וועט קיינמאל נישט פאר וואסער'ט‬ ‫ווערן‪ !..‬און א השפעה פון א אמת'ע‪" :‬צַ ִּדיק אֱמֶ ת" וועט קיינמאל נישט אפ‬ ‫געקיל'ט ווערן‪!..‬‬ ‫און עס איז טאקע כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט‪ ,‬אז די סיבה‬ ‫פארוואס דער הייליגער תורה הק' האט נישט אריין גערעכנט "יצחק אבינו"‬ ‫אין דעם כלל פון א‪" :‬צַ ִּדיק" וואס איז געווען אין דעם שטאט "באר שבע"‬ ‫איז‪ ,‬ווייל יצחק אבינו איז דאך שוין געווען בלינד יעצט ל"ע‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם האט איהם די פסוק נישט אריין גערעכנט אין די סארט צדיקים‬ ‫וואס זענען געווען אין די בחינה פון "יעקב אבינו"‪.‬‬ ‫ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (נדרים דף‪ :‬ס"ד ע"ב)‬ ‫זאגן דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬סּומָ א חָ ׁשּוב כְּ מֵ ת" – אז א בלינד'ער‬ ‫מענטש ווערט דאך שוין גערעכנט ווי א טויט'ע מענטש‪ ,‬און ממילא וועגן‬ ‫דעם האט איהם דער הייליגער תורה הק' נישט אריין גערעכנט אין דעם כלל‬ ‫פון א‪" :‬צַ ִּדיק" וואס איז געווען אין דעם שטאט "באר שבע"‪.‬‬ ‫מד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז יצחק אבינו איז נישט געווען קיין‪:‬‬ ‫"צַ ִּדיק" ח"ו‪ ,‬חס להזכיר אפילו אזוי צו טראכטן‪ ,‬נאר דאס מיינט סך הכל צו‬ ‫זאגן‪ ,‬אז וויבאלד יצחק אבינו איז דאך שוין געווען בלינד יעצט ל"ע‪ ,‬ממילא‬ ‫וועגן דעם איז ער נישט געווען אין די זעלבע "בחינה" ווי יעקב אבינו‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס דער הייליגער תורה הק' האט נישט אריין גערעכנט‬ ‫"רבקה אמינו" אין דעם כלל פון א "צדיקת" וואס איז געווען אין דעם‬ ‫שטאט "באר שבע" איז‪ ,‬ווייל רבקה אמינו איז דאך שטענדיג געווען גאר‬ ‫גאר א גרויסע‪" :‬צְ נּועָ ה"‪ ,‬און רבקה אמינו איז דאך שטענדיג געווען‬ ‫"באהאלטן" אין איר געצעלט‪ ,‬און קיין שום מענטש האט דאך איר קיינמאל‬ ‫נישט געקענט זעהן אפילו פאר די אויגן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט מען‬ ‫איר נישט אריין גערעכנט אין די גדר פון "צדיקת"‪.‬‬ ‫אבער משא"כ יעקב אבינו האט מען דאך יא אין אמת'ן געקענט טרעפן‬ ‫לערנען און הארעווען אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר טראץ דעם וואס‬ ‫ער איז געווען "באהאלטן"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬די ווארט "באהאלטן" וואס עס‬ ‫שטייט ביי "יעקב אבינו" מיינט‪ ,‬אז ער האט זיך באהאלטן אין א‪" :‬בֵּ ית‬ ‫הַ ִּמ ְד ָרׁש" – אז ער האט זיך באהאלטן אין א‪" :‬מָ קוֹם שֶׁ הָ ַרבִּ ים ְמצּויִין שָׁ ם"‪,‬‬ ‫אבער משא"כ די ווארט "באהאלטן" וואס עס שטייט ביי "רבקה אמינו"‬ ‫מיינט‪ ,‬פשוט כפשוטו‪ ,‬אז "זי איז געווען באהאלטן פון א יעדע סארט אויג‬ ‫וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער וועלט"‪.‬‬ ‫און ממילא די איינציגסט'ע‪" :‬אוֹר" וואס איז געווען אין דעם שטאט באר‬ ‫שבע‪" :‬לְ עֵ ינֵי כָּל הַ קָּהָ ל" אויף א געוויסע בחינה איז דאך טאקע נאר געווען‬ ‫"יעקב אבינו" וואס איז דאך געווען‪" :‬כָּל כֻּּל ֹו ּתו ָֹרה ִמתְּ ִחלָּה וְ עַ ד סוֹף"‪ ,‬און‬ ‫מה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ממילא ווען עס איז געווארן‪ַ " :‬ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב" וגו'‪ ,‬דעמאלט'ס איז דאך טאקע‬ ‫געווען‪" :‬יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" מיט אלע פשטים‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬וועט איינער אבער פרעגן‪ ,‬אז אויב יעקב אבינו איז דאך שוין געווען‬ ‫דעמאלט'ס אויף אזעלכע גרויסע מדריגות‪ ,‬איז ווי אזוי האט ער בכלל‬ ‫געקענט גיין "חתונה" האבן דעמאלט'ס‪ !?..‬אויב ער וועט "חתונה" האבן‬ ‫וועט ער דאך ווערן ָאן געשפארט אויף אנדערע מענטשן‪ !?..‬און אויב ער‬ ‫וועט "חתונה" האבן וועט ער דאך ווערן‪" :‬תָּ לּוי בְּ ַדעַ ת אֲחֵ ִרים"‪ !?..‬ווייל ער‬ ‫וועט דאך שוין דעמאלט'ס האבן די "עול הפרנסה"‪ ,‬און דאס וועט דאך‬ ‫איהם שטערן פון לערנען דער הייליגער תורה הק'‪!?..‬‬ ‫ענטפערט אונז אויף דעם די פסוק דא‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ֵּילְֶך "חָ ָרנָה" – אז יעקב אבינו‬ ‫איז געגאנגען צו "חרן"‪ ,‬און די ווארט‪" :‬חָ ָרנָה" – איז דאך טאקע אויך‬ ‫גימטריא‪" :‬סָ גַר"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער תורה הק' וויל דיר דא זאגן אזוי‪ ,‬אז יא ר' יוד‪ ,‬יעקב אבינו האט‬ ‫קלאר געוואוסט‪ ,‬אז אויב ער וועט גיין "חתונה" האבן וועט ער דעמאלט'ס‬ ‫ווערן "ָאן געשפארט" אויף אנדערע מענטשן‪ ,‬און יעקב אבינו האט דאך‬ ‫שוין טאקע אויך קלאר געוואוסט אז אויב ער וועט גיין "חתונה" האבן וועט‬ ‫"שבְ טֵ י יָ‪ּ-‬ה"‪ ,‬אבער‬ ‫ער דעמאלט'ס מוזן גיין ברענגען פרנסה פאר צוועלעף‪ִׁ :‬‬ ‫אפילו אזוי‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – אבער אפילו אזוי איז ער אבער נאך אלץ‬ ‫געגאנגען קיין חרן כדי "חתונה" צו האבן‪.‬‬ ‫איי פארוואס‪ !?..‬די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬כדי צו ווייזן מיט דעם פאר די‬ ‫גאנצע וועלט‪ ,‬אז אין אלע מיינע מעשים וואס איך טוה איז נאר דא איין‬ ‫מו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫איינציגע כוונה ‪ ,‬און די איין איינציגע כוונה וואס איך האב איז‪" :‬כְּ ֵדי לְ קַ יֵּם‬ ‫שוֹת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ ּבוֹרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְׁשמ ֹו בְּ שֵׁ ם כָּל י ְִׂש ָראֵ ל"‪:‬‬ ‫ִמצְ וַת ּבו ְֹראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹ‬ ‫יַעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע‬ ‫וַ י ֵֵּצא ֲ‬ ‫וַ ֵּיצֵ א יַ ֲעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע וַ ֵּיל ְֶך חָ ָרנָ ה‪ :‬חז"ל זאגן אונז אין די וואכעדיגע‬ ‫פרשה‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" – אז יעקב אבינו איז טאקע ארויס‬ ‫געגאנגען סוף כל סוף פון זיין שטאט באר שבע‪ ,‬אבער ער האט זיך נישט‬ ‫"געיאגט" דעמאלט'ס צו גיין גלייך קיין חרן‪.‬‬ ‫נאר‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה – נאר ער איז "געגאנגען" זייער פאמעלאך קיין חרן‪ ,‬און‬ ‫אט'לֶעְך "געגאנגען"‬ ‫ער האט זיך נישט געיאגט אין ערגעץ‪ ,‬נאר ער איז ְׁשטַ ְ‬ ‫קיין חרן‪ ,‬און ער האט אפילו געמאכט א סטאפ פאר פערצן יאר כדי צו‬ ‫לערנען אביסעל'ע תורה אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫און ער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געזעצט אין די הייליגע‬ ‫ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך גענומען א ספר'ל‬ ‫אין די האנט אריין‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך גענומען לערנען דער‬ ‫הייליגער תורה הק'‪ ,‬און ער האט זיך דעמאלט'ס גענומען שטייגן מעלה‬ ‫מעלה‪" :‬בַּ ּתו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִרַאת יהו‪-‬ה ְטהו ָֹרה"‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט ר' יוד‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס דא גייט פָ אר‪ !?..‬ווייל ווי‬ ‫אזוי האט יעקב אבינו געהאט רעכט צו גיין לערנען פאר פערצן יאר אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ !?..‬זיין טאטע יצחק האט דאך איהם שוין‬ ‫קלאר געזאגט אז ער זאל גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן הארמי‪ ,‬אזוי‬ ‫מז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש פאריגע וואך אין די פרשה (קפיטל‬ ‫כ"ח פסוק ב')‪ ,‬אז יצחק אבינו האט דעמאלט'ס געזאגט פאר זיין זוהן יעקב‪,‬‬ ‫אז‪" :‬קּום לְֵך פַּ ֶּדנָה א ֲָרם בֵּ יתָ ה בְ תּואֵ ל אֲבִ י אִ מֶּ ָך" וגו' – אז איך הייס דיר אז‬ ‫דו זאלסט גיין צו די שטוב פון לבן וואס איז די טאטע פון דיין מאמע‪!?..‬‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דאך געהאט א "מצות‬ ‫עשה דאורייתא" פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" אז ער דארף גיין קיין חרן צו די שטוב‬ ‫פון זיין פעטער לבן‪ ,‬און ממילא ווי אזוי האט יעקב אבינו געהאט רעכט צו‬ ‫גיין לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די ישיבה פון שם ועבר בשעת ווען‬ ‫"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" צו גיין קיין "חרן"‪!?..‬‬ ‫ער האט געהאט א חיוב פון‪ִ :‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז יעקב אבינו האט יא געהאט רעכט צו גיין‬ ‫לערנען אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪ ,‬ווייל זיין טאטע יצחק האט‬ ‫דאך איהם נאר געזאגט אז‪ :‬קּום "לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם וגו' – ווייל זיין טאטע‬ ‫יצחק האט דאך איהם נאר געזאגט אז "גיי" קיין פדן ארם צו די שטוב פון‬ ‫דיין פעטער לבן‪ ,‬און דאס האט דאך געמיינט צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪,‬‬ ‫אז "גיי" טאקע יעקב‪ ,‬אבער‪ ..‬דו מוזט זיך נישט צו יאגן צו שטארק צו לויפן‬ ‫אהין‪ ,‬נאר דו קענסט קודם גיין לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די‬ ‫הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫און דאס האט דאך איהם טאקע יצחק אבינו פראבירט "מרמז" צו זיין דא‪,‬‬ ‫אז‪ ..‬יא יעקב‪ ,‬איך בין טאקע מסכים [צו דיין מאמע'ס ווערטער] אז דו‬ ‫זאלסט טאקע גיין צו די שטוב פון דיין פעטער לבן‪ ,‬אבער דו דארפס'ט זיך‬ ‫נישט צו יאגן צו גיין אהין‪ ,‬ווייל די שטוב פון לבן איז דאך סוף כל סוף א‪:‬‬ ‫"מָ קוֹם טָ מֵ א"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוזטו זיך נישט צו איילן צו גיין אהין‬ ‫מח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר דו קענסט זיך אביסעל'ע פארזוימען דא אין די הייליגע ישיבה פון שם‬ ‫ועבר‪ ,‬און דו מעגס'ט נאך בלייבן לערנען אביסעל'ע אין די הייליגע ישיבה‬ ‫פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט‪.‬‬ ‫און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך פארשטאנען דעם "רמז" וואס‬ ‫זיין טאטע האט איהם דא פראבירט "מרמז" צו זיין‪ ,‬און ער איז טאקע‬ ‫דעמאלט'ס גלייך געגאנגען לערנען אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪:‬‬ ‫"בְּ הַ תְ מָ ָדה גְּ ד ֹולָה וְ ַרבָּ ה לִ כְ בוֹד ִׁש ְמָך יִתְ בָּ ַרְך וְ יִתְ עַ לֶּה"‪.‬‬ ‫און די אמת איז דאך‪ ,‬אז "יצחק אבינו" האט זיך דאך נישט געוואלט קריגן‬ ‫מיט "רבקה אמינו" אויף דעם געדאנק וואס זי האט געזאגט אז יעקב זאל‬ ‫גיין קיין חרן צו דעם שטוב פון לבן הארמי‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט‬ ‫יצחק אבינו נאר "מרמז" געווען פאר יעקב מיט א שיינעם "רמז" אז יעקב‬ ‫זאל שוין פארשטיין פון דעם אז ער דארף זיך נישט צו יאגן כדי צו גיין צו‬ ‫דעם שטוב פון לבן‪.‬‬ ‫און עס איז שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין חז"ל (מדרש משלי‬ ‫"די לְ חַ כִּ ימָ א" – אז א חכם פארשטייט דאך שוין אפילו‪:‬‬ ‫פרשה כ"ב)‪ ,‬אז‪ַּ :‬‬ ‫"בִּ ְר ִמיזָא" – אז א קלוגע מענטש פארשטייט דאך שוין אפילו מיט א "רמז"‬ ‫אויך‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דא יצחק אפ געמאכט ביי זיך‪ ,‬אז איך האב דאך‬ ‫א מורא'דיגע עצה דא‪ ,‬ווייל מיין עצה איז‪ ,‬אז איך וועל "מרמז" זיין דא פאר‬ ‫מיין זוהן יעקב וואס ער זאל טוהן‪ ,‬און ער וועט דאך שוין זיכער אליין‬ ‫פארשטיין וואס איך מיין איהם דא צו זאגן מיט מיינע ווערטער‪.‬‬ ‫מט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און יצחק אבינו האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צו זיין זוהן‬ ‫יעקב און געזאגט‪ ,‬אז יא יעקב‪" ,‬גיי" טאקע קיין חרן צו די שטוב פון דיין‬ ‫פעטער לבן‪ ,‬אבער‪ ..‬דו ווייסט וואס איך מיין מיט דעם ווארט "גיי"‪!?..‬‬ ‫יא‪ !?..‬דו קענסט זיך פארזוימען דא אביסל‪ ,‬און דו מוזט נישט "לויפן" צו‬ ‫דעם שטוב פון לבן‪ ,‬נאר דו קענסט קודם גיין לערנען דער הייליגער תורה‬ ‫הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫דו קענסט זיך נאך אביסעל'ע משלים זיין אין תורה‪" :‬בֵּ ין ֹּכתְ לֵי בֵּ ית הַ מֶ ְד ָרׁש"‬ ‫אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר‪.‬‬ ‫ווייל דו זאלסט וויסן יעקב‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך די‬ ‫איינציגסט'ע זאך וואס איז‪" :‬מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא" – אז דער הייליגער תורה הק'‬ ‫איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס "באשיצט" און "ראטעוועט" א מענטש‬ ‫פון אלעם בייזען‪ ,‬און ממילא וועגן דעם קענסטו רואיגערהייט גיין לערנען‬ ‫אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫"איך זאג דיר צו" אז עשיו וועט נישט קענען האבן קיין שליטה אויף דיר‬ ‫בשעת ווען דו ביזט עוסק אין דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬ווייל דער הייליגער‬ ‫תורה הק' וועט דאך דיר שטענדיג אפ היטן‪.‬‬ ‫אבער משא"כ "רבקה אמינו" האט דא געזאגט פאר יעקב‪ ,‬אז‪ :‬וְ קּום "בְּ ַרח"‬ ‫ָאחי חָ ָרנָה – אז הייב זיך אויף און "אנטלויף" יעצט קיין חרן‪ ,‬און‬ ‫לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ‬ ‫די סיבה פארוואס רבקה אמינו האט דא געזאגט פאר איר זוהן יעקב אז ער‬ ‫זאל "אנטלויפן" איז‪ ,‬ווייל חז"ל (קידושין דף‪ :‬פ' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין‬ ‫בפירוש‪ ,‬אז‪" :‬נ ִָׁשים ַּדעְ תָּ ן קַ ּלוֹת" – אז פרויען זענען זייער דערשראקן און‬ ‫זייער איידל צו א יעדע זאך‪ ,‬און פרויען נעמען ָאן א יעדע זאך אסאך מער‬ ‫נ‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ערנסט'ער ווי מענער נעמען ָאן א זאך‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט דא טאקע‬ ‫ָאחי‬ ‫רבקה אמינו געזאגט פאר איר זוהן יעקב אז‪ :‬וְ קּום "בְּ ַרח" לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ‬ ‫חָ ָרנָה – אז הייב זיך אויף און "אנטלויף" יעצט קיין חרן‪.‬‬ ‫אבער משא"כ "יצחק אבינו" האט געזאגט פאר יעקב‪ ,‬אז‪" :‬לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם‬ ‫וגו' – אז "גיי" טאקע קיין פדן ארם צו די שטוב פון דיין פעטער לבן‪ ,‬אבער‬ ‫דו קענסט זיך נאך אביסעל'ע פארזוימען אונטער וועגנ'ס‪ ,‬און דו מוזט נישט‬ ‫גלייך "לויפן" צו די שטוב פון דיין פעטער לבן‪ ,‬נאר דו קענסט קודם גיין‬ ‫לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס‬ ‫געפונט זיך דא אין שטאט‪.‬‬ ‫ווייל דו זאלסט וויסן יעקב‪ ,‬אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך די‬ ‫איינציגסט'ע זאך וואס איז‪" :‬מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא" – אז דער הייליגער תורה הק'‬ ‫איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס "באשיצט" און "ראטעוועט" א מענטש‬ ‫פון אלעם בייזען‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם קענסטו רואיגערהייט גיין לערנען דער הייליגער תורה‬ ‫הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט‪ ,‬און‬ ‫דו דארפס'ט נישט מורא האבן פון דיין ברודער עשיו הרשע‪ ,‬ווייל דער‬ ‫הייליגער תורה הק' וועט דיר באשיצן פון די הענט פון דיין ברודער עשיו‬ ‫הרשע‪ ,‬און "איך זאג דיר צו" אז עשיו וועט נישט קענען האבן קיין שליטה‬ ‫אויף דיר בשעת ווען דו ביזט עוסק אין דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און מיר ווייסן דאך שוין אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז עס ווערט דאך שוין‬ ‫בפירוש גע'פסקנ'ט אין שולחן ערוך‪ ,‬אז אויב דיין טאטע זאגט דיר איין זאך‬ ‫נא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫צו טוהן‪ ,‬און דיין מאמע זאגט דיר א צווייטע זאך צו טוהן‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫דארפסטו קודם פאלגן דיין "טאטע"‪ ,‬און יעקב אבינו האט דאך טאקע קודם‬ ‫געפאלגט זיין "טאטע"‪ ,‬און ער איז טאקע גלייך נאך דעם געגאנגען לערנען‬ ‫דער הייליגער תורה הק' פאר פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם‬ ‫ועבר‪ ,‬און ערשט נאך דעם האט ער געפאלגט זיין "מאמע" און ער איז‬ ‫געגאנגען קיין חרן צו די שטוב פון זיין פעטער לבן‪.‬‬ ‫און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין פרשת תולדות‬ ‫(קפיטל כ"ח פסוק ז')‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויִּ ְׁשמַ ע ַיעֲקֹ ב אֶ ל ָאבִ יו" – אז יעקב אבינו האט‬ ‫קודם צו געהערט צו די ווערטער פון זיין "טאטע" יצחק‪ ,‬און ער איז קודם‬ ‫געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם‬ ‫ועבר‪ ,‬און ערשט נאך דעם האט ער אויס געהערט‪" :‬וְ אֶ ל אִ ּמוֹ" – און ערשט‬ ‫נאך דעם האט ער אויס געהערט די ווערטער פון זיין "מאמע" רבקה און ער‬ ‫איז געגאנגען קיין חרן צו די שטוב פון זיין פעטער לבן‪.