נעימות אליעזר - סקולען · Ne'imois Eliezer - Skulen
הטקסט של גיליון זה
אליעזר ויצא נעימות
©
כל הזכויות שמורות
למכון נעימות אליעזר סקולען בארה"ק
ואין רשות לצלם או לתרגם או להעתיק
למאגר מידע אפילו חלק מן הספר ללא אישור בכתב
לקחת חלק בהדפסת ספרי סקולען צור קשר במייל skulen3@gmail.com
copyright by mechon nemois eliezer skulen. beth shemesh.
in all countries subscribing to the international copyright union.
PRINTED IN ISRAEL
יצא לאור העולם ע"י
מכון נעימות אליעזר בארה"ק
053-415-2636
ב
אליעזר ויצא נעימות
הסכמת הרב קלמן ווייס שליט"א
מו"צ העדה החרדית
בס"ד כ"ז שבט תשפ"א
הנני בזה בשורות האלה לחזק ולאמץ את ידי הבה"ח החשוב והיקר
ירא שמים ובעל מדות תרומיות דבוק בלו"נ ברבותינו הק' מסקולען
זי"ע ולהבל"ח לכ"ק האדמורי"ם ממשיכי דרכם שליט"א
כמר אליעזר זוסיא רובין ני"ו
אשר ליקט ואיזן דבריהם הקדושים של האדמורי"ם מסקולען זצוק"ל
במשך שנים על ענינים שונים בתורה ועבודת השי"ת וכן במה
שהביאו מספה"ק תלמידי הבעש"ט הק' בענינים רמים אלו והבה"ח
החשוב הנ"ל תורגם אותם ללשון "האידיש" שיהא שימה בפיהם של
רבים אשר אינם מבינים בלה"ק
ונקרא שמו "נעימות אליעזר"
ודבר גדול מאד עשה בעמיו לקרב דבריהם הק' אשר מלאים ביר"ש
וקדושה בדברים היוצאים מלב טהור וקדוש שבודאי יכנסו ללבם של
ישראל לקרבם לעבוד"ה ולתורה וקדושה וע"כ גם ידי תכון עמו
להוציא לאור ספר הקדוש הזה ויזכה להפיץ תורתם בקרב ישראל
מתוך נחת ובריות גופא ברוב הצלחה וסייעתא דשמיא בכל הענינים
אמן:
הכו"ח לכבוד התורה וצדיקי הדור:
קלונימוס קלמן ווייס
ג
אליעזר ויצא נעימות
הסכמת אב"ד קאסאן שליט"א
מו"צ העדה החרדית
הנני מצטרף להנ"ל והשי"ת יעזור להרחיב גבולי הקדושה ויתקדש שם
שמים בעולם ובזכות זה נזכה בקרוב להתגלות מלך המשיח בב"א:
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסערט ויזניץ שליט"א
דער אייבערשטער זאל העלפן אז מ'זאל זיך קענען מתחזק זיין און
מתרומם זיין אויפן דרך פון אונזערע הייליגע רבי'ס "לבית סקולען",
און אין סקולען איז דאך אסאך אסאך לייכטער זיך צו מתרומם זיין,
ווייל די זיס'קייט דארטן איז דאך גאר גאר הויעך און דערהויבן און
ליכטיג ,און איך בין זיכער אז פון אויבן וועלן זיי משפיע זיין שפע
עבודת השם פאר די אלע וואס וועלן לערנען אין דעם הייליגן ספר.
[והוסיף :ס'איז מיר שווער "נישט" צו חתמ'נען אויף אזאנ'ס].
יעקב בהה"צ מוהר"א זצללה"ה
ד
אליעזר ויצא נעימות
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מדושינסקיא שליט"א
הנני בזה לחזק ולאמץ ידי הבה"ח היקר זוכה ומזכה את הרבים
כמר אליעזר זוסיא רובין נרו יאיר ויזרח
יהי ד"א עמו בכל אשר יפנה ,ויצליח דרכו הטובה על דרך רבותיו
הקדושים אשר האירו את ישראל בנועם אמרותיהם וזמירותיהם,
ויזכה לראות ברכה בעמלו מתוך הרחבת הדעת וטוב לב תמיד
לאויושט"א:
ה
הסכמת כ"ק מרן אדמו"ר מסקולען מאנסי שליט"א
ה
אליעזר ויצא נעימות
ו
אליעזר ויצא נעימות
הסכמת רב דקהל אש תמיד בני ברק שליט"א
הנני באתי להמליץ טוב עבור הבה"ח חסידא ופרישא המפורסם
בתורותיו ומידות הטובות והישרות מתאבק באפר רגליהם כל צדיקי
הדור ובפרט כ"ק האדמורי"ם מסקולען
ה"ה שמו הולך לפניו
מוהר"ר אליעזר זוסיא רובין שליט"א
יה"ר שיזכה תמיד להפיץ מעינתיו חוצה ויזכה תמיד את הרבים בטוב
טעם ודעת ואך טוב וחסד ירדפוהו כל ימי חייו בחן של טעם זקנים
ויזכה במהרה לקבל פני משיח צדקנו אמן בב"א:
ידידו המכבדו בלב טוב
ורבינו זצ"ל היה אומר תמיד ,שלפני שהולכים ללמוד צריכים
לכוון לקיים מצות לימוד התורה ,כי הרי מצות צריכות כוונה,
וממילא וצריך אדם לומר קודם הלימוד בפה מלא:
של או ַרְיי ָתא ֶׁ שה ְּד ֹ ה ֲֵרינִ י מוּכָ ן ו ְּמזו ָּמן לְ ַקיֵם ִמ ְצוַ ת ֲע ֵׂ
ש ָּכתוּב ַּב ּת ֹו ָרה וּלְ מַ ְד ֶּתם א ָֹתם לִ ּמוּד הַ ּת ֹו ָרה ְּכמוֹ ֶׁ
זו ְּכ ֵדי לְ ַקיֵּם שה ִמ ְצָוה ּ ּשמַ ְר ֶּתם ַל ֲעש ָֹׂתם וַה ֲֵרינִ י עוֹ ֶׂ ו ְׁ
בוֹרֵא יִ ְת ָּב ַר ְך
הּכדֵי ַל ֲעש ֹֹות נַחַ ת רוּחַ לְ ַ ִמ ְצוַ ת ּב ֹו ְר ִאי וּ ְ
שם ָּכל יִ ְׂש ָר ֵאל: מו ְּב ֵׁ
ְׁש ֹ
ּש ִכינְ ֵּת ּה ִּב ְד ִחיל ּו ו ְּר ִחימ ּו
יך הוּא ו ְׁ שא ְּב ִר ְ שם יִ חוּד קֻ ְד ָׁ לְ ֵׁ
שם שם י"ה ְּבו"ה ְּביִ חו ָּדא שְׁלִ ים ְּב ֵׁ ו ְּר ִחימ ּו ו ְּד ִחיל ּו לְ יַ חֵ ד ֵׁ
שה יָ ֵדינ ּו הינ ּו ָעלֵינ ּו וּמַ ֲע ֵׂ יהי נ ַֹעם יְהָֹוה אֱ ֹל ֵ ָּכל יִ ְׂש ָר ֵאלִ :ו ִ
שה יָ ֵדינ ּו ּכ ֹונְ נֵהוּ: ּכ ֹונְ נָ ה ָעלֵינ ּו וּמַ ֲע ֵׂ
ז
אליעזר ויצא נעימות
וכ"ק מרן רבינו זצ"ל
היה אומר תמיד בכל הזדמנות:
אז" :לְ כ ּו ָבנִ ים" – אז ווען איר גייט
אוועק פון די התעוררות ,דעמאלט'ס:
"ש ְמע ּו לִ י" – דעמאלט'ס זאל אייך
ִׁ
קלונגען אין די אויער'ן דאס וואס איר
האט דא געהערט!..
ווייל בשעת ווען איר זענט דא,
דעמאלט'ס זעה איך דאך שוין אליין
אז איר הערט מיך אויס ,נאר ווען
איר גייט "אוועק" ..דעמאלט'ס זאל
אייך קלונגען אין די אויער'ן דאס
וואס איר האט דא געהערט!..
ח
אליעזר ויצא נעימות
הקדמה
י'שמחו ה'חסידים ו'יגילו ה'משתוקקים לראות אור כי טוב מאמרי קודש
מרז"ל קדושים אשר בארץ המה ,ובשבח והודאה להשי"ת שהחיינו
וקימנו והגיענו לזמן הזה אני מודה ומשבח לאדון כל על שזכיתי לגמור
ספר "נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מיוסד על
דברי חז"ל ועל דברי רבותינו הקדושים תלמידי הבעל שם טוב הק'
ותלמידי המגיד זצוק"ל ,כדי שכל יהודי פשוט יזכה לשאוב מתורתם של
רז"ל אשר מפיהם אנו חיים כל ימינו על אדמתינו ,וכדי שכל יהודי פשוט
יזכה לדעת את הדרך אשר ילכו בה ואת המעשה אשר יעשון.
והרי כבר ידוע ליודעי חן ,כי אמרו רז"ל (יבמות צ"ז ).על כל האומר דבר
שמועה מפיהם ששפתותיו דובבות בקבר ,ובספר חסידים (ס' רכ"ד)
איתא שהם מתפללין עליו שם וממליצים טובה עליו עכלה"ק.
ומודה אני לפניך ה' אלקי ואלקי אבותי אשר זכיתי להוציא לאור ספר
"נעימות אליעזר" על התורה ומועדים באידיש אשר מטרתו של הספר
הוא אך ורק שכל יהודי יזכה לחיות עם "שויתי ה' לנגדי תמיד" בכל רגע
ורגע ולקיים "בכל דרכיך דעהו" במלא מובן המלה.
וברוך הוא אלקינו אשר נתן סיעתא דשמיא בעמלי וזכיתי לראות ברכה
בעמלי ,אשר אחרי שנים רבות וארוכות זכיתי לברך על המוגמר ולזכות
את הרבים בדברים פשוטים וברורים נראים לעינים בעניני עבודת השם
יתברך תורה ותפילה ומידות טובות וישרות ,ואכן שמע אלקים מתוך
סיעתא דשמיא אשר הרגשתי בה על כל צעד ושעל במהלך חיבור ספר
זה ,ומתוך שבח והודיה להשי"ת על כל הטוב אשר גמלני ,הנני עומד
עתה ב"פתח השער" ומתחנן לפני בורא כל עולמים שכה יתן ה' וכה
יוסיף ויזכני להעלות דבר נאה ומתוקן על שולחן חכמים ,ולהוסיף דעת
ט
אליעזר ויצא נעימות
ותבונה ויראת ה' טהורה בתוך לבבות ישראל ,ואל יצא מתחת ידי שום
מכשול חס ושלום ,רק יחזק את האמונה ואת הניצוץ היהודי אשר נמצא
בתוך כל אחד ואחד מישראל ,ובעזרת השם יתברך יהיה לתועלת
הרבים ,ובפרט לבחורי ואברכי חוץ לארץ שיותר קל להם ללמוד ספרים
"באידיש" ,והרי כבר כתוב בתורתינו הק' בפרשה וילך (ל"א פ' י"ט):
"ועתה כתבו לכם את השירה הזאת ולמדה את בני ישראל שימה
בפיהם" ,פירוש שכל יהודי יזכה להבין ולהשכיל את התורה בשפה
שהוא מבין טוב.
וכאן המקום לציין שכל הספר מתחילה עד הסוף נעשית ע"פ הוראת
והדרכת גדולי ישראל על כל צעד ושעל ,וזהו אינו רק ספר לקריאה
גרידא ,כי אם גם ספר של לימוד התורה באמת ,יען כי הרי זה משפיע
יראת שמים במדה גדושה על לבבות ישראל.
וכאן המקום להודות ולהלל לכל האנשים שעזרו ותרמו ותמכו למען
הוצאת ספר זה ,יהי רצון מלפני אבינו שבשמים שיזכו לראות אך ורק
תענוג ונחת דקדושה מכל יוצ"ח ,ויזכו לראות בנים ובני בנים עוסקים
בתורה ובמצות באמת לאויושט"א.
ובצאתי אפרוש כפי אל ה' בתפילה שאזכה לישב באהלה של תורה
ולהרביץ תורה ויראה כל ימי חיי ,ואזכה לעבוד את השם יתברך
בשמחה ובטוב לבב מרוב כל מתוך שמחה של מצוה יחד עם כל
ישראל ,ואזכה להיות מאלו שמוסיפים יופי לכתר הגדול שנקרא
תפארת ישרא"ל זרע אברה"ם אוהבו ,מתוך הרחבת הדעת ומנוחה,
ומתוך בריות גופא ונהורא מעליא ,עדי נזכה בקרוב ליעוד הנביא ומלאה
הארץ דעה את ה' וברחמים גדולים אקבצך בביאת גואל צדק ובבנין
בית המקדש השלישי במהרה בימינו אמן:
י
אליעזר ויצא נעימות
יַעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע
וַ י ֵֵּצא ֲ
וַ ֵּיצֵ א יַ ֲעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע וַ ֵּיל ְֶך חָ ָרנָ ה :רש"י הק' פרעגט ,אז פארוואס
שטייט דא אין פסוק דעם לשון אזַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ,עס וואלט דאך לכאורה
געדארפט שטיין דא אין פסוק דעם לשון ,אז דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז יעקב
אבינו האט טאקע געפאלגט זיינע עלטערן ,אוןַ " :ו ֵּילְֶך" ַיעֲקֹ ב חָ ָרנָה – און
יעקב אבינו איז טאקע געגאנגען צו חרן ,פארוואס דערמאנט אונז דא די
פסוק אז "יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון באר שבע"!?..
און רש"י הק' ענטפערט אונז אויף דעם א תירוץ ,און רש"י הק' זאגט אונז
דא אויף דעם ,אז די סיבה פארוואס די פסוק דערמאנט אונז דא די "ארויס
גיין" פון יעקב אבינו איז ,ווייל די פסוק וויל אונז דא לאזן הערן אז" :יְצִ יַאת
צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" – ווייל די פסוק וויל אונז דא לאזן הערן אז
אויב א" :צַ ִּדיק" גייט אמאל ארויס פון א געוויסע שטאט ,לאזט דאס
דעמאלט'ס איבער א מורא'דיגע "רושם" אויף דעם גאנצן שטאט וואס דער:
"צַ ִּדיק" איז ארויס געגאנגען פון דארט.
ווייל ווי לאנג דער הייליגער" :צַ ִּדיק" געפונט זיך נאך אין דעם שטאט,
דעמאלט'ס איז ער דאך די גאנצע "לויב" פון די שטאט ,און ער איז דאך
דעמאלט'ס אויך די גאנצע "שיין" פון די שטאט ,און ער איז דאך דעמאלט'ס
אויך די גאנצע "שיינ'קייט" פון די שטאט.
אבער איינמאל דער" :צַ ִּדיק" איז שוין ארויס געגאנגען פון דעם שטאט,
גייען דעמאלט'ס די אלע זאכן אויך אוועק פון דעם שטאט.
יא
אליעזר ויצא נעימות
אבער לכאורה איז דאך אביסל שווער צו פארשטיין דעם פשט פון רש"י
הק' ,ווייל וואס דען וואלט איך געמיינט!?..
א יעדער איינער ווייסט דאך שוין זייער גוט היינטיגע צייטן ,אז ווען עס
קומט אמאל ָאן א גרויסער" :צַ ִּדיק" אין א געוויסע שטאט ,דעמאלט'ס איז
ער דאך די "לויב" פון דעם גאנצן שטאט ,ווייל א יעדער איינער רעדט דאך
דעמאלט'ס א גאנצן צייט פון די גרויסע" :ג ְַּדלּות" פון דעם גרויסן" :צַ ִּדיק"
וואס איז דא יעצט ָאן געקומען אין דעם שטאט ,און א יעדער איינער האלט
דאך דעמאלט'ס און איין קומען צו די אכסניא פון דעם גרויסן" :צַ ִּדיק" כדי
צו קענען כאפן א בליק אויף זיין הייליגן צורה ,און א יעדער איינער קומט
זיך דאך דעמאלט'ס כסדר וואונטשן ביי דעם גרויסן הייליגן" :צַ ִּדיק" ,און
ממילא אוודאי איז דער" :צַ ִּדיק" דעמאלט'ס די "לויב" פון דעם גאנצן
שטאט!?..
ווער דען איז דעמאלט'ס די "לויב" פון דעם שטאט !?..דער "האלץ
האקער" פון דעם שטאט !?..אדער דער "וואסער טרעגער" פון דעם
שטאט !?..אוודאי איז דעמאלט'ס דער" :צַ ִּדיק" די לויב פון דעם
שטאט!?..
און עס איז דאך שוין אויך גאנץ פשוט פאר א יעדעם איינעם אז דער:
"צַ ִּדיק" איז דאך דעמאלט'ס אויך די גאנצע "שיין" פון דעם שטאט ,ווייל א
יעדע מענטש וואס קוקט נאר ָאן די הייליגע צורה פון דעם גרויסן הייליגן:
"צַ ִּדיק" ,ווערט דאך שוין דעמאלט'ס גלייך אויפן פלאץ א אנדערע מענטש,
ווייל ווער עס קוקט נאר ָאן די הייליגע צורה פון דעם גרויסן הייליגן:
"צַ ִּדיק" ,באקומט דאך דעמאלט'ס דורך דעם אסאך אסאך מער" :י ְִרַאת
יב
אליעזר ויצא נעימות
שָׁ מַ יִם" ווי פריער ,און ממילא אוודאי איז דער" :צַ ִּדיק" די "שיין" פון דעם
שטאט !?..ווייל ער שיינט דאך דעמאלט'ס אריין אזא הייליג'קייט אין די
פשוט'ע מענטשן פון דעם שטאט מיט זיין גרויסןֹּ " :כחַ הַ ְקדּושָׁ ה" ,און
ממילא אוודאי איז דער" :צַ ִּדיק" דעמאלט'ס די גאנצע "שיין" פון דעם
שטאט !?..ווער דען איז דעמאלט'ס די "שיין" פון די שטאט !?..די
"צ ִּדיק" דעמאלט'ס די "שיין" פון
פראסט'ע מענטשן !?..אוודאי איז דערַ :
דעם שטאט!?..
און אזוי אויך פארשטייען מיר דאך שוין אלע אויך גאנץ גוט ,אז דער:
"צַ ִּדיק" איז דאך דעמאלט'ס אויך די גאנצע "שיינ'קייט" פון דעם גאנצן
שטאט ,ווייל די עצם מציאות אז אזא גרויסער הייליגער" :צַ ִּדיק" האלט זיך
אויף ביי אונז אין שטאט ,און די עצם מציאות אז אזא גרויסער הייליגער:
"צַ ִּדיק" פראווע'ט זיינע אלע הייליגע עבודות ביי אונז אין שטאט ,איז דאך
די גרעסטע "שיינ'קייט" און די גרעסטע "כבוד" פאר אונזער שטאט ,און
ממילא אוודאי איז דער" :צַ ִּדיק" דעמאלט'ס די גאנצע "שיינ'קייט" פון דעם
שטאט !?..ווער דען איז דעמאלט'ס די גאנצע "שיינ'קייט" פון די
שטאט !?..דער "פראסט'ער פיש כאפער" !?..אוודאי איז דער" :צַ ִּדיק"
דעמאלט'ס די גאנצע "שיינ'קייט" פון דעם שטאט!?..
און ממילא וואס איז שוין געווען די גרויסע חידוש דא ביי יעקב אבינו אז די
פסוק דארף אונז דא קומען לאזן וויסן אז דו זאלסט וויסן אז יעקב אבינו איז
געווען די "לויב" פון דעם גאנצן שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער האט
זיך געפונען אין דעם שטאט "באר שבע" !?..און וואס איז שוין געווען די
גרויסע חידוש דא ביי יעקב אבינו אז די פסוק דארף אונז דא קומען לאזן
יג
אליעזר ויצא נעימות
וויסן אז דו זאלסט וויסן אז יעקב אבינו איז געווען די "שיין" פון דעם גאנצן
שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער האט זיך געפונען אין דעם שטאט "באר
שבע"!?..
און וואס איז שוין געווען די גרויסע חידוש דא ביי יעקב אבינו אז די פסוק
דארף אונז דא קומען לאזן וויסן אז דו זאלסט וויסן אז יעקב אבינו איז
געווען די "שיינ'קייט" פון דעם גאנצן שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער
האט זיך געפונען אין דעם שטאט "באר שבע" !?..אוודאי איז דער
הייליגער" :צַ ִּדיק ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" געווען די "לויב" און די "שיין" און די
"שיינ'קייט" פון דעם גאנצן שטאט "באר שבע" !?..מען רעדט דאך דא פון
ּוקדוֹׁש יהו-ה ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם"!?..
דעם גרויסן הייליגן" :צַ ִּדיק ְ
און אזוי אויך פארשטייען מיר דאך שוין אלע אויך זייער גוט ,אז ווען דער
גרויסער הייליגער" :צַ ִּדיק ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" איז ארויס געגאנגען פון דעם
שטאט ,דעמאלט'ס זענען דאך זיכער די אלע דריי זאכן "אוועק געגאנגען"
פון דעם שטאט ,עס איז דאך פשוט אזוי !?..ניין!?..
און ממילא פארוואס דארף אונז דא רש"י הק' קומען דערציילן דעם
מורא'דיגן חידוש אז דו זאלסט וויסן אז ווען דער גרויסער הייליגער" :צַ ִּדיק
ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" איז ארויס געגאנגען פון דעם שטאט ,דעמאלט'ס זענען די אלע
דריי זאכן מיט געגאנגען מיט איהם !?..אוודאי זענען די אלע דריי זאכן מיט
געגאנגען מיט יעקב אבינו בשעת ווען ער איז אוועק געגאנגען פון דעם
שטאט !?..ווייל ער האט דאך גורם געווען אז די אלע דריי זאכן זאלן
עקזעסטירן !?..און ממילא אוודאי זענען די אלע דריי זאכן אוועק געגאנגען
בשעת ווען יעקב אבינו איז אוועק געגאנגען פון דעם שטאט!?..