‬‬ ‫און יעקב אבינו האט דאך שוין טאקע דא אויך מקיים געווען דאס וואס עס‬ ‫שטייט דאך שוין בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת יתרו ביי‬ ‫די‪" :‬עֲשֶׂ ֶרת הַ ִדבְּ רוֹת" (קפיטל כ' פסוק י"ב)‪ ,‬אז‪" :‬כַּבֵּ ד" – אז קודם זאלסטו‬ ‫מכבד זיין‪" :‬אֶ ת ָאבִ יָך" – אז קודם זאלסטו מכבד זיין די ווערטער פון דיין‬ ‫"טאטע"‪ ,‬און ערשט שפעטער זאלסטו גיין מכבד זיין‪" :‬וְ אֶ ת אִ מֶּ ָך" – און‬ ‫ערשט שפעטער זאלסטו גיין מכבד זיין די ווערטער פון דיין "מאמע"‪.‬‬ ‫און די חידוש פון דעם וועט זיין‪ ,‬אז אפילו הכי וועט אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"לְ מַ עַ ן ַיא ֲִרכּון יָ מֶ יָך עַ ל הָ א ֲָדמָ ה" וגו'‪ ,‬און דו וועסט נישט אריין פאלן אין די‬ ‫הענט פון דיין ברודער עשיו הרשע טראץ דעם וואס דו וועסט זיך געפונען‬ ‫נב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אין דעם זעלב'ן שטאט ווי דיין מערדערליכ'ע ברודער עשיו הרשע‪ ,‬ווייל‬ ‫דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך‪" :‬מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא"‪.‬‬ ‫און די ווארט‪" :‬מֵ גִ ין" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬נֶצַ ח יִ ְׂש ָראֵ ל‬ ‫ִמצָּ ָרת ֹו גְַּאלְ ּתוֹ"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער הייליגער תורה הק' האט‪" :‬מֵ גִ ין"‬ ‫געווען אויף יעקב אבינו אז עשיו הרשע זאל איהם נישט קענען הארגע'נען‪,‬‬ ‫און‪" :‬נֶצַ ח י ְִׂש ָראֵ ל" – און דער הייליגער תורה הק' האט אפ געהיטן דעם ָאן‬ ‫דענק פון "יעקב אבינו" [וואס ווערט דאך אויך ָאן גערופן‪" :‬י ְִׂש ָראֵ ל" כידוע]‬ ‫אין דעם זכות וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה הק' במסירות‬ ‫נפש ממש‪.‬‬ ‫"מצָּ ָרת ֹו גְּ ַאלְ ּתוֹ" – און דער הייליגער תורה הק' האט איהם אויך אויס‬ ‫און‪ִ :‬‬ ‫געלייזט פון אלע זיינע צרות‪ ,‬פון‪" :‬צָ ַרת עֵ שָׂ ו"‪ ,‬און פון‪" :‬צָ ַרת לָבָ ן"‪ ,‬און‬ ‫פון‪" :‬צָ ַרת אֱלִ יפָ ז"‪ ,‬און פון אלע זיינע צרות וואס ער האט נאר געהאט‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב א מענטש קלעבט זיך צו צו דער הייליגער "תורה" הק'‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועט איהם דער הייליגער תורה הק' שטענדיג ראטעווען פון‬ ‫ְסּורים" וואס גייען נאר א דורך אויף איהם‪.‬‬ ‫אלע זיינע‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִ‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט‪" :‬צָ רוֹת"‪,‬‬ ‫ווייל די ווארט‪" :‬צָ רוֹת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב האסטו אמאל‪" :‬צָ רוֹת" און עס איז דיר גאר גאר שווער‬ ‫דאס לעבן‪ ,‬זאלסטו זיך דעמאלט'ס גלייך אריין ווארפן אין דער הייליגער‬ ‫"תורה" הק'‪ ,‬ווייל נאר דאס וועט דיר ראטעווען פון אלע דיינע‪" :‬צָ רוֹת"‬ ‫ְסּורים" וואס דו גייסט ליידער א דורך‪.‬‬ ‫און‪" :‬י ִ‬ ‫נג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און א יודיש קינד דארף דאך טאקע שטענדיג וויסן און געדענקען‪ ,‬אז דער‬ ‫הייליגער "תורה" הק' איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס ראטעוועט א‬ ‫ְסּורים" וואס עס איז נאר‬ ‫מענטש פון אלע סארטן‪" :‬צָ רוֹת" און‪" :‬י ִ‬ ‫פארהאנען אויף דער וועלט‪ ,‬ווייל דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך די‬ ‫איינציגסט'ע זאך וואס איז‪" :‬מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא"‪:‬‬ ‫וַ יֵּלֶ ְך ָח ָרנָה‬ ‫וַ ֵּיצֵ א יַ ֲעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע וַ ֵּיל ְֶך חָ ָרנָ ה‪ :‬לכאורה איז דאך שווער דא א‬ ‫מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אז‪ַ " :‬ויֵּצֵ א"‬ ‫ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע " ַו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה‪ ,‬עס שטייט דאך שוין פאריגע וואך אין די‬ ‫פרשה‪ ,‬אז רבקה אמינו האט דעמאלט'ס גערופן יעקב אבינו‪ ,‬און רבקה‬ ‫אמינו האט איהם דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז דו זאלסט וויסן אז‪" :‬הִ נֵּה עֵ שָׂ ו‬ ‫ָאחיָך ִמתְ נַחֵ ם לְ ָך לְ הָ ְרגֶָך" – אז דו זאלסט וויסן אז דיין ברודער עשיו וויל‬ ‫ִ‬ ‫דיר הארגע'נען‪ ,‬און זי האט איהם טאקע דעמאלט'ס באפוילן מיט די‬ ‫ָאחי חָ ָרנָה" – אז‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז‪" :‬וְ עַ תָּ ה בְ נִי ְׁשמַ ע בְּ קֹ לִ י וְ קּום בְּ ַרח לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ‬ ‫אנטלויף שנעל צו מיין ברודער לבן וואס וואוינט אין חרן‪.‬‬ ‫און לויט דעם וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין שפעטער אין דעם פסוק‪,‬‬ ‫אז‪" :‬וַיִּבְ ַרח" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע – אז יעקב אבינו איז טאקע "אנטלאפן" פון‬ ‫באר שבע‪ ,‬און‪ַ " :‬וי ָָּרץ" לְ חָ ָרן – און ער איז טאקע "געלאפן" קיין חרן‪.‬‬ ‫אבער עס שטייט נישט אזוי אין פסוק דא‪ ,‬נאר עס שטייט דא אין פסוק אזוי‪,‬‬ ‫אז‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע – אז יעקב אבינו איז זיך רואיגערהייט ארויס‬ ‫"געגאנגען" פון באר שבע‪ ,‬און די ווארט‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" איז דאך משמע אז ער איז‬ ‫נד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געגאנגען "רואיגערהייט"‪ !?..‬און יא טייערע יודן‪ ,‬איר זאלט וויסן אז‪:‬‬ ‫" ַויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע " ַו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה – איר זאלט וויסן אז יעקב אבינו איז‬ ‫זיך "רואיגערהייט" געגאנגען קיין חרן‪.‬‬ ‫אבער איין מינוט ר' יוד‪ ,‬איך פארשטיי נישט וואס דא גייט פָ אר‪ ,‬יעקב אבינו‬ ‫האט דאך דא געדארפט "אנטלויפן" פאר זיין לעבן‪ ,‬און ממילא וואס איז‬ ‫פשט פון דעם אז יעקב אבינו האט זיך אזוי געמיט'לעך "ארויס שפאצירט"‬ ‫פון באר שבע‪ !?..‬זיין ברודער עשיו האט דאך איהם דא געוואלט‬ ‫"הארגע'נען"‪ !?..‬און ממילא וואס איז פשט פון דעם "שפאציר" דא‪!?..‬‬ ‫עס וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דא אין פסוק דעם לשון‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וַיִּ בְ ַרח" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע – אז יעקב אבינו איז טאקע "אנטלאפן" פון באר‬ ‫שבע און ער איז "געלאפן" קיין חרן‪ ,‬ווייל אויב איינער פארמאגט א‬ ‫מערדערליכ'ע ברודער עשיו‪ ,‬דעמאלט'ס דארף מען דאך שוין איינמאל‬ ‫"אנטלויפן"‪!?..‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז ווען‬ ‫איינער אנטלויפט פאר זיין לעבן‪ ,‬דעמאלט'ס "שפאצירט" ער נישט‪ ,‬נאר ער‬ ‫"לויפט" דעמאלט'ס אוועק מיט אלע זיינע כוחות‪!?..‬‬ ‫און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע " ַו ֵּילְֶך"‬ ‫חָ ָרנָה – און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער אז יעקב אבינו איז זיך‬ ‫רואיגערהייט "געגאנגען" קיין חרן ווי ער וואלט געכאפט א "שפאציר" ביים‬ ‫טאטן אין וויין גארטן‪!?..‬‬ ‫נה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס יעקב אבינו איז נישט‬ ‫"אנטלאפן" פון באר שבע איז געווען‪ ,‬ווייל דו ביזט גערעכט טאקע אז‬ ‫רבקה אמינו האט טאקע געהייסן פאר יעקב אבינו אז‪ :‬קּום "בְּ ַרח" לְ ָך אֶ ל‬ ‫ָאחי חָ ָרנָה – דו ביזט גערעכט טאקע אז רבקה אמינו האט טאקע‬ ‫לָבָ ן ִ‬ ‫געהייסן פאר יעקב אבינו אז "אנטלויף" שנעל צו מיין ברודער לבן וואס‬ ‫וואוינט אין חרן‪.‬‬ ‫אבער פון אנדערע זייט שטייט דאך שוין אבער אויך פאריגע וואך אין די‬ ‫פרשה‪ ,‬אז יצחק אבינו האט דאך שוין אויך געזאגט פאר יעקב אבינו גלייך‬ ‫נאך די מעשה פון די ברכות‪ ,‬אז‪" :‬קּום" – הייב זיך אויף‪ ,‬און‪" :‬לְֵך" פַּ ֶּדנָה‬ ‫א ֲָרם בֵּ יתָ ה בְ תּואֵ ל אֲבִ י אִ מֶּ ָך" – און "גיי" צו די שטוב פון לבן די טאטע פון‬ ‫דיין מאמע‪ ,‬און‪" :‬וְ קַ ח לְ ָך ִמשָּׁ ם אִ שָּׁ ה ִמבְּ נוֹת לָבָ ן" וגו' – און נעם דיר פון‬ ‫דארטן א פרוי פון די טעכטער פון לבן‪.‬‬ ‫און עס קומט דאך אויס פון דעם א מורא'דיגע זאך‪ ,‬אז יעקב אבינו האט דא‬ ‫געהאט א קלאר'ע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" מיט דעם וואס ער איז‬ ‫געגאנגען צו די שטוב פון לבן הארמי‪ ,‬ווייל זיין מאמע רבקה האט דאך‬ ‫ָאחי חָ ָרנָה" – אז‬ ‫איהם שוין קלאר געהייסן אז‪" :‬קּום בְּ ַרח לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ‬ ‫"אנטלויף" שנעל צו מיין ברודער לבן הארמי וואס וואוינט אין חרן‪ ,‬און זיין‬ ‫טאטע יצחק האט דאך איהם שוין אויך קלאר געהייסן אז‪" :‬קּום לְֵך פַּ ֶּדנָה‬ ‫א ֲָרם בֵּ יתָ ה בְ תּואֵ ל אֲבִ י אִ מֶּ ָך וְ קַ ח לְ ָך ִמשָּׁ ם אִ שָּׁ ה ִמבְּ נוֹת לָבָ ן" וגו'‪.‬‬ ‫און עס איז אינטרעסאנט ָאן צו מערקן‪ ,‬אז ווען רבקה אמינו האט געהייסן‬ ‫יעקב גיין קיין חרן‪ ,‬דעמאלט'ס האט זי איהם געזאגט דעם לשון אז‪ :‬קּום‬ ‫"בְּ ַרח" לְ ָך – אז "אנטלויף" שנעל קיין חרן‪ !..‬אבער משא"כ ווען יצחק‬ ‫נו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבינו האט געהייסן יעקב גיין קיין חרן‪ ,‬דעמאלט'ס האט ער איהם געזאגט‬ ‫אז‪ :‬קּום "לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם – אז הייב זיך אויף און "גיי" טאקע צו פדן ארם‪,‬‬ ‫דארף מען דאך אבער לכאורה פארשטיין‪ ,‬אז פארוואס האט רבקה אמינו‬ ‫געזאגט דעם לשון‪" :‬בְּ ַרח" – אנטלויף‪ ,‬און יצחק אבינו האט געזאגט דעם‬ ‫לשון‪" :‬לְֵך" – גיי‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז די סיבה פארוואס רבקה אמינו האט געהייסן‬ ‫יעקב אנטלויפן איז געווען‪ ,‬ווייל רבקה אמינו איז דאך געווען די "מאמע"‬ ‫פון יעקב‪ ,‬און א "מאמע" האט דאך גאר שטארקע שטורעמיש'ע געפילן‬ ‫ווען עס האנדל'ט זיך פון די לעבן פון איר אייגן קינד‪ ,‬און ממילא ווען רבקה‬ ‫האט געהערט אז עשיו וויל הארגע'נען יעקב‪ ,‬האט זי דעמאלט'ס גלייך‬ ‫געגעבן א שריי פאר איר זוהן יעקב‪ ,‬אז‪ :‬וְ קּום "בְּ ַרח" לְ ָך – אז הייב זיך אויף‬ ‫פון דא און אנטלויף‪ !..‬אבער משא"כ יצחק נישט‪.‬‬ ‫און אדער קען מען דא ענטפער'ן א אנדערע תירוץ פארוואס רבקה אמינו‬ ‫האט געזאגט דעם לשון‪" :‬בְּ ַרח" – אנטלויף‪ ,‬און יצחק אבינו האט געזאגט‬ ‫דעם לשון‪" :‬לְֵך" – גיי‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬ווייל רבקה אמינו האט דאך שוין‬ ‫אלעס "קלאר" מיט געהאלטן מיט אירע אייגענ'ע אויגן‪ ,‬און זי האט דאך‬ ‫שוין יא גאנץ גוט געזעהן מיט אירע אייגענ'ע אויגן די "רשעות" פון עשיו‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט זי געזאגט פאר יעקב אבינו‪ ,‬אז‪" :‬בְּ ַרח" לְ ָך –‬ ‫"אנטלויף" פון דא‪ !..‬ווייל איך קען דאך שוין זייער גוט מיין מערדערליכ'ע‬ ‫זוהן "עשיו הרשע"‪ ,‬און איך זאג דיר יעקב‪ ,‬אז דיין עלטער'ע ברודער עשיו‬ ‫איז א געפערליכ'ע גרויסע "רשע"‪ ,‬און אויב ער האט געזאגט אז ער וויל דיר‬ ‫נז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫"הארגע'נען"‪ ,‬דעמאלט'ס וועט ער דאך זיכער מקיים פסק זיין און ער גייט‬ ‫דאך זיכער וועלן אויס פירן דא א ערנסט'ע מעשה "רציחה"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם זאג איך דיר יעקב‪ ,‬אז "אנטלויף"‪" !..‬אנטלויף" פון‬ ‫דא‪ !..‬ווייל איך קען דאך שוין זייער גוט מיין מערדערליכ'ע זוהן "עשיו‬ ‫הרשע"‪ ,‬און אויב ער זאגט אז ער וויל דיר הארגענ'ען‪ ,‬דעמאלט'ס גייט ער‬ ‫דאך זיכער מקיים פסק זיין‪.‬‬ ‫און ממילא רבקה אמינו האט דאך דעמאלט'ס נאר געוואלט איין זאך‪ ,‬און‬ ‫דאס איז געווען‪ ,‬אז יעקב אבינו זאל זיך נישט געפונען אין דעם גאנצן‬ ‫געגענד פון זיין מערדערליכ'ע ברודער "עשיו הרשע"‪.‬‬ ‫אבער משא"כ יצחק אבינו איז דאך געווען א בלינד'ער ל"ע‪ ,‬און עשיו‬ ‫פלעגט זיך דאך שטענדיג אהער שטעלן פאר זיין טאטן יצחק אזוי ווי א‬ ‫גרויסער‪" :‬צַ ִּדיק"‪ ,‬און ער פלעגט דאך שטענדיג פרעגן זיין טאטן יצחק‬ ‫פארשידענ'ע מאדנע שאלות אין הלכה‪ ,‬ווי למשל‪ ..‬אז ווי אזוי דארף מען‬ ‫מעשר'ן "זאלץ"‪ !?..‬און נאך פארשידענ'ע מאדנע שאלות‪.‬‬ ‫און אזוי פלעגט עשיו שטענדיג אפ נארן זיין טאטן יצחק‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת תולדות (קפיטל כ"ה פסוק‬ ‫כ"ח)‪ ,‬אז די סיבה פארוואס‪ַ " :‬ו ֶּיאֱהַ ב יִצְ חָ ק אֶ ת עֵ שָׂ ו" – אז די סיבה פארוואס‬ ‫יצחק האט ליב געהאט עשיו איז דאך נאר געווען ווייל‪" :‬כִּ י צַ יִד בְּ פִ יו" –‬ ‫ווייל עשיו פלעגט דאך איהם שטענדיג אריין כאפן איין זיין נעץ אריין דורך‬ ‫דעם וואס ער פלעגט איהם שטענדיג פרעגן פארשידענ'ע מאדנע שאלות אין‬ ‫נח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הלכה‪ ,‬און עשיו פלעגט דאך שוין טאקע טאג טעגליך אויס פאּפן זיין‬ ‫הייליגן טאטן יצחק מיט זיין מויל‪.‬‬ ‫און יצחק אבינו איז דאך געווען בלינד ל"ע‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט ער‬ ‫טאקע באמת געמיינט אז עשיו איז טאקע א גרויסער "תלמיד חכם" און א‬ ‫גרויסער‪" :‬צַ ִּדיק"‪ ,‬אבער משא"כ‪" :‬וְ ִרבְ קָה" – אבער משא"כ רבקה אמינו‪..‬‬ ‫האט דאך שוין יא געזעהן וואס פאר א גרויסע רשע דער עשיו הרשע איז‪,‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם‪" :‬אֹ הֶ בֶ ת אֶ ת ַיעֲקֹ ב" – און ממילא וועגן דעם האט זי‬ ‫ליב געהאט יעקב‪ ,‬ווייל זי האט דאך שוין יא געזעהן די אמת פאר די אויגן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט זיך נישט יצחק אבינו צו שריגן צו יעקב אז‬ ‫"אנטלויף"‪ !..‬אנטלויף פון דא‪ !..‬ווייל ער האט דאך נישט געזעהן די סכנה‬ ‫פאר די אויגן‪ ,‬ווייל ער איז דאך געווען "בלינד" ל"ע‪.‬‬ ‫אבער משא"כ רבקה האט דאך שוין יא געזעהן דא די גרויסע "סכנה" פאר‬ ‫די אויגן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם האט זי זיך טאקע גלייך צו שריגן צו איר‬ ‫זוהן יעקב‪ ,‬אז‪" :‬בְּ ַרח" – אז "אנטלויף" פון דא‪ !..‬ווייל איך קען דאך שוין‬ ‫זייער גוט מיין מערדערליכ'ע זוהן "עשיו הרשע"‪ ,‬און איך זאג דיר אז עס‬ ‫לוינט זיך נישט צו שטיין אין זיינע ד' אמות ווען ער איז אויף גערעגט‪ ,‬ווייל‬ ‫ער קען דאך דיר צו רייסן אויף שטיק שטיקער‪ ,‬אבער משא"כ יצחק האט‬ ‫דאך נישט געזעהן דא די געוואלדיגע גרויסע סכנה וואס עס איז איהם דא‬ ‫געשטאנען פאר די אויגן‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם איז דאך שוין זייער פאר שטענדליך פארוואס "יצחק‬ ‫אבינו" האט נאר געזאגט פאר זיין זוהן יעקב אז‪ :‬קּום "לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם – אז‬ ‫נט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫"גיי" קיין פדן ארם‪ ,‬ווייל יצחק איז דאך געווען בלינד ל"ע‪ ,‬אבער משא"כ‬ ‫רבקה האט דאך שוין יא געוואוסט דעם אמת‪ ,‬ווייל זי האט דאך שוין קלאר‬ ‫געזעהן דעם אמת מיט די אייגענ'ע אויגן ווער דער רשע עשיו איז‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם האט זי געזאגט פאר יעקב אז ער זאל "אנטלויפן" קיין‬ ‫חרן‪.‬‬ ‫אבער יעקב אבינו אליין‪ ..‬האט דעמאלט'ס געזאגט אזוי‪ ,‬אז איך בין דאך‬ ‫יעצט עוסק אין אזוי פיל "מצוות"‪ ,‬ווייל איך בין דאך יעצט מקיים די‬ ‫געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪" :‬כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" מיט דעם וואס איך גיי קיין‬ ‫חרן‪ ,‬און איך בין דאך יעצט אויך מקיים די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון‪:‬‬ ‫"וְ נ ְִׁשמַ ְרתֶּ ם ְמאֹ ד לְ נַפְ שֹׁתֵ יכֶם"‪ ,‬ווייל עס איז דאך גאר גאר א גרויסע סכנה‬ ‫פאר מיר אויב איך וועל בלייבן אין מיין וואוין ארט יעצט‪ ,‬ווייל מיין‬ ‫ברודער עשיו וויל דאך מיר הארגע'נען דא‪.‬‬ ‫און איך בין דאך יעצט אויך אויפן וועג מקיים צו זיין די ערשטע מצוה פון‬ ‫דער הייליגער תורה הק'‪ ,‬וואס דאס איז דאך די מצוה פון‪" :‬פִּ ְריָה וְ ִרבְ יָה" –‬ ‫צו חתונה האבן און האבן קינדער און אויף שטעלן ערליכע יודישע דורות‪:‬‬ ‫" ֶנאֱמָ נִים לַיהו‪-‬ה ּולְ תו ָֹרת ֹו הַ ְּקדוֹשָׁ ה"‪.‬‬ ‫און מיר ו וייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז חז"ל (פסחים דף‪ :‬ה' ע"א) זאגן‬ ‫"שלּוחֵ י‬ ‫"שלּוחֵ י ִמצְ וָה אֵ ינָן נִּזו ִֹקין" – אז‪ְׁ :‬‬ ‫דאך אונז שוין בפירוש‪ ,‬אז‪ְׁ :‬‬ ‫ִמצְ וָה" ווערן דאך נישט געשעדיגט דורך אויס זייער גאנצע "שליחות"‪ ,‬און‬ ‫ממילא וועגן דעם האט דא יעקב אבינו אויס גערופן הויעך‪ ,‬אז‪ ..‬איין מינוט‪,‬‬ ‫פארוואס דארף איך מורא האבן בכלל פון מיין מערדערליכ'ע ברודער "עשיו‬ ‫ס‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫הרשע"‪ !?..‬עס איז דאך פארהאן א באזונדער'ע שמירה אויף מיר‪ ,‬ווייל איך‬ ‫בין דאך יעצט א "שליח מצוה" פון כל מיני וועגן‪.‬‬ ‫א) ווייל איך גיי דאך יעצט‪" :‬בְּ ִמצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם"‪.‬‬ ‫ב) און איך גיי דאך יעצט אויך גיין "חתונה" האבן און מקיים זיין די ערשטע‬ ‫מצוה פון דער הייליגער תורה הק'‪.‬‬ ‫און ממילא פארוואס דארף איך יעצט מורא האבן‪ !?..‬וועלכע מענטש קען‬ ‫דען לייגן א האנט אויף מיר אין די זעלבע צייט ווען דער הייליגער תורה הק'‬ ‫"שלּוחֵ י ִמצְ וָה אֵ ינָן נִּזו ִֹקין"‪!?..‬‬ ‫זאגט אויף מיר אז‪ְׁ :‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שטייט טאקע די וואך אין די פרשה‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב‬ ‫– אז יעקב אבינו איז זיך ארויס "געגאנגען" רואיגערהייט פון באר שבע‪,‬‬ ‫ווייל יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס געזאגט צו זיך‪ ,‬אז מיר זאגן דאך‬ ‫שוין אלע שטענדיג די ווערטער‪" :‬אֲשֶׁ ר נָתַ ן לָנּו ּתו ַֹרת אֱמֶ ת וְ חַ יֵּי ע ֹולָם נָטַ ע‬ ‫בְּ ת ֹוכֵנּו"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז דורך דער‬ ‫הייליגער תורה הק' "לעבט" מען‪.‬‬ ‫און ממילא עס וועט דאך זיכער גארנישט פאסירן צו מיר‪ ,‬ווייל קיינער‬ ‫שטארבט נישט דורך דעם וואס ער איז מקיים דעם רצון השם יתברך‪ ,‬נאר‬ ‫דורך מקיים זיין דער הייליגער תורה הק' "לעבט" מען‪ !..‬אזוי ווי עס שטייט‬ ‫דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת אחרי מות (קפיטל י"ח פסוק‬ ‫ה')‪ ,‬אז‪" :‬וָחַ י בָּ הֶ ם" – אז דורך דעם וואס מען איז מקיים די הייליגע מצוות‬ ‫פון דער הייליגער תורה הק' "לעבט" מען‪!..‬‬ ‫סא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון "באר שבע" כדי צו גיין‬ ‫צו די שטוב פון זיין פעטער לבן הארמי‪ ,‬דעמאלט'ס איז ער ארויס געגאנגען‬ ‫"מבְּ אֵ ר"‪ ,‬און דאס מיינט דאך צו זאגן אזוי‪ ,‬אז די‬ ‫מיט די מחשבה פון‪ִ :‬‬ ‫"מבְּ אֵ ר" איז דאך די זעלבע אותיות ווי‪ַ" :‬אב ָרם" – א גרויסער‬ ‫ווארט‪ִ :‬‬ ‫דערהויבענ'ע טאטע אין הימל האבן מיר אלע‪!..‬‬ ‫און יא טייערע יודן‪ ,‬דאס האט יעקב אבינו געטראכט צו זיך בשעת ווען ער‬ ‫איז אנטלאפן פאר זיין לעבן צו זיין פעטער לבן‪ ,‬אז וואס‪ !?..‬אז‪ַ" :‬אב ָרם"‬ ‫– אז איך האב דאך שוין גאר גאר א גרויסן טאטן אין הימל‪ ,‬און ער וועט‬ ‫דאך שוין זיכער אכטונג געבן אויף מיר איבעראל וואו איך וועל נאר גיין‪,‬‬ ‫און עס וועט דאך שוין זיכער מקיום ווערן ביי מיר דעם פסוק פון‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫י ְִׁשמָ ְרָך ִמכָּל ָרע י ְִׁשמֹ ר אֶ ת נַפְ שֶׁ ָך"‪ ,‬און עס וועט דאך שוין זיכער מקיום ווערן‬ ‫ביי מיר דעם פסוק פון‪" :‬יהו‪-‬ה י ְִׁשמָ ר צֵ אתְ ָך ּובוֹאֶ ָך מֵ עַ תָּ ה וְ עַ ד ע ֹולָם" טראץ‬ ‫דעם וואס מיין ברודער עשיו שוימט פאר כעס אויף מיר און ער וויל מיר‬ ‫הארגע'נען א יעדע מינוט‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין מדרש רבה (פרשה ס"ח‬ ‫סימן ב')‪ ,‬אז די צוויי פסוקים פון (תהלים קפיטל קכ"א פסוק ז' ח')‪" :‬יהו‪-‬ה‬ ‫י ְִׁשמָ ְרָך ִמכָּל ָרע י ְִׁשמֹ ר אֶ ת נַפְ שֶׁ ָך" מיט‪" :‬יהו‪-‬ה י ְִׁשמָ ר צֵ אתְ ָך ּובוֹאֶ ָך מֵ עַ תָּ ה‬ ‫וְ עַ ד ע ֹולָם" גייט דאך טאקע ארויף אויף "יעקב אבינו" בשעת ווען ער איז‬ ‫דא ארויס געגאנגען פון "באר שבע"‪.‬‬ ‫און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬יעקב אבינו איז דא ארויס געגאנגען פון באר שבע מיט‬ ‫א זיכער'ע‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז דער‬ ‫הייליגער באשעפער וועט דאך איהם שוין זיכער פירן אין דעם ריכטיג'ן וועג‬ ‫סב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געראטעוועט צו ווערן פון זיין שלעכטע ברודער "עשיו הרשע" און פון‪:‬‬ ‫"מבְּ אֵ ר" – און דעם געדאנק פון‪ַ" :‬אב ָרם" – און‬ ‫"עֲצַ ת לָבָ ן הָ ָרשָׁ ע"‪ ,‬און‪ִ :‬‬ ‫דעם געדאנק אז מיר האבן דאך שוין אלע גאר גאר א גרויסן טאטן אין‬ ‫"שבַ ע" – דאס האט איהם זַאט געמאכט‪ ,‬און דאס האט איהם‬ ‫הימל‪ ..‬דאס‪ָֹ :‬‬ ‫בארואיגט דאס הארץ פון א יעדע סארט פחד און פון א יעדע סארט שרעק‬ ‫וואס עס האט נאר געוואלט פאלן אויף איהם‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך נאך דעם באוויזן צו‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬און דער אייבערשטער האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך "צו‬ ‫געזאגט"‪ ,‬אז‪" :‬וְ הִ נֵּה ָאנֹ כִ י עִ מָּ ְך" – אז איך וועל טאקע שטענדיג זיין מיט‬ ‫"ּושמַ ְרתִּ יָך בְּ כֹ ל אֲשֶׁ ר תֵּ לְֵך" – און איך וועל דיר טאקע‬ ‫דיר יעקב‪ ,‬און‪ְׁ :‬‬ ‫שטענדיג אפ היטן וואו דו וועסט נאר גיין‪ ,‬אזוי ווי עס ווערט דאך שוין‬ ‫טאקע קלאר געברענגט אין דער הייליגער רמב"ן אין די וואכעדיגע פרשה‪.‬‬ ‫און מיט די ריינע‪" :‬אֱמּונָה ְטהו ָֹרה" אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך א‪:‬‬ ‫"עֵ ץ חַ יִּ ים הִ יא לַמַּ חֲזִ ִיקים בָּ ּה"‪ ,‬איז‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה – איז זיך יעקב אבינו‬ ‫"געגאנגען" רואיגערהייט קיין חרן‪ ,‬און מיט די ריינע‪" :‬אֱמּונָה" און‪:‬‬ ‫"בִּ טָ חוֹן" אז דער הייליגער באשעפער איז דאך א‪ׁ" :‬שוֹמֵ ר יהו‪-‬ה אֶ ת כָּל‬ ‫אֹ הֲבָ יו וְ אֵ ת כָּל הָ ְרשָׁ עִ ים י ְַׁש ִמיד"‪ ,‬און מיט די ריינע‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִּ טָ חוֹן"‬ ‫אז דער הייליגער באשעפער איז דאך א‪ׁ :‬שוֹמֵ ר "י ְִׂש ָראֵ ל"‪ ,‬איז‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה‬ ‫– איז זיך יעקב אבינו "געגאנגען" רואיגערהייט קיין חרן‪.‬‬ ‫ווייל א ערליכע יוד דארף דאך קיינמאל נישט מורא האבן פון קיין שום‬ ‫מענטש‪ ,‬נאר א ערליכע יוד דארף דאך שטענדיג נאר מורא האבן פון דעם‬ ‫איין איינציג'ן באשעפער אליין‪ ,‬און אין דעם זכות וואס אונזער הייליגע‬ ‫סג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫זיידע יעקב אבינו האט געלעבט מיט דעם געדאנק אז דער אייבערשטער איז‬ ‫דאך טאקע שטענדיג א אמת'ע‪ׁ" :‬שוֹמֵ ר י ְִׂש ָראֵ ל"‪ ,‬אין דעם זכות בעטן מיר‬ ‫טאקע אלע ווייטער טויזנט'ער יארן שפעטער אז אין דעם זכות וואס יעקב‬ ‫אבינו האט טאקע באמת גע'גלייבט אז דער אייבערשטער וועט איהם זיכער‬ ‫"שמֹ ר ְׁשאֵ ִרית י ְִׂש ָראֵ ל" –‬ ‫אפ היטן‪ ,‬אין דעם זכות זאל טאקע ווייטער זיין‪ְׁ :‬‬ ‫אין דעם זכות זאל אונז טאקע דער אייבערשטער ווייטער אויך אפ היטן פון‬ ‫אלעם בייזען און פון אלע סארטן‪" :‬צָ רוֹת יָגוֹן ַו ֲאנָחוֹת" וואס עס איז נאר‬ ‫פארהאן אויף דער וועלט‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער איז דאך דער‪ :‬הִ נֵּה ֹלא יָנּום וְ ֹלא יִישָׁן "ׁשוֹמֵ ר‬ ‫י ְִׂש ָראֵ ל"‪ ,‬און אויב מיר וועלן טאקע אלע שטענדיג לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָה" און‪:‬‬ ‫"בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" אז דער אייבערשטער איז‬ ‫דאך טאקע שטענדיג אונזער‪ׁ" :‬שוֹמֵ ר" – אויב מיר וועלן טאקע אלע‬ ‫שטענדיג לעבן מיט‪" :‬אֱמּונָה" און‪" :‬בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל‬ ‫ע ֹול ִָמים" אז דער אייבערשטער איז דאך טאקע שטענדיג אונזער היט'ער‪,‬‬ ‫"ש ִמ ָירה‬ ‫דעמאלט'ס וועלן מיר טאקע אלע שטענדיג פארמאגן אויף אונז א‪ְׁ :‬‬ ‫עֶ לְ י ֹונָה בְּ כָל הָ עִ ְנ ָינִים"‪ ,‬ווייל דער הייליגער‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" איז דאך‬ ‫דער גרויסער‪ׁ" :‬שוֹמֵ ר עַ ּמ ֹו י ְִׂש ָראֵ ל לָעַ ד"‪:‬‬ ‫קום‬ ‫וַ ִּי ְפ ַּגע ַּב ָּמ ֹ‬ ‫קום וַ ָּילֶן ָׁשם ִּכי בָ א הַ ֶּׁשמֶ ׁש וגו'‪ :‬גלייך נאך דעם וואס עס‬ ‫וַ ִּי ְפ ַּגע ַּב ָּמ ֹ‬ ‫שטייט אז‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – גלייך נאך דעם וואס עס שטייט אז יעקב אבינו‬ ‫איז געגאנגען קיין חרן כדי צו טרעפן זיין שידוך‪ ,‬שטייט גלייך נאך דעם אין‬ ‫סד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫פסוק‪ ,‬אז‪" :‬וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אז יעקב אבינו האט דעמאלט'ס גאר שטארק‬ ‫מתפלל געווען צום אייבערשטן‪ ,‬און די לשון‪" :‬וַיִּ פְ גַּע" איז דאך א לשון פון‬ ‫"שטארק בעטן"‪ ,‬אזוי ווי רש"י הק' ברענגט דאך שוין טאקע קלאר אראפ‬ ‫דעם פסוק אין ירמיה הנביא (ירמיה קפיטל ז' פסוק ט"ז)‪ ,‬אז‪" :‬וְ ַאל תִּ פְ גַּע‬ ‫בִּ י"‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס יעקב אבינו האט דא גאר שטארק געבעטן איז דאך‬ ‫געווען‪ ,‬ווייל ער האט דאך שוין גאנץ גוט געוואוסט‪ ,‬אז ווען מען האלט‬ ‫פאר א שידוך‪ ,‬דעמאלט'ס דארף מען דאך האבן א באזונדער'ע‪" :‬סִ יַּעְ תָּ א‬ ‫ִּד ְׁשמַ יָּא" אז אלעס זאל גיין כשורה‪ ,‬און אז מען זאל טאקע טרעפן די‬ ‫ריכטיגע שורש נשמה‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם שטייט נאנט געשריבן די צוויי זאכן‪ ,‬און עס שטייט‬ ‫דא אין פסוק אז‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה‪ ..‬וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – ווייל וויבאלד יעקב אבינו‬ ‫איז געגאנגען צו חרן כדי צו חתונה האבן‪ ,‬ממילא וועגן דעם‪" :‬וַיִּ פְ גַּע‬ ‫בַּ מָּ קוֹם" – ממילא וועגן דעם האט ער גאר שטארק געבעטן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און ער האט אויך געהאט גאר א שטארקע‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם‬ ‫אייבערשטן אז דער אייבערשטער האט טאקע אויס געהערט זיין "תפילה"‪,‬‬ ‫און אז ער וועט טאקע מצליח זיין צו טרעפן זיין באשערט'ן זיווג‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון‪" :‬וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" וגו'‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אז יעקב אבינו האט דא גאר שטארק געבעטן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און‪ַ " :‬ו ָּילֶן שָׁ ם" – און ביי זיין "תפילה" האט ער געמאכט א‬ ‫"סטאנציע"‪ ,‬און ער האט דא גאר שטארק געבעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל‬ ‫יעקב אבינו האט אונז געוואלט אויס לערנען מיט דעם‪ ,‬אז ווען א יודיש‬ ‫סה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫קינד האט אמאל א צרה ח"ו‪ ,‬אדער ווען א יודיש קינד דארף אמאל א‬ ‫ישועה‪ ,‬זאל ער דעמאלט'ס "דאווענען" און "דאווענען" און "דאווענען" און‬ ‫נישט אויף הערן צו "דאווענען"‪ ,‬און עס איז דאך נישט קיין שום חילוק ווער‬ ‫דו ביזט‪ ,‬ווייל דו קענסט דאך אייביג דאווענען און בעטן דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫און דו זאלסט טאקע שטענדיג גאר שטארק בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫יעקב אבינו האט געטוהן‪ ,‬און בפרט ווען עס קומט צו א "שידוך"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא ווייטער‪ ,‬אז אסאך מאל איז דאך‬ ‫דא די בחינה פון‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך" – אסאך מאל וויל א מענטש גיין ווייטער אין‬ ‫לעבן‪ ,‬און ער וויל מצליח זיין‪ ,‬און ער וויל טרעפן זיין "שידוך"‪ ,‬און ער וויל‬ ‫זיך שוין רוקן א טריט פָ אר אויס אין זיין לעבן‪ ,‬אבער‪" :‬חָ ָרנָה"‪ !..‬די ווארט‪:‬‬ ‫"חָ ָרנָה" – איז דאך גימטריא‪" :‬סָ גַר" – פאר שפארט‪[ ,‬אזוי ווי מיר האבן‬ ‫דאך שוין פריער דערמאנט]‪.‬‬ ‫און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער‪ ,‬אז אסאך מאל וויל א‬ ‫מענטש גיין ווייטער אין לעבן‪ ,‬און ער וויל מצליח זיין‪ ,‬און ער וויל טרעפן‬ ‫זיין "שידוך"‪ ,‬און ער וויל זיך שוין רוקן א טריט פָ אר אויס אין זיין לעבן‪,‬‬ ‫אבער פלוצלונג זעהט ער‪ ..‬אז אלעס איז איהם עפעס "פאר קלאפט" און‬ ‫"פאר שפארט"‪ ,‬און עס זעהט איהם שוין דעמאלט'ס אויס אז אלע‪" :‬שַׁ עֲרֵ י‬ ‫שָׁ מַ יִם" זענען "פאר שפארט" פאר איהם‪ ,‬און דאס איז עס‪.‬‬ ‫אבער אפילו הכי זאגט אונז אבער נאך אלץ די פסוק דא אויס גאר גאר א‬ ‫גרויסע סוד‪ ,‬און די גרויסע סוד איז‪ ,‬אז‪" :‬וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אז דו זאלסט‬ ‫"ּפעגער'נען" דעם אייבערשטן‪ ,‬און דו זאלסט זאל נישט אויף הערן צו בעטן‬ ‫דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫סו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל די סיבה פארוואס א מענטש ווערט נישט אלעמאל גלייך גע'ענטפערט‬ ‫איז דאך‪ ,‬ווייל דער אייבערשטער וויל דאך זעהן ווי אמת'דיג דער מענטש‬ ‫מיינט עס‪ ,‬און אין אמת'ן איז דאך עס נאר א "נסיון" פאר דעם מענטש‪ ,‬כדי‬ ‫אז ער זאל אויף הערן צו דאווענען‪.‬‬ ‫און עס איז דאך ממש אזוי ווי די מעשה פון‪ַ" :‬אחֵ ר" וואס די גמרא‬ ‫פארציילט‪ ,‬ווייל די גמרא (חגיגה דף‪ :‬ט"ו ע"א) דערציילט דאך אונז שוין‪,‬‬ ‫אז‪ַ" :‬אחֵ ר" האט אמאל געהערט א בת קול מיט זיינע אייגענ'ע אויער'ן‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"ׁשּובּו בָ נִים ׁשוֹבָ בִ ים חּוץ מֵ ַאחֵ ר" – אז א יעדער איינער קען "תשובה"‬ ‫טוהן‪ ..‬חוץ פון איין מענטש‪ ,‬און דער איין מענטש [וואס קען שוין נישט‬ ‫תשובה טוהן] איז‪ַ" :‬אחֵ ר"‪ ,‬און‪ַ" :‬אחֵ ר" איז טאקע דעמאלט'ס אוועק‬ ‫געפאלן פון יודיש'קייט‪ ,‬ווייל ער האט דאך שוין דא אליין געהערט א‬ ‫קלאר'ע בת קול אז ער קען שוין נישט "תשובה" טוהן‪.‬‬ ‫אבער אין אמת'ן‪ ..‬איז דאך דאס נאר געווען א "נסיון" פאר איהם‪ ,‬ווייל דער‬ ‫אייבערשטער האט דאך דעמאלט'ס נאר געוואלט זעהן אויב‪ַ" :‬אחֵ ר" וועט‬ ‫זיך קענען האלטן מיט זיין ריינע‪" :‬אֱמּונָה" טראץ דעם וואס ער וועט הערן‬ ‫א קלאר'ע בת קול פון הימל אז ער קען שוין נישט תשובה טוהן און אז דער‬ ‫אייבערשטער דארף איהם שוין נישט האבן‪ ,‬און דאס איז געווען זיין "נסיון"‬ ‫דא‪ ,‬אז אפילו ווען א יעדער איינער זאגט מיר אז דו ביזט גארנישט ווערד‪,‬‬ ‫און אפילו ווען א יעדער איינער זאגט מיר אז דער אייבערשטער הערט שוין‬ ‫נישט אויס מיינע תפילות ח"ו‪ ..‬אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ צוריק‬ ‫גיין צום אייבערשטן‪ ,‬און אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ נאך אמאל‬ ‫סז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫בעטן דעם אייבערשטן אז ער זאל מיר העלפן‪ ,‬און אפילו אזוי וועל איך‬ ‫אבער נאך אלץ נאך אמאל "מוטשענען" דעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫און‪ַ " :‬ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – און אפילו אויב עס זעהט מיר אויס אז אלעס איז דאך‬ ‫שוין‪" :‬חָ ָרנָה" – און אפילו אויב עס זעהט מיר אויס אז אלעס איז דאך שוין‬ ‫"פאר שפארט"‪ ,‬און אפילו אויב עס זעהט מיר אויס אז אלע הימלען זענען‬ ‫דאך שוין אינגאנצן "פאר קלאפט" און "פאר שפארט" פאר מיר‪ ,‬אפילו‬ ‫אזוי‪" :‬וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ בעטן דעם‬ ‫אייבערשטן נאך שטערקער‪.‬‬ ‫און‪ַ " :‬ו ָּילֶן שָׁ ם" – און איך וועל מאכן א "סטאנציע" ביי מיין "תפילה"‪ ,‬און‬ ‫איך וועל דעמאלט'ס גאר שטארק איין רייסן הימלען מיט א שטארקע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" אז איך וועל דאך זיכער געהאלפן ווערן‪.‬‬ ‫און די ווארט‪ַ " :‬ו ָּילֶן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬הֶ א ֱִמן" – ער האט‬ ‫גע'גלייבט‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬ווען דער גרויסער צדיק יעקב אבינו האט מתפלל‬ ‫געווען‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס געהאט גאר גאר א שטארקע‪" :‬אֱמּונָה" אין דעם‬ ‫הייליגן באשעפער אז דער אייבערשטער וועט דאך איהם שוין זיכער העלפן‪.‬‬ ‫און ממילא עס איז אזוי ווי עס וואלט געשטאנען דא אין פסוק די ווערטער‪:‬‬ ‫"הֱאֶ ִמן שָׁ ם" – אז יעקב אבינו האט דארטן געהאט גאר גאר א שטארקע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" ביי זיין "תפילה"‪ ,‬ווייל ווען א יודיש קינד בעט דעם אייבערשטן‪,‬‬ ‫דארף ער דאך דעמאלט'ס גלייבן‪" :‬בֶּ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" מיטן גאנצן הארץ אז‬ ‫סח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫דער אייבערשטער הערט דעמאלט'ס זיכער אויס זיינע תפילות‪ ,‬און אז דער‬ ‫אייבערשטער וועט דאך איהם שוין זיכער העלפן‪.