יד
אליעזר ויצא נעימות
און ממילא וואס פאר א חידוש קומט אונז דא רש"י הק' לאזן הערן מיט די
ווערטער וואס ער זאגט אונז דא אז דו זאלסט וויסן אז די" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן
הַ מָּ קוֹם" האט געמאכט גאר א גרויסן" :רֹשֶׁ ם" אויף דעם שטאט באר
שבע !?..אוודאי איז" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" !?..וואס
דען !?..און אוודאי איז" :בִּ זְ מַ ן שֶׁ הַ צַּ ִּדיק בָּ עִ יר הּוא הו ָֹדּה הּוא זִ יוָּה הּוא
ה ֲָד ָרּה" !?..עס איז דאך פשוט אזוי !?..און אוודאי איז" :יָצָ א ִמשָּׁ ם פָּ נָה
הו ָֹדּה פָּ נָה זִ יוָּה פָּ נָה ה ֲָד ָרּה" !?..וואס דען וואלט איך געמיינט!?..
און די פשוט'ע תירוץ אויף די דאזיגע קשיא איז ,אז דו ביזט גערעכט טאקע
מיט דעם וואס דו טענהס'ט מיר דא אז ביי א יעדע" :צַ ִּדיק" איז דאך:
"יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" ,אבער דא ..איז דאך שוין געווען גאר
גאר א גרויסע חידוש איז עס איז געווען דא" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה
רֹשֶׁ ם" ,ווייל עס ווערט דאך שוין געברענגט אין דעם הייליגן מהרש"א אין
מסכת מגילה (חידושי אגדות דף :י"ז ע"א) ,אז די ישיבה פון שם ועבר איז
דאך געווען אין דעם שטאט "באר שבע".
און ממילא ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון זיין טאטנ'ס שטוב נאך
די מעשה פון אוועק גאנבע'נען די ברכות פון זיין ברודער עשיו ,איז ער דאך
דעמאלט'ס געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה
פון שם ועבר וואס עס האט זיך געפונען "ביי איהם אין שטאט" – איז ער
דאך דעמאלט'ס געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע
ישיבה פון שם ועבר וואס עס האט זיך געפונען "ביי איהם אין שטאט" –
אין דעם שטאט "באר שבע" ,און ער האט זיך דאך דעמאלט'ס אויף
געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר ,און
טו
אליעזר ויצא נעימות
ער איז דאך דעמאלט'ס געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק':
"יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" במסירות נפש ממש ,און ערשט נאך דעם האט ער זיך אויף
געהויבן און געגאנגען קיין חרן צו די שטוב פון לבן הארמי.
אבער די לשון וואס רש"י הק' נוצט [און דער הייליגער בעל הטורים אויך,
און די הייליגע מדרש אויך] צו דערציילן דעם געדאנק אז יעקב אבינו האט
זיך אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר איז ,אז" :נ ְִטמַ ן"
בְּ בֵ ית ִמ ְד ָרׁש ֹו שֶׁ ל שֵׁ ם וְ עֵ בֶ ר – אז יעקב אבינו האט זיך "באהאלטן" אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,און אזוי האט יעקב אבינו געלערנט
"באהאלטענערהייט" פאר גאנצע פערצן יאר [ממש אזוי ווי די צייטן פון די
הייליגע חשמונאים] ,און ערשט נאך דעם איז ער געגאנגען קיין חרן צו די
שטוב פון לבן הארמי.
און לויט דעם קומט דאך אויס ,אז עס איז יא גאר גאר א גרויסע "חידוש" אז
יעקב אבינו איז געווען די "לויב" און די "שיין" און די "שיינ'קייט" פון דעם
גאנצן שטאט "באר שבע" בשעת ווען ער האט זיך געפונען אין דעם שטאט
"באר שבע" ,ווייל בשעת ווען יעקב אבינו האט זיך געפונען אין דעם שטאט
"באר שבע" איז ער דאך געווען "באהאלטן" ,ווייל ער האט זיך דאך
"באהאלטן" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר דורך אויס די גאנצע פערצן
יאר וואס ער האט זיך אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
און ממילא די חידוש וואס רש"י הק' קומט אונז דא לאזן הערן איז ,אז
טראץ דעם וואס יעקב אבינו איז געווען "באהאלטן" אין דעם שטאט "באר
שבע" דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט דער
הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,איז ער אבער נאך
טז
אליעזר ויצא נעימות
אלץ געווען א גאנצן צייט די גאנצע "לויב" פון דעם שטאט "באר שבע",
און די גאנצע "שיין" פון דעם שטאט "באר שבע" ,און די גאנצע
"שיינ'קייט" פון דעם שטאט "באר שבע" ,ווייל זיין גרויסע" :כֹּחַ הַ ּתו ָֹרה"
במסירות נפש פאר פערצן יאר ברציפות האט זיך דאך ממש געשפירט אין די
לופט פון דעם הייליגן עיר האבות "באר שבע" ,און עס האט דאך
דעמאלט'ס ממש "באלויכט'ן" דעם גאנצן שטאט "באר שבע" ,און עס האט
דאך דעמאלט'ס ממש "באלויבט" דעם גאנצן שטאט "באר שבע" ,און עס
האט דאך דעמאלט'ס ממש "שיין" געמאכט דעם גאנצן שטאט "באר שבע".
און די צווייטע סיבה פארוואס" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" איז
געווען א "חידוש" דא איז ,ווייל מען דארף דאך וויסן ,אז בשעת ווען יעקב
אבינו איז ארויס געגאנגען פון די ישיבה פון שם ועבר ,איז ער דאך שוין
דעמאלט'ס געווען "ָאן געזעטיגט" פון דער הייליגער "תורה" הק' ,ווייל ער
האט דאך יעצט גע'ענדיגט לערנען דער הייליגער תורה הק' פאר גאנצע
פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
און מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט ,אז עס ווערט דאך שוין
געברענגט אין דער הייליגער מהרש"א אין מסכת מגילה ,אז די ישיבה פון
שם ועבר איז דאך געווען אין דעם שטאט "באר שבע" ,און ממילא ווען
יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון זיין טאטנ'ס שטוב נאך די מעשה פון
אוועק גאנבע'נען די ברכות פון זיין ברודער עשיו ,איז ער דאך דעמאלט'ס
געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם
ועבר וואס עס האט זיך געפונען "ביי איהם אין שטאט" – אין "באר שבע",
און ער האט זיך דאך דעמאלט'ס אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה פון
יז
אליעזר ויצא נעימות
שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר ,און ער איז דאך דעמאלט'ס געזעצן און
געלערנט דער הייליגער תורה הק'" :יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" במסירות נפש ממש ,און
ערשט נאך דעם האט ער זיך אויף געהויבן און געגאנגען קיין חרן צו די
שטוב פון לבן הארמי.
ווייל יא ר' יוד ,אויב מען גייט אריין אין די שטוב פון א "אדם רשע",
"קדּושָׁ ה" פון דער
דעמאלט'ס דארף מען זיין ָאן "געזאפט" פון דיְ :
הייליגער "תורה" הק' כדי נישט נאך געשלעפט צו ווערן פון די אלע
שלעכטע מעשים וואס דער רשע טוט א יעדן איינציג'ן טאג!..
און ניין ר' יוד ,יעקב אבינו איז נישט געווען באקוועם ביי דעם רשע לבן
הרשע ,און והא ראי' ,ווייל ווען יעקב אבינו האט שוין געשפירט ביי זיך אז
ער האלט שוין מער נישט אויס די געוואלדיגע גרויסעֹּ " :כחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס
עס האט געהערש'ט דארטן ביי לבן אין שטוב ,האט ער דעמאלט'ס גלייך
געגעבן א שריי אויס ,אז גענוג !..גענוג איז גענוג !..און" :וַיִּ בְ ַרח הּוא וְ כָל
אֲשֶׁ ר לוֹ" – און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך געגעבן א הייב אויף ,און ער
האט דעמאלט'ס אפ געצויגן פון דעם טריפה'נעם שטוב פון "לבן הארמי"
ווי אין א אויגן בליק.
ווייל ער האט דאך שוין מער נישט געקענט אויס האלטן די געפערליכ'ע:
"כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס עס האט געהערש'ט דארטן אין דעם טריפה'נעם שטוב
פון "לבן הארמי" ,און ער האט דאך דאס פשוט מער נישט געקענט אויס
האלטן ,און ממילא וועגן דעם" :וַיִּ בְ ַרח הּוא וְ כָל אֲשֶׁ ר לוֹ" – און ממילא
וועגן דעם איז ער דעמאלט'ס "אנטלאפן" ווי אין א אויגן בליק.
יח
אליעזר ויצא נעימות
און יעקב אבינו האט זיך דעמאלט'ס קוים קוים געכאפט דעם אטעם ,און
אביסל שפעטער האט ער זיך טאקע אויס געדרוקט און געזאגט ,אז ב"ה אז
איך האב דאס א דורך געמאכט בשלום ,און ב"ה אז איך האב א דורך
געמאכט דעם שרעקליכ'ן טומאה ָאן קיין שום שאדן ,און ב"ה אז איך בין
נישט נשפע געווארן פון די שלעכטע מעשים פון דעם רשע "לבן הארמי".
און איך דארף טאקע באמת דאנקען דעם אייבערשטן אז טראץ דעם וואס:
"עִ ם לָבָ ן ג ְַּרתִּ י" איז אבער" :וְ תַּ ְריַ"ג ִמצְ וֹת שָׁ מַ ְרתִּ י" – האב איך אבער נאך
אלץ אפ געהיטן דער הייליגער תורה הק' ,און איך בין נישט נכשל געווארן
"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא" דורך זיינע אלע טריפה'נע כלים
אין די הייליגעִ :
וואס ער האט פארמאגט ביי זיך אין שטוב.
איי ..וועסטו מיר אבער פרעגן דא ,אז וואס רעדסטו דא !?..פארוואס
זאגסטו מיר דא אז די סיבה פארוואס יעקב אבינו איז אנטלאפן פון די שטוב
פון לבן איז געווען ווייל ער האט שוין מער נישט געקענט אויס האלטן די
געפערליכ'ע" :כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס עס האט גערועט דארטן אין דעם
טריפה'נעם שטוב!?..
דער "אייבערשטער" האט דאך איהם דעמאלט'ס בפירוש געהייסן אז ער
זאל אוועק גיין פון די שטוב פון לבן !?..אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
טאקע בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה (קפיטל ל"א פסוק ג') ,אז:
ַויֹּאמֶ ר יהו-ה אֶ ל ַיעֲקֹ ב" – א ז דער אייבערשטער האט געזאגט פאר יעקב
אבינו בשעת ער איז נאך געווען ביי לבן ,אזׁ" :שּוב אֶ ל אֶ ֶרץ אֲבוֹתֶ יָך
ּולְ מ ֹול ְַדתֶּ ָך" וגו' – אז קער זיך צוריק צו די לאנד פון דיינע עלטערן ,און צו
די פלאץ וואו דו ביזט געבוירן געווארן!?..
יט
אליעזר ויצא נעימות
און ממילא פארוואס זאגסטו מיר דא די סיבה פארוואס יעקב אבינו איז
אנטלאפן פון די שטוב פון לבן איז געווען ווייל ער האט שוין מער נישט
געקענט אויס האלטן די געפערליכ'ע" :כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס עס האט גערועט
דארטן !?..דער "אייבערשטער" האט דאך איהם דעמאלט'ס בפירוש
געהייסן אז ער זאל אוועק גיין פון דארטן!?..
אבער די תירוץ אויף דעם איז ,אז ניין ר' יוד ,דו ביזט נישט גערעכט ,ווייל
דער אייבערשטער האט דאך איהם נישט געהייסן דעמאלט'ס אז :קּום
"בְּ ַרח" לְ ָך אֶ ל אֶ ֶרץ אֲבוֹתֶ יָך ּולְ מ ֹול ְַדתֶּ ָך וגו' – דער אייבערשטער האט דאך
איהם נישט געהייסן דעמאלט'ס אז הייב זיך אויף און "אנטלויף" פון די
שטוב פון דעם רשע "לבן הארמי" ,נאר דער אייבערשטער האט דאך איהם
דעמאלט'ס בלויז געהייסן אזׁ" :שּוב" אֶ ל אֶ ֶרץ אֲבוֹתֶ יָך ּולְ מ ֹול ְַדתֶּ ָך וגו' – דער
אייבערשטער האט דאך איהם דעמאלט'ס בלויז געהייסן אז "קער" זיך
צוריק צו די לאנד פון דיינע עלטערן און צו די פלאץ וואו דו ביזט געבוירן
געווארן.
און פון דעם זעהסטו דאך שוין קלאר ,אז די ציווי פון דעם אייבערשטן איז
נישט געווען אז יעקב אבינו זאל "אנטלויפן" פון די שטוב פון דעם רשע
"לבן הארמי" ,נאר די ציווי פון דעם אייבערשטן איז געווען אז יעקב אבינו
זאל זיך "צוריק קערן" צו די שטוב פון זיינע "עלטערן".
נאר אלא מאי ..יעקב אבינו האט דעמאלט'ס "אליין" געשפירט ביי זיך אז
ער קען שוין מער נישט אויס האלטן די געפערליכ'ע" :כֹּחַ הַ טֻּ ְמָאה" וואס
עס האט געהערש'ט דארטן ביי דעם רשע "לבן הארמי" אין שטוב ,און
כ
אליעזר ויצא נעימות
ממילא וועגן דעם" :וַיִּ בְ ַרח הּוא וְ כָל אֲשֶׁ ר לוֹ" – און ממילא וועגן דעם איז
ער "אנטלאפן" פון דארטן ווי אין א אויגן בליק.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין חז"ל ,אז בשעת ווען
יעקב אבינו איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,האט ער דאך דעמאלט'ס אויך מקיים געווען
די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" ,ווייל די גרעסטע" :נַחַ ת
רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך "צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין תורה".
און מען קען זיך דאך נישט פָ אר שטעלן ווי א גרויסע" :נַחַ ת רּוחַ " יצחק און
רבקה האבן געהאט בשעת ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט
און הארעווע'ט" :יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר
גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש ,און דאס איז דאך די גרעסטע" :כִּ ּבּוד
ָאב וָאֵ ם" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
ווייל וואס דארף א "טאטע" !?..און וואס דארף א "מאמע" !?..און וואס
איז זייער גאנצע שטרעבן פון זייער לעבן !?..עלטערן דארפן דאך נאר איין
זאך ,און דאס איז ,אז זייערע קינדער זאלן אויף וואקסן" :תַּ לְ ִמ ֵידי ֲחכ ִָמים
ַוחֲסִ ִידים אֲהּובִ ים לְ מַעְ לָה וְ ֶנחֱמָ ִדים לְ מַ טָּ ה" ,און די איינציגסט'ע זאך וואס
עלטערן ווארטן צו הערן פון זייערע קינדער איז דאך נאר ,אז זייערע קינדער
שטייגן מעלה מעלה" :בַּ ּתו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִרַאת יהו-ה ְטהו ָֹרה" ,און די
גרעסטע" :נַחַ ת רּוחַ " וואס א מענטש קען נאר מאכן פאר זיינע עלטערן איז
דאך נאר ,ווען זיינע עלטערן הערן אז ער זיצט און לערנט דער הייליגער
תורה הק'" :בֵּ ין כֹּתְ לֵי הַ י ְִׁשיבָ ה" ,און ער פירט זיך ווי עס דארף צו זיין.
כא
אליעזר ויצא נעימות
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין פסוק סוף פרשת תולדות
(קפיטל כ"ח פסוק ז') ,אז דו זאלסט וויסן ר' יוד ,אז מיט די געוואלדיגע
גרויסע זכות פון" :וַיִּ ְׁשמַ ע ַיעֲקֹ ב אֶ ל ָאבִ יו וְ אֶ ל אִ ּמוֹ" ..מיט דעם זכותַ " :ו ֵּילְֶך
פַּ ֶּדנָה א ֲָרם" – מיט דעם גרויסן זכות פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" איז יעקב אבינו
געגאנגען קיין "פדן ארם" צו די שטוב פון "לבן הארמי".
און וויבאלד יעקב אבינו איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק'
אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר פערצן יאר ,האט מען דאס
גערעכנט פון הימל כאילו ער האט טאקע באמת מכבד געווען זיין טאטע און
מאמע "בפועל ממש" דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט
געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
און די אמת איז דאך ,אז ער האט דאך זיי "טאקע" מכבד געווען "בפועל
ממש" ,ווייל די גרעסטע "כבוד" פאר עלטערן איז דאך "ווען זיי הערן אז
זייער קינד לערנט דער הייליגער תורה" הק' ,און מען קען זיך דאך נישט
פָ אר שטעלן ווי א גרויסע" :נַחַ ת רּוחַ " יצחק און רבקה האבן געהאט בשעת
ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט און הארעווע'ט" :יוֹמָ ם
ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר במסירות
נפש ממש.
און פון דעם איז דאך אויס געקומען א מורא'דיגע זאך ,ווייל פון דעם איז
דאך אויס געקומען ,אז בשעת ווען יעקב אבינו האט שוין געהאלטן ביים
פאר לאזן אינגאנצן דעם שטאט "באר שבע" נאכן לערנען פערצן יאר אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,און ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געדארפט
גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן ,האט ער דאך שוין דעמאלט'ס געהאט
כב
אליעזר ויצא נעימות
מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" ,ווייל ער
איז דאך שוין געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע
ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש.
אבער פון די אנדערע זייט ..האט ער דאך שוין אבער אויך זוכה געווען
מקיים צו זיין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" דורך דעם
וואס ער האט זיך אויף געהאלטן אין די ישיבה פון שם ועבר ,ווייל די
גרעסטע" :נַחַ ת רּוחַ " פאר א טאטע און מאמע איז דאך ווען זיי הערן א
זייער זוהן זיצט און הארעווע'ט אין דער הייליגער תורה הק' ,און די
גרעסטע "כבוד" פאר א טאטע און מאמע איז דאך ווען זיי הערן א זייער
זוהן זיצט און הארעווע'ט אין דער הייליגער תורה הק'.
און בשעת ווען יעקב אבינו האט שוין געהאלטן ביים פאר לאזן אינגאנצן
דעם שטאט "באר שבע" נאכן לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון
שם ועבר ,און ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געדארפט גיין צו די שטוב פון
זיין פעטער לבן ,דעמאלט'ס איז דאך זיין "יציאה" געווען מיט איין
איינציגע מטרה ,און דאס איז דאך געווען ,כדי "חתונה" צו האבן און עוסק
"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא".
זיין אין די הייליגעִ :
און מיר געפונען דאך שוין טאקע אויך בפירוש שפעטער אין די פרשה ,אז
בשעת ווען יעקב אבינו האט געפאשע'ט די שאף פון לבן ,האט ער טאקע
דעמאלט'ס געהאט א פונקטליכ'ע "חשבון" מיט לבן וויפיל שאף לבן וועט
איהם דארפן געבן ,און יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט א
פונקטליכ'ע "סימן" אויף א יעדע שעפעל'ע וואס האט באלאנגט צו איהם,
ווייל דאס איז דאך טאקע געווען די ענין פון יעקב אבינו ,אז ער זאל קענען
כג
אליעזר ויצא נעימות
מקיים זיין די הייליגע מצוה פון" :אֶ בֶ ן ְׁשלֵמָ ה וָצֶ ֶדק יִהְ יֶה לְָּך" – אז ער זאל
קענען מקיים זיין די הייליגע מצוה אז א מענטש דארף זיך דאך שטענדיג
פירן מיט" :יוֹשֶׁ ר" און "גערעכטיקייט" ,און ח"ו נישט אויס פאּפן איינער
דעם צווייטן בשעת ווען מען איז עוסק אין מסחר.
אבער משא"כ ווען לבן אליין האט איהם אויס געפאּפט און ער האט איהם
געגעבן ז יין עלטער'ע טאכטער "לאה" אנשטאדט "רחל" ,דעמאלט'ס ..האט
"ָאחיו ֲאנִי עִ ּמ ֹו
ִ שוין יעקב אבינו אויס גערופן הויעך און געזאגט ,אז:
בְּ ַרמָּ אּות" – אז יא יא לבן ,איך קען די זעלבע פאך ווי דיר ,דו מיינס'ט אז
איך קען נישט די סארט פאך וואס דו קענסט !?..איך קען אויך די סארט
"ָאחיו ֲאנִי עִ ּמ ֹו בְּ ַרמָּ אּות" ,און איך ווייס אויך ווי
פאך פון "פאּפן" ,וויילִ :
אזוי אום צו גיין מיט א פאּפער.
און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מקיים געווען דעם פסוק פון:
"עִ ם עִ קֵּ ׁש תִּ תְ פַּ תָּ ל" – און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך מקיים
געווען דאס וואס דער הייליגער תורה הק' זאגט דאך אונז שוין אז "מיט א
קרומ'ער זאלסטו גיין קרום" ,און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך
גוט אויס געלערנט פאר לבן הארמי וואס דאס מיינט" :גְּ נֵבַ ת ַּדעַ ת" ,און:
"וַיִּ גְ נֹ ב" ַיעֲקֹ ב אֶ ת לֵב לָבָ ן "הָ א ֲַר ִּמי" עַ ל בְּ לִ י הִ גִּ יד ל ֹו כִּ י בֹרֵ חַ הּוא.
ווייל יעקב אבינו האט דעמאלט'ס געוואלט ווייזן מיט דעם פאר לבן הארמי,
אז פראביר מיר מער נישט אויס צו נארן ,ווייל אויב יא ,דעמאלט'ס וועסטו
שוין פלוצלונג געוואויר ווערן אז איך קען אויך די זעלבע פאך ווי דיר.
כד
אליעזר ויצא נעימות
אבער על כל פנים ..בשעת ווען יעקב אבינו האט שוין געהאלטן ביים פאר
לאזן אינגאנצן דעם שטאט "באר שבע" נאכן לערנען פערצן יאר אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,און ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געדארפט
גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן ,איז ער דעמאלט'ס ארויס געגאנגען
"זַאט" פון אזוי פיל "מצוות".