‬‬ ‫און עס דארף דאך דעמאלט'ס זיין דעם‪" :‬הֶ א ֱִמן שָׁ ם כִּ י בָ א הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – און‬ ‫דער מענטש דארף דאך דעמאלט'ס גלייבן אז דורך זיין "תפילה" וואס‬ ‫ווערט געבעטן מיט א ריינע‪" :‬אֱמּונָה" וועט קומען זיין "ישועה"‪.‬‬ ‫און דאס איז דאך טאקע אויך געווען דא ביי דעם גרויסן הייליגן צדיק "יעקב‬ ‫אבינו"‪ ,‬אז‪" :‬הֶ א ֱִמן שָׁ ם" – אז ער האט טאקע דא באמת גע'גלייבט‪:‬‬ ‫"בֶּ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה"‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י בָ א הַ שֶּׁ מֶ ׁש"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬כִּי בָא הַ שֶּׁ ֶמׁש" – איז דאך טאקע סופי תיבות‪" :‬אִ יׁש"‪,‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער גרויסער הייליגער צדיק יעקב אבינו האט דאך טאקע דא‬ ‫באמת גע'גלייבט‪" :‬בֶּ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" בשעת ווען ער האט געבעטן דעם‬ ‫אייבערשטן אויף א "שידוך" אז דער אייבערשטער וועט דאך איהם שוין‬ ‫זיכער העלפן און ער וועט זוכה זיין צו ווערן א‪" :‬אִ יׁש"‪ ,‬און ער וועט זוכה‬ ‫זיין "חתונה" צו האבן‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער ווארט דאך שוין גאר שטארק צו זעהן די ריינע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" וואס דער מענטש האט אין דעם‪" :‬יְׁשּועַ ת יהו‪-‬ה"‪ ,‬און דער‬ ‫אייבערשטער וויל דאך נישט ח"ו אז דער מענטש זאל זיך נאך לאזן ח"ו פון‬ ‫דאווענען‪ ,‬נאר דער אייבערשטער וויל אז דער מענטש זאל טאקע באמת גאר‬ ‫שטארק דאווענען און "זיך אויס וויינען" צום אייבערשטן אז דער‬ ‫אייבערשטער זאל איהם העלפן‪.‬‬ ‫סט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווערטער‪" :‬כִּי ָבא ַהשֶּׁ מֶ ׁש" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪:‬‬ ‫" ֹּבכֶה"‪ ,‬ווייל א‪" :‬תְּ פִ לָּה בִּ ְדמָ עוֹת" קען דאך שוין גאר גאר אסאך אויף טוהן‪,‬‬ ‫אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (בבא מציעא דף‪ :‬נ"ט‬ ‫ע"א)‪ ,‬אז‪" :‬שַׁ עֲרֵ י ְדמָ עוֹת ֹלא ִנ ְנעֲלּו"‪.‬‬ ‫און ממילא ווען א מענטש האט א צרה‪ ,‬זאל ער דעמאלט'ס גאר שטארק‬ ‫בעטן דעם אייבערשטן‪ ,‬און ער זאל זיך דעמאלט'ס גאר שטארק "אויס‬ ‫וויינען" צום אייבערשטן‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י בָ א הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – ווייל דורך דעם וועט‬ ‫קומען זיין גרויסע "ישועה"‪.‬‬ ‫און ווען עס גייט פאר איינעם שווער‪ ,‬און ער איז דעמאלט'ס גאר שטארק‬ ‫מתפלל צום אייבערשטן‪ ,‬וועט ער דעמאלט'ס סוף כל סוף זוכה זיין אז עס‬ ‫וועט זיין‪" :‬וַיִּ זְ ַרח ל ֹו הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – וועט ער דעמאלט'ס סוף כל סוף זוכה זיין‬ ‫אז די זין וועט אויף שיינען פאר איהם‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש שפעטער אין פסוק ביי יעקב אבינו‪ ,‬אז‪" :‬וַיִּ זְ ַרח ל ֹו הַ שֶּׁ מֶ ׁש ַּכאֲשֶׁ ר‬ ‫עָ בַ ר אֶ ת פְּ נּואֵ ל" וגו'‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב א יודיש קינד איז מקיים דעם‪" :‬וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם"‪ ,‬און ער‬ ‫בעט גאר שטארק דעם אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל איהם שוין‬ ‫העלפן‪ ,‬מאכט דעמאלט'ס דער אייבערשטער א‪" :‬וַיִּ זְ ַרח ל ֹו הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – מאכט‬ ‫דעמאלט'ס דער אייבערשטער אז די זין זאל אויף שיינען פאר איהם און אז‬ ‫עס זאל שוין קומען זיין גרויסע‪" :‬יְׁשּועָ ה ְׁשלֵמָ ה ִמן הַ שָּׁ מַ יִם"‪ ,‬און אז עס זאל‬ ‫איהם שוין ווערן‪" :‬וְ ַל ְילָה כַּּיוֹם יָאִ יר"‪:‬‬ ‫ע‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫וַ יַּחֲ לֹם ְו ִהנֵּה סֻ ָּלם ֻמ ָּצב ַא ְר ָצה‬ ‫ש ָמיְ ָמה ְו ִהנֵּה מַ לְ אֲ כֵ י‬ ‫יע הַ ָּׁ‬ ‫ֹאש ֹו ַמ ִּג ַ‬ ‫וַ ַּי ֲחלֹם ְו ִהנֵּה סֻ לָּם מֻ ָּצב ַא ְר ָצה ְור ׁ‬ ‫אֱ ל ִֹקים עֹלִ ים ְוי ְֹר ִדים ּב ֹו‪ :‬עס שטייט פון צדיקים‪ ,‬אז דער פסוק דא גייט‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" – אז דער פסוק דא גייט ארויף אויף‪:‬‬ ‫ארויף אויף‪" :‬סְ ַ‬ ‫עּודת ָדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א"‪ ,‬וואס מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה אין‬ ‫"סְ ַ‬ ‫די גרויס'קייט פון דעם הייליגן סעודה‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר יעדעם איינעם וואס צדיקים האבן‬ ‫ַארצָ ה" וגו'‪ ,‬און‬ ‫געטייטש'ט אין דעם פסוק פון‪" :‬וַ ַּיחֲֹלם וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב ְ‬ ‫עּודת לַוָּה‬ ‫דאס איז דאך‪ ,‬אז די ווארט‪ֻ " :‬סלָּם" – איז דאך ראשי תיבות‪" :‬סְ ַ‬ ‫מַ לְ כָּה"‪ ,‬ווייל די סעודה וואס דוד המלך האט מתקן געווען וואס מען עסט‬ ‫מוצאי שבת קודש‪ ..‬איז דאך גאר גאר חשוב און טייער אויבן אין הימל‪.‬‬ ‫עּודת‬ ‫און צדיקים האבן דאך שוין באוויזן גאר גאר גרויסע מופתים ביי‪" :‬סְ ַ‬ ‫ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪ ,‬און זיי האבן דעמאלט'ס געטייטש'ט‪ ,‬אז‪ֻ " :‬סלָּם" – אז עס איז‬ ‫"מ ַלוָּה מַ לְ כָּה" זעהט טאקע אויס‪" :‬מֻ צָּ ב‬ ‫אמת טאקע אז די סעודה פון‪ְ :‬‬ ‫"מ ַל ָּוה מַ לְ כָּה" זעהט‬ ‫ַארצָ ה" – אז עס איז אמת טאקע אז די סעודה פון‪ְ :‬‬ ‫ְ‬ ‫טאקע אויס פון די קליינע מצוות‪ ,‬אבער אין אמת'ן איז דאך דאס‪" :‬וְ רֹאׁש ֹו‬ ‫מַ גִּ יעַ הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" – אבער אין אמת'ן איז דאך דאס‪ּ" :‬בוֹקַ עַ ת וְ ע ֹולָה עַ ד כִּ סֵ א‬ ‫הַ כָּבוֹד"‪ ,‬און מיר קענען דאך אין אמת'ן בכלל נישט משיג זיין די‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה‬ ‫געוואלדיגע גרויסע שכר וואס מען איז זוכה ווען מען עסט‪" :‬סְ ַ‬ ‫מַ לְ כָּה" א יעדע וואך ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫עא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫עד כדי כך‪ ..‬אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין דעם הייליגן ספר שבחי‬ ‫הבעל שם טוב‪ ,‬אז דער הייליגער בעל שם טוב הק' האט אמאל צו געזאגט‪,‬‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" כדת וכדין‪ ,‬און ער וועט מכבד‬ ‫אז ווער עס וועט עסן‪" :‬סְ ַ‬ ‫דעם סעודה מיט גוטע מאכלים‪ ,‬און ער וועט צינדן "פיר ליכט" ביי דעם‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪ ,‬זאגט ער צו‪ ,‬אז דוד המלך‬ ‫הייליגן סעודה פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫געפונט זיך דעמאלט'ס לעבן איהם ביי זיין סעודה‪ ,‬און אויך זאגט ער צו‬ ‫פאר דעם מענטש‪ ,‬אז דער מענטש וועט נישט שטארבן ָאן דעם וואס ער‬ ‫"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם"‪.‬‬ ‫וועט זעהן‪ָּ :‬‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬‫און די ווערטער‪" :‬סְ ַ‬ ‫"עִ ם ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז די וועג ווי‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" איז‪" :‬עִ ם ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך‬ ‫אזוי א יודיש קינד דארף עסן‪" :‬סְ ַ‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה‬ ‫עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" – די וועג ווי אזוי א יודיש קינד דארף עסן‪" :‬סְ ַ‬ ‫"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו‬ ‫מַ לְ כָּה" איז‪" :‬בְּ ֶּד ֶרְך כָּבוֹד" ווי עס פאסט זיך טאקע פאר‪ָּ :‬‬ ‫הַ שָּׁ לוֹם"‪ ,‬און דאס איז דאך‪ ,‬דורך דעם וואס איז מכבד דעם הייליגן סעודה‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" מיט געשמאקע מאכלים און מיט "פיר ליכט"‪,‬‬ ‫פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר דערמאנט אין דעם הייליגן ספר‬ ‫שבחי הבעל שם טוב‪.‬‬ ‫און מען קען דאס טאקע אפשר אויך אריין טייטש'ן אין דעם פסוק פון‪:‬‬ ‫ַארצָ ה" וגו'‪ ,‬ווייל די פסוק מיינט דאך אונז דא צו‬ ‫" ַו ַּיחֲֹלם וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב ְ‬ ‫ַארצָ ה" – אז מענטשן חלומ'ן טאקע אז‪:‬‬ ‫זאגן אזוי‪ ,‬אז‪" :‬וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב ְ‬ ‫ַארצָ ה"‪ ,‬אבער אין אמת'ן איז דאך דאס‪:‬‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" איז‪" :‬מֻ צָּ ב ְ‬‫"סְ ַ‬ ‫"וְ רֹאׁש ֹו מַ גִּ יעַ הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" – אבער אין אמת'ן איז דאך דאס‪ּ" :‬בוֹקַ עַ ת וְ ע ֹולָה‬ ‫עב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ֱֹלקים עֹ לִ ים‬ ‫עַ ד כִּ סֵ א הַ כָּבוֹד"‪ ,‬און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר‪" :‬וְ הִ נֵּה מַ לְ ֲאכֵי א ִ‬ ‫וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – און אפילו די‪" :‬מַ לְ ָאכִ ים"‪[ ..‬וואס די ווארט‪" :‬מַ לְ ָאכִ ים" קען‬ ‫מען דאך אויך טייטש'ן "שלוחים"‪ ,‬אזוי ווי מיר געפונען דאך שוין טאקע‬ ‫קלאר אין פרשת וישלח‪ ,‬אז רש"י הק' האט דעמאלט'ס געדארפט זאגן אז‬ ‫מען רעדט דארטן פון‪" :‬מַ לְ ָאכִ ים מַ מָּ ׁש" – רש"י הק' האט דעמאלט'ס‬ ‫געדארפט זאגן אז מען רעדט דארטן פון "אמת'ע מלאכים"‪ ,‬איז דאך‬ ‫געדרונגען פון דעם‪ ,‬אז עס איז דא אסאך מאל וואס "מלאכים" מיינט יא‬ ‫"שלוחים"‪ ,‬און ממילא דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא אזוי‪ ,‬אז]‬ ‫"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" און זיין גאנצע‬ ‫אפילו די‪" :‬שַׂ ְרפֵ י מַ עְ לָה" ווי‪ָּ :‬‬ ‫פעמליא‪ ,‬זענען אויך‪" :‬עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – קומען אויך צו גיין צו דעם‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪.‬‬ ‫הייליגן סעודה פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון צדיקים‪ ,‬אז דוד המלך קומט דאך‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪ ,‬נאר ער קומט צוזאמען מיט‬ ‫נישט "אליין" צו די‪" :‬סְ ַ‬ ‫אסאך‪" :‬מַ לְ ָאכִ ים" וואס באגלייטן איהם‪.‬‬ ‫און לויט דעם קען מען דאך טאקע טייטש'ן דעם פסוק דא לפי פשוטו‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ֱֹלקים" זענען טאקע‪" :‬עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" ביי דעם הייליגן‬ ‫"וְ הִ נֵּה מַ לְ ֲאכֵי א ִ‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪ ,‬און אלעס לכבוד דער יוד וואס איז‬ ‫סעודה פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪.‬‬ ‫מקיים די הייליגע סעודה פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫"די" און‪" :‬יַד"‪ ,‬ווייל‬ ‫"דוִ ד" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַּ :‬‬ ‫און די ווארט‪ָּ :‬‬ ‫"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" קומט אראפ‬ ‫יא ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן אז ווען‪ָּ :‬‬ ‫"די"‬ ‫עּודת ָּדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א"‪ ,‬זאגט ער דעמאלט'ס‪ַּ :‬‬ ‫צווישן אונז ביי‪" :‬סְ ַ‬ ‫פאר די אלע‪" :‬צָ רוֹת י ְִׂש ָראֵ ל"‪ ,‬און ער נעמט דאס דעמאלט'ס מיט צוזאמען‬ ‫עג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫מיט זיך ווען ער גייט צוריק ארויף אויבן אין הימל‪ ,‬און ער איז דאך‬ ‫דעמאלט'ס אויך‪" :‬מַ ְמלִ יץ טוֹב" אויף יודישע קינדער‪ ,‬און ער געבט דאך‬ ‫אונז דעמאלט'ס אויך א‪" :‬יַד"‪ ,‬און ער פועל'ט דאך דעמאלט'ס אויס פאר‬ ‫אונז אלעס גוט'ס ברוחניות ובגשמיות‪.‬‬ ‫און ממילא דאס איז פשט דא אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ו ַּיחֲֹלם וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב‬ ‫ַארצָ ה" וגו'‪ ,‬אז‪" :‬עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – אז דער גרויסער‪" :‬שָׂ ָרף ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך‬ ‫ְ‬ ‫עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" איז‪" :‬ע ֹולֶה" לַשָּׁ מַ יִם כדי צו קענען אויס פירן דעם‪" :‬י ְֹר ִדים"‬ ‫– דער גרויסער‪" :‬שָׂ ָרף ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" איז‪" :‬ע ֹולֶה" לַשָּׁ מַ יִם כדי צו‬ ‫קענען צוריק אראפ ברענגען אלע גוטע‪" :‬הַ ְׁשפָּ עוֹת טוֹבוֹת בְּ רּוחָ נִּיּות‬ ‫ּובְ ג ְַׁש ִמּיּות" פאר יודישע קינדער‪ ,‬און אלעס אין דעם גרויסן זכות פון מקיים‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ווי עס דארף צו זיין‪.‬‬ ‫זיין‪" :‬סְ ַ‬ ‫עּודת ָּדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א" האבן דאך‬ ‫און ביי אט די הייליגע סעודה פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫שוין צדיקים באוויזן גאר גאר גרויסע מופתים ממש למעלה מדרך הטבע‪,‬‬ ‫ממש אזוי ווי די‪" :‬נֵס ֲחנֻכָּה"‪ ,‬וואס ביי די‪" :‬נֵס ֲחנֻכָּה" האבן דאך די יודישע‬ ‫קינדער געהאט‪" :‬נִסִּ ים גְּ לּויִים לְ מַ עְ לָה ִמ ֶּד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע"‪ ,‬און אין דעם זכות פון‪:‬‬ ‫עּודת ָּדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א" האבן דאך שוין טאקע צדיקים ממשיך געווען‬ ‫"סְ ַ‬ ‫גאר גרויסע ישועות פאר כלל ישראל‪.‬‬ ‫און עס איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די וואכעדיגע פרשה א שייכות‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪ ,‬ווייל אין די‬ ‫פון דעם הייליגן יום טוב‪" :‬חֲנּוכָּה" צו‪" :‬סְ ַ‬ ‫ַארצָ ה"‬ ‫וואכעדיגע פרשה ווערט דאך דערמאנט די ווערטער‪ֻ " :‬סלָּם מֻ צָּ ב ְ‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪ ,‬ווי דערמאנט‪ ,‬און‬ ‫וואס דאס גייט דאך ארויף אויף‪" :‬סְ ַ‬ ‫ביי דעם הייליגן יום טוב פון‪" :‬חֲנּוכָּה" איז דאך דא די הייליגע מנהג פון‬ ‫עד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫שפילן "דריידל"‪ ,‬און אויף די "דריידל" איז דאך אויס געקריצט די הייליגע‬ ‫ווערטער‪" :‬נֵס גָּדוֹל הָ יָה שָׁ ם"‪.‬‬ ‫שם" – איז דאך טאקע אויך סופי תיבות‪:‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬נֵס גָּדוֹל הָ יָה ָׁ‬ ‫"הַ ֻסלָּם" – דער באקאנט'ער‪ֻ " :‬סלָּם" וואס ווערט דאך שוין דערמאנט אין‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה"‪,‬‬ ‫"פרשת ויצא"‪ ,‬און די‪ֻ " :‬סלָּם" גייט דאך ארויף אויף‪" :‬סְ ַ‬ ‫אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬צדיקים‬ ‫עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" גאר גרויסע ישועות‬ ‫האבן ממשיך געווען ביי‪" :‬סְ ַ‬ ‫ורפואות פאר יודישע קינדער‪" :‬לְ מַ עְ לָה ִמ ֶּד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע"‪ ,‬פונקט אזוי ווי ביי די‬ ‫צייטן פון די הייליגע חשמונאים וואס עס איז געווען דעמאלט'ס‪" :‬נִסִּ ים‬ ‫גְּ לּויִים לְמַ עְ לָה ִמ ֶּד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע"‪ ,‬און אלעס אין דעם גרויסן זכות פון מקיים זיין‬ ‫עּודת ָדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א"‪:‬‬ ‫דעם הייליגן סעודה פון‪" :‬סְ ַ‬ ‫יע ַה ָּׁש ָמיְ ָמה‬ ‫ֹאש ֹו ַמ ִּג ַ‬ ‫ְור ׁ‬ ‫ש ָמיְ ָמה ְו ִהנֵּה מַ לְ אֲ כֵ י‬ ‫יע הַ ָּׁ‬ ‫ֹאש ֹו ַמ ִּג ַ‬ ‫וַ ַּי ֲחלֹם ְו ִהנֵּה סֻ לָּם מֻ ָּצב ַא ְר ָצה ְור ׁ‬ ‫אֱ ל ִֹקים עֹלִ ים ְוי ְֹר ִדים ּב ֹו‪ :‬צווישן די מענטשן וועלכע האבן געווארט אריין‬ ‫צו גיין צום הייליגן בעל נועם אליעזר מסקולען זצ"ל‪ ,‬האט זיך געפונען א‬ ‫יודישע פרוי מיט נישט קיין ערליכע אויס זעהן ל"ע‪ ,‬זי איז געזעצן אינגאנצן‬ ‫א פאר ביטערט'ע‪ ,‬די יונגע רעבעצין ריזל ע"ה האט איר אריין גענומען צום‬ ‫רבי'ן‪ ,‬און דארט האט זי מיט געוויין דערציילט די צרה וואס דרוקט איר‬ ‫אויפן הארץ‪ ,‬פאר איר זוהן וועלכע באזיצט א הויכראנגיגן פאסטן‪ ,‬איז‬ ‫געשעהן גאר א מאדנע אומגליק‪ ,‬זיין קאפ האט זיך איהם אויס געדרייט‬ ‫עה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אויף גאר א שטארקן אופן‪ ,‬ממש צו די פלייצע‪" ...‬דער ראבינער מוז מיר‬ ‫העלפן"‪ !..‬די דאקטורים קענען דא גארנישט טאן"‪!..‬‬ ‫די רבי האט געהייסן איר פרעגן צו איר זוהן לייגט תפילין‪ ,‬די פרוי האט ניט‬ ‫אמאל געוואוסט וואס עס מיינט‪ ,‬און איר זוהן האט מסתמא זיכער נישט‬ ‫געוואוסט‪ ,‬די רבי האט באפוילן זי זאל איהם פרעגן דערוועגן‪.‬‬ ‫ווען די פרוי איז אהיים געקומען איז שוין געווען ביינאכט‪ ,‬זי האט נאך‬ ‫נישט געקענט באשליסן ביי זיך ווי אזוי ָאן צו הייבן דעם געשפרעך מיט איר‬ ‫זוהן וועגן די תפילין‪ ,‬האט זי עס אפ געשטופט‪ ,‬און דערווייל האט זיך איר‬ ‫זוהן א פארווייטאגט'ער געלייגט שלאפן‪.‬‬ ‫אינדערפרי קומט ער צו לויפן צו זיין מאמע גענצליך אן איבעראשט'ער‪ ,‬ער‬ ‫האט זיך גע'חלומ'ט‪ ,‬ווי עס קומט צו איהם א יוד מיט עפעס א ספעציעל'ע‬ ‫הדרת פנים‪ ,‬ער טוט איהם ָאן קעסטעלעך אויפן קאפ‪ ,‬און אויך עפעס אויף‬ ‫די האנט‪ ,‬און זיין קאפ נעמט זיך צוריק דרייען פון זיך אליין‪.‬‬ ‫דער זוהן רייבט זיך די אויגן‪ ,‬צו ער חלומ'ט‪ ,‬צו ער איז וואך‪ ,‬ער באטראכט‬ ‫זיך‪ ,‬און ער קען נישט גלייבן וואס ער זעהט‪ ,‬מיין קאפ‪ !..‬מיין קאפ איז‬ ‫ָאדם"‪.‬‬ ‫גלייך‪" :‬כְּ ַאחַ ד הָ ָ‬ ‫ווי די מאמע האט דאס געהערט און געזעהן‪ ,‬האט זי א באגייסטערט'ע‬ ‫געזאגט‪ ,‬קום מיט מיר‪ ,‬און איך וועל דיר נעמען צו דער ראבינער ביי וועמען‬ ‫איך האב נעכטן דערמאנט דיין נאמען פאר א ישועה‪.‬‬ ‫עו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אנקומענדיג צום רבי'ן‪ ,‬ווי דער זוהן האט נאר געגעבן א בליק אויפן רבינ'ס‬ ‫הייליגן צורה‪ ,‬האט ער אויס גערופן אויפן קול‪" ,‬אט דאס איז ער"‪" !..‬דאס‬ ‫איז דער יוד וואס איך האב נעכטן געזעהן אין חלום"‪ !..‬און דער רבי האט‬ ‫דעמאלט'ס באפוילן אז מען זאל איהם דארטן אויפן פלאץ לייגן תפילין‪.‬‬ ‫און טראץ דעם וואס דאס קינד איז נעבעך געווען אזוי ווי א‪ֻ " :‬סלָּם מֻ צָּ ב‬ ‫ַארצָ ה" און ליידער ליידער נישט געלייגט קיין תפילין פאר אזוי פיל יארן‪,‬‬ ‫ְ‬ ‫אפילו הכי האט ער אבער נאך אלץ זוכה געווען צו דעם‪" :‬וְ רֹאׁש ֹו מַ גִּ יעַ‬ ‫ֱֹלקים עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – דורך די כח‬ ‫הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" דורך דעם‪" :‬וְ הִ נֵּה מַ לְ ֲאכֵי א ִ‬ ‫פון א‪" :‬צַ ִּדיק אֱמֶ ת" וואס איז געווען בטל ומבוטל פאר יעדע יודיש קינד‬ ‫און זיך אראפ געלאזט צו א יעדע יודיש קינד בלי שום יוצא מן הכלל מיט א‬ ‫אמת'ע‪ַ" :‬אהֲבַ ת י ְִׂש ָראֵ ל בְּ רּוחָ נִּיּות ּובְ ג ְַׁש ִמּיּות" אויף יעדן טריט און שריט‪,‬‬ ‫און מיט זיין גרויסן כח האט ער ארויף געלייגט אויף נאך א יוד דעם הייליגן‬ ‫קרוין פון‪" :‬תְּ פִ לִּ ין שֶׁ בְּ רֹאׁש וְ שֶׁ פַ ע קֹ ֶדׁש ּומַ חֲשָׁ בוֹת ְקדוֹׁשוֹת"‪.‬‬ ‫און עס איז אינטרעסאנט ָאן צו מערקן‪ ,‬אז די ווערטער‪" :‬וְ רֹאׁש ֹו מַ גִּ יעַ‬ ‫"רבֵּ ינּו אֱלִ יעֶ זֶר זּוסְ יָא‬ ‫הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪ַ :‬‬ ‫ִמסְ קּולֶען"‪ ..‬מיטן אות י' – מיט דעם "יודיש קינד" וואס ער האט איהם ָאן‬ ‫געטוהן תפילין און מקרב געווען‪" :‬לְ ָאבִ ינּו שֶׁ בַּ שָּׁ מַ יִם"‪:‬‬ ‫ִאם יִ ְהיֶה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי‬ ‫וַ ִּי ַּדר יַ ֲעקֹב נ ֶֶדר לֵאמֹר ִאם יִ ְהיֶה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי וגו'‪ :‬מען זאגט נאך פון‬ ‫צדיקים‪ ,‬אז צדיקים האבן געזאגט‪ ,‬אז מען קען אסאך מאל הערן ווי מענטשן‬ ‫זאגן אז‪" :‬איך בין נישט אין די מָ אד" [גיסט'ע] יעצט‪ ..‬האבן צדיקים‬ ‫עז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געזאגט‪ ,‬אז וואס הייסט אז דו ביזט נישט אין די "מָ אד" יעצט צו לערנען און‬ ‫דאווענען‪ !?..‬עס שטייט דאך שוין בפירוש אין דער הייליגער תורה הק'‬ ‫"אין פרשת ויצא" אז אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו האט געזאגט‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – אז דער "אייבערשטער" איז מיין "מָ אד"‪!..‬‬ ‫"אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫אדי"‪ !?..‬אמאל ביזטו יא אין די‬ ‫און ממילא וואס הייסט אז דו ביזט "מָ ִ‬ ‫"מָ אד" צו דינען דעם אייבערשטן‪ ..‬און אמאל ביזטו נישט אין די "מָ אד" צו‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – דער‬ ‫דינען דעם אייבערשטן‪ ,‬וואס הייסט‪" !?..‬אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫"אייבערשטער" איז דאך מיין "מָ אד"‪!..‬‬ ‫"רצוֹן"‪ ,‬וועל‬ ‫און אויב דער אייבערשטער וויל אז איך זאל יעצט טוהן זיין‪ָ :‬‬ ‫איך עס דעמאלט'ס טוהן‪ ,‬ווייל דער "אייבערשטער" איז דאך מיין "מָ אד"‪!..‬‬ ‫אדי"‪:‬‬ ‫און ממילא א יודיש קינד איז קיינמאל נישט "מָ ִ‬ ‫לֵ אמֹר ִאם יִ ְהיֶה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי‬ ‫ּש ָמ ַרנִ י ַּב ֶּד ֶר ְך הַ זֶּה‬ ‫וַ ִּי ַּדר יַ ֲעקֹב נ ֶֶדר לֵאמֹר ִאם יִ ְה ֶיה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי ו ְׁ‬ ‫הול ְֵך ְונָ ַתן לִ י לֶחֶ ם לֶאֱ כֹל וּבֶ גֶ ד לִ לְ ב ֹּׁש‪ :‬לכאורה איז דאך‬ ‫שר ָאנ ִֹכי ֹ‬ ‫אֲ ֶׁ‬ ‫שווער דא א מורא'דיגע קשיא‪ ,‬ווייל וואס איז פשט פון די ווערטער וואס עס‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי –‬ ‫שטייט דא אין פסוק‪ ,‬אז‪ :‬וַיִּ ַּדר ַיעֲקֹ ב נ ֶֶדר "לֵאמֹ ר" אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫אז יעקב אבינו האט דא געמאכט א נדר צום אייבערשטן "אזוי צו זאגן" אז‪:‬‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" וגו'‪ ,‬וואס איז פשט פון די ווארט‪" :‬לֵאמֹ ר"‪ !?..‬עס‬ ‫"אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דא אין פסוק פשוט‪ ..‬אז‪" :‬וַיִּ ַּדר ַיעֲקֹ ב‬ ‫עח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי"‬ ‫נ ֶֶדר" – אז יעקב אבינו האט דא געמאכט א נדר‪ ,‬אז‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫וגו' און פארטיג‪ ,‬וואס איז פשט פון די ווארט‪" :‬לֵאמֹ ר"‪!?..‬‬ ‫מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט די באקאנט'ע כלל‪ ,‬אז די ווארט‪:‬‬ ‫"לֵאמֹ ר" מיינט דאך אלעמאל "צו זאגן ווייטער פאר אנדערע"‪ ,‬און ממילא‬ ‫אויב אזוי וואו קומט דא אריין די ווארט‪" :‬לֵאמֹ ר" – אז מען זאל דאס זאגן‬ ‫ווייטער‪ !?..‬פאר וועמען זאל יעקב אבינו דאס זאגן‪!?..‬‬ ‫נאר די תירוץ אויף דעם איז‪ ,‬אז דער הייליגער של"ה הק' טייטש'ט דאך‬ ‫שוין אויף דעם פסוק (במדבר קפיטל ח' פסוק כ') פון‪" :‬עַ ל פִּ י יהו‪-‬ה ַיחֲנּו‬ ‫וְ עַ ל פִּ י יהו‪-‬ה יִסָּ עּו"‪ ,‬אז דאס מיינט צו זאגן‪ ,‬אז א יודיש קינד דארף זיך דאך‬ ‫צו געוואוינען צו זאגן שטענדיג אויף א יעדע זאך‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬און‬ ‫אז‪" :‬בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" וועל איך גיין דארטן און דארטן‪ ,‬און אזוי‬ ‫ָאדם"‪ ,‬דעמאלט'ס‬ ‫ווייטער‪ ,‬ווייל אויב עס איז‪" :‬שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור בְּ פִ יו שֶׁ ל ָ‬ ‫רועט אויף דעם מענטש א‪" :‬סִ יַּעְ תָּ א ִּד ְׁשמַ יָּא"‪.‬‬ ‫און ממילא דאס האט דא יעקב אבינו געזאגט‪ ,‬ווייל יעקב אבינו האט דאך‬ ‫שוין גאנץ גוט געוואוסט‪ ,‬אז ער גייט דאך דא יעצט אריין גיין אין גאר א‬ ‫שווערע פרשה מיט דעם רשע "לבן הארמי"‪ ,‬און ער גייט דאך דא יעצט‬ ‫אריין גיין אין א שטוב וואס איז פיל מיט "עבודה זרות"‪ ,‬און ממילא וועגן‬ ‫דעם האט זיך דא יעקב אבינו געוואלט גוט איין חזר'ן פאר דעם‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – אז איך‬ ‫"לֵאמֹ ר" – אז איך וועל שטענדיג זאגן‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫וועל שטענדיג זאגן‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" – אויב דער אייבערשטער וועט‬ ‫וועלן‪.‬‬ ‫עט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל דאס איז דאך די וועג ווי אזוי מען קען ביי קומען די‪" :‬צַ ד הַ טֻּ ְמָאה"‪,‬‬ ‫אזוי ווי מען געפונט דאך שוין טאקע קלאר ביי די הייליגע אבות הק'‪ ,‬אז זיי‬ ‫פלעגן זיך דאך שטענדיג באנוצן מיט אזעלכע סארטן לשונות‪ ,‬און גלייך‬ ‫ווען זיי האבן ָאן געהויבן צו רעדן‪ ,‬האבן זיי דעמאלט'ס גלייך דערמאנט‬ ‫דעם‪" :‬שֵׁ ם יהו‪-‬ה" אז דער אייבערשטער האט זיי ברוך השם געהאלפן‪.‬‬ ‫און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך אין פרשת חיי שרה‪ ,‬אז אפילו‪:‬‬ ‫"אֱלִ יעֶ זֶר עֶ בֶ ד ַאבְ ָרהָ ם" [וואס איז נאר "מחונך" געווארן ביי אברהם אבינו]‬ ‫האט אויך געזאגט פאר די רשעים לבן און בתואל אז‪" :‬וַיהו‪-‬ה בֵּ ַרְך אֶ ת ֲא ֹדנִי‬ ‫ְמאֹ ד וַיִּ גְ ָּדל וַיִּ תֶּ ן ל ֹו צֹאן ּובָ קָ ר וְ כֶסֶ ף וְ זָהָ ב" – אז דער אייבערשטער האט ברוך‬ ‫השם געהאלפן מיין הַ אר אברהם‪ ,‬און ער האט ברוך השם גאר שיין מצליח‬ ‫געווען‪.‬‬ ‫און אליעזר עבד אברהם האט דאך שוין דעמאלט'ס אויך געזאגט פאר לבן‬ ‫און בתואל‪ ,‬אז‪" :‬בָּ רּוְך יהו‪-‬ה אֱֹלקֵ י ֲא ֹדנִי ַאבְ ָרהָ ם" – אז געלויבט איז דער‬ ‫אייבערשטער די גאט פון מיין הַ אר אברהם‪ ,‬וואס‪" :‬אֲשֶׁ ר ֹלא עָ זַב חַ סְ ּדוֹ"‬ ‫ַוא ֲִמּת ֹו מֵ עִ ם ֲא ֹדנִי – וואס האט נישט פאר לאזט זיין‪" :‬חֶ סֶ ד" פון מיין הַ אר‬ ‫אברהם‪.‬‬ ‫און די סיבה פארוואס עס שטייט דארטן אין פסוק דעם לשון‪" :‬אֲשֶׁ ר ֹלא עָ זַב‬ ‫חַ סְ ּדוֹ" איז‪ ,‬ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס‬ ‫שטייט דאך שוין פון צדיקים‪ ,‬אז ווען דער אייבערשטער וויל אמאל‬ ‫שטראפן איינעם‪ ,‬דעמאלט'ס דארף ער איהם נישט שיקן קיין "שטראף"‪,‬‬ ‫"חיּות"‪ ..‬און‬ ‫נאר ער קען איהם דעמאלט'ס פשוט אויף הערן צו געבן‪ִ :‬‬ ‫פ‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫פארטיג‪ ,‬און די זאך האט זיך גע'ענדיגט‪ ,‬ווייל ווי אזוי לעבט א מענטש‬ ‫בכלל‪!?..‬‬ ‫זאגן דאך שוין די ספרים הק' אויף דעם‪ ,‬אז א מענטש קען דאך נאר לעבן‬ ‫"חיּות" א יעדע מינוט פון זיין‬ ‫ווען דער "אייבערשטער" געבט איהם אריין‪ִ :‬‬ ‫לעבן‪ ,‬און ווען דער אייבערשטער וויל איינעם שטראפן‪ ,‬דעמאלט'ס דארף‬ ‫ער איהם גארנישט "טוהן" בפועל‪ ,‬נאר ער דארף איהם דעמאלט'ס פשוט‬ ‫"אויף הערן צו געבן לעבן"‪ ,‬און איינמאל א מענטש פארלירט שוין זיין‪:‬‬ ‫"סִ יַּעְ תָּ א ִּד ְׁשמַ יָּא" – און איינמאל א מענטש פארלירט שוין זיין הילף פון‬ ‫אויבן‪ ,‬דעמאלט'ס קען ער דאך שוין נישט עקזעסטירן בכלל‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם האט דא אליעזר עבד אברהם [וואס איז נאר "מחונך"‬ ‫געווארן ביי אברהם אבינו] געזאגט פאר לבן און בתואל‪ ,‬אז‪ :‬בָּ רּוְך יהו‪-‬ה‬ ‫אֱֹלקֵ י ֲא ֹדנִי ַאבְ ָרהָ ם "אֲשֶׁ ר ֹלא עָ זַב חַ סְ ּדוֹ" ַוא ֲִמּת ֹו מֵ עִ ם ֲא ֹדנִי – אז געלויבט איז‬ ‫דער אייבערשטער די גאט פון מיין הַ אר אברהם וואס האט נישט פאר לאזט‬ ‫זיין‪" :‬חֶ סֶ ד" פון מיין הַ אר אברהם‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬וויסן זאלסטו‪ ,‬אז דאס‬ ‫איז דאך די גרעסטע "שפיז" אין די אויגן פון רשעים‪.‬‬ ‫און וואס איז טאקע פשט פון די ווערטער אז דאס איז דאך די גרעסטע‬ ‫"שפיז" אין די אויגן פון רשעים‪ !?..‬און די תירוץ אויף דעם איז דאך‪ ,‬ווייל‬ ‫וואס איז די גאנצע נפקא מינה צווישן די לעבן פון א "יוד" און א "גוי"‪!?..‬‬ ‫די גאנצע נפקא מינה צווישן די לעבן פון א "יוד" און א "גוי" איז דאך נאר‪,‬‬ ‫אז א גוי לעבט א לעבן פון עסן און טרינקען און זאפן און הנאה האבן פון‬ ‫אלע‪" :‬הַ בְ לֵי ע ֹולָם הַ זֶּה" וואס זעהט איהם אויס אז עס איז געשמאק‪ ,‬און ער‬ ‫טרינק'ט‪ ,‬און ער הוליע'ט‪ ,‬כדי צו פארגעסן פון אלע זיינע צרות וואס גייט‬ ‫פא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫נאר אריבער אויף איהם‪ ,‬און ער האט דאך נישט קיין שכל זיך אפ צו שטעלן‬ ‫פאר איין רגע און טראכטן אז "איינער האט דאך מיר דאס געשיקט"‪ ,‬און‬ ‫ווען ער וועקט זיך אויף פון זיין שכרות‪ ,‬און ער זעהט אז ער האט עפעס א‬ ‫צרה‪ ,‬ווערט איהם דעמאלט'ס גלייך טונקל זיין לעבן‪ ,‬און ער ווערט דאך‬ ‫שוין דעמאלט'ס גלייך צובראכן אויף שברי שברים‪.‬‬ ‫אבער משא"כ א "יודיש קינד" איז זיך דאך שטענדיג מחזק מיט‪" :‬אֱמּונָה"‬ ‫און‪" :‬בִּ טָ חוֹן" און דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און ער זאגט דאך שטענדיג צו‬ ‫זיך שטילערהייט‪ ,‬אז דאס איז דאך זיכער נאר פאר מיין טובה‪ ,‬ווייל מסתמא‬ ‫האט מיר דער אייבערשטער געשיקט די צרה כדי מיר צו רייניגן פון מיינע‬ ‫עבירות‪ ,‬כדי אז איך זאל שפעטער קענען באקומען מיין שכר וואס איז ָאן‬ ‫גע'גרייט פאר מיר אין‪" :‬ע ֹולָם הַ בָּ א"‪.‬‬ ‫און יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז א "יודיש קינד"‪ ,‬ווייל א יודיש קינד קריצט דאך‬ ‫שטענדיג איין ביי זיך אין הארץ א פעסטע‪" :‬אֱמּונָה" אז וואס דער‬ ‫אייבערשטער טוט פאר מיר‪ ,‬איז דאך זיכער די בעסטע פאר מיר‪ ,‬און אויב‬ ‫עס איז די בעסטע פאר מיר‪ ,‬דעמאלט'ס קומט דאך אויס‪ ,‬אז אין אמת'ן‬ ‫אריין לעב איך דאך מיר א גוטע לעבן‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז דאך איהם‬ ‫שוין אסאך אסאך גרינגער צו זיין "פריילעך" און "צופרידן"‪.‬‬ ‫און טאקע וויבאלד מיר יודן פארמאגן אזא הייליגע מתנה וואס הייסט‪:‬‬ ‫"קנְָאה"‪ ,‬און זיי ווייזן ארויס‬ ‫"אֱמּונָה"‪ ,‬האבן טאקע די גוים אויף אונז אזא‪ִ :‬‬ ‫"שנְָאה" אויף אונז‪ ,‬און וועגן דעם טאקע זענען אין אלע דורות‬ ‫אזוי פיל‪ִׂ :‬‬ ‫שטענדיג אויף געשטאנען‪ׂ" :‬ש ֹונְאֵ י י ְִׂש ָראֵ ל" וואס האבן שטענדיג פראבירט‬ ‫אוועק צו נעמען פון אונז אונזער הייליגע מתנה וואס הייסט‪" :‬אֱמּונָה" אין‬ ‫פב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬כדי אז מיר זאלן דאס אויך נישט האבן‪ ,‬און זיי‬ ‫האבן געוואלט צוואונגען אונזערע זיידע'ס צו לייקענען אין די הייליגע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" חס ושלום‪.‬‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע פסח אויף דער נאכט דעם לשון‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫שֶׁ ֹּלא אֶ חָ ד בִּ לְ בָ ד עָ מַ ד עָ לֵינּו "לְ כַּלוֹתֵ נּו"‪ ,‬נאר‪ :‬אֶ לָּא שֶׁ בְּ כָל ּדוֹר וָדוֹר עו ְֹמ ִדים‬ ‫עָ לֵינּו "לְ כַלוֹתֵ נּו"‪ ,‬און מיר ווייסן דאך שוין אלע אויך זייער גוט‪ ,‬אז די לשון‪:‬‬ ‫"לְ כַלוֹתֵ נּו" גייט דאך ארויף אויף די‪" :‬נְשָׁ מָ ה" פון א יודיש קינד‪ ,‬ווייל די‬ ‫לשון‪" :‬כְּ ָליָה" פאסט זיך דאך נאר אויף די‪" :‬נְשָׁ מָ ה" פון א יודיש קינד‬ ‫כידוע‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס האבן די רשעי ישראל געוואלט אויס רייסן אין אלע‬ ‫דורות‪ ,‬זיי האבן געוואלט אויס רייסן פון אונז אונזער הייליגע מתנה וואס‬ ‫הייסט‪" :‬אֱמּונָה"‪ ,‬אבער מיר זענען דאך אלע שטענדיג געשטאנען פעסט אין‬ ‫אלע דורות‪ ,‬און זיך אפילו געלאזט "הארגע'נען" כדי צו בלייבן ביי אונזער‬ ‫ריינע‪" :‬אֱמּונָה"‪.‬‬ ‫און ממילא מיט דעם קומען מיר דא יעצט צוריק צו דאס וואס מיר האבן ָאן‬ ‫געהויבן פריער‪ ,‬אז דאס איז דאך די גרעסטע "שפיז" אין די אויגן פון א‬ ‫רשע‪ ,‬ווייל א רשע זאגט דאך שטענדיג אז‪" :‬חָ לִ ילָה לְ הַ זְ כִּ יר שֵׁ ם הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬און‬ ‫משא"כ א צדיק זאגט דאך שטענדיג‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬און‪" :‬בָּ רּוְך הַ שֵּׁ ם"‪,‬‬ ‫און‪" :‬בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬ווייל א צדיק לעבט דאך שטענדיג מיט א ריינע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" אז דער "אייבערשטער" פירט דאך שטענדיג זיין לעבן‪ ,‬און אז‪:‬‬ ‫"בְּ כָל תְּ נּועָ ה ּותְּ נּועָ ה שָׁ ם אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" – און אז א יעדע ריר פון זיין‬ ‫לעבן קומט דאך נאר פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און נישט נאר דעם‪ ,‬נאר אלעס‬ ‫פג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אין זיין לעבן איז דער "אייבערשטער"‪ ,‬און ער לעבט מיט דעם שטענדיג‪,‬‬ ‫נישט ער "זאגט" דאס‪ ,‬נאר ער "לעבט" מיט דעם שטענדיג‪ ,‬און ממילא‬ ‫וועגן דעם איז דאך דאס די גרעסטע "שפיז" אין אויגן פון די רשעים‪.‬‬ ‫ווייל אויב מיר זאגן נאך‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬דעמאלט'ס ווייזט דאך דאס אז‬ ‫אונזער‪" :‬אֱמּונָה" איז נאך גאר גאר שטארק ביי אונז‪ ,‬און אויב מיר זאגן‬ ‫נאך‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬דעמאלט'ס ווייזט דאך דאס אז מיר לעבן דאך‬ ‫שטענדיג מיטן "הייליגן באשעפער"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין דעם הייליגן מגלה‬ ‫עמוקות‪ ,‬אז די ווארט‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות‪" :‬וַי ְַּרא‬ ‫יַעֲקֹ ב צ ַּורת אָלֶ"ף" – אז יעקב אבינו האט דאך שטענדיג נאר געזעהן דעם‬ ‫הייליגן‪" :‬אַ ּלּופוֹ שֶׁ ל ע ֹולָם" אין א יעדע זאך‪ ,‬און חוץ פון דעם האט ער‬ ‫גארנישט געזעהן‪ ,‬נאר ער האט שטענדיג געזעהן דעם רבונו של עולם אין א‬ ‫יעדע זאך‪.‬‬ ‫איי‪ ..