ווייל ער האט דאך שוין דעמאלט'ס געהאלטן נאכן לערנען דער הייליגער
תורה הק' פאר גאנצע "פערצן יאר" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,און
ער האט דאך שוין דעמאלט'ס אויך געהאלטן נאכן מקיים זיין די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵם" פאר גאנצע פערצן יאר,
ווייל די גרעסטע" :נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן
הארעווע'ט אין תורה.
און "וואו" אהין איז יעקב אבינו געגאנגען דא בשעת ווען ער איז ארויס
געגאנגען פון דעם שטאט "באר שבע" !?..וואו אהין האט ער דא געפלאנט
צו גיין !?..יעקב אבינו האט דאך דא געפלאנט צו גיין "חתונה" האבן ,און
יעקב אבינו איז דאך דא געגאנגען מיטן פְּ לַאן כדי עוסק צו זיין אין די
"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא".
הייליגעִ :
אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר מבואר אין די ספרים הק' ,אז
בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון דעם שטאט באר שבע נאכן
לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,איז ער דעמאלט'ס
"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא"
געגאנגען מיטן פְּ לַאן מקיים צו זיין די הייליגעִ :
און אויף שטעלן א ערליכע ליכטיגע הייליגע יודישע שטוב וואס וועט זיין:
" ֶנאֱמָ נִים לַיהו-ה ּולְ תו ָֹרת ֹו הַ ְּקדוֹשָׁ ה".
כה
אליעזר ויצא נעימות
און מיר ווייסן דאך שוין טאקע אלע אויך זייער גוט ,אז חז"ל (קידושין דף:
מ' ע"א) זאגן דאך אונז שוין ,אז ווען א מענטש האט ביי זיך אין קאפ א:
"מַ חֲשָׁ בָ ה טוֹבָ ה" ,דעמאלט'ס" :הַ קָּ דוֹׁש בָּ רּוְך הּוא ְמצַ ְרפָּה לְ מַ עֲשֶׂ ה" –
רעכנט דאס דעמאלט'ס דער אייבערשטער כאילו דער מענטש האט דאס
שוין מקיים געווען "בפועל ממש".
און ממילא בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון באר שבע נאכן
לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,און ער האט שוין
דעמאלט'ס געדארפט גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן ,איז ער
ּומצְ וֹת ּומַ ע ֲִׂשים
דעמאלט'ס ארויס געגאנגען "זַאט" פון אזוי פילּ" :תו ָֹרה ִ
טוֹבִ ים" ,און דאס איז וועגן דריי טעמים.
א) ווייל ער האט דאך דעמאלט'ס מיט געטראגן מיט זיך די געוואלדיגע
גרויסע" :זְ כּות הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט פארמאגט דורך דעם וואס ער האט
געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר
גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש ,און די ווערטערָ" :אכֵן יֵׁש יהו-ה
בַּ מָּ קוֹם הַ זֶּה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא :תַּ ְריַ"ג [מיטן כולל] ,ווייל
בשעת ווען יעקב אבינו איז געשלאפן ,האט ער דאך טאקע דעמאלט'ס
באמת געשפירט אז עס ליגט דעמאלט'ס צוזאמען מיט איהם די גאנצע
"תורה" וואס ער האט געהאט געלערנט אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
ב) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך מיט גענומען מיט זיך די געוואלדיגע
"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס ער האט געהאט מקיים געווען
גרויסע זכות פוןִ :
דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה
הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,ווייל די גרעסטע" :נַחַ ת רּוחַ " פאר
כו
אליעזר ויצא נעימות
עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין "תורה" ,אזוי ווי
מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט.
ג) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך מיט גענומען מיט זיך די אלע גרויסע
"מצְ וַת" הַ ּתו ָֹרה וואס ער האט דא "געפלאנט" מקיים צו
זכותים פון די אלעִ :
זיין אין דעם שטוב פון לבן הארמי ,אוןַ" :אף הֲלִ יכָה מָ נָה הַ כָּתּוב לִ תֵּ ן ְׂשכַר"
וכו' ,ווייל ער איז דאך דא געווען "אויפן וועג" מקיים צו זיין אסאך אסאך
"מצְ וַת" הַ ּתו ָֹרה ,ווי למשל" ..פִּ ְריָה וְ ִרבְ יָה" ,און" :בְּ ִרית ִמילָה",
הייליגעִ :
און וואס נישט!?..
ער איז דאך דא געגאנגען ָאן הייבן א נייע לעבן ,און ער איז דאך דא געווען
"מצְ וַת" הַ ּתו ָֹרה ,און מיר
אויפן וועג מקיים צו זיין אסאך אסאך הייליגעִ :
ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז חז"ל זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז
ווען א מענטש האט ביי זיך אין קאפ א" :מַ חֲשָׁ בָ ה טוֹבָ ה" ,דעמאלט'ס:
"הַ קָּ דוֹׁש בָּ רּוְך הּוא ְמצַ ְרפָ ּה לְ ַמעֲשֶׂ ה" – רעכנט דאס שוין דעמאלט'ס דער
אייבערשטער כאילו דער מענטש האט דאס שוין מקיים געווען.
און די "טריט" פון יעקב אבינו דא איז דאך שוין געווען אסאך אסאך מער
ווי א" :מַ חֲשָׁ בָ ה טוֹבָ ה" ,ווייל ער איז דאך שוין געווען דא "אויפן וועג"
"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה" ,און ער האט דאך שוין דא
מקיים צו זיין די אלע הייליגעִ :
"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה",
"ָאן געהויבן" די פעולה פון מקיים זיין די אלע הייליגעִ :
און ער האט דאך שוין דא געשטעלט "א טריט" כדי צו "גיין" מקיים זיין די
"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה" ,און ממילא וועגן דעם האט ער דאך דא אויך מיט
הייליגעִ :
"מצְ וַת הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט
געטראגן מיט זיך די אלע זכותים פון אלעִ :
דא געפלאנט מקיים צו זיין.
כז
אליעזר ויצא נעימות
און עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס
געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען דער הייליגער תורה הק' פאר פערצן
יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,האט ער דעמאלט'ס געהאט מיט
זיך דריי שטארקע ליכטיג'קייטן ,און די דריי שטארקע ליכטיג'קייטן זענען
ווי פאלגענד.
א) ער האט דעמאלט'ס געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע" :אוֹר ּתו ָֹרה"
הק' וואס ער האט באקומען דורך דעם וואס ער האט געלערנט דער
הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע פערצן
יאר במסירות נפש ממש.
ב) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע
"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס ער האט געהאט מקיים געווען דורך
אור פוןִ :
אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'
אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר במסירות נפש ממש ,ווייל די גרעסטע:
"נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין
"תורה".
ג) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט געפלאנט מקיים צו זיין אין
זכותים פון אלעִ :
דעם שטוב פון לבן הארמי.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :ויֵּצֵ א
ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" וגו' ,ווייל די ווערטער" :וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר" – איז דאך
ראשי תיבות" :יוֹם" ,ווייל יא ר' יוד ,די טאג וואס יעקב אבינו איז ארויס
כח
אליעזר ויצא נעימות
געגאנגען פון די הייליגע ישיבה פון שם ועבר און ער האט דעמאלט'ס
אינגאנצן איבער געלאזט דעם שטאט באר שבע ,און ער האט זיך דעמאלט'ס
ארויס געלאזט אויפן וועג קיין חרן כדי צו גיין צו די שטוב פון לבן הארמי,
"שבַ ע" – איז ער דעמאלט'ס ארויס
איז ער דעמאלט'ס ארויס געגאנגעןָֹ :
געגאנגען "זַאט" ,און ער איז דעמאלט'ס ארויס געגאנגען" :זָקֵ ן וְ ָֹשבֵ עַ " –
און ער איז דעמאלט'ס ארויס געגאנגען "זַאט" פון אזוי פיל לערנען און
דאווענען און דינען דעם הייליגן באשעפער.
ווייל יעקב אבינו האט דאך שוין דעמאלט'ס געהאט מיט זיך "דריי
געוואלדיגע גרויסע ליכטיג'קייטן" וואס האבן איהם דעמאלט'ס באלויכט'ן
דעם וועג ,און די דריי גרויסע ליכטיג'קייטן וואס האבן איהם דעמאלט'ס
באלויכט'ן דעם וועג זענען געווען.
א) די ליכטיג'קייט פון דער הייליגערּ" :תו ָֹרה" הק' וואס ער האט געהאט
געלערנט אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר במסירות נפש ממש דורך אויס
די גאנצע פערצן יאר וואס ער האט זיך אויף געהאלטן אין די הייליגע ישיבה
פון שם ועבר.
ב) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע
"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס ער האט געהאט מקיים געווען
ליכטיג'קייט פוןִ :
פאר פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,ווייל די גרעסטע:
"נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין
"תורה".
כט
אליעזר ויצא נעימות
ג) און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" וואס ער האט געפלאנט מקיים צו
ליכטיג'קייט פון אלעִ :
זיין אין דעם שטוב פון לבן הארמי.
און דאס זענען געווען די צוויי סארטן ליכטיג'קייטן וואס יעקב אבינו האט
דא מיט גענומען מיט זיך צו דעם שטוב פון לבן הארמי ,א) דער הייליגער:
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה".
"ּתו ָֹרה" הק' ,ב) און די הייליגעִ :
און די צוויי סארטן ליכטיג'קייטן האבן איהם אפ געהיטן פון אלע
טונקל'קייטן פון די פינסטער'ע גאס ,און דער הייליגערּ" :תו ָֹרה" הק' מיט די
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" זענען דאך שוין טאקע אמת'ע ריכטיגע
אלע הייליגעִ :
ליכטיג'קייטן ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין
משלי (קפיטל ו' פסוק כ"ג) ,אז" :נֵר ִמצְ וָה וְ ּתו ָֹרה אוֹר".
און ממילא דאס זאגט אונז דא די פסוק פוןַ " :ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב" וגו' ,אז דו זאלסט
וויסן ר' יוד ,אזַ " :ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב" – אז בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס
געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון
שם ועבר ,און ער האט זיך דעמאלט'ס ארויס געלאזט אויפן וועג קיין חרן
כדי צו גיין צו די שטוב פון לבן הארמי ,דעמאלט'ס איז ער ארויס געגאנגען:
"מבְּ אֵ ר ָֹשבַ ע" – דעמאלט'ס ער ארויס געגאנגען "זַאט" פון דער הייליגער:
ִ
"בְּ אֵ ר מַ יִם חַ יִּ ים" – דעמאלט'ס ער ארויס געגאנגען "זַאט" פון דער
הייליגערּ" :תו ָֹרה" הק' ,ער איז ארויס געגאנגען זַאט פון מקיים זיין די
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" ,און ער האט דעמאלט'ס רואיגערהייט געקענט
הייליגעִ :
אויס רופן הויעך און זאגן אז ..יא ,איך בין גרייט "חתונה" צו האבן ,און איך
בין גרייט צו נעמען אויף זיך די "עול" פון א ווייב און קינדער.
ל
אליעזר ויצא נעימות
ווייל געב נאר א קוק הייליגער באשעפער ,איך האב דאך שוין מקבל געווען
אויף מיר די הייליגע" :עֹ ל הַ ּתו ָֹרה וְ הַ ִמצְ וֹת" בשלימות ,און איך בין דאך
"מצְ וֹת
שוין יעצט אויפן וועג כדי מקיים צו זיין אלע דיינע הייליגעִ :
הַ ּתו ָֹרה" ,און ממילא וועגן דעם קענסטו מיר שוין געטרויען מיט נאך א
"עול" פון האבן א ווייב און קינדער ,און דו קענסט מיר שוין געטרויען מיט
נייע "פקדונות".
ווייל פונקט אזוי ווי דו האסט געזעהן אז איך האב "אפ געהיטן" דיין
הייליגער תורה הק' צוזאמען מיט אירע הייליגע מצוות ביז אהער ,אזוי אויך
קענסטו זיין זיכער הייליגער באשעפער ,אז איך וועל אויך ווייטער "אפ
היטן" דיין הייליגער תורה הק' צוזאמען מיט אירע הייליגע מצוות אפילו
נאך די חתונה אויך.
אבער מען מוז דא באצייכענען ,אז בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס
געגאנגען פון באר שבע ,דעמאלט'ס האט ער דאך אויך געהאט מיט זיך נאך
א זכות[ ,חוץ פון דעם עצם זכות פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" און מקיים זיין די
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"] ,ווייל יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך הייליגעִ :
געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע זכות וואס רופט זיך" :יְגִ יעַ ת הַ ּתו ָֹרה
בִּ ְמסִ ירּות נֶפֶ ׁש".
ווייל יעקב אבינו איז דאך נישט געשלאפן פאר גאנצע פערצן יאר בשעת
ווען ער איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע
ישיבה פון שם ועבר ,נאר ער איז געזעצן און געלערנט א גאנצן צייט
ברציפות ממש ובמסירות נפש ממש.
לא
אליעזר ויצא נעימות
און בנוסף צו דעם ..האט דאך יעקב אבינו אויך געהאט דעמאלט'ס מיט זיך
די הייליגע "ברכות" פון זיין הייליגן טאטן יצחק וואס יצחק אבינו האט
איהם געהאט געבענטש'ט בשעת ווען ער האט איהם געברענגט די
געשמאקע מאכלים פסח אויף דער נאכט.
און ממילא דאס איז די סיבה פארוואס רש"י הק' זאגט אונז דא דעם גרויסן
"חידוש" אז עס איז געווען דא" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" ,ווייל
רש"י הק' וויל דאך אונז דא זאגן אזוי ,אז דו ביזט גערעכט טאקע אז בדרך
כלל איז דאך טאקע" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם".
אבער דא איז דאך געווען אינגאנצן א אנדערע מעשה ,ווייל דא איז דאך
געווען פארשידענ'ע גרויסע "אורות" וואס האבן באגלייט יעקב אבינו
בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע ,און עס איז דאך ממש
געווען דא א בחינה פון" :נֵר ִמצְ וָה וְ ּתו ָֹרה אוֹר" ,און די" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק" דא
איז דאך געווען אינגאנצן א אנדערע" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם" ווי
געווענטליך ,ווייל די געוואלדיגע גרויסע" :אוֹר ּתו ָֹרה" וואס יעקב אבינו
האט דא מיט גענומען מיט זיך בשעת ווען ער איז דא ארויס געגאנגען פון
באר שבע איז דאך געווען געוואלדיג גרויס.
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה"
און די געוואלדיגע גרויסע" :אוֹר" פון די אלע הייליגעִ :
וואס יעקב אבינו האט דא מיט גענומען מיט זיך בשעת ווען ער איז דא
ארויס געגאנגען פון באר שבע איז דאך אויך געווען געוואלדיג גרויס ,ווייל
ער איז דאך דא געקומען מיט די גרעסטע מצוה פון דער הייליגער תורה הק'
וואס רופט זיך דאך" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס דאס איז דאך פון די" :חֲמּורוֹת
שֶׁ בַּ חֲמּורוֹת" כידוע ,און ער איז דאך דא אויך געקומען מיט די אלע אנדערע:
לב
אליעזר ויצא נעימות
"מצְ וֹת הַּתו ָֹרה" וואס ער האט דא געפלאנט מקיים צו זיין ווען ער וועט ָאן
ִ
קומען אין דעם שטוב פון לבן הארמי.
אבער ועל כולם ..האט ער דאך דא געהאט מיט זיך די געוואלדיגע גרויסע:
"אוֹר ּתו ָֹרה" וואס איז דאך" :שָׁ קּול כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
טאקע בפירוש אין די משנה אין מסכת פאה ,אז די ענין פון" :תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה"
איז דאך" :שָׁ קּול כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם".
און די מאמר פון" :וְ תַ לְ מּוד ּתו ָֹרה כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם" איז דאך געזאגט געווארן ביי
א פשוט'ע" :תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה" ,אבער די" :תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה" פון יעקב אבינו איז
דאך געווען א" :תַּ לְ מּוד ּתו ָֹרה" וואס איז געלערנט געווארן "במסירות נפש"
פאר גאנצע פערצן יאר בשילוב פון מקיים זיין די גרעסטע מצוה פון דער
הייליגער תורה הק' וואס רופט זיך דאך" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם".
און ממילא די הייליגע" :כֹּחַ הַ ּתו ָֹרה" וואס יעקב אבינו איז דא געקומען איז
דאך געווען טויזנט מאל" :שָׁ קּול כְּ ֶנגֶד ֻּכלָּם" ,ווייל עס ווערט דאך שוין
"מּתוְֹך
געברענגט אין די ספרים הק' ,אז א מצוה וואס ווערט געטוהןִ :
הַ ְּדחַ ק" איז דאך טויזנט מאל גרעסער ווי א פשוט'ע מצוה וואס ווערט
געטוהן גרינגערהייט" :שֶׁ ֹּלא ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק".
און ממילא לאמיר דא צוזאמען מאכן אזא חשבון ,אז וועלכע מצוות האט
יעקב אבינו מקיים געווען דורך אויס די פערצן יאר וואס ער איז געזעצן און
געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס
מקיים געווען פארשידענ'ע סארטן מצוות.
לג
אליעזר ויצא נעימות
א) יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע
ּושמַ ְרתֶּ ם ַל ֲעשֹׂתָ ם" ,ווייל עס ווערט דאך שוין
מצוה פוןּ" :ולְ מַ ְדתֶּ ם אֹ תָ ם ְׁ
געברענגט אין גאר אסאך פוסקים ,אז אין דעם פסוק ליגט דאך באהאלטן די
מצות עשה דאורייתא פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" כידוע.
ב) און יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך מקיים געווען די געוואלדיגע
גרויסע מצוה פון" :וְ ִדבַּ ְרתָּ בָּ ם" ,ווייל חז"ל (יומא דף :י"ט ע"ב) דרש'נען
דאך שוין אויך פון דעם פסוק" :וְ ִדבַּ ְרתָּ בָּ ם" ,אז" :בָּ ם" – אז פון די ווערטער
פון דער הייליגער תורה הק' זאלסטו רעדן ,אבער" :וְ ֹלא בִּ ְדבָ ִרים בְּ טֵ לִ ים" –
"דבָ ִרים בְּ טֵ לִ ים" זאלסטו נישט רעדן.
אבער קייןְ :
ג) און דורך דעם וואס יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'
"במסירות נפש ממש" פאר גאנצע פערצן יאר ,האט ער דאך דעמאלט'ס
אויך מקיים געווען מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון :וְ ָאהַ בְ תָּ אֵ ת
יהו-ה אֱֹלקֶ יָך "בְּ כָל לְ בָ בְ ָך".
ד) און דורך דעם וואס יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'
במסירות נפש ממש פאר גאנצע פערצן יאר ,האט ער דאך דעמאלט'ס אויך
מקיים געווען מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה פוןּ" :ובְ כָל נַפְ ְׁשָך",
ווייל יעקב אבינו האט דאך געלערנט דער הייליגער תורה הק' "במסירות
נפש ממש".
ה) און דורך דעם וואס יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'
במסירות נפש ממש פאר גאנצע פערצן יאר ,האט ער דאך דעמאלט'ס אויך
מקיים געווען מיט דעם די געוואלדיגע גרויסע מצוה פוןּ" :ובְ כָל ְמאֹ ֶדָך",
לד
אליעזר ויצא נעימות
ווייל דורך דעם וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה הק' פאר פערצן
"ממַ אֵ ס" אלע
יאר ברציפות ,האט ער דאך געוויזן מיט דעם אז ער איזְ :
געלטער פון דער וועלט ,און דורך דעם וואס ער האט געלערנט דער
הייליגער תורה הק' פאר פערצן יאר ברציפות ,האט ער דאך געוויזן מיט
דעם ,אז" :טוֹב לִ י תו ַֹרת פִּ יָך מֵ ַאלְ פֵ י זָהָ ב ָוכָסֶ ף" – אז דער הייליגער תורה
הק' איז מיר בעסער ווי אלע געלטער וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער
וועלט.
ו) און יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס אויך מקיים געווען די געוואלדיגע
גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" ,ווייל די גרעסטע" :נַחַ ת רּוחַ " פאר
עלטערן איז דאך "צו הערן אז זייער זוהן הארעווע'ט אין תורה" ,און מען
קען זיך דאך נישט פָ אר שטעלן ווי א גרויסע" :נַחַ ת רּוחַ " יצחק און רבקה
האבן געהאט בשעת ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט און
הארעווע'ט" :יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר גאנצע
פערצן יאר במסירות נפש ממש ,און דאס איז דאך די גרעסטע" :כִּ ּבּוד ָאב
וָאֵ ם" וואס עס איז נאר שייך אויף דער וועלט.
און אזוי ווייטער ..האט דאך יעקב אבינו מקיים געווען דעמאלט'ס
פארשידענ'ע סארטן מצוות" :הַ גְּ לּויִם לָנּו וְ אֶ ת שֶׁ אֵ ינָם גְּ לּויִם לָנּו" ,און מיר
קענען דאך אין אמת'ן ניט אמאל משיג זיין וויפיל מצוות יעקב אבינו האט
מקיים געווען בשעת ווען איז געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק'
אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר פערצן יאר במסירות נפש ממש.
און די אלע מצוות זענען דאך גערעכנט געווארן "טויזנט מאל מער" ,ווייל
יעקב אבינו האט דאך געלערנט דער הייליגער תורה הק' פאר גאנצע פערצן
לה
אליעזר ויצא נעימות
"מּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" ,אוןּ" :תו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" ווערט דאך גערעכנט
יארִ :
"טויזנט מאל מער" ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר געברענגט אין
די ספרים הק'.