‬עס איז דאך דא אזעלכע צרות מיט "לבן הארמי" וואס האט מיר אפ‬ ‫געפאּפט נאך אזעלכע שווערע ארבעט וואס איך האב גע'ארבעט פאר איהם‪,‬‬ ‫און עס איז דאך דא דעם "אליפז" וואס האט דאך מיר צו גענומען מיין‬ ‫גאנצע געלט‪ ,‬און איך בין דאך יעצט געבליבן ָאן קיין פרוטה צום לעבן‪!?..‬‬ ‫אבער‪ ..‬ניין‪ ,‬יעקב אבינו זעהט גארנישט‪ ,‬נאר ער זעהט שטענדיג אין א יעדע‬ ‫זאך דעם‪" :‬אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" – ער זעהט שטענדיג אין א יעדע זאך דעם איין‬ ‫איינציג'ן באשעפער אליין‪ ,‬און דאס איז דעם‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע‬ ‫ַו ֵּילְֶך חָ ָרנָה‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען מיט‪" :‬אֱמּונָה‬ ‫פד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫פְּ ׁשּוטָ ה" אין דעם הייליגן באשעפער‪ ,‬און ער האט נישט מורא געהאט פון‬ ‫קיינעם‪ ,‬און ער האט נישט געמאכט קיין שום חשבונות‪ ,‬נאר‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב‬ ‫וגו' – נאר‪" :‬וַי ְַּרא יַעֲקֹ ב צ ַּורת אָלֶ"ף" – נאר יעקב אבינו האט נאר געזעהן‬ ‫דעם גרויסן‪" :‬אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" אין א יעדע זאך‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די‬ ‫ריכטיגע מדריגה פון‪" :‬אֱמּונָה" וואס עס פארלאנגט זיך דאך פון א יעדע‬ ‫ערליכע יוד‪ ,‬צו גיין‪ ..‬פשוט גיין מיטן אייבערשטן‪ ,‬און זיך אינגאנצן‬ ‫פארלאזן אויף איהם‪ ,‬און מאכן דעם‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב‪.‬‬ ‫און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אויפן פסוק פון‪" :‬תָּ ִמים‬ ‫תִּ הְ יֶה עִ ם יהו‪-‬ה אֱֹלקֶ יָך"‪ ,‬אז‪" :‬הִ תְ הַ לְֵּך עִ ּמוֹ" – אז דו זאלסט שטענדיג גיין‬ ‫צוזאמען מיטן "אייבערשטן"‪ ,‬און עס זאל אויך זיין אויף א אופן פון‪:‬‬ ‫"בִּ תְּ ִמימּות"‪ ,‬און‪ּ" :‬ותְּ צַ פֶּ ה לוֹ" – און דו זאלסט נאר ארויס קוקען צום‬ ‫"אייבערשטן"‪.‬‬ ‫און פון די אנדערע זייט זאגט דאך אונז שוין אבער רש"י הק' אויך‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"וְ ַאל תַּ חֲקוֹר ַאחַ ר הָ עֲתִ ידּות" – אז פראביר נישט נאך צו זוכן "וואס עס גייט‬ ‫זיין"‪ ,‬און זוך נישט צו דאגה'נען "וואס עס גייט זיין"‪ ,‬נאר טראכט שטענדיג‪,‬‬ ‫אז דער אייבערשטער וועט דאך שוין זיכער העלפן‪ ,‬און‪" :‬בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם‬ ‫יִתְ בָּ ַרְך" וועט אלעס מסודר ווערן אויפן בעסט'ן און שענסט'ן אופן‪.‬‬ ‫און טראכט נישט א גאנצן צייט מיט טרויער אז "וואס גייט זיין" און "וואס‬ ‫גייט זיין" און "וואס גייט זיין"‪ !?..‬נאר‪" :‬אֶ לָא כָּל מַ ה שֶׁ ָיבֹא עָ לֶיָך קַ בֵּ ל‬ ‫בִּ תְּ ִמימּות" – נאר אלעס וואס קומט ָאן אויף דיר זאלסטו ָאן נעמען‪:‬‬ ‫"בִּ תְּ ִמימּות"‪ ,‬ווייל דאס קומט דאך אלעס פון דעם גרויסן באשעפער וואס‬ ‫פה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫איז דאך א אמת'ע‪" :‬מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִטיב"‪ ,‬און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין‬ ‫אז דאס איז אלעס זיכער נאר‪" :‬לְ טוֹבָ ה"‪.‬‬ ‫און‪" :‬וְ ָאז" – און דעמאלט'ס‪" :‬תִּ הְ יֶה עִ מ ֹו ּולְ חֶ לְ קוֹ" – וועסטו קענען זיין‬ ‫ָאדם מו ֵֹדד מו ְֹד ִדין לוֹ"‪ ,‬און דער‬ ‫צוזאמען מיטן אייבערשטן‪ ,‬ווייל‪" :‬בְּ ִמ ָּדה שֶׁ ָ‬ ‫"מ ָּדה כְּ ֶנגֶד ִמ ָּדה"‪ ,‬און ממילא‬ ‫אייבערשטער פירט זיך דאך מיט א מענטש‪ִ :‬‬ ‫אויב דו וועסט גיין צוזאמען מיטן אייבערשטן מיט א תמימות'דיגע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה"‪ ,‬און דו וועסט נישט האבן קיין טענות אויפן אייבערשטן ח"ו‪ ,‬נאר‬ ‫דו וועסט גיין צוזאמען מיטן אייבערשטן אויפן יעדן טריט און שריט‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס וועט דער אייבערשטער אויך מיט גיין צוזאמען מיט דיר אויפן‬ ‫יעדן טריט און שריט‪ ,‬דו דארפס'ט נאר זעהן צו מאכן דעם‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" – דו‬ ‫דארפס'ט נאר זעהן צו גיין מיטן‪" :‬אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" און נישט זעהן קיין‬ ‫אנדערע זאכן‪ ,‬און דאס איז דאך טאקע די ריכטיגע מדריגה פון‪" :‬אֱמּונָה"‬ ‫וואס א יודיש קינד דארף פראבירן צו דערגרייכן‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֵּצֵ א‬ ‫ַיעֲקֹ ב" וגו'‪ ,‬ווייל די ווארט‪ַ " :‬ויֵּצֵ א" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" [מיט די פינעף אותיות]‪ ,‬ווייל דאס איז דאך טאקע די ריכטיגע‪:‬‬ ‫"אֱמּונָה" וואס א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג צו האבן‪ ,‬צו גיין מיטן‬ ‫"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא"‪ ,‬און די איבריגע חלק‪..‬‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און טוהן די‪ִ :‬‬ ‫וועט שוין‪" :‬בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" מסודר ווערן‪.‬‬ ‫און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא א מורא'דיגע ווארט‪ ,‬און‬ ‫דאס איז‪ ,‬אז עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז עס שטייט‬ ‫דאך שוין פון איינער פון די פריער'דיגע צדיקים‪ ,‬אז ווען מען דערמאנט‬ ‫פו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫נעהמען פון "צדיקים"‪ ,‬קען מען דעמאלט'ס ברענגען אויף זיך גאר א גרויסע‬ ‫"רבִּ י ִׁש ְמעוֹן בֶּ ן‬ ‫"ברכה"‪ ,‬ווייל אויב מען דערמאנט למשל‪ ..‬די נאמען‪ַ :‬‬ ‫"רבִּ י ִׁש ְמעוֹן בֶּ ן יוֹחָ אִ י"‪ ,‬איז מען‬ ‫יוֹחָ אִ י"‪ ,‬און מען שרייט אויס די ווערטער‪ַ :‬‬ ‫דעמאלט'ס מעורר דורך דעם אין הימל די זכות פון דעם הייליגן‪" :‬תַּ נָא‬ ‫הָ אֱֹלקַ י ַרבִּ י ִׁש ְמעוֹן בֶּ ן יוֹחָ אִ י"‪ ,‬און דורך דעם קען מען זוכה זיין צו גאר‬ ‫אסאך גוטע ברכות‪ ,‬און אזוי אויך ווען מען דערמאנט א יעדע נאמען פון א‬ ‫"רבִּ י י ְִׂש ָראֵ ל בַּ עַ ל שֵׁ ם טוֹב"‪ ,‬איז מען דעמאלט'ס מעורר‬ ‫צדיק‪ ,‬ווי למשל‪ַ :‬‬ ‫דורך דעם די זכות פון דעם הייליגן‪" :‬בַּ עַ ל שֵׁ ם טוֹב" הק'‪ ,‬און אזוי ווייטער‪.‬‬ ‫אבער טייערע יודן‪ ,‬מיר דארפן זיך דאך אפ שטעלן דא א מינוט‪ ,‬ווייל מיר‬ ‫האבן דאך פארגעסן די געוואלדיגע גרויסע הבטחה וואס דער הייליגער‬ ‫תורה הק' האט אונז צו געזאגט‪ ,‬און דאס איז דאך‪ ,‬די געוואלדיגע גרויסע‬ ‫הבטחה וואס דער הייליגער תורה הק' האט אונז צו געזאגט אז‪" :‬בְּ כָל‬ ‫הַ מָּ קוֹם אֲשֶׁ ר ַאזְ כִּ יר אֶ ת ְׁש ִמי" – אז אין א יעדע פלאץ וואו מען וועט נאר‬ ‫דערמאנען די נאמען פון דעם "הייליגן באשעפער"‪ ,‬זאגט דעמאלט'ס דער‬ ‫אייבערשטער צו‪ ,‬אז‪ָ" :‬אבוֹא" אֵ לֶיָך ּובֵ ַרכְ תִּ יָך – אז איך וועל קומען צו דיר‬ ‫דארטן‪ ,‬און איך וועל דיר דארטן בענטשן‪.‬‬ ‫נו לאמיר זיך אליין פרעגן די שאלה‪ ,‬איז דען א קלייניקייט צו דערמאנען‬ ‫דעם שם‪" :‬יהו‪-‬ה" ווען מען קען נאר‪ !?..‬עס איז דאך אזא גרויסע זכי' צו‬ ‫קענען זאגן‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" און‪" :‬בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" – מיטן‬ ‫אייבערשטנ'ס הילף‪ ,‬און עס קומט דאך אראפ אזא "ברכה" אויף דעם‬ ‫מענטש וואס דערמאנט דעם‪" :‬שֵׁ ם יהו‪-‬ה"‪.‬‬ ‫פז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און אונזער הייליגער זיידע יעקב אבינו האט דאך שוין געזאגט פאר‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – אז אויב איך‬ ‫טויזנט'ער יארן צוריק‪ ,‬אז‪" :‬לֵאמֹ ר אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫וועל שטענדיג זיין געוואוינט צו זאגן‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬און איך וועל‬ ‫שטענדיג דערמאנען דעם‪" :‬שֵׁ ם יהו‪-‬ה"‪ ,‬דעמאלט'ס וועל איך זוכה זיין צו‪:‬‬ ‫"ּושמָ ַרנִי בַּ ֶּד ֶרְך הַ זֶּה אֲשֶׁ ר ָאנֹ כִ י ה ֹולְֵך" – דעמאלט'ס וועל איך זוכה זיין צו א‪:‬‬ ‫ְׁ‬ ‫"ש ִמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה"‪ ,‬און איך וועל געראטעוועט ווערן פון די אלע שלעכטע‬ ‫ְׁ‬ ‫טמא'נע רשעים וואס ווילן מיר שלעכט'ס טוהן‪ ,‬און‪" :‬וְ נָתַ ן לִ י לֶחֶ ם ֶלאֱכֹ ל‬ ‫ּובֶ גֶד לִ לְ בֹּׁש" – און איך וועל דעמאלט'ס זוכה זיין צו‪" :‬כָּל ִמינֵי בְּ ָרכוֹת‬ ‫וִ יׁשּועוֹת ּופַ ְרנָסָ ה בְּ ֶרוַח וְ כָל טּוב סֶ לָה"‪.‬‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – און מיט דעם‬ ‫און מיט דעם שארפן שווערד פון‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫שארפן שווערד פון‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ..‬האט יעקב אבינו מנצח געווען דעם‬ ‫רשע "לבן הארמי"‪ ,‬און ער איז ניצל געווארן פון זיין טומאה‪ ,‬און עס איז‬ ‫דאך בעצם גארנישט געווען אזוי פשוט די גאנצע מעשה דארטן‪.‬‬ ‫ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט‪ ,‬אז "יעקב אבינו" איז דאך געווען‬ ‫"מקוֹר הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק‬ ‫די‪ְ :‬‬ ‫אין מיכה (קפיטל ז' פסוק כ')‪ ,‬אז‪" :‬תִּ תֵּ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב"‪ ,‬און דאס איז דאך‬ ‫איינער פון די גרעסטע יסודות פון א יודיש קינד‪ ,‬זיך צו פירן‪" :‬בְּ ֶּד ֶרְך הָ אֱמֶ ת‬ ‫בְּ רּוחָ נִּיּות ּובְ ג ְַׁש ִמּיּות"‪ ,‬אזוי ווי די ווארט‪ַ " :‬יעֲקֹ ב"‪ ,‬וואס די ווארט‪ַ " :‬יעֲקֹ ב"‬ ‫איז דאך די אותיות‪" :‬עֵ קֶ ב יו"ד"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז דאך די יסוד פון‬ ‫א יודיש קינד‪ ,‬און דאס איז דאך אויך די יסוד ווי אזוי א יודיש קינד קען‬ ‫מצליח זיין אין לעבן‪ ,‬ווייל נאר דורך דעם וואס מען האלט זיך צו די יסוד‬ ‫פח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫"מ ַּדת‬ ‫פון "יעקב אבינו"‪ ,‬וואס יעקב אבינו איז דאך געווען די יסוד פון‪ִ :‬‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬קען מען זוכה זיין מצליח צו זיין אין לעבן‪.‬‬ ‫און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זצ"ל פלעגט דאך טאקע שטענדיג נאך זאגן‬ ‫גאר א טייער ווארט פון זיין הייליגן טאטן דער הייליגער בעל נועם אליעזר‬ ‫מסקולען זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל‪ ,‬אז מיר זאגן דאך אלע א יעדן טאג‬ ‫ביים דאווענען די ווערטער‪" :‬וְ חָ נֵּנּו מֵ אִ תְּ ָך חָ כְ מָ ה בִּ ינָה ו ָָדעַ ת" וכו'‪ ,‬האט דער‬ ‫הייליגער סקולענ'ער רבי זצ"ל געזאגט‪ ,‬און די ווארט‪" :‬מֵ אִ תְּ ָך" איז דאך די‬ ‫זעלבע אותיות ווי די ווארט‪" :‬א ֲִמתְּ ָך"‪ ,‬ווייל א יודיש קינד דארף דאך‬ ‫שטענדיג בעטן דעם אייבערשטן אז ער זאל איהם שטענדיג פירן‪" :‬בְּ ֶּד ֶרְך‬ ‫הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬סיי ברוחניות‪ ,‬און סיי בגשמיות‪.‬‬ ‫און מען קען אפשר צו לייגן צו דעם בדרך צחות‪ ,‬אז מיר זאגן דא אלע ביים‬ ‫דאווענען אזוי‪ ,‬אז‪" :‬חָ נֵּנּו מֵ אִ תְּ ָך [א ֲִמתְּ ָך]" – אז צו בעטן דא דעם‬ ‫אייבערשטן אז ער זאל אונז פירן‪" :‬בְּ ֶּד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬איז דאך‪" :‬חָ כְ מָ ה בִּ ינָה‬ ‫ו ָָדעַ ת" – איז דאך די קלוג'סטע זאך וואס עס איז נאר שייך‪ ,‬ווייל דאס איז‬ ‫דאך כולל אלעס‪.‬‬ ‫ווייל אויב א יודיש קינד פירט זיך‪" :‬בְּ ֶּד ֶרְך הָ אֱמֶ ת"‪ ,‬דערגרייכט ער דאך דעם‬ ‫ציל פון יעדע זאך סוף כל סוף‪ ,‬ווייל ער נארט זיך דאך נישט אין קיין שום‬ ‫ענין‪ ,‬נאר ער גייט שטענדיג מיט די מדה פון דעם גרויסן הייליגן צדיק‬ ‫"מ ַּדת הָ אֱמֶ ת" פון דעם‬ ‫"יעקב אבינו"‪ ,‬ווייל ער גייט דאך שטענדיג מיט די‪ִ :‬‬ ‫גרויסן הייליגן צדיק "יעקב אבינו"‪.‬‬ ‫פט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער על כל פנים‪ ..‬קומען מיר דא צוריק צו דעם אז "יעקב אבינו" איז דאך‬ ‫געווען דער גרעסט'ער "מקור האמת"‪ ,‬אבער משא"כ "לבן הארמי" איז דאך‬ ‫געווען דער גרעסטער "פאּפער" אויף דער וועלט כידוע‪ ,‬און וועגן דעם האט‬ ‫ער טאקע געהייסן "לבן הארמי"‪ ,‬ווייל די ווארט‪" :‬א ֲַר ִּמי" – איז דאך א‬ ‫"רמַּ אי" – א "פאּפער"‪ ,‬און אויב "לבן הארמי" איז געווען דער‬ ‫לשון פון א‪ַ :‬‬ ‫גרעסט'ער "מקור השקר"‪ ,‬און יעקב אבינו איז דאך געווען דער גרעסט'ער‬ ‫"מקור האמת"‪ ,‬ווי אזוי האבן זיי זיך דעמאלט'ס געקענט אויף האלטן אויף‬ ‫איין פלאץ צוזאמען‪ !?..‬און אויף דעם איז דאך שוין דא צוויי תירוצים‪.‬‬ ‫א) אז דו ביזט גערעכט טאקע‪ ,‬זיי האבן זיך טאקע "נישט" געקענט אויף‬ ‫האלטן אויף איין פלאץ צוזאמען‪ ,‬און וועגן דעם טאקע האט יעקב אבינו‬ ‫געזאגט פאר לבן אז ער וועט אוועק גיין אויף א אנדערע פלאץ‪.‬‬ ‫און אזוי האט ער טאקע געטוהן‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה (קפיטל ל' פסוק ל"ו)‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויָּשֶׂ ם‬ ‫ֶּד ֶרְך ְׁשֹלשֶׁ ת י ִָמים בֵּ ינ ֹו ּובֵ ין ַיעֲקֹ ב" – אז "לבן הארמי" האט געלייגט א דער‬ ‫ווייטערונג פון דריי טעג צווישן איהם מיט "יעקב אבינו"‪ ,‬און דוקא דארטן‬ ‫איז געווען‪" :‬וְ ַיעֲקֹ ב רֹעֶ ה אֶ ת צֹאן לָבָ ן הַ ּנוֹתָ רֹת" – און דוקא דארטן האט‬ ‫יעקב אבינו געקענט פאשע'נען די שאף פון לבן‪ ,‬ווייל זיי צוויי זענען דאך‬ ‫געווען ממש‪ ..‬אזוי ווי "וואסער" און "פייער"‪.‬‬ ‫אבער דער תירוץ שטימט דאך נישט בעצם אינגאנצן‪ ,‬ווייל דאס האט דאך‬ ‫למעשה נאר פאסירט נאך די "זיבן יאר"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע‬ ‫קלאר מבואר אין די פסוקים‪ ,‬און ממילא וועגן דעם וועלן מיר דא יעצט‬ ‫צ‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ברענ גען מיטן אייבערשטנ'ס הילף א צווייטע תירוץ‪ ,‬און די צווייטע תירוץ‬ ‫איז‪.‬‬ ‫ב) אז אין הכי נמי‪ ,‬יעקב אבינו וואלט זיך טאקע נישט געקענט קיין עצה‬ ‫געבן מיט אזא שווערע כח הטומאה וואס איז דאך געווען אזא גרויסע‬ ‫סתירה צו זיין "מהות"‪ ,‬אבער זיין שווערד איז געווען‪ ,‬דאס וואס מיר האבן‬ ‫ֱֹלקים‬ ‫פריער דערמאנט‪ ,‬ווייל זיין שווערד איז דאך געווען‪ ,‬דעם‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה א ִ‬ ‫עִ מָּ ִדי" – דעם‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ביי יעדע זאך‪ ,‬און דעם‪" :‬שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור‬ ‫בְּ פִ יו"‪ ,‬דאס האט דאך איהם געראטעוועט פון דעם גרויסן כח הטומאה וואס‬ ‫עס האט געהערש'ט אין דעם שרעקליכ'ן‪" :‬מָ קוֹם טָ מֵ א שֶׁ ל עֲבו ָֹדה זָרוֹת"‪.‬‬ ‫און דורך דעם ענין פון‪" :‬שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור בְּ פִ יו" איז דאך שוין אויך‬ ‫געראטעוועט געווארן דער גרויסער רבי פון כלל ישראל "משה רבינו"‪ ,‬אזוי‬ ‫ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל‬ ‫י"ח פסוק ד')‪ ,‬אז משה רבינו האט דעמאלט'ס געזאגט‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י אֱֹלקֵ י ָאבִ י‬ ‫בְּ עֶ זְ ִרי" – אז נאר וויבאלד איך האב שטענדיג געהאלטן און איין זאגן‪:‬‬ ‫"בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" – אז דער אייבערשטער וועט מיר העלפן‪ ..‬נאר וועגן‬ ‫דעם‪ַ " :‬ויַּצִּ ֵלנִי מֵ חֶ ֶרב פַּ ְרעֹה" – נאר וועגן דעם בין איך געראטעוועט געווארן‬ ‫פון דעם שווערד פון פרעה‪.‬‬ ‫ווייל מיר האבן דאך שוין פריער געשמועס'ט‪ ,‬אז די ענין פון‪" :‬שֵׁ ם שָׁ מַ יִם‬ ‫שָׁ גּור בְּ פִ יו" איז דאך שוין אויך גאר גאר א שארפ'ע שווערד אנטקעגן‪:‬‬ ‫"ׂש ֹונְאֵ י י ְִׂש ָראֵ ל"‪ ,‬און דורך דעם איז דאך טאקע משה רבינו ניצל געווארן פון‬ ‫די שווערד פון "פרעה"‪.‬‬ ‫צא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫יעצט לאמיר טאקע זעהן ווי ווייט עס גייט די ענין פון‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪,‬‬ ‫און מיר וועלן דא יעצט בעזרת השם יתברך אראפ ברענגען א מורא'דיגע‬ ‫מעשה וואס די מדרש (אוצר המדרשים) דערציילט‪ ,‬און פון דעם וועלן מיר‬ ‫שוין זעהן וואס דאס מיינט זאגן‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪.‬‬ ‫די מעשה גייט ווי פאלגענד‪ ,‬עס איז געווען אמאל א גרויסער סוחר וואס‬ ‫האט זיך ארויס געלאזט אויפן וועג צו גיין צו דעם גרויסן יריד פון אקסן‪,‬‬ ‫און דער סוחר איז דאך [פארשטייט זיך] געווען גאר א גרויסער עושר‪ ,‬און‬ ‫ער איז געווען עפעס צו פאר זיכער'ט אין "זיך"‪ ,‬האט זיך דעמאלט'ס אליהו‬ ‫הנביא מגלה געווען פאר איהם פארשטעלט ווי א "סוחר"‪ ,‬און ער איז‬ ‫דעמאלט'ס געשטאנען אינמיטן וועג‪ ,‬און ווען דער סוחר איז א דורך‬ ‫געגאנגען דארטן‪ ,‬האט איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא געפרעגט‪ ,‬אז זאג‬ ‫מיר נאר הער סוחר‪ ,‬וואו גייסטו‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט‪ ,‬אז איך גיי קויפן אקסן‪ ,‬האט‬ ‫איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא געזאגט‪ ,‬אז זאג‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬האט‬ ‫איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט‪ ,‬אז וואס הייסט‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪!?..‬‬ ‫איך האב דאך שוין יעצט דא ביי מיר אין טאש די גאנצע געלט וואס איך‬ ‫דארף נאר האבן כדי צו קויפן די שיינע אקסן‪ !?..‬און ממילא וואו קומט דא‬ ‫אריין‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ !?..‬איך "גיי" יעצט קויפן אקסן‪ !..‬און פארטיג‪,‬‬ ‫און דער סוחר האט דעמאלט'ס בשום אין אופן נישט געוואלט זאגן‪" :‬אִ ם‬ ‫י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪.‬‬ ‫דערציילט די מדרש‪ ,‬אז אינמיטן וועג האט זיך ארויס גע'גליטש'ט דעם‬ ‫בערזל פון דעם טאש פון דעם סוחר‪ ,‬און דער סוחר האט דעמאלט'ס אפילו‬ ‫צב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫נישט געשפירט אז עס פעלט איהם עפעס‪ ,‬און אליהו הנביא האט‬ ‫דעמאלט'ס גלייך גענומען דעם בערזל‪ ,‬און ער האט דאס דעמאלט'ס אראפ‬ ‫געלייגט אויף א שטיין אינמיטן וואלד‪ ,‬און ער האט דאס דעמאלט'ס אראפ‬ ‫געלייגט אויף אזא פלאץ וואו מענטשן גייען נישט אריבער דארטן‬ ‫געווענטליך‪ ,‬און דער סוחר האט דאך נאך גארנישט געוואוסט אז עס פעלט‬ ‫איהם עפעס בכלל‪ ,‬און ממילא וועגן דעם איז ער זיך ווייטער געגאנגען אויס‬ ‫קלויבן שיינע אקסן ביי דעם גרויסן יריד פון די שיינע אקסן‪.‬‬ ‫און דער סוחר האט טאקע דעמאלט'ס אויס געקליבן גאר גאר שיינע‬ ‫שטארקע אקסן‪ ,‬און ווען עס איז געקומען צו באצאלן‪ ,‬האט ער דעמאלט'ס‬ ‫געגעבן א לייג אריין זיין האנט אין זיין טאש‪ ,‬און עס איז איהם דעמאלט'ס‬ ‫גלייך שווארץ געווארן פאר די אויגן‪ ,‬ווייל זיין טאש איז דאך געווען‬ ‫"ליידיג"‪.‬‬ ‫האט דעמאלט'ס דער סוחר גלייך געטראכט צו זיך‪ ,‬אז אזא שאד‪ ,‬ווייל מיין‬ ‫געלט האט זיך דאך מסתמא ארויס גע'גליטש'ט פון מיין טאש אינמיטן וועג‪,‬‬ ‫און ער איז דעמאלט'ס גלייך געווארן גאר שטארק צובראכן‪ ,‬ווייל ער האט‬ ‫זיך דאך אזוי געמוטשע'ט צו קומען אזא לאנגע וועג‪ ,‬און דא‪ ..‬גייט ער‬ ‫אהיים מיט גארנישט‪ ,‬און ער איז זיך דעמאלט'ס גלייך צוריק אהיים‬ ‫געגאנגען צו זיין שטאט‪.‬‬ ‫און א שטיק צייט שפעטער‪ ,‬איז דער סוחר נאך אמאל ארויס געגאנגען אויפן‬ ‫וועג כדי צו גיין קויפן אקסן ביי דעם יריד‪ ,‬און ביי די צווייטע מאל האט זיך‬ ‫אליהו הנביא פארשטעלט אזוי ווי עפעס א אלטע מענטש‪ ,‬און ער איז‬ ‫דעמאלט'ס ווידער אמאל געשטאנען אויפן וועג‪.‬‬ ‫צג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען דער סוחר איז א דורך געגאנגען דארטן‪ ,‬האט איהם דעמאלט'ס‬ ‫אליהו הנביא געפרעגט‪ ,‬אז זאג מיר נאר הער סוחר‪ ,‬וואו גייסטו‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט‪ ,‬אז וואס הייסט וואו איך גיי‪!?..‬‬ ‫איך "גיי" קויפן אקסן‪ !..‬האט איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא געזאגט‪ ,‬אז‬ ‫זאג‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט‪ ,‬אז איך‬ ‫האב דאך נישט פארוואס צו זאגן‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬ווייל איך האב דאך‬ ‫שוין יעצט דא ביי מיר אין טאש די גאנצע געלט וואס איך דארף נאר האבן‬ ‫כדי צו קויפן די שיינע אקסן‪ !?..‬און ממילא וואו קומט דא אריין‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה‬ ‫הַ שֵּׁ ם"‪ !?..‬איך "גיי" יעצט קויפן אקסן‪ !..‬און פארטיג‪ ,‬און דער סוחר האט‬ ‫דעמאלט'ס בשום אין אופן נישט געוואלט זאגן‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪.‬‬ ‫דערציילט די מדרש‪ ,‬אז אליהו הנביא האט דעמאלט'ס גלייך ארויף‬ ‫געווארפן אויף דעם סוחר א פאר שלאפנ'קייט‪ ,‬און דער סוחר איז‬ ‫דעמאלט'ס גלייך איין געשלאפן‪ ,‬און ווען דער סוחר איז איין געשלאפן‪,‬‬ ‫האט דעמאלט'ס אליהו הנביא ארויס גענומען זיין בערזל פון זיין טאש‪ ,‬און‬ ‫ער האט דאס דעמאלט'ס גלייך אוועק געלייגט אויפן זעלב'ן שטיין וואו ער‬ ‫האט אראפ געלייגט זיין ערשטע בערזל מיט געלט פאר א שטיק צייט צוריק‪.‬‬ ‫און ווען דער סוחר האט זיך אויף געוועקט און ער האט געזעהן אז ער האט‬ ‫נישט זיין געלט‪ ,‬האט ער שוין פארשטאנען‪ ..‬אז ווייזט אויס אז מען דארף‬ ‫"יא" זאגן אלעמאל‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪ ,‬און ער איז זיך דעמאלט'ס גלייך‬ ‫צוריק אהיים געגאנגען צו זיך אין שטוב‪.‬‬ ‫צד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און א שטיק צייט שפעטער‪ ,‬איז דער סוחר נאך אמאל ארויס געגאנגען אויפן‬ ‫וועג כדי צו קויפן אקסן‪ ,‬און דאס מאל האט זיך אליהו הנביא פארשטעלט‬ ‫ווי א יונגע בחור'ל וואס זיין ארבעט איז געווען צו פירן מענטשן פון שטאט‬ ‫צו שטאט‪ ,‬און אליהו הנביא האט דעמאלט'ס ווידער אמאל געפרעגט דעם‬ ‫סוחר‪ ,‬אז זאג מיר נאר הער סוחר‪ ,‬וואו אהין גייסטו‪!?..‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר גלייך גע'ענטפערט‪ ,‬אז איך גיי‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה‬ ‫הַ שֵּׁ ם" קויפן "אקסן"‪ ,‬האט איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא [וואס איז געווען‬ ‫פארשטעלט ווי א יונגע מענטש] געזאגט‪ ,‬אז אויב דו וועסט דארפן הילף‬ ‫אויפן וועג צוריק אז איינער זאל דיר אהיים פירן מיט דיינע אקסן‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס בעט איך דיר אז דו זאלסט מיר נעמען‪ ,‬ווייל איך בין דאך א‬ ‫"בעל עגלה"‪.‬‬ ‫האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט‪ ,‬אז אויב איך וועל‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה‬ ‫הַ שֵּׁ ם" מצליח זיין צו קויפן גוטע אקסן‪ ,‬וועל איך דיר‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‬ ‫נעמען צו זיין מיין "בעל עגלה"‪.‬‬ ‫דערציילט די מדרש‪ ,‬אז דער סוחר האט טאקע איין געהאנדל'ט גאר גאר‬ ‫שיינע אקסן פאר גאר גאר א ביליג'ן פרייז‪ ,‬און אויפן וועג צוריק האט ער‬ ‫טאקע גענומען דעם יונג'ן בחור'ל [וואס איז באמת געווען אליהו הנביא] אז‬ ‫ער זאל איהם פירן‪ ,‬אזוי ווי ער האט איהם געהאט געבעטן פריער‪.‬‬ ‫אבער אינמיטן די וועג‪ ,‬זענען די אקסן פון דעם סוחר אנטלאפן‪ ,‬און אליהו‬ ‫הנביא מיטן סוחר האבן זיך גענומען נאך לויפן די אקסן‪ ,‬ביז‪ ..‬זיי זענען ָאן‬ ‫געקומען צו דעם שטיין וואס אליהו הנביא האט דארטן געהאט אראפ‬ ‫צה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געלייגט די אלע געלטער פון דעם סוחר‪ ,‬און ווען דער סוחר האט געזעהן‬ ‫זיינע ערשטע צוויי בערזל'עך‪ ,‬האט ער זיך דעמאלט'ס גאר שטארק‬ ‫געפריידט‪ ,‬און ער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט אז‪" :‬בָּ רּוְך הַ שֵּׁ ם" אז מען‬ ‫האט געטראפן די געלט‪!..‬‬ ‫און אליהו הנביא האט איהם דעמאלט'ס גלייך אהיים געפירט ביז די טיר פון‬ ‫זיין שטוב‪ ,‬און די רגע ווען מען איז ָאן געקומען אהיים צו דעם שטוב פון‬ ‫דעם סוחר‪ ,‬איז‪ּ" :‬ופָ ַרח ל ֹו אִ יׁש הָ אֱמֶ ת" – איז דער יונגער בחור'ל וואס האט‬ ‫איהם געפירט‪ ..‬פלוצלונג "נעלם" געווארן‪ ,‬האט שוין דער סוחר‬ ‫פארשטאנען‪ ,‬אז דאס איז געווען "אליהו הנביא" וואס איז איהם געקומען‬ ‫מוסר זאגן אויף דעם וואס ער האט נישט געזאגט‪" :‬אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"‪.‬‬ ‫ווייל יא ר' יוד‪ ,‬א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה‬ ‫ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט דעם ענין פון‪:‬‬ ‫א ִ‬ ‫"הַ ְׁשגָּחַ ת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא בְּ כָל עֵ ת ו ֶָרגַע"‪ ,‬ווייל דאס איז דאך אונזער גאנצע‬ ‫שיינ'קייט‪ ,‬אז מיר זענען אלע‪" :‬מַ א ֲִמינִים בְּ נֵי מַ א ֲִמינִים" אז דער הייליגער‬ ‫באשעפער פירט אונזער לעבן‪" :‬בְּ כָל עֵ ת ו ֶָרגַע"‪.‬‬ ‫און די ווערטער‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה אֱֹלהִ ים עִ מָּ ִדי" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫"לְ ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו"‪ ,‬און די ווערטער‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה אֱֹלהִ ים עִ מָּ ִדי" – איז דאך טאקע‬ ‫אויך גימטריא‪ַ " :‬יעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" [מיטן שם‪" :‬יהו‪-‬ה" צוזאמען מיט די פיר‬ ‫אותיות פון דעם שם‪" :‬יהו‪-‬ה"]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דאס איז געווען די מדה פון‬ ‫אונזער הייליגע זיידע‪ַ " :‬יעֲקֹ ב ָאבִ ינּו"‪ !..‬צו זאגן שטענדיג‪" :‬אִ ם יִהְ יֶה‬ ‫אֱֹלהִ ים עִ מָּ ִדי"‪ ,‬און צו לעבן שטענדיג מיט‪" :‬שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור בְּ פִ יו כָּל‬ ‫יָמָ יו"‪ !..‬און מיר דארפן זיך דאך אלע אויך פירן אין זיינע הייליגע וועגן‪.‬‬ ‫צו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און וועגן דעם טאקע איז נישט דא קיין "פתיחות" און "סתימות" אין פרשת‬ ‫ויצא‪[ ,‬דאס מיינט א ס' אדער א פ']‪ ,‬ווייל פארוואס האט דער אייבערשטער‬ ‫געמאכט דעם ענין פון "פתיחות" און "סתימות"‪!?..‬‬ ‫זאגן דאך אונז שוין חז"ל (רש"י ויקרא קפיטל א' פסוק א') אויף דעם‪ ,‬אז די‬ ‫סיבה פון דעם איז געווען‪" :‬כְּ ֵדי לִ תֵּ ן ֶרוַח לְ הִ תְ ּב ֹונֵן בֵּ ין פַּ ְרשָׁ ה לְ פַּ ְרשָׁ ה" – כדי‬ ‫צו געבן צייט פאר משה רבינו זיך צו קענען מתבונן אין דאס וואס ער האט‬ ‫יעצט געלערנט פון דעם אייבערשטן‪ ,‬און אין פרשת ויצא איז דאך יעקב‬ ‫אבינו א דורך געגאנגען אזוי פיל צרות כידוע‪ ,‬צרת עשיו‪ ,‬צרת לבן‪ ,‬צרת‬ ‫אליפז וכו' וכו' וכו'‪.‬‬ ‫און ווען א יודיש קינד גייט א דורך צרות‪ ,‬דעמאלט'ס טאר ער זיך נישט‬ ‫"צּורת‬ ‫ַ‬ ‫מתבונן זיין‪ ,‬נאר פָ אר ווייטער‪ ,‬טראכט נישט‪ ,‬נאר זעה נאר דעם‪:‬‬ ‫ָאלֶ"ף" – נאר זעה נאר דעם‪" :‬אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם"‪ ,‬און פארטיג‪ ,‬און זיי דיר‬ ‫נישט מתבונן אין די צרה‪ ,‬ווייל דאס וועט דאך דיר נאר "צוברעכן"‪.‬‬ ‫און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק'‪ ,‬אז א‬ ‫יודיש קינד דארף זיך דאך אפ לערנען פון "יעקב אבינו" פון די וואכעדיגע‬ ‫פרשה‪ ,‬ווייל יעקב אבינו איז דאך דא אריבער געגאנגען אזעלכע‬ ‫שוועריקייטן‪ ,‬ווייל ווען ער איז שוין ענדליך אנטלאפן פון עשיו‪ ,‬האט ער‬ ‫זיך פלוצלונג ָאן געשטויסן אין א לבן‪ ,‬און ביי איהם איז ער געזעצן און‬ ‫גע'ארבעט טאג און נאכט‪ ,‬און ער האט דאך גע'ארבעט ביי איהם ביטער‬ ‫שווער‪ ,‬און ביז דערווייל נארט מען איהם אפ‪ ,‬און ווען ער ענדיגט שוין‬ ‫ארבעטן פאר גאנצע זיבן יאר‪ ,‬דארף ער יעצט נאך אמאל ָאן הייבן פון דאס‬ ‫ניי צו ארבעטן נאך זיבן יאר‪ ,‬און אליפז האט איהם בא'רויב'ט זיין גאנצע‬ ‫צז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געלט אינמיטן די וועג‪ ,‬און ער איז דאך דא געבליבן ָאן קיין פרוטה‪ ,‬און וואו‬ ‫ער איז נאר געגאנגען האט ער זיך צוזאם געליטן צרות צרורות‪.‬‬ ‫אבער שפעטער‪ ..‬איז יעקב אבינו געווארן דער גרעסט'ער "עושר"‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה‬ ‫(קפיטל ל' פסוק מ"ג)‪ ,‬אז‪ַ " :‬ויִּ פְ רֹץ הָ אִ יׁש ְמאֹ ד ְמאֹ ד" – אז יעקב אבינו איז‬ ‫שפעטער געווארן גאר גאר א גרויסע "עושר"‪ ,‬און‪ַ " :‬ויְהִ י ל ֹו צֹאן ַרּבוֹת‬ ‫ּושפָ חוֹת ַועֲבָ ִדים ּוגְ מַ לִּ ים ַוחֲמֹ ִרים" – און ער האט געהאט פון אלעם גוט'ן‪.‬‬ ‫ְׁ‬ ‫זאגן די ספרים הק'‪ ,‬אז ווער האט זיך דען גע'חלומ'ט אז "יעקב אבינו" וועט‬ ‫נאך אזוי שטארק מצליח זיין נאך אזעלכע צרות וואס ער איז דא אריבער‬ ‫געגאנגען‪ !?..‬יעקב אבינו האט דאך דא אויס געקוקט די גרעסטע "רחמנות"‬ ‫אויף דער וועלט‪ !?..‬אבער‪ ..‬דאס איז די מציאות‪ ,‬אז יעקב אבינו איז דא‬ ‫שפעטער געווארן גאר גאר א גרויסער "עושר"‪ ,‬און בנוסף צו דעם האט ער‬ ‫"שבְ טֵ י יָ‪ּ-‬ה" וואס‬ ‫נאך אויך זוכה געווען אויף צו שטעלן גאנצע צוועלעף‪ִׁ :‬‬ ‫קיינער פון די אבות הק' האבן נישט זוכה געווען צו דעם‪!..‬‬ ‫"ָאדם הַ שָּׁ לֵם"‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע‬ ‫און ער איז געווארן א‪ָ :‬‬ ‫בפירוש אין פסוק אין פרשת וישלח (קפיטל ל"ג פסוק י"ח)‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ָּיבֹא ַיעֲקֹ ב‬ ‫"שָׁ לֵם" עִ יר ְׁשכֶם וגו'‪ ,‬און רש"י הק' איז דאך אונז שוין דא גלייך מסביר‬ ‫אויפן פלאץ‪ ,‬אז‪ַ :‬ו ָּיבֹא ַיעֲקֹ ב "שָׁ לֵם" מיינט‪ ,‬אז אין דריי זאכן אין ער געווען‬ ‫גאנץ‪ ,‬א) ער איז געווען‪" :‬שָׁ לֵם בְּ גּופוֹ"‪ ,‬ב) און ער איז געווען‪" :‬שָׁ לֵם‬ ‫בְּ מָ מוֹנוֹ"‪ ,‬ג) און ער איז געווען‪" :‬שָׁ לֵם בְּ ּתו ָֹרתוֹ"‪.‬‬ ‫צח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און דאס איז דאך א מורא'דיגע חיזוק פאר א מענטש‪ ,‬אז אפילו עס גייט‬ ‫אמאל אריבער אויף א מענטש גאר גאר גרויסע שוועריקייטן‪ ,‬דארף ער‬ ‫אבער נאך אלץ געדענקען‪ ,‬אז דו קענסט נישט וויסן וואס די פְּ לַאן פון דעם‬ ‫אייבערשטן איז‪ ,‬און פון דיין שוועריקייט קענסטו נאך זעהן די גרעסטע‬ ‫"ישועה" וואס עס איז נאר שייך‪.‬‬ ‫און דער זעלבע געדאנק זעהט מען דאך אויך ביי "משה רבינו"‪ ,‬ווייל משה‬ ‫רבינו האט דאך נאר געהאט איין ברודער וואס האט געהייסן "אהרן הכהן"‪,‬‬ ‫און איין שוועסטער וואס האט געהייסן "מרים"‪ ,‬און "מרים" איז זיך דאך‬ ‫אויף געוואקסן ביי איר מאמע אין שטוב‪ ,‬און עס איז איר אלעמאל געווען‬ ‫פיין און וואויל‪ ,‬און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען מיט "אהרן הכהן"‪.‬‬ ‫אבער "משה רבינו"‪ ..‬איז דאך שוין געווען אינגאנצן אנדערש‪ ,‬ווייל משה‬ ‫רבינו איז דאך אויף געוואקסן ביי "פרעה" אין שטוב‪ ,‬און נישט ביי זיך‬ ‫אינדערהיים‪ ,‬נאר ביי א "גוי" אין שטוב‪ ,‬און עס האט אויס געקוקט די‬ ‫ערגסטע‪ ,‬נעבעך א מיט געמאכט'ע קינד נעבעך‪ ,‬און מען האט איהם פאר‬ ‫ברענט זי ין הענט מיט זיין מויל ביי די מעשה פון די קוילן כידוע‪ ,‬און ער‬ ‫האט נישט געקענט רעדן געהעריג‪.‬‬ ‫יעצט לאמיר צוריק גיין צו "מרים"‪ ,‬און לאמיר זעהן וואס האט פארסירט‬ ‫מיט מרים שפעטער‪ ,‬מרים האט דאך גענומען גאר גאר א גוטע שידוך‪ ,‬ווייל‬ ‫מרים האט דאך גענומען‪ָּ " :‬כלֵב בֶּ ן ְי ֻפנֶּה" וואס איז דאך געווען א "נשיא"‬ ‫ביי די יודן‪ ,‬און אהרן הכהן האט דאך אויך גענומען גאר גאר א שיינע‬ ‫שידוך‪ ,‬ווייל אהרן הכהן האט דאך גענומען‪" :‬אֱלִ ישֶׁ בַ ע בַּ ת עַ ִּמינ ָָדב" וואס‬ ‫איז דאך געווען די שוועסטער פון‪" :‬נ ְַחׁשוֹן בֶּ ן עַ ִּמינ ָָדב"‪ ,‬ממש מורא'דיג‪.‬‬ ‫צט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער משא"כ משה רבינו האט זיך ארום געדרייט‪ ,‬און ער האט געווארט און‬ ‫געווארט און געווארט אויף זיין "שידוך"‪ ,‬און מען האט איהם געוואלט‬ ‫הארגע'נען‪ ,‬און ער איז אנטלאפן פון מצרים קיין מדין‪ ,‬און שפעטער האט‬ ‫ער גענומען עפעס א שידוך פון דעם ווייטן גוי'שן שטאט מדין‪.‬‬ ‫און דוקא פון איהם איז ארויס געקומען דער גרויסער "משה רבינו" וואס‬ ‫דער הייליגער תורה הק' שרייבט אויף איהם אז‪ֹ" :‬לא כֵן עַ בְ ִּדי מֹ שֶׁ ה בְּ כָל‬ ‫בֵּ יתִ י ֶנאֱמָ ן הּוא"‪ !..‬און אז‪" :‬פֶּ ה אֶ ל פֶּ ה א ֲַדבֶּ ר ּב ֹו ּומַ ְראֶ ה וְ ֹלא בְ ִחידֹת ּותְ מֻ נַת‬ ‫יהו‪-‬ה יַבִּ יט"‪ !..‬און "ער" איז שפעטער געווארן דער גרויסער‪ּ" :‬גוֹאֵ ל‬ ‫י ְִׂש ָראֵ ל" וואס האט ארויס גענומען די יודישע קינדער פון דעם שרעקליכ'ן‪:‬‬ ‫"גָּלּות ִמצְ ַריִם"‪ ,‬און דורך איהם איז געשפאלטן געווארן די ים‪ ,‬און ער‪ ..‬איז‬ ‫ארויף לעבעדיגערהייט אין הימל‪ ,‬און פון זיין האלז האט ארויס גערעדט די‬ ‫הייליגע שכינה הק' ביי דעם גרויסן הייליגן מעמד פון‪" :‬מַ תַּ ן ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און פון דעם דארפן מיר זיך דאך אלע ארויס לערנען א מורא'דיגע מוסר‬ ‫השכל‪ ,‬און דאס איז‪ ,‬אז אפילו אויב איך מאך אמאל מיט א שווערע תקופה‪,‬‬ ‫און אפילו אויב איך מאך אמאל מיט צרות צרורות‪ ,‬קען איך אבער נאך אלץ‬ ‫איין שיינעם טאג אויף שיינען ווי די זין אינמיטן א הייסן זומער טאג‪ ,‬און דו‬ ‫ווייסט פארוואס‪ !?..‬ווייל עס איז דאך דא א "באשעפער" אויף דער וועלט‪,‬‬ ‫און ער פירט דאך אונזער לעבן א יעדע מינוט פון דעם טאג‪.