און לאמיר נאר ָאן כאפן די עצם מצוה פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" ,און לאמיר זעהן
ווי גרויס דאס איז [לויט אונזערע קליינע השגות] ,ווייל ווי גרויס איז:
"לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" פאר פערצן יאר צום ווייניגסטענ'ס!?..
און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,אז" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" פאר
פערצן יאר איז דאך צום ווייניגסטענ'ס ווערד "טויזנט מאל" אזוי פיל ,און
עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז יעקב אבינו האט דאך אין אמת'ן געלערנט
דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר "פערצן
טויזנט יאר" !..מיר האבן דען א מינדעסט'ע השגה וואס דאס מיינט "פערצן
טויזנט יאר" פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" [צום ווייניגסטענ'ס]!?..
עס איז דאך אסאך אסאך העכער פון אונזער השגה בכלל ,און מיר קענען
דאך אין אמת'ן ניט אמאל משיג זיין בכלל ווי גרויס דער הייליגער תורה הק'
פון אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו איז געווען ,ווייל זיין תורה איז דאך
געוועןּ" :תו ָֹרה בִּ ְמסִ ירּות נֶפֶ ׁש" ,און זיין תורה איז דאך אויך געוועןּ" :תו ָֹרה
בִּ ְרצּופוֹת" ,און זיין תורה איז דאך אויך געוועןּ" :תו ָֹרה ִמּתוְֹך יְגִ יעָ ה" ,און
זיין תורה איז דאך אויך געוועןּ" :תו ָֹרה ִמּתוְֹך הַ ְּדחַ ק" ,און זיין תורה איז דאך
אויך געוועןּ" :תו ָֹרה ִמּתוְֹך ִׂש ְמחָ ה".
און דער ענין אז די תורה פון יעקב אבינו איז געווען אּ" :תו ָֹרה ִמּתוְֹך
ִׂש ְמחָ ה" איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב
לו
אליעזר ויצא נעימות
ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" וגו' ,ווייל די ראשי תיבות פון די ווערטער" :וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר
שָׁבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :שָׂ מֵ חַ כ"ב" ,און דאס
מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז יעקב אבינו האט זיך טאקע
באמת געפריידט מיט די הייליגע" :כ"ב אוֹתִ ּיוֹת הַ ּתו ָֹרה" ,ווייל א יודיש קינד
דארף זיך דאך שטענדיג פרייען אז ער איז זוכה צו לערנען די הייליגע" :כ"ב
"מקוֹר הַ ְּקדֻ שָּׁ ה".
אוֹתִ ּיוֹת הַ ּתו ָֹרה" און שעפן אמת'דיגע חיות פון דיְ :
שבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" –
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר ָׁ
איז דאך טאקע אויך גימטריא :שַׁ "ס י' ,ווייל יא ר' יוד ,אונזער הייליגע זיידע
ש"ס י' ,און אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו איז יעקב אבינו איז געווען אַׁ :
געווען דבוק אין דער הייליגער תורה הק'" :קֹ ֶדם שֶׁ נִּתְּ נָה" ,אזוי ווי עס ווערט
דאך שוין טאקע בפירוש געברענגט אין חז"ל (יומא דף :כ"ח ע"ב) ,און
אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו איז דאך טאקע געווען א אמת'ע :שַׁ "ס י'
פאר גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש.
און אוי קענען מיר זיך אפ לערנען פון איהם וואס דאס מיינט" :כִּ י הֵ ם
חַ יֵּינּו" ,און אוי קענען מיר זיך אפ לערנען פון איהם וואס דאס מיינט אז" :כִּ י
בָ ם ִחיִיתָ נִי" ,און אוי קענען מיר זיך אפ לערנען פון איהם וואס דאס מיינט
אז" :כִּ י אִ ְמ ָרתְ ָך ִחיָּתְ נִי".
שבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" –
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר ָׁ
איז דאך טאקע אויך גימטריא :יָשֵׁ ן י' ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין
אנדערע ווערטער אזוי ,אז ביז יעצט האט דאך יעקב אבינו נישט געהאט קיין
געלעגענהייט צו "שלאפן" ,ווייל ביז יעצט איז ער דאך געזעצן און
געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר
לז
אליעזר ויצא נעימות
במסירות נפש ממש ,און יעקב אבינו פלעגט דאך שטענדיג לערנען דער
ֹמם
הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,אייביג" :יו ָ
ָו ַל ְילָה" – בייטאג און ביינאכטָ ,אן א אויף הער ,און ער האט דאך נישט
געהאט קיין צייט צו שלאפן דורך אויס די אלע פערצן יאר וואס ער האט זיך
אויף געהאלטן" :בְּ בֵ ית ִמ ְד ָרׁש ֹו שֶׁ ל שֵׁ ם וְ עֵ בֶ ר" ,ווייל ער איז דאך שטענדיג
געווען פארנומען צו לערנען דער הייליגער תורה הק' ,סיי בייטאג ,און סיי
ביינאכט.
אבער איינמאל ער האט זיך שוין ארויס געלאזט אויפן וועג כדי עוסק צו זיין
אין עניני "גשמיות" וואס איז דאך בעצם געווען עניני "רוחניות" ,האט ער
שוין ענדליך ענדליך געהאט א געלעגענהייט זיך אראפ צו לייגן "שלאפן"
אביסל.
און פ ארשטייט זיך אז די שלאף פון דעם גרויסן הייליגן צדיק יעקב אבינו
איז דאך נישט געווען קיין פשוט'ע שלאף ,אבער על כל פנים ..איינמאל ער
האט זיך שוין ארויס געלאזט אויפן וועג כדי עוסק צו זיין אין עניני
"גשמיות" וואס איז דאך בעצם געווען עניני "רוחניות" ,האט ער שוין
ענדליך ענדליך געהאט א געלעגענהייט זיך אראפ צו לייגן "שלאפן" אביסל.
און אזוי האט טאקע יעקב אבינו געטוהן ,אזוי ווי מען זעהט דאך שוין
טאקע קלאר אין די וואכעדיגע פרשה ,אז ווי נאר יעקב אבינו האט
גע'ענדיגט לערנען און ער האט זיך שוין ארויס געלאזט אויפן וועג קיין חרן,
האט ער זיך דעמאלט'ס גלייך אראפ געלייגט שלאפן ,און" :וַיִּ ְׁשכַּב בַּ מָּ קוֹם
הַ הּוא".
לח
אליעזר ויצא נעימות
און בדרך אגב קענען מיר זיך דאך אויס לערנען פון אונזער הייליגע זיידע
יעקב אבינו א מורא'דיגע מוסר השכל ,און דאס איז ,אז ווי נאר יעקב אבינו
האט "גע'ענדיגט" לערנען ,ערשט "דעמאלט'ס" האט ער זיך אראפ געלייגט
שלאפן ,אבער "אינמיטן לערנען" איז ער "נישט" געשלאפן ,נאר ער האט
שטענדיג געשעפט פריש'ע כוחות פון די "מקור" החיות וואס דאס איז דאך
דער הייליגער "תורה" הק'.
אבער אין אמת'ן קענען מיר זיך דאך נישט פָ אר שטעלן וואס דאס מיינט א
"ש לאף" פון יעקב אבינו ,ווייל דער הייליגער אור החיים זאגט דאך אונז
שוין בפירוש אין די וואכעדיגע פרשה ,אז די "חלום" פון יעקב אבינו איז
דאך נישט געווען קיין פראסט'ער חלום ח"ו ,נאר עס איז געווען גאר גאר א
הייליגע" :נְבּוָאה" פון דעם הייליגן באשעפער אליין.
און דער הייליגער בעל הטורים זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין
די וואכעדיגע פרשה ,אז די ווארט" :חֲלוֹם" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :זֶהּו בִּ נְבּוָאה" – דאס איז דאך געווען גאר א הייליגע" :נְבּוָאה"
פון דעם הייליגן באשעפער אליין ,און נישט ח"ו קיין פראסט'ער חלום.
שבַ ע וַ ֵּילְֶך חָ ָרנָה" –
און די ראשי תיבות פון די ווערטער" :וַיֵּצֵ א יַעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר ָׁ
"ש ְמחָ ה",
"ש ְמחָ ה טוֹב" – א תורה'דיגעִׂ :
איז דאך טאקע אויך גימטריאִׂ :
ווייל חז"ל (ברכות דף :ה' ע"א) זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז" :אֵ ין טוֹב
אֶ לָּא ּתו ָֹרה" ,און ממילא יא ר' יוד ,בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס
געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון
שם ועבר במסירות נפש ,און ער האט דאך דעמאלט'ס אויך געפלאנט זיך צו
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה" דורך אויס די גאנצע צייט וואס
מדבק זיין אין די הייליגעִ :
לט
אליעזר ויצא נעימות
ער וועט וויילן אין די שטוב פון לבן ,דעמאלט'ס איז ער געווען" :מָ לֵא
ִׂש ְמחָ ה" אויף דעם וואס ער האט זוכה געווען זיך מדבק צו זיין אין דער
הייליגערּ" :תו ָֹרה" הק' פאר גאנצע פערצן יאר ברצופות.
און ער איז דאך דעמאלט'ס אויך געווען" :מָ לֵא ִׂש ְמחָ ה" אויף דעם וואס ער
האט זוכה געווען מכבד צו זיין זיין הייליגן טאטן יצחק אבינו פאר גאנצע
פערצן יאר דורך דעם וואס ער האט געהארעווע'ט אין דער הייליגער תורה
הק' במסירות נפש ממש ,און ער איז דאך דעמאלט'ס אויך געווען" :מָ לֵא
ִׂש ְמחָ ה" אויף דעם וואס ער וועט בעזרת השם יתברך זוכה זיין אין די
"מצְ וֹת הַ ּתו ָֹרה".
קומענדיגע טעג מקיים צו זיין ווייטער אלע הייליגעִ :
און בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון באר שבע נאכן לערנען
פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר במסירות נפש ,איז ער דאך
דעמאלט'ס ממש געווען א בחינה פון" :נֵר ִמצְ וָה וְ ּתו ָֹרה אוֹר".
ווייל די געוואלדיגע גרויסע" :אוֹר ּתו ָֹרה" וואס יעקב אבינו האט פארמאגט
בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע איז דאך געווען גאר גאר
גרויס ,און מיר קענען דאך אין אמת'ן ניט אמאל משיג זיין ווי גרויס דאס איז
געווען[ ,אפילו לויט אונזערע קליינע השגות] ,ווייל מען רעדט דאך דא אין
אמת'ן פון "פערצן טויזנט" יאר" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" !..אזוי מיר האבן דאך
שוין פריער ערקלערט באריכות.
און ממילא מיר האבן דען א מינדעסט'ע השגה וואס דאס מיינט "פערצן
טויזנט יאר" פון" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה" [צום ווייניגסטענ'ס] !?..דאך איז דאך
אסאך אסאך העכער ווי אונזערע השגות בכלל.
מ
אליעזר ויצא נעימות
אבער על כל פנים ..יעקב אבינו האט פארמאגט גאר גאר א גרויסע" :אוֹר
ּתו ָֹרה" בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע נאכן זיצן און
לערנען פאר פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,ווייל יעקב
אבינו האט דאך שוין געהאלטן דא נאכן זיצן און הארעווען אין דער
הייליגער תורה הק' פאר גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,און ממילא די חלק פוןּ" :תו ָֹרה אוֹר" ..דאס
פארשטייט דאך שוין א יעדער איינער פון זיך אליין אז יעקב אבינו האט
דאס פארמאגט אויפן העכסט'ן מדריגה.
אבער אפילו די חלק פון" :נֵר ִמצְ וָה" האט דאך שוין יעקב אבינו אויך
פארמאגט דא אויף גאר גאר א גרויסע מדריגה ,ווייל חז"ל זאגן דאך אונז
שוין ,אז יעקב אבינו האט דאך אויך מקיים געווען די געוואלדיגע גרויסע
מצוה פון" :כִּּבּוד ָאב וָאֵ ם" דורך אויס די גאנצע פערצן יאר וואס ער איז
געזעצן און געלערנט דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם
ועבר ,ווייל די גרעסטע" :נַחַ ת רּוחַ " פאר עלטערן איז דאך צו הערן אז זייער
זוהן הארעווע'ט אין תורה.
און אין אמת'ן ..קענען מיר זיך דאך ניט אמאל פָ אר שטעלן ווי גרויס עס איז
געווען די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" וואס יעקב אבינו
האט מקיים געווען דורך אויס די אלע פערצן יאר וואס ער האט געלערנט
דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,ווייל מיר
קענען זיך ד אך ניט אמאל פָ אר שטעלן ווי א גרויסע" :נַחַ ת רּוחַ " יצחק און
רבקה האבן געהאט בשעת ווען זיי האבן געהערט אז זייער זוהן יעקב זיצט
און הארעווע'ט" :יוֹמָ ם ָו ַל ְילָה" אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר פאר
מא
אליעזר ויצא נעימות
גאנצע פערצן יאר במסירות נפש ממש ,און דאס איז דאך לכאורה איינער
פון די גרעסטע מדריגות אין די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב
וָאֵ ם".
און ממילא קומט דאך אויס פון דעם ,אז יעקב אבינו האט פארמאגט ביידע
זאכן בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר שבע ,סיי די חלק פון" :נֵר
ִמצְ וָה" ,און סיי די חלק פוןּ" :תו ָֹרה אוֹר".
און ווי אזוי קענען מיר זיך דען בכלל פָ אר שטעלן וואס פאר א גרויסע
"השגות" אין תורה יעקב אבינו האט משיג געווען בשעת ווען ער האט
געהארעווע'ט אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר !?..און ווי אזוי קענען
מיר זיך דען בכלל פָ אר שטעלן וואס פאר א גרויסע "אורות" יעקב אבינו
האט מיט געטראגן מיט זיך בשעת ווען ער איז ארויס געגאנגען פון באר
שבע !?..עס איז דאך געווען דעמאלט'ס :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה
"רֹשֶׁ ם" – זיין ארויס גיין האט געמאכט א "צייכן" ,און זיין ארויס גיין האט
איבער געלאזט א אמת'ן" :רֹשֶׁ ם" אויפן שטאט.
און זיין ארויס גיין האט דאך טאקע באמת איבער געלאזט א אמת'ע
"השפעה" אויפן שטאט ,ווייל מיר האבן דאך שוין פריער דערמאנט ,אז דער
הייליגער מהרש"א (חידושי אגדות דף :י"ז ע"א) זאגט דאך אונז שוין
בפירוש אין מסכת מגילה ,אז די ישיבה פון שם ועבר איז דאך געווען אין
דעם שטאט "באר שבע" – אז די ישיבה פון שם ועבר איז דאך געווען אין
דעם זעלב'ן פלאץ ווי יעקב אבינו האט געלערנט דער הייליגער תורה הק'
פאר פערצן יאר במסירות נפש ממש ,און לויט דעם קומט דאך אויס ,אז די
שטאט "באר שבע" האט פארמאגט גאר גאר א גרויסע" :כֹּחַ הַ ְקדּושָׁ ה",
מב
אליעזר ויצא נעימות
ווייל אויב עס איז פארהאן א יודיש קינד וואס זיצט און לערנט דער
הייליגער תורה הק' אין א געוויסע שטאט פאר פערצן יאר במסירות נפש
ממש" :בֵּ ין כֹּתְ לֵי בֵּ ית הַ מֶ ְד ָרׁש" ,דעמאלט'ס פארמאגט דאך די שטאט גאר
גאר א גרויסע" :כֹּחַ הַ ְקדּושָׁ ה" ,און ממילא ווי אזוי קענען מיר דען משיג זיין
וואס פאר א "ירידה" די שטאט האט באקומען ווען אזא גרויסע צדיק ווי
"יעקב אבינו" איז ארויס געגאנגען פון דעם שטאט!?..
און עס איז נישט פשט אז מיט די ארויס גיין פון יעקב אבינו האט זיך
געשפירט א "חילוק" אין דעם שטאט ,אדער עס איז געווען א "נפקא מינה"
פון פאר זיין ארויס גיין ביז נאך זיין ארויס גיין ,ניין ניין ניין ,נאר די ארויס
גיין פון יעקב אבינו האט געמאכט גאר גאר א גרויסן" :רֹשֶׁ ם" אויפן שטאט.
ווייל בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון דארטן ,האט ער דאך
דעמאלט'ס מיט גענומען מיט זיך זיין געוואלדיגע" :כֹּחַ הַ ּתו ָֹרה" ,און ער
"מצְ וֹת
האט דאך דעמאלט'ס אויך מיט גענומען מיט זיך זיינע אלע הייליגעִ :
הַ ּתו ָֹרה" וואס ער "האט" מקיים געווען און וואס ער "גייט" מקיים זיין יעצט
אין דעם שטוב פון לבן.
און בשעת ווען יעקב אבינו האט זיך געפונען אין דעם שטאט ,דעמאלט'ס
האט דאך געהערש'ט א אמת'ע" :רּוחַ טַ ה ֲָרה" אין דעם שטאט ,און עס האט
דאך דעמאלט'ס געהערש'ט א אמת'ע רוח פון הייליג'קייט אין דעם שטאט,
אבער איינמאל ער איז שוין ארויס געגאנגען פון דעם שטאט ,דעמאלט'ס
האט דאס איבער געלאזט גאר גאר א הייליגן" :רֹשֶׁ ם" אויף דעם שטאט ,און
אלע מענטשן פון דעם שטאט זענען דעמאלט'ס געבליבן מיט א הייליגע
"נאך טעם" פון תורה ועבודה און" :י ְִרַאת שָׁ מַ יִם".
מג
אליעזר ויצא נעימות
און רש"י הק' וויל דאך אונז דא לאזן הערן ,אז" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם" –
אז ווען אזא גרויסער צדיק ווי "יעקב אבינו" גייט ארויס פון א שטאט,
דעמאלט'ס שפירט זיך נישט א "נפקא מינה" אין דעם שטאט איינמאל דער
צדיק איז שוין ארויס געגאנגען פון דעם שטאט ,אדער א "חילוק" ,נאר די
"יציאה" פון אזא גרויסער צדיק לאזט איבער א אמת'ן הייליגן" :רֹשֶׁ ם" אויף
אלע מענטשן פון דעם שטאט ,און דאס באגלייט דאך זיי אויף יארן יארן
שפעטער.
און יא ר' יוד ,מיר דארפן אלע גוט וויסן און געדענקען" :כָּל יְמֵ י חַ יֵּינּו" ,אז
א השפעה פון א אמת'ע" :צַ ִּדיק אֱמֶ ת" וועט קיינמאל נישט פאר וואסער'ט
ווערן !..און א השפעה פון א אמת'ע" :צַ ִּדיק אֱמֶ ת" וועט קיינמאל נישט אפ
געקיל'ט ווערן!..
און עס איז טאקע כדאי צו דערמאנען דא ביי דעם געלעגענהייט ,אז די סיבה
פארוואס דער הייליגער תורה הק' האט נישט אריין גערעכנט "יצחק אבינו"
אין דעם כלל פון א" :צַ ִּדיק" וואס איז געווען אין דעם שטאט "באר שבע"
איז ,ווייל יצחק אבינו איז דאך שוין געווען בלינד יעצט ל"ע ,און ממילא
וועגן דעם האט איהם די פסוק נישט אריין גערעכנט אין די סארט צדיקים
וואס זענען געווען אין די בחינה פון "יעקב אבינו".
ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז חז"ל (נדרים דף :ס"ד ע"ב)
זאגן דאך אונז שוין בפירוש ,אז" :סּומָ א חָ ׁשּוב כְּ מֵ ת" – אז א בלינד'ער
מענטש ווערט דאך שוין גערעכנט ווי א טויט'ע מענטש ,און ממילא וועגן
דעם האט איהם דער הייליגער תורה הק' נישט אריין גערעכנט אין דעם כלל
פון א" :צַ ִּדיק" וואס איז געווען אין דעם שטאט "באר שבע".
מד
אליעזר ויצא נעימות
אבער דאס מיינט נישט ח"ו צו זאגן אז יצחק אבינו איז נישט געווען קיין:
"צַ ִּדיק" ח"ו ,חס להזכיר אפילו אזוי צו טראכטן ,נאר דאס מיינט סך הכל צו
זאגן ,אז וויבאלד יצחק אבינו איז דאך שוין געווען בלינד יעצט ל"ע ,ממילא
וועגן דעם איז ער נישט געווען אין די זעלבע "בחינה" ווי יעקב אבינו.
און די סיבה פארוואס דער הייליגער תורה הק' האט נישט אריין גערעכנט
"רבקה אמינו" אין דעם כלל פון א "צדיקת" וואס איז געווען אין דעם
שטאט "באר שבע" איז ,ווייל רבקה אמינו איז דאך שטענדיג געווען גאר
גאר א גרויסע" :צְ נּועָ ה" ,און רבקה אמינו איז דאך שטענדיג געווען
"באהאלטן" אין איר געצעלט ,און קיין שום מענטש האט דאך איר קיינמאל
נישט געקענט זעהן אפילו פאר די אויגן ,און ממילא וועגן דעם האט מען
איר נישט אריין גערעכנט אין די גדר פון "צדיקת".
אבער משא"כ יעקב אבינו האט מען דאך יא אין אמת'ן געקענט טרעפן
לערנען און הארעווען אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר טראץ דעם וואס
ער איז געווען "באהאלטן" ,ווייל יא ר' יוד ,די ווארט "באהאלטן" וואס עס
שטייט ביי "יעקב אבינו" מיינט ,אז ער האט זיך באהאלטן אין א" :בֵּ ית
הַ ִּמ ְד ָרׁש" – אז ער האט זיך באהאלטן אין א" :מָ קוֹם שֶׁ הָ ַרבִּ ים ְמצּויִין שָׁ ם",
אבער משא"כ די ווארט "באהאלטן" וואס עס שטייט ביי "רבקה אמינו"
מיינט ,פשוט כפשוטו ,אז "זי איז געווען באהאלטן פון א יעדע סארט אויג
וואס עס איז נאר פארהאן אויף דער וועלט".
און ממילא די איינציגסט'ע" :אוֹר" וואס איז געווען אין דעם שטאט באר
שבע" :לְ עֵ ינֵי כָּל הַ קָּהָ ל" אויף א געוויסע בחינה איז דאך טאקע נאר געווען
"יעקב אבינו" וואס איז דאך געווען" :כָּל כֻּּל ֹו ּתו ָֹרה ִמתְּ ִחלָּה וְ עַ ד סוֹף" ,און
מה
אליעזר ויצא נעימות
ממילא ווען עס איז געווארןַ " :ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב" וגו' ,דעמאלט'ס איז דאך טאקע
געווען" :יְצִ יַאת צַ ִּדיק ִמן הַ מָּ קוֹם עוֹשֶׂ ה רֹשֶׁ ם" מיט אלע פשטים.
איי ..וועט איינער אבער פרעגן ,אז אויב יעקב אבינו איז דאך שוין געווען
דעמאלט'ס אויף אזעלכע גרויסע מדריגות ,איז ווי אזוי האט ער בכלל
געקענט גיין "חתונה" האבן דעמאלט'ס !?..אויב ער וועט "חתונה" האבן
וועט ער דאך ווערן ָאן געשפארט אויף אנדערע מענטשן !?..און אויב ער
וועט "חתונה" האבן וועט ער דאך ווערן" :תָּ לּוי בְּ ַדעַ ת אֲחֵ ִרים" !?..ווייל ער
וועט דאך שוין דעמאלט'ס האבן די "עול הפרנסה" ,און דאס וועט דאך
איהם שטערן פון לערנען דער הייליגער תורה הק'!?..
ענטפערט אונז אויף דעם די פסוק דא ,אזַ :ו ֵּילְֶך "חָ ָרנָה" – אז יעקב אבינו
איז געגאנגען צו "חרן" ,און די ווארט" :חָ ָרנָה" – איז דאך טאקע אויך
גימטריא" :סָ גַר" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דער
הייליגער תורה הק' וויל דיר דא זאגן אזוי ,אז יא ר' יוד ,יעקב אבינו האט
קלאר געוואוסט ,אז אויב ער וועט גיין "חתונה" האבן וועט ער דעמאלט'ס
ווערן "ָאן געשפארט" אויף אנדערע מענטשן ,און יעקב אבינו האט דאך
שוין טאקע אויך קלאר געוואוסט אז אויב ער וועט גיין "חתונה" האבן וועט
"שבְ טֵ י יָּ-ה" ,אבער
ער דעמאלט'ס מוזן גיין ברענגען פרנסה פאר צוועלעףִׁ :
אפילו אזויַ " :ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – אבער אפילו אזוי איז ער אבער נאך אלץ
געגאנגען קיין חרן כדי "חתונה" צו האבן.
איי פארוואס !?..די תירוץ אויף דעם איז ,כדי צו ווייזן מיט דעם פאר די
גאנצע וועלט ,אז אין אלע מיינע מעשים וואס איך טוה איז נאר דא איין
מו
אליעזר ויצא נעימות
איינציגע כוונה ,און די איין איינציגע כוונה וואס איך האב איז" :כְּ ֵדי לְ קַ יֵּם
שוֹת נַחַ ת רּוחַ לְ הַ ּבוֹרֵ א יִתְ בָּ ַרְך ְׁשמ ֹו בְּ שֵׁ ם כָּל י ְִׂש ָראֵ ל":
ִמצְ וַת ּבו ְֹראִ י ּוכְ ֵדי ַל ֲע ֹ
יַעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע
וַ י ֵֵּצא ֲ
וַ ֵּיצֵ א יַ ֲעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע וַ ֵּיל ְֶך חָ ָרנָ ה :חז"ל זאגן אונז אין די וואכעדיגע
פרשה ,אזַ " :ויֵּצֵ א ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" – אז יעקב אבינו איז טאקע ארויס
געגאנגען סוף כל סוף פון זיין שטאט באר שבע ,אבער ער האט זיך נישט
"געיאגט" דעמאלט'ס צו גיין גלייך קיין חרן.
נארַ " :ו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה – נאר ער איז "געגאנגען" זייער פאמעלאך קיין חרן ,און
אט'לֶעְך "געגאנגען"
ער האט זיך נישט געיאגט אין ערגעץ ,נאר ער איז ְׁשטַ ְ
קיין חרן ,און ער האט אפילו געמאכט א סטאפ פאר פערצן יאר כדי צו
לערנען אביסעל'ע תורה אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
און ער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך אריין געזעצט אין די הייליגע
ישיבה פון שם ועבר ,און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך גענומען א ספר'ל
אין די האנט אריין ,און ער האט זיך דעמאלט'ס גלייך גענומען לערנען דער
הייליגער תורה הק' ,און ער האט זיך דעמאלט'ס גענומען שטייגן מעלה
מעלה" :בַּ ּתו ָֹרה ּובַ עֲבו ָֹדה ּובְ י ְִרַאת יהו-ה ְטהו ָֹרה".
אבער איין מינוט ר' יוד ,איך פארשטיי נישט וואס דא גייט פָ אר !?..ווייל ווי
אזוי האט יעקב אבינו געהאט רעכט צו גיין לערנען פאר פערצן יאר אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר !?..זיין טאטע יצחק האט דאך איהם שוין
קלאר געזאגט אז ער זאל גיין צו די שטוב פון זיין פעטער לבן הארמי ,אזוי
מז
אליעזר ויצא נעימות
ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש פאריגע וואך אין די פרשה (קפיטל
כ"ח פסוק ב') ,אז יצחק אבינו האט דעמאלט'ס געזאגט פאר זיין זוהן יעקב,
אז" :קּום לְֵך פַּ ֶּדנָה א ֲָרם בֵּ יתָ ה בְ תּואֵ ל אֲבִ י אִ מֶּ ָך" וגו' – אז איך הייס דיר אז
דו זאלסט גיין צו די שטוב פון לבן וואס איז די טאטע פון דיין מאמע!?..
און עס קומט דאך אויס פון דעם ,אז יעקב אבינו האט דאך געהאט א "מצות
עשה דאורייתא" פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" אז ער דארף גיין קיין חרן צו די שטוב
פון זיין פעטער לבן ,און ממילא ווי אזוי האט יעקב אבינו געהאט רעכט צו
גיין לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די ישיבה פון שם ועבר בשעת ווען
"מצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" צו גיין קיין "חרן"!?..
ער האט געהאט א חיוב פוןִ :
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז יעקב אבינו האט יא געהאט רעכט צו גיין
לערנען אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר ,ווייל זיין טאטע יצחק האט
דאך איהם נאר געזאגט אז :קּום "לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם וגו' – ווייל זיין טאטע
יצחק האט דאך איהם נאר געזאגט אז "גיי" קיין פדן ארם צו די שטוב פון
דיין פעטער לבן ,און דאס האט דאך געמיינט צו זאגן אין אנדערע ווערטער,
אז "גיי" טאקע יעקב ,אבער ..דו מוזט זיך נישט צו יאגן צו שטארק צו לויפן
אהין ,נאר דו קענסט קודם גיין לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די
הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
און דאס האט דאך איהם טאקע יצחק אבינו פראבירט "מרמז" צו זיין דא,
אז ..יא יעקב ,איך בין טאקע מסכים [צו דיין מאמע'ס ווערטער] אז דו
זאלסט טאקע גיין צו די שטוב פון דיין פעטער לבן ,אבער דו דארפס'ט זיך
נישט צו יאגן צו גיין אהין ,ווייל די שטוב פון לבן איז דאך סוף כל סוף א:
"מָ קוֹם טָ מֵ א" ,און ממילא וועגן דעם מוזטו זיך נישט צו איילן צו גיין אהין
מח
אליעזר ויצא נעימות
נאר דו קענסט זיך אביסעל'ע פארזוימען דא אין די הייליגע ישיבה פון שם
ועבר ,און דו מעגס'ט נאך בלייבן לערנען אביסעל'ע אין די הייליגע ישיבה
פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט.
און יעקב אבינו האט טאקע דעמאלט'ס גלייך פארשטאנען דעם "רמז" וואס
זיין טאטע האט איהם דא פראבירט "מרמז" צו זיין ,און ער איז טאקע
דעמאלט'ס גלייך געגאנגען לערנען אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר:
"בְּ הַ תְ מָ ָדה גְּ ד ֹולָה וְ ַרבָּ ה לִ כְ בוֹד ִׁש ְמָך יִתְ בָּ ַרְך וְ יִתְ עַ לֶּה".
און די אמת איז דאך ,אז "יצחק אבינו" האט זיך דאך נישט געוואלט קריגן
מיט "רבקה אמינו" אויף דעם געדאנק וואס זי האט געזאגט אז יעקב זאל
גיין קיין חרן צו דעם שטוב פון לבן הארמי ,און ממילא וועגן דעם האט
יצחק אבינו נאר "מרמז" געווען פאר יעקב מיט א שיינעם "רמז" אז יעקב
זאל שוין פארשטיין פון דעם אז ער דארף זיך נישט צו יאגן כדי צו גיין צו
דעם שטוב פון לבן.
און עס איז שטייט דאך שוין טאקע אויך בפירוש אין חז"ל (מדרש משלי
"די לְ חַ כִּ ימָ א" – אז א חכם פארשטייט דאך שוין אפילו:
פרשה כ"ב) ,אזַּ :
"בִּ ְר ִמיזָא" – אז א קלוגע מענטש פארשטייט דאך שוין אפילו מיט א "רמז"
אויך.
און ממילא וועגן דעם האט דא יצחק אפ געמאכט ביי זיך ,אז איך האב דאך
א מורא'דיגע עצה דא ,ווייל מיין עצה איז ,אז איך וועל "מרמז" זיין דא פאר
מיין זוהן יעקב וואס ער זאל טוהן ,און ער וועט דאך שוין זיכער אליין
פארשטיין וואס איך מיין איהם דא צו זאגן מיט מיינע ווערטער.
מט
אליעזר ויצא נעימות
און יצחק אבינו האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך ָאן גערופן צו זיין זוהן
יעקב און געזאגט ,אז יא יעקב" ,גיי" טאקע קיין חרן צו די שטוב פון דיין
פעטער לבן ,אבער ..דו ווייסט וואס איך מיין מיט דעם ווארט "גיי"!?..
יא !?..דו קענסט זיך פארזוימען דא אביסל ,און דו מוזט נישט "לויפן" צו
דעם שטוב פון לבן ,נאר דו קענסט קודם גיין לערנען דער הייליגער תורה
הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט ,און
דו קענסט זיך נאך אביסעל'ע משלים זיין אין תורה" :בֵּ ין ֹּכתְ לֵי בֵּ ית הַ מֶ ְד ָרׁש"
אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר.
ווייל דו זאלסט וויסן יעקב ,אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך די
איינציגסט'ע זאך וואס איז" :מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא" – אז דער הייליגער תורה הק'
איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס "באשיצט" און "ראטעוועט" א מענטש
פון אלעם בייזען ,און ממילא וועגן דעם קענסטו רואיגערהייט גיין לערנען
אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט ,און
"איך זאג דיר צו" אז עשיו וועט נישט קענען האבן קיין שליטה אויף דיר
בשעת ווען דו ביזט עוסק אין דער הייליגער תורה הק' ,ווייל דער הייליגער
תורה הק' וועט דאך דיר שטענדיג אפ היטן.
אבער משא"כ "רבקה אמינו" האט דא געזאגט פאר יעקב ,אז :וְ קּום "בְּ ַרח"
ָאחי חָ ָרנָה – אז הייב זיך אויף און "אנטלויף" יעצט קיין חרן ,און
לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ
די סיבה פארוואס רבקה אמינו האט דא געזאגט פאר איר זוהן יעקב אז ער
זאל "אנטלויפן" איז ,ווייל חז"ל (קידושין דף :פ' ע"ב) זאגן דאך אונז שוין
בפירוש ,אז" :נ ִָׁשים ַּדעְ תָּ ן קַ ּלוֹת" – אז פרויען זענען זייער דערשראקן און
זייער איידל צו א יעדע זאך ,און פרויען נעמען ָאן א יעדע זאך אסאך מער
נ
אליעזר ויצא נעימות
ערנסט'ער ווי מענער נעמען ָאן א זאך ,און ממילא וועגן דעם האט דא טאקע
ָאחי
רבקה אמינו געזאגט פאר איר זוהן יעקב אז :וְ קּום "בְּ ַרח" לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ
חָ ָרנָה – אז הייב זיך אויף און "אנטלויף" יעצט קיין חרן.
אבער משא"כ "יצחק אבינו" האט געזאגט פאר יעקב ,אז" :לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם
וגו' – אז "גיי" טאקע קיין פדן ארם צו די שטוב פון דיין פעטער לבן ,אבער
דו קענסט זיך נאך אביסעל'ע פארזוימען אונטער וועגנ'ס ,און דו מוזט נישט
גלייך "לויפן" צו די שטוב פון דיין פעטער לבן ,נאר דו קענסט קודם גיין
לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס
געפונט זיך דא אין שטאט.
ווייל דו זאלסט וויסן יעקב ,אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך די
איינציגסט'ע זאך וואס איז" :מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא" – אז דער הייליגער תורה הק'
איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס "באשיצט" און "ראטעוועט" א מענטש
פון אלעם בייזען.
און ממילא וועגן דעם קענסטו רואיגערהייט גיין לערנען דער הייליגער תורה
הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם ועבר וואס געפונט זיך דא אין שטאט ,און
דו דארפס'ט נישט מורא האבן פון דיין ברודער עשיו הרשע ,ווייל דער
הייליגער תורה הק' וועט דיר באשיצן פון די הענט פון דיין ברודער עשיו
הרשע ,און "איך זאג דיר צו" אז עשיו וועט נישט קענען האבן קיין שליטה
אויף דיר בשעת ווען דו ביזט עוסק אין דער הייליגער תורה הק'.
און מיר ווייסן דאך שוין אלע אויך זייער גוט ,אז עס ווערט דאך שוין
בפירוש גע'פסקנ'ט אין שולחן ערוך ,אז אויב דיין טאטע זאגט דיר איין זאך
נא
אליעזר ויצא נעימות
צו טוהן ,און דיין מאמע זאגט דיר א צווייטע זאך צו טוהן ,דעמאלט'ס
דארפסטו קודם פאלגן דיין "טאטע" ,און יעקב אבינו האט דאך טאקע קודם
געפאלגט זיין "טאטע" ,און ער איז טאקע גלייך נאך דעם געגאנגען לערנען
דער הייליגער תורה הק' פאר פערצן יאר אין די הייליגע ישיבה פון שם
ועבר ,און ערשט נאך דעם האט ער געפאלגט זיין "מאמע" און ער איז
געגאנגען קיין חרן צו די שטוב פון זיין פעטער לבן.
און די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך בפירוש אין פרשת תולדות
(קפיטל כ"ח פסוק ז') ,אזַ " :ויִּ ְׁשמַ ע ַיעֲקֹ ב אֶ ל ָאבִ יו" – אז יעקב אבינו האט
קודם צו געהערט צו די ווערטער פון זיין "טאטע" יצחק ,און ער איז קודם
געגאנגען לערנען דער הייליגער תורה הק' אין די הייליגע ישיבה פון שם
ועבר ,און ערשט נאך דעם האט ער אויס געהערט" :וְ אֶ ל אִ ּמוֹ" – און ערשט
נאך דעם האט ער אויס געהערט די ווערטער פון זיין "מאמע" רבקה און ער
איז געגאנגען קיין חרן צו די שטוב פון זיין פעטער לבן.
און יעקב אבינו האט דאך שוין טאקע דא אויך מקיים געווען דאס וואס עס
שטייט דאך שוין בפירוש אין דער הייליגער תורה הק' אין פרשת יתרו ביי
די" :עֲשֶׂ ֶרת הַ ִדבְּ רוֹת" (קפיטל כ' פסוק י"ב) ,אז" :כַּבֵּ ד" – אז קודם זאלסטו
מכבד זיין" :אֶ ת ָאבִ יָך" – אז קודם זאלסטו מכבד זיין די ווערטער פון דיין
"טאטע" ,און ערשט שפעטער זאלסטו גיין מכבד זיין" :וְ אֶ ת אִ מֶּ ָך" – און
ערשט שפעטער זאלסטו גיין מכבד זיין די ווערטער פון דיין "מאמע".
און די חידוש פון דעם וועט זיין ,אז אפילו הכי וועט אבער נאך אלץ זיין:
"לְ מַ עַ ן ַיא ֲִרכּון יָ מֶ יָך עַ ל הָ א ֲָדמָ ה" וגו' ,און דו וועסט נישט אריין פאלן אין די
הענט פון דיין ברודער עשיו הרשע טראץ דעם וואס דו וועסט זיך געפונען
נב
אליעזר ויצא נעימות
אין דעם זעלב'ן שטאט ווי דיין מערדערליכ'ע ברודער עשיו הרשע ,ווייל
דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך" :מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא".
און די ווארט" :מֵ גִ ין" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :נֶצַ ח יִ ְׂש ָראֵ ל
ִמצָּ ָרת ֹו גְַּאלְ ּתוֹ" ,ווייל יא ר' יוד ,דער הייליגער תורה הק' האט" :מֵ גִ ין"
געווען אויף יעקב אבינו אז עשיו הרשע זאל איהם נישט קענען הארגע'נען,
און" :נֶצַ ח י ְִׂש ָראֵ ל" – און דער הייליגער תורה הק' האט אפ געהיטן דעם ָאן
דענק פון "יעקב אבינו" [וואס ווערט דאך אויך ָאן גערופן" :י ְִׂש ָראֵ ל" כידוע]
אין דעם זכות וואס ער האט געלערנט דער הייליגער תורה הק' במסירות
נפש ממש.
"מצָּ ָרת ֹו גְּ ַאלְ ּתוֹ" – און דער הייליגער תורה הק' האט איהם אויך אויס
אוןִ :
געלייזט פון אלע זיינע צרות ,פון" :צָ ַרת עֵ שָׂ ו" ,און פון" :צָ ַרת לָבָ ן" ,און
פון" :צָ ַרת אֱלִ יפָ ז" ,און פון אלע זיינע צרות וואס ער האט נאר געהאט.
ווייל יא ר' יוד ,אויב א מענטש קלעבט זיך צו צו דער הייליגער "תורה" הק',
דעמאלט'ס וועט איהם דער הייליגער תורה הק' שטענדיג ראטעווען פון
ְסּורים" וואס גייען נאר א דורך אויף איהם.
אלע זיינע" :צָ רוֹת" און" :י ִ
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם ווארט" :צָ רוֹת",
ווייל די ווארט" :צָ רוֹת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :לִ ּמּוד הַ ּתו ָֹרה",
ווייל יא ר' יוד ,אויב האסטו אמאל" :צָ רוֹת" און עס איז דיר גאר גאר שווער
דאס לעבן ,זאלסטו זיך דעמאלט'ס גלייך אריין ווארפן אין דער הייליגער
"תורה" הק' ,ווייל נאר דאס וועט דיר ראטעווען פון אלע דיינע" :צָ רוֹת"
ְסּורים" וואס דו גייסט ליידער א דורך.
און" :י ִ
נג
אליעזר ויצא נעימות
און א יודיש קינד דארף דאך טאקע שטענדיג וויסן און געדענקען ,אז דער
הייליגער "תורה" הק' איז דאך די איינציגסט'ע זאך וואס ראטעוועט א
ְסּורים" וואס עס איז נאר
מענטש פון אלע סארטן" :צָ רוֹת" און" :י ִ
פארהאנען אויף דער וועלט ,ווייל דער הייליגער "תורה" הק' איז דאך די
איינציגסט'ע זאך וואס איז" :מַ גְּ נָא ּומַ צְּ לָא":
וַ יֵּלֶ ְך ָח ָרנָה
וַ ֵּיצֵ א יַ ֲעקֹב ִמ ְּב ֵאר ָׁשבַ ע וַ ֵּיל ְֶך חָ ָרנָ ה :לכאורה איז דאך שווער דא א
מורא'דיגע קשיא ,ווייל פארוואס שטייט דא אין פסוק דעם לשון אזַ " :ויֵּצֵ א"
ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע " ַו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה ,עס שטייט דאך שוין פאריגע וואך אין די
פרשה ,אז רבקה אמינו האט דעמאלט'ס גערופן יעקב אבינו ,און רבקה
אמינו האט איהם דעמאלט'ס געזאגט ,אז דו זאלסט וויסן אז" :הִ נֵּה עֵ שָׂ ו
ָאחיָך ִמתְ נַחֵ ם לְ ָך לְ הָ ְרגֶָך" – אז דו זאלסט וויסן אז דיין ברודער עשיו וויל
ִ
דיר הארגע'נען ,און זי האט איהם טאקע דעמאלט'ס באפוילן מיט די
ָאחי חָ ָרנָה" – אז
ווערטער ,אז" :וְ עַ תָּ ה בְ נִי ְׁשמַ ע בְּ קֹ לִ י וְ קּום בְּ ַרח לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ
אנטלויף שנעל צו מיין ברודער לבן וואס וואוינט אין חרן.
און לויט דעם וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין שפעטער אין דעם פסוק,
אז" :וַיִּבְ ַרח" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע – אז יעקב אבינו איז טאקע "אנטלאפן" פון
באר שבע ,אוןַ " :וי ָָּרץ" לְ חָ ָרן – און ער איז טאקע "געלאפן" קיין חרן.
אבער עס שטייט נישט אזוי אין פסוק דא ,נאר עס שטייט דא אין פסוק אזוי,
אזַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע – אז יעקב אבינו איז זיך רואיגערהייט ארויס
"געגאנגען" פון באר שבע ,און די ווארטַ " :ויֵּצֵ א" איז דאך משמע אז ער איז
נד
אליעזר ויצא נעימות
געגאנגען "רואיגערהייט" !?..און יא טייערע יודן ,איר זאלט וויסן אז:
" ַויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע " ַו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה – איר זאלט וויסן אז יעקב אבינו איז
זיך "רואיגערהייט" געגאנגען קיין חרן.