‬‬ ‫און ממילא יא ר' יוד‪ ,‬מיט דעם לעבט א יודיש קינד‪ ,‬א יודיש קינד לעבט‬ ‫צּורת ָאלֶ"ף"‪ ,‬און ווען איינער געבט‬ ‫דאך שטענדיג מיט דעם‪ַ " :‬וי ְַּרא ַיעֲקֹ ב ַ‬ ‫מיר אמאל א גוט'ן שטויס‪ ,‬אדער ווען איך באקום אמאל א שווערע צרה פון‬ ‫איינעם‪ ,‬דארף איך דאך דעמאלט'ס געדענקען‪ ,‬אז איינער האט דאך מיר דאס‬ ‫ק‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫געשיקט‪ ,‬און דער מענטש וואס האט מיר דא געגעבן דעם שטויס איז דאך‬ ‫נאר אזוי ווי א "פאסט טרעגער" וואס פירט אויס די שליחות פון דעם‬ ‫"אייבערשטן"‪ ,‬אבער ווער שטייט אונטער דעם‪ !?..‬דער "הייליגער‬ ‫באשעפער" אליין‪.‬‬ ‫נו אויב אזוי האב איך דאך שוין מער נישט פארוואס צו זיין צובראכן‪ ,‬ווייל‬ ‫דער אייבערשטער שיקט דאך נישט קיין שלעכט'ס פאר קיין מענטש‪ ,‬און‬ ‫צּורת ָאלֶ"ף"‪ ,‬אז אין א יעדע מצב געדענק איך‬ ‫דאס איז דער‪ַ " :‬וי ְַּרא ַיעֲקֹ ב ַ‬ ‫שטענדיג אז אלעס וואס פאסירט נאר צו מיר קומט דאך נאר פון דעם‬ ‫אייבערשטן‪.‬‬ ‫יעצט‪ ..‬וואס איז די צורה פון די אות אל"ף‪ !?..‬די צורה פון די אות אל"ף‬ ‫איז דאך‪ ,‬א שיפע שטריך מיט א אות יו"ד פון אויבן און פון אונטן‪ ,‬ווייל יא‬ ‫צּורת ָאלֶ"ף" – אז אפילו ווען יעקב‬ ‫ר' יוד‪ ,‬דו זאלסט וויסן‪ ,‬אז‪ַ " :‬וי ְַּרא ַיעֲקֹ ב ַ‬ ‫אבינו האט געזעהן אז ער געפונט זיך ממש "אונטן" און זיינע אנדערע‬ ‫חברים געפונען זיך ממש הויעך "אויבן"‪" ..‬בְּ רּום הַ מַּ ֲעלָה"‪ ,‬האט ער אבער‬ ‫נאך אלץ נאר געזעהן דארטן דעם גרויסן‪" :‬אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם"‪.‬‬ ‫ווייל עס איז דאך נישט קיין קונץ צו זעהן דעם גרויסן‪" :‬אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם"‬ ‫ווען עס גייט דיר גאר גוט‪ ,‬נאר די קונץ איז‪ ,‬צו זעהן דעם גרויסן‪" :‬אַ ּלּופ ֹו‬ ‫שֶׁ ל עוֹלָם" אין א שווערע מצב‪ ,‬און דעמאלט'ס געבן א זאג ארויס די‬ ‫ווערטער‪ ,‬אז דער אייבערשטער וועט דאך מיר שוין זיכער העלפן און‪:‬‬ ‫"בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" וועל איך זוכה זיין צו זעהן א‪" :‬יְׁשּועָ ה ְׁשלֵמָ ה ִמן‬ ‫הַ שָּׁ מַ יִם בְּ קָ רוֹב מַ מָּ ׁש"‪:‬‬ ‫קא‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ֹּש‬ ‫נָתן ִלי לֶ חֶ ם לֶ אֱ כֹל ּובֶ גֶ ד ִל ְלב ׁ‬ ‫ְו ַ‬ ‫ּש ָמ ַרנִ י ַּב ֶּד ֶר ְך הַ זֶּה‬ ‫וַ ִּי ַּדר יַ ֲעקֹב נ ֶֶדר לֵאמֹר ִאם יִ ְה ֶיה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי ו ְׁ‬ ‫הול ְֵך ְונָ ַתן לִ י לֶחֶ ם לֶאֱ כֹל וּבֶ גֶ ד לִ לְ ב ֹּׁש‪ :‬איינמאל ווען די‬ ‫שר ָאנ ִֹכי ֹ‬ ‫אֲ ֶׁ‬ ‫סקולענ'ע רעבעצין ריזל ע"ה איז געשטאנען מיט די אויפצי‪-‬קינדער אין‬ ‫דרויסן‪ ,‬ווארטנ'דיג אויפן באס וואס דארף זיי נעמען אין שולע‪ ,‬איז דארטן‬ ‫אויך געשטאנען נאך א מאמע מיט איר קינד‪ ,‬און יענע פרוי האט זיך ָאן‬ ‫גערופן‪" ,‬אוי א בראך"‪" !..‬דאס לעבן איז דאך אזוי שווער"‪!..‬‬ ‫די רעבעצין האט זיך דערשראקן‪ ,‬זי איז נאך געווען גאנץ פריש נאכן ארויס‬ ‫קומען פון ראמעניע‪ ,‬און זי האט געמיינט אז אין דעם גאלדענעם אמעריקא‬ ‫איז קיין צרות נישט פארהאן‪ ,‬און דא הערט זי אזא ווייטאגליכ'ן אויס‬ ‫דרוק‪ !?..‬וואס האט פאסירט‪ !?..‬האט זי פראבירט צו פרעגן‪.‬‬ ‫די פרוי האט גענומען דערציילן איר "בראך"‪ ,‬זי האט דערציילט פאר די‬ ‫רעבעצין‪ ,‬אז זי האט געוואלט קויפן א מאנטל פאר איר טאכטער א‬ ‫צוועלעף‪-‬דרייצן יעריג קינד‪ ,‬און זי איז צוליב דעם געגאנגען אין פילע‬ ‫געשעפטן‪ ,‬און ענדליך האט זי געטראפן א שיינעם גוט'ן מאנטל פאר‬ ‫פערציג דולער‪ ,‬האט זי עס געקויפט‪ ,‬און אהיים געברענגט‪.‬‬ ‫איר טאכטער האט עס ָאן פראבירט און הנאה געהאט ווי גוט עס שטייט‬ ‫אויף איר‪ ,‬נאר פלוצלונג‪ ...‬האט זי א קוק געטאן אויף די "לעבל" פון דעם‬ ‫קלייד‪( ,‬די צעטעל'ע וואו עס שטייט די נאמען פון דעם פאבריק)‪ ,‬און עס‬ ‫איז איר ווייזט אויס נישט געפאלן‪ ,‬ווייל עס האט נישט געהאט דעם‬ ‫קב‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫קלינגעדיג'ן נאמען פון די גאנגבארע פאבריקן‪ ,‬זי האט געגעבן א ווארף‬ ‫אראפ דעם קלייד זאגענדיג ענטשלאסן‪" ,‬אזאנ'ס וועל איך נישט אנטאן"‪!..‬‬ ‫די פרוי האט ווידער געגעבן א קרעכטץ אויף די לאגע פון דעם יונג'ן‬ ‫אמעריקאנ'ער דור‪.‬‬ ‫די רעבעצין איז צו שוידער'ט געווארן הערנ'דיג אזא מעשה‪ ,‬גראדע האט‬ ‫איר טאכטער אין דעם זעלב'ן עלטער זיך אויך גענויטיגט אין א מאנטל‪,‬‬ ‫זעהענדיג אויף א געשעפט אויף געשריבן מיט גרויסע ענגלישע בוכשטאבן‬ ‫"סעיל"‪ ,‬האט זי געפרעגט א פארבייגייער'ן וואס איז די באדייט פון די‬ ‫ווארט "סעיל"‪ !?..‬יענער האט איר ערקלערט‪ ,‬אז דאס מיינט א אויס‬ ‫פארקויף פון ענדע סעזאן‪ ,‬וואו מען קען אלעס טרעפן פאר ביליגער‪.‬‬ ‫ָאה‪ !..‬דאס איז דאך ממש ווי געוואונטשן‪ ,‬האט זיך די רעבעצין געפריידט‪,‬‬ ‫זי איז אריין אין געשעפט‪ ,‬און געזוכט א וויילע‪ ,‬און געפונען א גוט'ן‬ ‫מאנטל‪ ,‬און וויסנ'דיג אז א ארטיקל וואס איז פעלעריג פארקויפט זיך פאר‬ ‫ביליגער‪ ..‬האט זי פראבירט אויך דאס צו טרעפן‪ ,‬און ווירקליך‪ ,‬אונטער'ן‬ ‫קאלנער איז געווען א קליין דיפעקט‪ ,‬און צוליב דעם האט דער פארקויפער‬ ‫אראפ געלאזט די פרייז ביז פינעף דאלער‪ ,‬נישט מער‪ !..‬אויך אין א קלייד‬ ‫האט זיך דאס קינד גענויטיגט‪ ,‬האט די רעבעצין געטראפן נאך עפעס א‬ ‫מציאה‪ ,‬א שיינע סאמעט'ע קלייד פאר בלויז זעקס דאלער‪!..‬‬ ‫א צופרידענ'ע איז זי אהיים מיט די קליידער כדי אז די טאכטער זאל עס ָאן‬ ‫פראבירן‪ ,‬אבער צום ערשט האט איר די רעבעצין געזאגט אלץ א הקדמה‪ ,‬אז‬ ‫וויבאלד דו ביזט ב"ה געוואקסן‪ ,‬און דו נויטיגס'ט זיך אין א נייעם מאנטל‬ ‫און קלייד‪ ,‬האבן מיר באשלאסן דיר עס צו קויפן‪ ,‬עס האט טאקע געקאסט‪,‬‬ ‫קג‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫אבער דו דארפסט דאך עס‪ ,‬דער מאנטל האט געקאסט גאנצע פינעף דאלער‪,‬‬ ‫און די קלייד נאך טייערער‪ ,‬גאנצע זעקס דאלער‪!..‬‬ ‫אפשר מוז איך נישט ביידע‪ !?..‬די פראגע איז געווען די ערשטע רעאקציע‬ ‫פון די פיין ערצויגענ'ע טאכטער‪" ,‬אפשר זאל מען געבן די מאנטל פאר‪[ ..‬די‬ ‫יונגער'ע שוועסטער]‪ ..‬און איך וועל ווייטער גיין מיט די אלטע‪!?..‬‬ ‫ניין‪ ,‬האט די רעבעצין געזאגט‪ ,‬מיט א אינערליכ'ע צופרידנהייט‪ ,‬דו דארפסט‬ ‫אויס זעהן לייטיש‪ ,‬און דער מאנטל דארף נישט זיין קורצער ווי די קלייד‪,‬‬ ‫און מיר ווילן דו זאלסט באנייען די קלייד לכבוד די חתונה פון דעם פעטער‪,‬‬ ‫וואס וועט אי"ה באלד פארקומען‪ ,‬אבער דו זאלסט וויסן צו שעצן און היטן‬ ‫אויף די קליידער‪.‬‬ ‫איך מעג דערציילן מיינע חבר'טעס וויפיל עס האט געקאסט‪ !?..‬האט זי‬ ‫געפרעגט ווען אירע אויגן גלאנצן‪ ,‬זיכער קענסטו עס דערציילן‪ !..‬האט זי די‬ ‫רעבעצין גע'ענטפערט‪ ,‬און אזוי פלעגט זי איין באקן אין די קינדער א‬ ‫שמחה און א שטאלץ מיט יעדע זאך וואס מען פארמאגט נאר‪ ,‬צו עס איז‬ ‫ביליג אדער טייער‪ ,‬ניי אדער אלט‪ ,‬און זי פלעגט כסדר זאגן‪ ,‬אז "וואס ביליג‬ ‫איז טייער"‪ ,‬און אז "די גרעסטע מציאה איז ווען מען קויפט נישט"‪.‬‬ ‫און אזוי אויך פלעגט זי כסדר זאגן‪ ,‬אז קינדערלעך‪ !..‬מיר "וואוינען" אין‬ ‫אמעריקא‪ ,‬אבער מיר "זענען" נישט קיין אמעריקאנ'ער‪ !..‬און מיר לויפן‬ ‫נישט נאך די אלע לוקסוס וואס די גאס פארקויפט אונז‪.‬‬ ‫קד‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫ווייל קינדערלעך‪ !..‬דער קויפער [כופר] האט זיך געשמד'ט – דער וואס מוז‬ ‫אפ קויפן אלעס וואס די גאס פארקויפט איהם‪ ,‬דער פארט ליידער אפ פון‬ ‫דעם אידיש'ן וועג רח"ל‪.‬‬ ‫"מסְ תַּ פֵּ ק‬ ‫אבער מיר אידן זענען נישט אזוי‪ ,‬נאר מיר אידן זענען זיך‪ִ :‬‬ ‫בְּ מּועָ ט"‪ ,‬און מיר פרייען זיך מיט וואס מיר פארמאגן‪ ,‬און מיר פרייען זיך‬ ‫מיט אלע גוטע זאכן וואס דער אייבערשטער האט אונז געגעבן‪ ,‬און מיר‬ ‫רעדן זיך ח"ו נישט אפ‪ ,‬נאר מיר דאנקען און לויבן דעם הייליגן באשעפער‬ ‫אויף אלע זיינע חסדים וואס ער טוט מיט אונז‪ ,‬און אויך אויף דעם וואס‪:‬‬ ‫"וְ נָתַ ן לִ י לֶחֶ ם ֶלאֱכֹ ל ּובֶ גֶד לִ לְבֹּׁש"‪:‬‬ ‫ְו ֵעינֵי לֵ ָאה ַר ּכ ֹות‬ ‫ְו ֵעינֵי ל ֵָאה ַר ּכ ֹות ְו ָרחֵ ל הָ יְ ָתה יְ פַ ת ת ַֹּאר ִויפַ ת ַמ ְר ֶאה‪ :‬רש"י הק' איז‬ ‫מסביר דעם טעם פארוואס לאה האט שטענדיג געוויינט‪ ,‬און רש"י הק'‬ ‫זאגט אונז דא‪ ,‬אז די סיבה פארוואס לאה האט שטענדיג געוויינט איז‬ ‫געווען‪ ,‬ווייל לאה פלעגט דאך שטענדיג הערן ווי די גאס שמועס'ט‪ ,‬אז‬ ‫רבקה האט דאך צוויי קינדער‪ :‬א) "עשיו" ב) "יעקב"‪ ,‬און לבן האט דאך‬ ‫צוויי טעכטער‪ :‬א) "לאה"‪ ,‬ב) "רחל"‪ ,‬און ממילא די עלטער'ע וועט גיין‬ ‫פאר די עלטער'ע‪ ,‬און די יונגער'ע וועט גיין פאר די יונגער'ע‪ ,‬און עס וועט‬ ‫דאך אויס קומען פון דעם‪ ,‬אז "לאה" וועט מוזן חתונה האבן מיט "עשיו"‪.‬‬ ‫און ממילא וועגן דעם פלעגט זי שטענדיג וויינען‪ ,‬ווייל זי האט דאך נישט‬ ‫געוואלט חתונה האבן מיט דעם רשע עשיו הרשע‪ ,‬און פון אזוי פיל וויינען‪,‬‬ ‫זענען אירע אויגן ווייעך געווארן‪.‬‬ ‫קה‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און די ווארט‪" :‬לֵָאה" איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬בְּ כִ יָּה" [מיטן כולל]‪,‬‬ ‫ווייל‪ ..‬יא‪ ,‬דאס האט זי טאקע געטוהן‪ ,‬זי האט געוויינט און געוויינט און‬ ‫געוויינט פארן‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" אז דער‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" זאל‬ ‫של‬ ‫רחמנות האבן אויף איר‪ ,‬און זי זאל נישט דארפן עולה זיין‪" :‬בְּ גו ָֹרל ֹו ֶׁ‬ ‫עֵ שָׂ ו הָ ָרשָׁ ע"‪.‬‬ ‫און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק'‪ ,‬אז דער‬ ‫אייבערשטער איז דאך זייער נאנט צו א צובראכן הארץ‪ ,‬ווייל‪" :‬קָ רוֹב יהו‪-‬ה‬ ‫לְ נ ְִׁשבְּ רֵ י לֵב"‪ ,‬און וויבאלד דער אייבערשטער איז דאך טאקע אזוי נאנט צו‬ ‫איהם‪ ,‬הערט דער אייבערשטער אויך אויס גלייך זיינע תפילות וואס ער‬ ‫בעט‪ ,‬אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע‪ ,‬אז‪" :‬וְ אֶ ת ַּדכְּ אֵ י רּוחַ‬ ‫יו ִֹׁשיעַ " – אז א נידריגע הארץ העלפט דער אייבערשטער גאר גאר שנעל‪.‬‬ ‫ווייל דער אייבערשטער האט דאך גאר שטארק ליב א צובראכן הארץ‪ ,‬און‬ ‫ער איז דאס מער מחשיב ווי פיל'ע קרבנות‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט דאך שוין‬ ‫טאקע בפירוש אין פסוק אין תהלים (קפיטל נ"א פסוק י"ט)‪ ,‬אז‪ :‬זִ בְ חֵ י‬ ‫ֱֹלקים "רּוחַ נ ְִׁשבָּ ָרה"‪ ,‬און וועגן דעם טאקע איז לאה געהאלפן געווארן‬ ‫א ִ‬ ‫פריער‪ ,‬ווייל זי האט דאך געהאט א נאנט'ע קשר מיטן אייבערשטן דורך איר‬ ‫צובראכן הארץ‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪" :‬וְ עֵ ינֵי‬ ‫"רּכוֹת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪:‬‬ ‫לֵָאה ַרּכוֹת" וגו'‪ ,‬ווייל די ווארט‪ַ :‬‬ ‫"קֶ שֶׁ ר יהו‪-‬ה"‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬טאקע דערפאר ווייל זי האט געוויינט‪ ,‬און זי‬ ‫האט געהאט א צובראכן הארץ‪ ,‬האט זי טאקע געהאט א אמת'ע נאנט'ע‪:‬‬ ‫"קֶ שֶׁ ר" צום אייבערשטן‪ ,‬און דער אייבערשטער האט איר טאקע געשיקט‬ ‫קו‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫איר ישועה‪" :‬שֶׁ ֹּלא כְּ ֶד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע"‪ ,‬און אפילו רחל אמינו איז געווען שענער‬ ‫אין אויס זעהן‪ ,‬האט אבער דער אייבערשטער געמאכט אז "לאה" זאל‬ ‫חתונה האבן מיט "יעקב אבינו"‪ ,‬און אפילו נאך "פאר" איר שוועסטער‬ ‫רחל‪.‬‬ ‫און דער אייבערשטער האט איבער געדרייט א וועלט אז "לאה" זאל טאקע‬ ‫חתונה האבן מיט "יעקב אבינו"‪ ,‬אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט‬ ‫פאר א יעדעם איינעם‪ ,‬אז ווען רחל אמינו האט געזעהן אז איר טאטע נעמט‬ ‫לאה אנשטאדט איר און ער וויל אויס נארן יעקב אבינו‪ ,‬האט זי דעמאלט'ס‬ ‫נישט געוואלט אז איר שוועסטער לאה זאל פארשעמט ווערן‪ ,‬ווייל איר‬ ‫שוועסטער לאה האט דאך נישט געקענט די סימנים וואס יעקב אבינו האט‬ ‫געהאט געגעבן פאר רחל‪ ,‬איז דעמאלט'ס רחל אמינו געגאנגען‪ ,‬און זי האט‬ ‫אויס געזאגט די סימנים פאר איר שוועסטער לאה כדי אז איר שוועסטער‬ ‫לאה זאל ח"ו נישט פארשעמט ווערן‪.‬‬ ‫און מען האט דעמאלט'ס געמאכט די גרויסע חתונה אין די "טונקל"‪ ,‬כדי‬ ‫מען זאל נישט באמערקן אז די כלה איז "לאה" און נישט "רחל"‪ ,‬און אזוי‬ ‫ווייטער האט דעמאלט'ס פאסירט כל מיני מאדנע זאכן כדי אז לאה זאל‬ ‫חתונה האבן מיט יעקב אבינו‪" :‬שֶׁ ֹּלא כְּ ֶד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע"‪ ,‬כדי אז די גאנצע וועלט‬ ‫ֱֹלקים ֹלא תִ בְ זֶה" – אז א צובראכן‬ ‫זאל איין זעהן‪ ,‬אז‪" :‬לֵב נ ְִׁשבָּ ר וְ נ ְִדכֶּה א ִ‬ ‫הארץ פארשעמט נישט דער אייבערשטער‪ ,‬און דער אייבערשטער וועט שוין‬ ‫זיכער מאכן אז זי זאל נישט פארשעמט ווערן‪ ,‬ווייל א צובראכן הארץ איז‬ ‫דאך שוין גאר גאר טייער ביים הייליגן באשעפער‪.‬‬ ‫קז‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און ווען א יודיש קינד איז זוכה ארויס צו העלפן א צובראכן הארץ‪,‬‬ ‫דעמאלט'ס קען ער דאך שוין אויך זוכה זיין צו זיין נאנט צום אייבערשטן‪,‬‬ ‫און ער קען דאך שוין דעמאלט'ס אויך זוכה זיין צו באקומען אלע גוטע‬ ‫ברכות פון אויבן‪.‬‬ ‫און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון‪ַ " :‬ויֵּצֵ א‬ ‫ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" וגו'‪ ,‬ווייל די סופי תיבות פון די ווערטער‪ַ " :‬ויֵּצֵא ַיע ֲֹקב‬ ‫ִמבְּ אֵר שָׁ ַבע ַוי ֵֶּלְך חָ ָר ָנה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא‪" :‬חֶ סֶ ד בְּ ָרכָה"‬ ‫[מיטן כולל]‪ ,‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬אויב טוט מען‪" :‬חֶ סֶ ד"‪ ,‬דעמאלט'ס איז שורה‬ ‫די‪" :‬בְּ ָרכָה"‪ ,‬און מען איז דעמאלט'ס זוכה צו אלע‪" :‬בְּ ָרכוֹת הַ כְּ תּובוֹת‬ ‫בַּ ּתו ָֹרה"‪.‬‬ ‫און דער הייליגער חתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט דאך‬ ‫שוין טאקע שטענדיג גיין ביז צו די טיר כדי מקבל פנים צו זיין א "ארימאן"‪,‬‬ ‫און אויך‪ ,‬כדי מקבל פנים צו זיין די הייליגע "שכינה" הק' אליין‪ ,‬און ער‬ ‫פלעגט דעמאלט'ס זאגן‪ ,‬אז דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך‬ ‫עליו השלום זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים‬ ‫ימין אֶ בְ יוֹן" – אז דער‬ ‫(קפיטל ק"ט פסוק ל"א)‪ ,‬אז‪" :‬כִּ י ַיעֲמֹ ד לִ ִ‬ ‫אייבערשטער שטייט דאך שטענדיג לעבן א ארימאן‪ ,‬און די סיבה פון דעם‬ ‫איז דאך‪ ,‬ווייל דער ארימאן איז דאך א‪" :‬לֵב נ ְִׁשבָּ ר וְ נ ְִדכֶּה"‪.‬‬ ‫און ווי אזוי פלעגט זאגן דער הייליגער קאצקער זצ"ל‪ !?..‬אז‪" :‬נִישְׁט ָדא‬ ‫ארץ"‪ !..‬ווייל יא ר' יוד‪ ,‬דער יוד וואס‬ ‫נָאְך ַאזַא גַאנְצֶע זַאְך וִוי אַ צּובְּ ָראכְן הַ ְ‬ ‫איז צובראכן ביי זיך‪ ..‬ער איז גאנץ ביים‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים"‪ ,‬און איהם‬ ‫קוקט דער‪ּ" :‬בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" ָאן גאנץ‪.‬‬ ‫קח‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך ביי די זמירות שבת קודש פון שלוש‬ ‫סעדות ביי דעם הייליגן פיוט פון‪" :‬אֵ‪-‬ל ִמסְ תַּ תֵּ ר" וכו' דעם לשון‪ ,‬אז‪:‬‬ ‫"תִּ פְ אֶ ֶרת י ְִׂש ָראֵ ל" – אז דו ווייסט וואס די קרוין פון כלל ישראל איז‪!?..‬‬ ‫די קרוין פון כלל ישראל איז‪ ,‬אז‪ׁ" :‬שוֹמֵ עַ תְּ פִ ּלוֹת" – אז דער הייליגער‬ ‫באשע פער הערט שטענדיג אויס אלע זייערע תפילות און בקשות‪ ,‬ווייל‪" :‬כִּ י‬ ‫ׁשוֹמֵ עַ אֶ ל אֶ בְ י ֹונִים יהו‪-‬ה" – ווייל דער אייבערשטער הערט דאך שטענדיג‬ ‫אויס א צובראכן הארץ‪ ,‬און וואו איז נאך פארהאן א גרעסער'ע‪" :‬לֵב נ ְִׁשבָּ ר‬ ‫וְ נ ְִדכֶּה" ווי די הארץ פון "כלל ישראל" וואס וויינט דאך שוין טויזנט'ער‬ ‫יארן אז אונזער גרויסער טאטע אין הימל זאל זיך שוין מרחם זיין אויף אונז‬ ‫און אונז צוריק קערן צו זיין הייליגן שטאט‪" :‬יְרּושָׁ ַליִם עִ יר הַ קֹּ ֶדׁש בְּ בִ יַאת‬ ‫ָמינּו"‪:‬‬ ‫ישי בִּ ְמהֵ ָרה בְ י ֵ‬ ‫מָ ִׁשיחַ צִ ְדקֵ ינּו ּובְ בִ ְניַן בֵּ ית הַ ִּמ ְק ָּדׁש הַ ְּׁשלִ ִׁ‬ ‫ם ה ם י‬ ‫ִע ָּמדִ‬ ‫אֱ ל ִֹקי‬ ‫יִ ְהיֶ‬ ‫א‬ ‫ִ‬ ‫און מיט דעם ענדיגן מיר‪ :‬אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען‬ ‫עס וועט זיין‪" :‬אָ סֻ ָרה נָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון‬ ‫דעם גרויסן התעוררות‪ ,‬זאל אבער נאך אלץ זיין‪:‬‬ ‫"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַ ַּמ ְראֶ ה הַ ָּגדֹל הַ זֶּה"‪!..‬‬ ‫תם ולא נשלם!‬ ‫שבח ושירה לאל בורא עולם!‬ ‫יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל‬ ‫קט‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫קי‬ ‫אליעזר‬ ‫ויצא‬ ‫נעימות‬ ‫קיא‬