אבער איין מינוט ר' יוד ,איך פארשטיי נישט וואס דא גייט פָ אר ,יעקב אבינו
האט דאך דא געדארפט "אנטלויפן" פאר זיין לעבן ,און ממילא וואס איז
פשט פון דעם אז יעקב אבינו האט זיך אזוי געמיט'לעך "ארויס שפאצירט"
פון באר שבע !?..זיין ברודער עשיו האט דאך איהם דא געוואלט
"הארגע'נען" !?..און ממילא וואס איז פשט פון דעם "שפאציר" דא!?..
עס וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דא אין פסוק דעם לשון ,אז:
"וַיִּ בְ ַרח" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע – אז יעקב אבינו איז טאקע "אנטלאפן" פון באר
שבע און ער איז "געלאפן" קיין חרן ,ווייל אויב איינער פארמאגט א
מערדערליכ'ע ברודער עשיו ,דעמאלט'ס דארף מען דאך שוין איינמאל
"אנטלויפן"!?..
און עס איז דאך שוין טאקע אויך באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז ווען
איינער אנטלויפט פאר זיין לעבן ,דעמאלט'ס "שפאצירט" ער נישט ,נאר ער
"לויפט" דעמאלט'ס אוועק מיט אלע זיינע כוחות!?..
און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטערַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע " ַו ֵּילְֶך"
חָ ָרנָה – און ממילא וואס איז פשט פון די ווערטער אז יעקב אבינו איז זיך
רואיגערהייט "געגאנגען" קיין חרן ווי ער וואלט געכאפט א "שפאציר" ביים
טאטן אין וויין גארטן!?..
נה
אליעזר ויצא נעימות
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס יעקב אבינו איז נישט
"אנטלאפן" פון באר שבע איז געווען ,ווייל דו ביזט גערעכט טאקע אז
רבקה אמינו האט טאקע געהייסן פאר יעקב אבינו אז :קּום "בְּ ַרח" לְ ָך אֶ ל
ָאחי חָ ָרנָה – דו ביזט גערעכט טאקע אז רבקה אמינו האט טאקע
לָבָ ן ִ
געהייסן פאר יעקב אבינו אז "אנטלויף" שנעל צו מיין ברודער לבן וואס
וואוינט אין חרן.
אבער פון אנדערע זייט שטייט דאך שוין אבער אויך פאריגע וואך אין די
פרשה ,אז יצחק אבינו האט דאך שוין אויך געזאגט פאר יעקב אבינו גלייך
נאך די מעשה פון די ברכות ,אז" :קּום" – הייב זיך אויף ,און" :לְֵך" פַּ ֶּדנָה
א ֲָרם בֵּ יתָ ה בְ תּואֵ ל אֲבִ י אִ מֶּ ָך" – און "גיי" צו די שטוב פון לבן די טאטע פון
דיין מאמע ,און" :וְ קַ ח לְ ָך ִמשָּׁ ם אִ שָּׁ ה ִמבְּ נוֹת לָבָ ן" וגו' – און נעם דיר פון
דארטן א פרוי פון די טעכטער פון לבן.
און עס קומט דאך אויס פון דעם א מורא'דיגע זאך ,אז יעקב אבינו האט דא
געהאט א קלאר'ע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" מיט דעם וואס ער איז
געגאנגען צו די שטוב פון לבן הארמי ,ווייל זיין מאמע רבקה האט דאך
ָאחי חָ ָרנָה" – אז
איהם שוין קלאר געהייסן אז" :קּום בְּ ַרח לְ ָך אֶ ל לָבָ ן ִ
"אנטלויף" שנעל צו מיין ברודער לבן הארמי וואס וואוינט אין חרן ,און זיין
טאטע יצחק האט דאך איהם שוין אויך קלאר געהייסן אז" :קּום לְֵך פַּ ֶּדנָה
א ֲָרם בֵּ יתָ ה בְ תּואֵ ל אֲבִ י אִ מֶּ ָך וְ קַ ח לְ ָך ִמשָּׁ ם אִ שָּׁ ה ִמבְּ נוֹת לָבָ ן" וגו'.
און עס איז אינטרעסאנט ָאן צו מערקן ,אז ווען רבקה אמינו האט געהייסן
יעקב גיין קיין חרן ,דעמאלט'ס האט זי איהם געזאגט דעם לשון אז :קּום
"בְּ ַרח" לְ ָך – אז "אנטלויף" שנעל קיין חרן !..אבער משא"כ ווען יצחק
נו
אליעזר ויצא נעימות
אבינו האט געהייסן יעקב גיין קיין חרן ,דעמאלט'ס האט ער איהם געזאגט
אז :קּום "לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם – אז הייב זיך אויף און "גיי" טאקע צו פדן ארם,
דארף מען דאך אבער לכאורה פארשטיין ,אז פארוואס האט רבקה אמינו
געזאגט דעם לשון" :בְּ ַרח" – אנטלויף ,און יצחק אבינו האט געזאגט דעם
לשון" :לְֵך" – גיי!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז די סיבה פארוואס רבקה אמינו האט געהייסן
יעקב אנטלויפן איז געווען ,ווייל רבקה אמינו איז דאך געווען די "מאמע"
פון יעקב ,און א "מאמע" האט דאך גאר שטארקע שטורעמיש'ע געפילן
ווען עס האנדל'ט זיך פון די לעבן פון איר אייגן קינד ,און ממילא ווען רבקה
האט געהערט אז עשיו וויל הארגע'נען יעקב ,האט זי דעמאלט'ס גלייך
געגעבן א שריי פאר איר זוהן יעקב ,אז :וְ קּום "בְּ ַרח" לְ ָך – אז הייב זיך אויף
פון דא און אנטלויף !..אבער משא"כ יצחק נישט.
און אדער קען מען דא ענטפער'ן א אנדערע תירוץ פארוואס רבקה אמינו
האט געזאגט דעם לשון" :בְּ ַרח" – אנטלויף ,און יצחק אבינו האט געזאגט
דעם לשון" :לְֵך" – גיי ,און דאס איז ,ווייל רבקה אמינו האט דאך שוין
אלעס "קלאר" מיט געהאלטן מיט אירע אייגענ'ע אויגן ,און זי האט דאך
שוין יא גאנץ גוט געזעהן מיט אירע אייגענ'ע אויגן די "רשעות" פון עשיו.
און ממילא וועגן דעם האט זי געזאגט פאר יעקב אבינו ,אז" :בְּ ַרח" לְ ָך –
"אנטלויף" פון דא !..ווייל איך קען דאך שוין זייער גוט מיין מערדערליכ'ע
זוהן "עשיו הרשע" ,און איך זאג דיר יעקב ,אז דיין עלטער'ע ברודער עשיו
איז א געפערליכ'ע גרויסע "רשע" ,און אויב ער האט געזאגט אז ער וויל דיר
נז
אליעזר ויצא נעימות
"הארגע'נען" ,דעמאלט'ס וועט ער דאך זיכער מקיים פסק זיין און ער גייט
דאך זיכער וועלן אויס פירן דא א ערנסט'ע מעשה "רציחה".
און ממילא וועגן דעם זאג איך דיר יעקב ,אז "אנטלויף"" !..אנטלויף" פון
דא !..ווייל איך קען דאך שוין זייער גוט מיין מערדערליכ'ע זוהן "עשיו
הרשע" ,און אויב ער זאגט אז ער וויל דיר הארגענ'ען ,דעמאלט'ס גייט ער
דאך זיכער מקיים פסק זיין.
און ממילא רבקה אמינו האט דאך דעמאלט'ס נאר געוואלט איין זאך ,און
דאס איז געווען ,אז יעקב אבינו זאל זיך נישט געפונען אין דעם גאנצן
געגענד פון זיין מערדערליכ'ע ברודער "עשיו הרשע".
אבער משא"כ יצחק אבינו איז דאך געווען א בלינד'ער ל"ע ,און עשיו
פלעגט זיך דאך שטענדיג אהער שטעלן פאר זיין טאטן יצחק אזוי ווי א
גרויסער" :צַ ִּדיק" ,און ער פלעגט דאך שטענדיג פרעגן זיין טאטן יצחק
פארשידענ'ע מאדנע שאלות אין הלכה ,ווי למשל ..אז ווי אזוי דארף מען
מעשר'ן "זאלץ" !?..און נאך פארשידענ'ע מאדנע שאלות.
און אזוי פלעגט עשיו שטענדיג אפ נארן זיין טאטן יצחק ,אזוי ווי עס שטייט
דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת תולדות (קפיטל כ"ה פסוק
כ"ח) ,אז די סיבה פארוואסַ " :ו ֶּיאֱהַ ב יִצְ חָ ק אֶ ת עֵ שָׂ ו" – אז די סיבה פארוואס
יצחק האט ליב געהאט עשיו איז דאך נאר געווען ווייל" :כִּ י צַ יִד בְּ פִ יו" –
ווייל עשיו פלעגט דאך איהם שטענדיג אריין כאפן איין זיין נעץ אריין דורך
דעם וואס ער פלעגט איהם שטענדיג פרעגן פארשידענ'ע מאדנע שאלות אין
נח
אליעזר ויצא נעימות
הלכה ,און עשיו פלעגט דאך שוין טאקע טאג טעגליך אויס פאּפן זיין
הייליגן טאטן יצחק מיט זיין מויל.
און יצחק אבינו איז דאך געווען בלינד ל"ע ,און ממילא וועגן דעם האט ער
טאקע באמת געמיינט אז עשיו איז טאקע א גרויסער "תלמיד חכם" און א
גרויסער" :צַ ִּדיק" ,אבער משא"כ" :וְ ִרבְ קָה" – אבער משא"כ רבקה אמינו..
האט דאך שוין יא געזעהן וואס פאר א גרויסע רשע דער עשיו הרשע איז,
און ממילא וועגן דעם" :אֹ הֶ בֶ ת אֶ ת ַיעֲקֹ ב" – און ממילא וועגן דעם האט זי
ליב געהאט יעקב ,ווייל זי האט דאך שוין יא געזעהן די אמת פאר די אויגן.
און ממילא וועגן דעם האט זיך נישט יצחק אבינו צו שריגן צו יעקב אז
"אנטלויף" !..אנטלויף פון דא !..ווייל ער האט דאך נישט געזעהן די סכנה
פאר די אויגן ,ווייל ער איז דאך געווען "בלינד" ל"ע.
אבער משא"כ רבקה האט דאך שוין יא געזעהן דא די גרויסע "סכנה" פאר
די אויגן ,און ממילא וועגן דעם האט זי זיך טאקע גלייך צו שריגן צו איר
זוהן יעקב ,אז" :בְּ ַרח" – אז "אנטלויף" פון דא !..ווייל איך קען דאך שוין
זייער גוט מיין מערדערליכ'ע זוהן "עשיו הרשע" ,און איך זאג דיר אז עס
לוינט זיך נישט צו שטיין אין זיינע ד' אמות ווען ער איז אויף גערעגט ,ווייל
ער קען דאך דיר צו רייסן אויף שטיק שטיקער ,אבער משא"כ יצחק האט
דאך נישט געזעהן דא די געוואלדיגע גרויסע סכנה וואס עס איז איהם דא
געשטאנען פאר די אויגן.
און ממילא וועגן דעם איז דאך שוין זייער פאר שטענדליך פארוואס "יצחק
אבינו" האט נאר געזאגט פאר זיין זוהן יעקב אז :קּום "לְֵך" פַּ ֶּדנָה א ֲָרם – אז
נט
אליעזר ויצא נעימות
"גיי" קיין פדן ארם ,ווייל יצחק איז דאך געווען בלינד ל"ע ,אבער משא"כ
רבקה האט דאך שוין יא געוואוסט דעם אמת ,ווייל זי האט דאך שוין קלאר
געזעהן דעם אמת מיט די אייגענ'ע אויגן ווער דער רשע עשיו איז ,און
ממילא וועגן דעם האט זי געזאגט פאר יעקב אז ער זאל "אנטלויפן" קיין
חרן.
אבער יעקב אבינו אליין ..האט דעמאלט'ס געזאגט אזוי ,אז איך בין דאך
יעצט עוסק אין אזוי פיל "מצוות" ,ווייל איך בין דאך יעצט מקיים די
געוואלדיגע גרויסע מצוה פון" :כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם" מיט דעם וואס איך גיי קיין
חרן ,און איך בין דאך יעצט אויך מקיים די געוואלדיגע גרויסע מצוה פון:
"וְ נ ְִׁשמַ ְרתֶּ ם ְמאֹ ד לְ נַפְ שֹׁתֵ יכֶם" ,ווייל עס איז דאך גאר גאר א גרויסע סכנה
פאר מיר אויב איך וועל בלייבן אין מיין וואוין ארט יעצט ,ווייל מיין
ברודער עשיו וויל דאך מיר הארגע'נען דא.
און איך בין דאך יעצט אויך אויפן וועג מקיים צו זיין די ערשטע מצוה פון
דער הייליגער תורה הק' ,וואס דאס איז דאך די מצוה פון" :פִּ ְריָה וְ ִרבְ יָה" –
צו חתונה האבן און האבן קינדער און אויף שטעלן ערליכע יודישע דורות:
" ֶנאֱמָ נִים לַיהו-ה ּולְ תו ָֹרת ֹו הַ ְּקדוֹשָׁ ה".
און מיר ו וייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז חז"ל (פסחים דף :ה' ע"א) זאגן
"שלּוחֵ י
"שלּוחֵ י ִמצְ וָה אֵ ינָן נִּזו ִֹקין" – אזְׁ :
דאך אונז שוין בפירוש ,אזְׁ :
ִמצְ וָה" ווערן דאך נישט געשעדיגט דורך אויס זייער גאנצע "שליחות" ,און
ממילא וועגן דעם האט דא יעקב אבינו אויס גערופן הויעך ,אז ..איין מינוט,
פארוואס דארף איך מורא האבן בכלל פון מיין מערדערליכ'ע ברודער "עשיו
ס
אליעזר ויצא נעימות
הרשע" !?..עס איז דאך פארהאן א באזונדער'ע שמירה אויף מיר ,ווייל איך
בין דאך יעצט א "שליח מצוה" פון כל מיני וועגן.
א) ווייל איך גיי דאך יעצט" :בְּ ִמצְ וַת כִּ ּבּוד ָאב וָאֵ ם".
ב) און איך גיי דאך יעצט אויך גיין "חתונה" האבן און מקיים זיין די ערשטע
מצוה פון דער הייליגער תורה הק'.
און ממילא פארוואס דארף איך יעצט מורא האבן !?..וועלכע מענטש קען
דען לייגן א האנט אויף מיר אין די זעלבע צייט ווען דער הייליגער תורה הק'
"שלּוחֵ י ִמצְ וָה אֵ ינָן נִּזו ִֹקין"!?..
זאגט אויף מיר אזְׁ :
און ממילא וועגן דעם שטייט טאקע די וואך אין די פרשה ,אזַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב
– אז יעקב אבינו איז זיך ארויס "געגאנגען" רואיגערהייט פון באר שבע,
ווייל יעקב אבינו האט דאך דעמאלט'ס געזאגט צו זיך ,אז מיר זאגן דאך
שוין אלע שטענדיג די ווערטער" :אֲשֶׁ ר נָתַ ן לָנּו ּתו ַֹרת אֱמֶ ת וְ חַ יֵּי ע ֹולָם נָטַ ע
בְּ ת ֹוכֵנּו" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז דורך דער
הייליגער תורה הק' "לעבט" מען.
און ממילא עס וועט דאך זיכער גארנישט פאסירן צו מיר ,ווייל קיינער
שטארבט נישט דורך דעם וואס ער איז מקיים דעם רצון השם יתברך ,נאר
דורך מקיים זיין דער הייליגער תורה הק' "לעבט" מען !..אזוי ווי עס שטייט
דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת אחרי מות (קפיטל י"ח פסוק
ה') ,אז" :וָחַ י בָּ הֶ ם" – אז דורך דעם וואס מען איז מקיים די הייליגע מצוות
פון דער הייליגער תורה הק' "לעבט" מען!..
סא
אליעזר ויצא נעימות
און בשעת ווען יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען פון "באר שבע" כדי צו גיין
צו די שטוב פון זיין פעטער לבן הארמי ,דעמאלט'ס איז ער ארויס געגאנגען
"מבְּ אֵ ר" ,און דאס מיינט דאך צו זאגן אזוי ,אז די
מיט די מחשבה פוןִ :
"מבְּ אֵ ר" איז דאך די זעלבע אותיות וויַ" :אב ָרם" – א גרויסער
ווארטִ :
דערהויבענ'ע טאטע אין הימל האבן מיר אלע!..
און יא טייערע יודן ,דאס האט יעקב אבינו געטראכט צו זיך בשעת ווען ער
איז אנטלאפן פאר זיין לעבן צו זיין פעטער לבן ,אז וואס !?..אזַ" :אב ָרם"
– אז איך האב דאך שוין גאר גאר א גרויסן טאטן אין הימל ,און ער וועט
דאך שוין זיכער אכטונג געבן אויף מיר איבעראל וואו איך וועל נאר גיין,
און עס וועט דאך שוין זיכער מקיום ווערן ביי מיר דעם פסוק פון" :יהו-ה
י ְִׁשמָ ְרָך ִמכָּל ָרע י ְִׁשמֹ ר אֶ ת נַפְ שֶׁ ָך" ,און עס וועט דאך שוין זיכער מקיום ווערן
ביי מיר דעם פסוק פון" :יהו-ה י ְִׁשמָ ר צֵ אתְ ָך ּובוֹאֶ ָך מֵ עַ תָּ ה וְ עַ ד ע ֹולָם" טראץ
דעם וואס מיין ברודער עשיו שוימט פאר כעס אויף מיר און ער וויל מיר
הארגע'נען א יעדע מינוט.
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין מדרש רבה (פרשה ס"ח
סימן ב') ,אז די צוויי פסוקים פון (תהלים קפיטל קכ"א פסוק ז' ח')" :יהו-ה
י ְִׁשמָ ְרָך ִמכָּל ָרע י ְִׁשמֹ ר אֶ ת נַפְ שֶׁ ָך" מיט" :יהו-ה י ְִׁשמָ ר צֵ אתְ ָך ּובוֹאֶ ָך מֵ עַ תָּ ה
וְ עַ ד ע ֹולָם" גייט דאך טאקע ארויף אויף "יעקב אבינו" בשעת ווען ער איז
דא ארויס געגאנגען פון "באר שבע".
און ממילא יא ר' יוד ,יעקב אבינו איז דא ארויס געגאנגען פון באר שבע מיט
א זיכער'ע" :אֱמּונָה" און" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגן באשעפער אז דער
הייליגער באשעפער וועט דאך איהם שוין זיכער פירן אין דעם ריכטיג'ן וועג
סב
אליעזר ויצא נעימות
געראטעוועט צו ווערן פון זיין שלעכטע ברודער "עשיו הרשע" און פון:
"מבְּ אֵ ר" – און דעם געדאנק פוןַ" :אב ָרם" – און
"עֲצַ ת לָבָ ן הָ ָרשָׁ ע" ,אוןִ :
דעם געדאנק אז מיר האבן דאך שוין אלע גאר גאר א גרויסן טאטן אין
"שבַ ע" – דאס האט איהם זַאט געמאכט ,און דאס האט איהם
הימל ..דאסָֹ :
בארואיגט דאס הארץ פון א יעדע סארט פחד און פון א יעדע סארט שרעק
וואס עס האט נאר געוואלט פאלן אויף איהם.
און דער אייבערשטער האט זיך טאקע דעמאלט'ס גלייך נאך דעם באוויזן צו
יעקב אבינו ,און דער אייבערשטער האט איהם טאקע דעמאלט'ס גלייך "צו
געזאגט" ,אז" :וְ הִ נֵּה ָאנֹ כִ י עִ מָּ ְך" – אז איך וועל טאקע שטענדיג זיין מיט
"ּושמַ ְרתִּ יָך בְּ כֹ ל אֲשֶׁ ר תֵּ לְֵך" – און איך וועל דיר טאקע
דיר יעקב ,אוןְׁ :
שטענדיג אפ היטן וואו דו וועסט נאר גיין ,אזוי ווי עס ווערט דאך שוין
טאקע קלאר געברענגט אין דער הייליגער רמב"ן אין די וואכעדיגע פרשה.
און מיט די ריינע" :אֱמּונָה ְטהו ָֹרה" אז דער הייליגער תורה הק' איז דאך א:
"עֵ ץ חַ יִּ ים הִ יא לַמַּ חֲזִ ִיקים בָּ ּה" ,איזַ " :ו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה – איז זיך יעקב אבינו
"געגאנגען" רואיגערהייט קיין חרן ,און מיט די ריינע" :אֱמּונָה" און:
"בִּ טָ חוֹן" אז דער הייליגער באשעפער איז דאך אׁ" :שוֹמֵ ר יהו-ה אֶ ת כָּל
אֹ הֲבָ יו וְ אֵ ת כָּל הָ ְרשָׁ עִ ים י ְַׁש ִמיד" ,און מיט די ריינע" :אֱמּונָה" און" :בִּ טָ חוֹן"
אז דער הייליגער באשעפער איז דאך אׁ :שוֹמֵ ר "י ְִׂש ָראֵ ל" ,איזַ " :ו ֵּילְֶך" חָ ָרנָה
– איז זיך יעקב אבינו "געגאנגען" רואיגערהייט קיין חרן.
ווייל א ערליכע יוד דארף דאך קיינמאל נישט מורא האבן פון קיין שום
מענטש ,נאר א ערליכע יוד דארף דאך שטענדיג נאר מורא האבן פון דעם
איין איינציג'ן באשעפער אליין ,און אין דעם זכות וואס אונזער הייליגע
סג
אליעזר ויצא נעימות
זיידע יעקב אבינו האט געלעבט מיט דעם געדאנק אז דער אייבערשטער איז
דאך טאקע שטענדיג א אמת'עׁ" :שוֹמֵ ר י ְִׂש ָראֵ ל" ,אין דעם זכות בעטן מיר
טאקע אלע ווייטער טויזנט'ער יארן שפעטער אז אין דעם זכות וואס יעקב
אבינו האט טאקע באמת גע'גלייבט אז דער אייבערשטער וועט איהם זיכער
"שמֹ ר ְׁשאֵ ִרית י ְִׂש ָראֵ ל" –
אפ היטן ,אין דעם זכות זאל טאקע ווייטער זייןְׁ :
אין דעם זכות זאל אונז טאקע דער אייבערשטער ווייטער אויך אפ היטן פון
אלעם בייזען און פון אלע סארטן" :צָ רוֹת יָגוֹן ַו ֲאנָחוֹת" וואס עס איז נאר
פארהאן אויף דער וועלט.
ווייל דער אייבערשטער איז דאך דער :הִ נֵּה ֹלא יָנּום וְ ֹלא יִישָׁן "ׁשוֹמֵ ר
י ְִׂש ָראֵ ל" ,און אויב מיר וועלן טאקע אלע שטענדיג לעבן מיט" :אֱמּונָה" און:
"בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגןּ" :בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" אז דער אייבערשטער איז
דאך טאקע שטענדיג אונזערׁ" :שוֹמֵ ר" – אויב מיר וועלן טאקע אלע
שטענדיג לעבן מיט" :אֱמּונָה" און" :בִּ טָ חוֹן" אין דעם הייליגןּ" :בוֹרֵ א כָּל
ע ֹול ִָמים" אז דער אייבערשטער איז דאך טאקע שטענדיג אונזער היט'ער,
"ש ִמ ָירה
דעמאלט'ס וועלן מיר טאקע אלע שטענדיג פארמאגן אויף אונז אְׁ :
עֶ לְ י ֹונָה בְּ כָל הָ עִ ְנ ָינִים" ,ווייל דער הייליגערּ" :בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" איז דאך
דער גרויסערׁ" :שוֹמֵ ר עַ ּמ ֹו י ְִׂש ָראֵ ל לָעַ ד":
קום
וַ ִּי ְפ ַּגע ַּב ָּמ ֹ
קום וַ ָּילֶן ָׁשם ִּכי בָ א הַ ֶּׁשמֶ ׁש וגו' :גלייך נאך דעם וואס עס
וַ ִּי ְפ ַּגע ַּב ָּמ ֹ
שטייט אזַ " :ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – גלייך נאך דעם וואס עס שטייט אז יעקב אבינו
איז געגאנגען קיין חרן כדי צו טרעפן זיין שידוך ,שטייט גלייך נאך דעם אין
סד
אליעזר ויצא נעימות
פסוק ,אז" :וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אז יעקב אבינו האט דעמאלט'ס גאר שטארק
מתפלל געווען צום אייבערשטן ,און די לשון" :וַיִּ פְ גַּע" איז דאך א לשון פון
"שטארק בעטן" ,אזוי ווי רש"י הק' ברענגט דאך שוין טאקע קלאר אראפ
דעם פסוק אין ירמיה הנביא (ירמיה קפיטל ז' פסוק ט"ז) ,אז" :וְ ַאל תִּ פְ גַּע
בִּ י".
און די סיבה פארוואס יעקב אבינו האט דא גאר שטארק געבעטן איז דאך
געווען ,ווייל ער האט דאך שוין גאנץ גוט געוואוסט ,אז ווען מען האלט
פאר א שידוך ,דעמאלט'ס דארף מען דאך האבן א באזונדער'ע" :סִ יַּעְ תָּ א
ִּד ְׁשמַ יָּא" אז אלעס זאל גיין כשורה ,און אז מען זאל טאקע טרעפן די
ריכטיגע שורש נשמה.
און ממילא וועגן דעם שטייט נאנט געשריבן די צוויי זאכן ,און עס שטייט
דא אין פסוק אזַ " :ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה ..וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – ווייל וויבאלד יעקב אבינו
איז געגאנגען צו חרן כדי צו חתונה האבן ,ממילא וועגן דעם" :וַיִּ פְ גַּע
בַּ מָּ קוֹם" – ממילא וועגן דעם האט ער גאר שטארק געבעטן דעם
אייבערשטן ,און ער האט אויך געהאט גאר א שטארקע" :אֱמּונָה" אין דעם
אייבערשטן אז דער אייבערשטער האט טאקע אויס געהערט זיין "תפילה",
און אז ער וועט טאקע מצליח זיין צו טרעפן זיין באשערט'ן זיווג.
און ממילא דאס איז פשט אין דעם פסוק פון" :וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" וגו' ,אז:
"וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אז יעקב אבינו האט דא גאר שטארק געבעטן דעם
אייבערשטן ,אוןַ " :ו ָּילֶן שָׁ ם" – און ביי זיין "תפילה" האט ער געמאכט א
"סטאנציע" ,און ער האט דא גאר שטארק געבעטן דעם אייבערשטן ,ווייל
יעקב אבינו האט אונז געוואלט אויס לערנען מיט דעם ,אז ווען א יודיש
סה
אליעזר ויצא נעימות
קינד האט אמאל א צרה ח"ו ,אדער ווען א יודיש קינד דארף אמאל א
ישועה ,זאל ער דעמאלט'ס "דאווענען" און "דאווענען" און "דאווענען" און
נישט אויף הערן צו "דאווענען" ,און עס איז דאך נישט קיין שום חילוק ווער
דו ביזט ,ווייל דו קענסט דאך אייביג דאווענען און בעטן דעם אייבערשטן,
און דו זאלסט טאקע שטענדיג גאר שטארק בעטן דעם אייבערשטן ,אזוי ווי
יעקב אבינו האט געטוהן ,און בפרט ווען עס קומט צו א "שידוך".
און דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא ווייטער ,אז אסאך מאל איז דאך
דא די בחינה פוןַ " :ו ֵּילְֶך" – אסאך מאל וויל א מענטש גיין ווייטער אין
לעבן ,און ער וויל מצליח זיין ,און ער וויל טרעפן זיין "שידוך" ,און ער וויל
זיך שוין רוקן א טריט פָ אר אויס אין זיין לעבן ,אבער" :חָ ָרנָה" !..די ווארט:
"חָ ָרנָה" – איז דאך גימטריא" :סָ גַר" – פאר שפארט[ ,אזוי ווי מיר האבן
דאך שוין פריער דערמאנט].
און דאס מיינט דאך צו זאגן אין אנדערע ווערטער ,אז אסאך מאל וויל א
מענטש גיין ווייטער אין לעבן ,און ער וויל מצליח זיין ,און ער וויל טרעפן
זיין "שידוך" ,און ער וויל זיך שוין רוקן א טריט פָ אר אויס אין זיין לעבן,
אבער פלוצלונג זעהט ער ..אז אלעס איז איהם עפעס "פאר קלאפט" און
"פאר שפארט" ,און עס זעהט איהם שוין דעמאלט'ס אויס אז אלע" :שַׁ עֲרֵ י
שָׁ מַ יִם" זענען "פאר שפארט" פאר איהם ,און דאס איז עס.
אבער אפילו הכי זאגט אונז אבער נאך אלץ די פסוק דא אויס גאר גאר א
גרויסע סוד ,און די גרויסע סוד איז ,אז" :וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אז דו זאלסט
"ּפעגער'נען" דעם אייבערשטן ,און דו זאלסט זאל נישט אויף הערן צו בעטן
דעם אייבערשטן.
סו
אליעזר ויצא נעימות
ווייל די סיבה פארוואס א מענטש ווערט נישט אלעמאל גלייך גע'ענטפערט
איז דאך ,ווייל דער אייבערשטער וויל דאך זעהן ווי אמת'דיג דער מענטש
מיינט עס ,און אין אמת'ן איז דאך עס נאר א "נסיון" פאר דעם מענטש ,כדי
אז ער זאל אויף הערן צו דאווענען.
און עס איז דאך ממש אזוי ווי די מעשה פוןַ" :אחֵ ר" וואס די גמרא
פארציילט ,ווייל די גמרא (חגיגה דף :ט"ו ע"א) דערציילט דאך אונז שוין,
אזַ" :אחֵ ר" האט אמאל געהערט א בת קול מיט זיינע אייגענ'ע אויער'ן ,אז:
"ׁשּובּו בָ נִים ׁשוֹבָ בִ ים חּוץ מֵ ַאחֵ ר" – אז א יעדער איינער קען "תשובה"
טוהן ..חוץ פון איין מענטש ,און דער איין מענטש [וואס קען שוין נישט
תשובה טוהן] איזַ" :אחֵ ר" ,אוןַ" :אחֵ ר" איז טאקע דעמאלט'ס אוועק
געפאלן פון יודיש'קייט ,ווייל ער האט דאך שוין דא אליין געהערט א
קלאר'ע בת קול אז ער קען שוין נישט "תשובה" טוהן.
אבער אין אמת'ן ..איז דאך דאס נאר געווען א "נסיון" פאר איהם ,ווייל דער
אייבערשטער האט דאך דעמאלט'ס נאר געוואלט זעהן אויבַ" :אחֵ ר" וועט
זיך קענען האלטן מיט זיין ריינע" :אֱמּונָה" טראץ דעם וואס ער וועט הערן
א קלאר'ע בת קול פון הימל אז ער קען שוין נישט תשובה טוהן און אז דער
אייבערשטער דארף איהם שוין נישט האבן ,און דאס איז געווען זיין "נסיון"
דא ,אז אפילו ווען א יעדער איינער זאגט מיר אז דו ביזט גארנישט ווערד,
און אפילו ווען א יעדער איינער זאגט מיר אז דער אייבערשטער הערט שוין
נישט אויס מיינע תפילות ח"ו ..אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ צוריק
גיין צום אייבערשטן ,און אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ נאך אמאל
סז
אליעזר ויצא נעימות
בעטן דעם אייבערשטן אז ער זאל מיר העלפן ,און אפילו אזוי וועל איך
אבער נאך אלץ נאך אמאל "מוטשענען" דעם אייבערשטן.
אוןַ " :ו ֵּילְֶך חָ ָרנָה" – און אפילו אויב עס זעהט מיר אויס אז אלעס איז דאך
שוין" :חָ ָרנָה" – און אפילו אויב עס זעהט מיר אויס אז אלעס איז דאך שוין
"פאר שפארט" ,און אפילו אויב עס זעהט מיר אויס אז אלע הימלען זענען
דאך שוין אינגאנצן "פאר קלאפט" און "פאר שפארט" פאר מיר ,אפילו
אזוי" :וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" – אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ בעטן דעם
אייבערשטן ,און אפילו אזוי וועל איך אבער נאך אלץ בעטן דעם
אייבערשטן נאך שטערקער.
אוןַ " :ו ָּילֶן שָׁ ם" – און איך וועל מאכן א "סטאנציע" ביי מיין "תפילה" ,און
איך וועל דעמאלט'ס גאר שטארק איין רייסן הימלען מיט א שטארקע:
"אֱמּונָה" אז איך וועל דאך זיכער געהאלפן ווערן.
און די ווארטַ " :ו ָּילֶן" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :הֶ א ֱִמן" – ער האט
גע'גלייבט ,ווייל יא ר' יוד ,ווען דער גרויסער צדיק יעקב אבינו האט מתפלל
געווען ,האט ער דעמאלט'ס געהאט גאר גאר א שטארקע" :אֱמּונָה" אין דעם
הייליגן באשעפער אז דער אייבערשטער וועט דאך איהם שוין זיכער העלפן.
און ממילא עס איז אזוי ווי עס וואלט געשטאנען דא אין פסוק די ווערטער:
"הֱאֶ ִמן שָׁ ם" – אז יעקב אבינו האט דארטן געהאט גאר גאר א שטארקע:
"אֱמּונָה" ביי זיין "תפילה" ,ווייל ווען א יודיש קינד בעט דעם אייבערשטן,
דארף ער דאך דעמאלט'ס גלייבן" :בֶּ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" מיטן גאנצן הארץ אז
סח
אליעזר ויצא נעימות
דער אייבערשטער הערט דעמאלט'ס זיכער אויס זיינע תפילות ,און אז דער
אייבערשטער וועט דאך איהם שוין זיכער העלפן.
און עס דארף דאך דעמאלט'ס זיין דעם" :הֶ א ֱִמן שָׁ ם כִּ י בָ א הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – און
דער מענטש דארף דאך דעמאלט'ס גלייבן אז דורך זיין "תפילה" וואס
ווערט געבעטן מיט א ריינע" :אֱמּונָה" וועט קומען זיין "ישועה".
און דאס איז דאך טאקע אויך געווען דא ביי דעם גרויסן הייליגן צדיק "יעקב
אבינו" ,אז" :הֶ א ֱִמן שָׁ ם" – אז ער האט טאקע דא באמת גע'גלייבט:
"בֶּ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" ,אז" :כִּ י בָ א הַ שֶּׁ מֶ ׁש".
און די ווערטער" :כִּי בָא הַ שֶּׁ ֶמׁש" – איז דאך טאקע סופי תיבות" :אִ יׁש",
ווייל יא ר' יוד ,דער גרויסער הייליגער צדיק יעקב אבינו האט דאך טאקע דא
באמת גע'גלייבט" :בֶּ אֱמּונָה ְׁשלֵמָ ה" בשעת ווען ער האט געבעטן דעם
אייבערשטן אויף א "שידוך" אז דער אייבערשטער וועט דאך איהם שוין
זיכער העלפן און ער וועט זוכה זיין צו ווערן א" :אִ יׁש" ,און ער וועט זוכה
זיין "חתונה" צו האבן.
ווייל דער אייבערשטער ווארט דאך שוין גאר שטארק צו זעהן די ריינע:
"אֱמּונָה" וואס דער מענטש האט אין דעם" :יְׁשּועַ ת יהו-ה" ,און דער
אייבערשטער וויל דאך נישט ח"ו אז דער מענטש זאל זיך נאך לאזן ח"ו פון
דאווענען ,נאר דער אייבערשטער וויל אז דער מענטש זאל טאקע באמת גאר
שטארק דאווענען און "זיך אויס וויינען" צום אייבערשטן אז דער
אייבערשטער זאל איהם העלפן.
סט
אליעזר ויצא נעימות
און די ווערטער" :כִּי ָבא ַהשֶּׁ מֶ ׁש" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות:
" ֹּבכֶה" ,ווייל א" :תְּ פִ לָּה בִּ ְדמָ עוֹת" קען דאך שוין גאר גאר אסאך אויף טוהן,
אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין חז"ל (בבא מציעא דף :נ"ט
ע"א) ,אז" :שַׁ עֲרֵ י ְדמָ עוֹת ֹלא ִנ ְנעֲלּו".
און ממילא ווען א מענטש האט א צרה ,זאל ער דעמאלט'ס גאר שטארק
בעטן דעם אייבערשטן ,און ער זאל זיך דעמאלט'ס גאר שטארק "אויס
וויינען" צום אייבערשטן ,ווייל" :כִּ י בָ א הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – ווייל דורך דעם וועט
קומען זיין גרויסע "ישועה".
און ווען עס גייט פאר איינעם שווער ,און ער איז דעמאלט'ס גאר שטארק
מתפלל צום אייבערשטן ,וועט ער דעמאלט'ס סוף כל סוף זוכה זיין אז עס
וועט זיין" :וַיִּ זְ ַרח ל ֹו הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – וועט ער דעמאלט'ס סוף כל סוף זוכה זיין
אז די זין וועט אויף שיינען פאר איהם ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש שפעטער אין פסוק ביי יעקב אבינו ,אז" :וַיִּ זְ ַרח ל ֹו הַ שֶּׁ מֶ ׁש ַּכאֲשֶׁ ר
עָ בַ ר אֶ ת פְּ נּואֵ ל" וגו'.
ווייל יא ר' יוד ,אויב א יודיש קינד איז מקיים דעם" :וַיִּ פְ גַּע בַּ מָּ קוֹם" ,און ער
בעט גאר שטארק דעם אייבערשטן אז דער אייבערשטער זאל איהם שוין
העלפן ,מאכט דעמאלט'ס דער אייבערשטער א" :וַיִּ זְ ַרח ל ֹו הַ שֶּׁ מֶ ׁש" – מאכט
דעמאלט'ס דער אייבערשטער אז די זין זאל אויף שיינען פאר איהם און אז
עס זאל שוין קומען זיין גרויסע" :יְׁשּועָ ה ְׁשלֵמָ ה ִמן הַ שָּׁ מַ יִם" ,און אז עס זאל
איהם שוין ווערן" :וְ ַל ְילָה כַּּיוֹם יָאִ יר":
ע
אליעזר ויצא נעימות
וַ יַּחֲ לֹם ְו ִהנֵּה סֻ ָּלם ֻמ ָּצב ַא ְר ָצה
ש ָמיְ ָמה ְו ִהנֵּה מַ לְ אֲ כֵ י
יע הַ ָּׁ
ֹאש ֹו ַמ ִּג ַ
וַ ַּי ֲחלֹם ְו ִהנֵּה סֻ לָּם מֻ ָּצב ַא ְר ָצה ְור ׁ
אֱ ל ִֹקים עֹלִ ים ְוי ְֹר ִדים ּב ֹו :עס שטייט פון צדיקים ,אז דער פסוק דא גייט
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" – אז דער פסוק דא גייט ארויף אויף:
ארויף אויף" :סְ ַ
עּודת ָדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א" ,וואס מיר האבן דאך נישט קיין שום השגה אין
"סְ ַ
די גרויס'קייט פון דעם הייליגן סעודה.
און עס איז דאך שוין טאקע באקאנט פאר יעדעם איינעם וואס צדיקים האבן
ַארצָ ה" וגו' ,און
געטייטש'ט אין דעם פסוק פון" :וַ ַּיחֲֹלם וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב ְ
עּודת לַוָּה
דאס איז דאך ,אז די ווארטֻ " :סלָּם" – איז דאך ראשי תיבות" :סְ ַ
מַ לְ כָּה" ,ווייל די סעודה וואס דוד המלך האט מתקן געווען וואס מען עסט
מוצאי שבת קודש ..איז דאך גאר גאר חשוב און טייער אויבן אין הימל.
עּודת
און צדיקים האבן דאך שוין באוויזן גאר גאר גרויסע מופתים ביי" :סְ ַ
ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ,און זיי האבן דעמאלט'ס געטייטש'ט ,אזֻ " :סלָּם" – אז עס איז
"מ ַלוָּה מַ לְ כָּה" זעהט טאקע אויס" :מֻ צָּ ב
אמת טאקע אז די סעודה פוןְ :
"מ ַל ָּוה מַ לְ כָּה" זעהט
ַארצָ ה" – אז עס איז אמת טאקע אז די סעודה פוןְ :
ְ
טאקע אויס פון די קליינע מצוות ,אבער אין אמת'ן איז דאך דאס" :וְ רֹאׁש ֹו
מַ גִּ יעַ הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" – אבער אין אמת'ן איז דאך דאסּ" :בוֹקַ עַ ת וְ ע ֹולָה עַ ד כִּ סֵ א
הַ כָּבוֹד" ,און מיר קענען דאך אין אמת'ן בכלל נישט משיג זיין די
עּודת ְמ ַלוָּה
געוואלדיגע גרויסע שכר וואס מען איז זוכה ווען מען עסט" :סְ ַ
מַ לְ כָּה" א יעדע וואך ווי עס דארף צו זיין.
עא
אליעזר ויצא נעימות
עד כדי כך ..אז עס ווערט דאך שוין געברענגט אין דעם הייליגן ספר שבחי
הבעל שם טוב ,אז דער הייליגער בעל שם טוב הק' האט אמאל צו געזאגט,
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" כדת וכדין ,און ער וועט מכבד
אז ווער עס וועט עסן" :סְ ַ
דעם סעודה מיט גוטע מאכלים ,און ער וועט צינדן "פיר ליכט" ביי דעם
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ,זאגט ער צו ,אז דוד המלך
הייליגן סעודה פון" :סְ ַ
געפונט זיך דעמאלט'ס לעבן איהם ביי זיין סעודה ,און אויך זאגט ער צו
פאר דעם מענטש ,אז דער מענטש וועט נישט שטארבן ָאן דעם וואס ער
"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם".
וועט זעהןָּ :
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:און די ווערטער" :סְ ַ
"עִ ם ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" ,ווייל יא ר' יוד ,וויסן זאלסטו ,אז די וועג ווי
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" איז" :עִ ם ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך
אזוי א יודיש קינד דארף עסן" :סְ ַ
עּודת ְמ ַלוָּה
עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" – די וועג ווי אזוי א יודיש קינד דארף עסן" :סְ ַ
"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו
מַ לְ כָּה" איז" :בְּ ֶּד ֶרְך כָּבוֹד" ווי עס פאסט זיך טאקע פארָּ :
הַ שָּׁ לוֹם" ,און דאס איז דאך ,דורך דעם וואס איז מכבד דעם הייליגן סעודה
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" מיט געשמאקע מאכלים און מיט "פיר ליכט",
פון" :סְ ַ
אזוי ווי עס ווערט דאך שוין טאקע קלאר דערמאנט אין דעם הייליגן ספר
שבחי הבעל שם טוב.
און מען קען דאס טאקע אפשר אויך אריין טייטש'ן אין דעם פסוק פון:
ַארצָ ה" וגו' ,ווייל די פסוק מיינט דאך אונז דא צו
" ַו ַּיחֲֹלם וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב ְ
ַארצָ ה" – אז מענטשן חלומ'ן טאקע אז: זאגן אזוי ,אז" :וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב ְ
ַארצָ ה" ,אבער אין אמת'ן איז דאך דאס: עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" איז" :מֻ צָּ ב ְ"סְ ַ
"וְ רֹאׁש ֹו מַ גִּ יעַ הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" – אבער אין אמת'ן איז דאך דאסּ" :בוֹקַ עַ ת וְ ע ֹולָה
עב
אליעזר ויצא נעימות
ֱֹלקים עֹ לִ ים
עַ ד כִּ סֵ א הַ כָּבוֹד" ,און נישט נאר דעם ,נאר" :וְ הִ נֵּה מַ לְ ֲאכֵי א ִ
וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – און אפילו די" :מַ לְ ָאכִ ים"[ ..וואס די ווארט" :מַ לְ ָאכִ ים" קען
מען דאך אויך טייטש'ן "שלוחים" ,אזוי ווי מיר געפונען דאך שוין טאקע
קלאר אין פרשת וישלח ,אז רש"י הק' האט דעמאלט'ס געדארפט זאגן אז
מען רעדט דארטן פון" :מַ לְ ָאכִ ים מַ מָּ ׁש" – רש"י הק' האט דעמאלט'ס
געדארפט זאגן אז מען רעדט דארטן פון "אמת'ע מלאכים" ,איז דאך
געדרונגען פון דעם ,אז עס איז דא אסאך מאל וואס "מלאכים" מיינט יא
"שלוחים" ,און ממילא דער הייליגער תורה הק' זאגט אונז דא אזוי ,אז]
"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" און זיין גאנצע
אפילו די" :שַׂ ְרפֵ י מַ עְ לָה" וויָּ :
פעמליא ,זענען אויך" :עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – קומען אויך צו גיין צו דעם
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה".
הייליגן סעודה פון" :סְ ַ
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך פון צדיקים ,אז דוד המלך קומט דאך
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ,נאר ער קומט צוזאמען מיט
נישט "אליין" צו די" :סְ ַ
אסאך" :מַ לְ ָאכִ ים" וואס באגלייטן איהם.
און לויט דעם קען מען דאך טאקע טייטש'ן דעם פסוק דא לפי פשוטו ,אז:
ֱֹלקים" זענען טאקע" :עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" ביי דעם הייליגן
"וְ הִ נֵּה מַ לְ ֲאכֵי א ִ
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ,און אלעס לכבוד דער יוד וואס איז
סעודה פון" :סְ ַ
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה".
מקיים די הייליגע סעודה פון" :סְ ַ
"די" און" :יַד" ,ווייל
"דוִ ד" – איז דאך טאקע אויך גימטריאַּ : און די ווארטָּ :
"דוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" קומט אראפ
יא ר' יוד ,דו זאלסט וויסן אז וועןָּ :
"די"
עּודת ָּדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א" ,זאגט ער דעמאלט'סַּ :
צווישן אונז ביי" :סְ ַ
פאר די אלע" :צָ רוֹת י ְִׂש ָראֵ ל" ,און ער נעמט דאס דעמאלט'ס מיט צוזאמען
עג
אליעזר ויצא נעימות
מיט זיך ווען ער גייט צוריק ארויף אויבן אין הימל ,און ער איז דאך
דעמאלט'ס אויך" :מַ ְמלִ יץ טוֹב" אויף יודישע קינדער ,און ער געבט דאך
אונז דעמאלט'ס אויך א" :יַד" ,און ער פועל'ט דאך דעמאלט'ס אויס פאר
אונז אלעס גוט'ס ברוחניות ובגשמיות.
און ממילא דאס איז פשט דא אין דעם פסוק פוןַ " :ו ַּיחֲֹלם וְ הִ נֵּה ֻסלָּם מֻ צָּ ב
ַארצָ ה" וגו' ,אז" :עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – אז דער גרויסער" :שָׂ ָרף ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך
ְ
עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" איז" :ע ֹולֶה" לַשָּׁ מַ יִם כדי צו קענען אויס פירן דעם" :י ְֹר ִדים"
– דער גרויסער" :שָׂ ָרף ָּדוִ ד הַ מֶּ לְֶך עָ לָיו הַ שָּׁ לוֹם" איז" :ע ֹולֶה" לַשָּׁ מַ יִם כדי צו
קענען צוריק אראפ ברענגען אלע גוטע" :הַ ְׁשפָּ עוֹת טוֹבוֹת בְּ רּוחָ נִּיּות
ּובְ ג ְַׁש ִמּיּות" פאר יודישע קינדער ,און אלעס אין דעם גרויסן זכות פון מקיים
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ווי עס דארף צו זיין.
זיין" :סְ ַ
עּודת ָּדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א" האבן דאך
און ביי אט די הייליגע סעודה פון" :סְ ַ
שוין צדיקים באוויזן גאר גאר גרויסע מופתים ממש למעלה מדרך הטבע,
ממש אזוי ווי די" :נֵס ֲחנֻכָּה" ,וואס ביי די" :נֵס ֲחנֻכָּה" האבן דאך די יודישע
קינדער געהאט" :נִסִּ ים גְּ לּויִים לְ מַ עְ לָה ִמ ֶּד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע" ,און אין דעם זכות פון:
עּודת ָּדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א" האבן דאך שוין טאקע צדיקים ממשיך געווען "סְ ַ
גאר גרויסע ישועות פאר כלל ישראל.
און עס איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין די וואכעדיגע פרשה א שייכות
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ,ווייל אין די
פון דעם הייליגן יום טוב" :חֲנּוכָּה" צו" :סְ ַ
ַארצָ ה"
וואכעדיגע פרשה ווערט דאך דערמאנט די ווערטערֻ " :סלָּם מֻ צָּ ב ְ
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" ,ווי דערמאנט ,און
וואס דאס גייט דאך ארויף אויף" :סְ ַ
ביי דעם הייליגן יום טוב פון" :חֲנּוכָּה" איז דאך דא די הייליגע מנהג פון
עד
אליעזר ויצא נעימות
שפילן "דריידל" ,און אויף די "דריידל" איז דאך אויס געקריצט די הייליגע
ווערטער" :נֵס גָּדוֹל הָ יָה שָׁ ם".
שם" – איז דאך טאקע אויך סופי תיבות:
און די ווערטער" :נֵס גָּדוֹל הָ יָה ָׁ
"הַ ֻסלָּם" – דער באקאנט'ערֻ " :סלָּם" וואס ווערט דאך שוין דערמאנט אין
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה",
"פרשת ויצא" ,און דיֻ " :סלָּם" גייט דאך ארויף אויף" :סְ ַ
אזוי ווי מיר האבן דאך שוין טאקע פריער דערמאנט ,ווייל יא ר' יוד ,צדיקים
עּודת ְמ ַלוָּה מַ לְ כָּה" גאר גרויסע ישועות האבן ממשיך געווען ביי" :סְ ַ
ורפואות פאר יודישע קינדער" :לְ מַ עְ לָה ִמ ֶּד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע" ,פונקט אזוי ווי ביי די
צייטן פון די הייליגע חשמונאים וואס עס איז געווען דעמאלט'ס" :נִסִּ ים
גְּ לּויִים לְמַ עְ לָה ִמ ֶּד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע" ,און אלעס אין דעם גרויסן זכות פון מקיים זיין
עּודת ָדוִ ד מַ לְ כָּא ְמ ִׁשיחָ א":
דעם הייליגן סעודה פון" :סְ ַ
יע ַה ָּׁש ָמיְ ָמה
ֹאש ֹו ַמ ִּג ַ
ְור ׁ
ש ָמיְ ָמה ְו ִהנֵּה מַ לְ אֲ כֵ י
יע הַ ָּׁ
ֹאש ֹו ַמ ִּג ַ
וַ ַּי ֲחלֹם ְו ִהנֵּה סֻ לָּם מֻ ָּצב ַא ְר ָצה ְור ׁ
אֱ ל ִֹקים עֹלִ ים ְוי ְֹר ִדים ּב ֹו :צווישן די מענטשן וועלכע האבן געווארט אריין
צו גיין צום הייליגן בעל נועם אליעזר מסקולען זצ"ל ,האט זיך געפונען א
יודישע פרוי מיט נישט קיין ערליכע אויס זעהן ל"ע ,זי איז געזעצן אינגאנצן
א פאר ביטערט'ע ,די יונגע רעבעצין ריזל ע"ה האט איר אריין גענומען צום
רבי'ן ,און דארט האט זי מיט געוויין דערציילט די צרה וואס דרוקט איר
אויפן הארץ ,פאר איר זוהן וועלכע באזיצט א הויכראנגיגן פאסטן ,איז
געשעהן גאר א מאדנע אומגליק ,זיין קאפ האט זיך איהם אויס געדרייט
עה
אליעזר ויצא נעימות
אויף גאר א שטארקן אופן ,ממש צו די פלייצע" ...דער ראבינער מוז מיר
העלפן" !..די דאקטורים קענען דא גארנישט טאן"!..
די רבי האט געהייסן איר פרעגן צו איר זוהן לייגט תפילין ,די פרוי האט ניט
אמאל געוואוסט וואס עס מיינט ,און איר זוהן האט מסתמא זיכער נישט
געוואוסט ,די רבי האט באפוילן זי זאל איהם פרעגן דערוועגן.
ווען די פרוי איז אהיים געקומען איז שוין געווען ביינאכט ,זי האט נאך
נישט געקענט באשליסן ביי זיך ווי אזוי ָאן צו הייבן דעם געשפרעך מיט איר
זוהן וועגן די תפילין ,האט זי עס אפ געשטופט ,און דערווייל האט זיך איר
זוהן א פארווייטאגט'ער געלייגט שלאפן.
אינדערפרי קומט ער צו לויפן צו זיין מאמע גענצליך אן איבעראשט'ער ,ער
האט זיך גע'חלומ'ט ,ווי עס קומט צו איהם א יוד מיט עפעס א ספעציעל'ע
הדרת פנים ,ער טוט איהם ָאן קעסטעלעך אויפן קאפ ,און אויך עפעס אויף
די האנט ,און זיין קאפ נעמט זיך צוריק דרייען פון זיך אליין.
דער זוהן רייבט זיך די אויגן ,צו ער חלומ'ט ,צו ער איז וואך ,ער באטראכט
זיך ,און ער קען נישט גלייבן וואס ער זעהט ,מיין קאפ !..מיין קאפ איז
ָאדם".
גלייך" :כְּ ַאחַ ד הָ ָ
ווי די מאמע האט דאס געהערט און געזעהן ,האט זי א באגייסטערט'ע
געזאגט ,קום מיט מיר ,און איך וועל דיר נעמען צו דער ראבינער ביי וועמען
איך האב נעכטן דערמאנט דיין נאמען פאר א ישועה.
עו
אליעזר ויצא נעימות
אנקומענדיג צום רבי'ן ,ווי דער זוהן האט נאר געגעבן א בליק אויפן רבינ'ס
הייליגן צורה ,האט ער אויס גערופן אויפן קול" ,אט דאס איז ער"" !..דאס
איז דער יוד וואס איך האב נעכטן געזעהן אין חלום" !..און דער רבי האט
דעמאלט'ס באפוילן אז מען זאל איהם דארטן אויפן פלאץ לייגן תפילין.
און טראץ דעם וואס דאס קינד איז נעבעך געווען אזוי ווי אֻ " :סלָּם מֻ צָּ ב
ַארצָ ה" און ליידער ליידער נישט געלייגט קיין תפילין פאר אזוי פיל יארן,
ְ
אפילו הכי האט ער אבער נאך אלץ זוכה געווען צו דעם" :וְ רֹאׁש ֹו מַ גִּ יעַ
ֱֹלקים עֹ לִ ים וְ י ְֹר ִדים ּבוֹ" – דורך די כח
הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" דורך דעם" :וְ הִ נֵּה מַ לְ ֲאכֵי א ִ
פון א" :צַ ִּדיק אֱמֶ ת" וואס איז געווען בטל ומבוטל פאר יעדע יודיש קינד
און זיך אראפ געלאזט צו א יעדע יודיש קינד בלי שום יוצא מן הכלל מיט א
אמת'עַ" :אהֲבַ ת י ְִׂש ָראֵ ל בְּ רּוחָ נִּיּות ּובְ ג ְַׁש ִמּיּות" אויף יעדן טריט און שריט,
און מיט זיין גרויסן כח האט ער ארויף געלייגט אויף נאך א יוד דעם הייליגן
קרוין פון" :תְּ פִ לִּ ין שֶׁ בְּ רֹאׁש וְ שֶׁ פַ ע קֹ ֶדׁש ּומַ חֲשָׁ בוֹת ְקדוֹׁשוֹת".
און עס איז אינטרעסאנט ָאן צו מערקן ,אז די ווערטער" :וְ רֹאׁש ֹו מַ גִּ יעַ
"רבֵּ ינּו אֱלִ יעֶ זֶר זּוסְ יָא
הַ שָּׁ מָ יְמָ ה" – איז דאך טאקע אויך גימטריאַ :
ִמסְ קּולֶען" ..מיטן אות י' – מיט דעם "יודיש קינד" וואס ער האט איהם ָאן
געטוהן תפילין און מקרב געווען" :לְ ָאבִ ינּו שֶׁ בַּ שָּׁ מַ יִם":
ִאם יִ ְהיֶה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי
וַ ִּי ַּדר יַ ֲעקֹב נ ֶֶדר לֵאמֹר ִאם יִ ְהיֶה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי וגו' :מען זאגט נאך פון
צדיקים ,אז צדיקים האבן געזאגט ,אז מען קען אסאך מאל הערן ווי מענטשן
זאגן אז" :איך בין נישט אין די מָ אד" [גיסט'ע] יעצט ..האבן צדיקים
עז
אליעזר ויצא נעימות
געזאגט ,אז וואס הייסט אז דו ביזט נישט אין די "מָ אד" יעצט צו לערנען און
דאווענען !?..עס שטייט דאך שוין בפירוש אין דער הייליגער תורה הק'
"אין פרשת ויצא" אז אונזער הייליגע זיידע יעקב אבינו האט געזאגט ,אז:
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – אז דער "אייבערשטער" איז מיין "מָ אד"!..
"אִ ם יִהְ יֶה א ִ
אדי" !?..אמאל ביזטו יא אין די
און ממילא וואס הייסט אז דו ביזט "מָ ִ
"מָ אד" צו דינען דעם אייבערשטן ..און אמאל ביזטו נישט אין די "מָ אד" צו
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – דער
דינען דעם אייבערשטן ,וואס הייסט" !?..אִ ם יִהְ יֶה א ִ
"אייבערשטער" איז דאך מיין "מָ אד"!..
"רצוֹן" ,וועל
און אויב דער אייבערשטער וויל אז איך זאל יעצט טוהן זייןָ :
איך עס דעמאלט'ס טוהן ,ווייל דער "אייבערשטער" איז דאך מיין "מָ אד"!..
אדי":
און ממילא א יודיש קינד איז קיינמאל נישט "מָ ִ
לֵ אמֹר ִאם יִ ְהיֶה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי
ּש ָמ ַרנִ י ַּב ֶּד ֶר ְך הַ זֶּה
וַ ִּי ַּדר יַ ֲעקֹב נ ֶֶדר לֵאמֹר ִאם יִ ְה ֶיה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי ו ְׁ
הול ְֵך ְונָ ַתן לִ י לֶחֶ ם לֶאֱ כֹל וּבֶ גֶ ד לִ לְ ב ֹּׁש :לכאורה איז דאך
שר ָאנ ִֹכי ֹ
אֲ ֶׁ
שווער דא א מורא'דיגע קשיא ,ווייל וואס איז פשט פון די ווערטער וואס עס
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי –
שטייט דא אין פסוק ,אז :וַיִּ ַּדר ַיעֲקֹ ב נ ֶֶדר "לֵאמֹ ר" אִ ם יִהְ יֶה א ִ
אז יעקב אבינו האט דא געמאכט א נדר צום אייבערשטן "אזוי צו זאגן" אז:
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" וגו' ,וואס איז פשט פון די ווארט" :לֵאמֹ ר" !?..עס
"אִ ם יִהְ יֶה א ִ
וואלט דאך לכאורה געדארפט שטיין דא אין פסוק פשוט ..אז" :וַיִּ ַּדר ַיעֲקֹ ב
עח
אליעזר ויצא נעימות
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי"
נ ֶֶדר" – אז יעקב אבינו האט דא געמאכט א נדר ,אז" :אִ ם יִהְ יֶה א ִ
וגו' און פארטיג ,וואס איז פשט פון די ווארט" :לֵאמֹ ר"!?..
מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט די באקאנט'ע כלל ,אז די ווארט:
"לֵאמֹ ר" מיינט דאך אלעמאל "צו זאגן ווייטער פאר אנדערע" ,און ממילא
אויב אזוי וואו קומט דא אריין די ווארט" :לֵאמֹ ר" – אז מען זאל דאס זאגן
ווייטער !?..פאר וועמען זאל יעקב אבינו דאס זאגן!?..
נאר די תירוץ אויף דעם איז ,אז דער הייליגער של"ה הק' טייטש'ט דאך
שוין אויף דעם פסוק (במדבר קפיטל ח' פסוק כ') פון" :עַ ל פִּ י יהו-ה ַיחֲנּו
וְ עַ ל פִּ י יהו-ה יִסָּ עּו" ,אז דאס מיינט צו זאגן ,אז א יודיש קינד דארף זיך דאך
צו געוואוינען צו זאגן שטענדיג אויף א יעדע זאך" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,און
אז" :בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" וועל איך גיין דארטן און דארטן ,און אזוי
ָאדם" ,דעמאלט'ס
ווייטער ,ווייל אויב עס איז" :שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור בְּ פִ יו שֶׁ ל ָ
רועט אויף דעם מענטש א" :סִ יַּעְ תָּ א ִּד ְׁשמַ יָּא".
און ממילא דאס האט דא יעקב אבינו געזאגט ,ווייל יעקב אבינו האט דאך
שוין גאנץ גוט געוואוסט ,אז ער גייט דאך דא יעצט אריין גיין אין גאר א
שווערע פרשה מיט דעם רשע "לבן הארמי" ,און ער גייט דאך דא יעצט
אריין גיין אין א שטוב וואס איז פיל מיט "עבודה זרות" ,און ממילא וועגן
דעם האט זיך דא יעקב אבינו געוואלט גוט איין חזר'ן פאר דעם ,אז:
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – אז איך
"לֵאמֹ ר" – אז איך וועל שטענדיג זאגן" :אִ ם יִהְ יֶה א ִ
וועל שטענדיג זאגן" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" – אויב דער אייבערשטער וועט
וועלן.
עט
אליעזר ויצא נעימות
ווייל דאס איז דאך די וועג ווי אזוי מען קען ביי קומען די" :צַ ד הַ טֻּ ְמָאה",
אזוי ווי מען געפונט דאך שוין טאקע קלאר ביי די הייליגע אבות הק' ,אז זיי
פלעגן זיך דאך שטענדיג באנוצן מיט אזעלכע סארטן לשונות ,און גלייך
ווען זיי האבן ָאן געהויבן צו רעדן ,האבן זיי דעמאלט'ס גלייך דערמאנט
דעם" :שֵׁ ם יהו-ה" אז דער אייבערשטער האט זיי ברוך השם געהאלפן.
און מען זעהט דאך שוין טאקע אויך אין פרשת חיי שרה ,אז אפילו:
"אֱלִ יעֶ זֶר עֶ בֶ ד ַאבְ ָרהָ ם" [וואס איז נאר "מחונך" געווארן ביי אברהם אבינו]
האט אויך געזאגט פאר די רשעים לבן און בתואל אז" :וַיהו-ה בֵּ ַרְך אֶ ת ֲא ֹדנִי
ְמאֹ ד וַיִּ גְ ָּדל וַיִּ תֶּ ן ל ֹו צֹאן ּובָ קָ ר וְ כֶסֶ ף וְ זָהָ ב" – אז דער אייבערשטער האט ברוך
השם געהאלפן מיין הַ אר אברהם ,און ער האט ברוך השם גאר שיין מצליח
געווען.
און אליעזר עבד אברהם האט דאך שוין דעמאלט'ס אויך געזאגט פאר לבן
און בתואל ,אז" :בָּ רּוְך יהו-ה אֱֹלקֵ י ֲא ֹדנִי ַאבְ ָרהָ ם" – אז געלויבט איז דער
אייבערשטער די גאט פון מיין הַ אר אברהם ,וואס" :אֲשֶׁ ר ֹלא עָ זַב חַ סְ ּדוֹ"
ַוא ֲִמּת ֹו מֵ עִ ם ֲא ֹדנִי – וואס האט נישט פאר לאזט זיין" :חֶ סֶ ד" פון מיין הַ אר
אברהם.
און די סיבה פארוואס עס שטייט דארטן אין פסוק דעם לשון" :אֲשֶׁ ר ֹלא עָ זַב
חַ סְ ּדוֹ" איז ,ווייל עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז עס
שטייט דאך שוין פון צדיקים ,אז ווען דער אייבערשטער וויל אמאל
שטראפן איינעם ,דעמאלט'ס דארף ער איהם נישט שיקן קיין "שטראף",
"חיּות" ..און
נאר ער קען איהם דעמאלט'ס פשוט אויף הערן צו געבןִ :
פ
אליעזר ויצא נעימות
פארטיג ,און די זאך האט זיך גע'ענדיגט ,ווייל ווי אזוי לעבט א מענטש
בכלל!?..
זאגן דאך שוין די ספרים הק' אויף דעם ,אז א מענטש קען דאך נאר לעבן
"חיּות" א יעדע מינוט פון זיין
ווען דער "אייבערשטער" געבט איהם ארייןִ :
לעבן ,און ווען דער אייבערשטער וויל איינעם שטראפן ,דעמאלט'ס דארף
ער איהם גארנישט "טוהן" בפועל ,נאר ער דארף איהם דעמאלט'ס פשוט
"אויף הערן צו געבן לעבן" ,און איינמאל א מענטש פארלירט שוין זיין:
"סִ יַּעְ תָּ א ִּד ְׁשמַ יָּא" – און איינמאל א מענטש פארלירט שוין זיין הילף פון
אויבן ,דעמאלט'ס קען ער דאך שוין נישט עקזעסטירן בכלל.
און ממילא וועגן דעם האט דא אליעזר עבד אברהם [וואס איז נאר "מחונך"
געווארן ביי אברהם אבינו] געזאגט פאר לבן און בתואל ,אז :בָּ רּוְך יהו-ה
אֱֹלקֵ י ֲא ֹדנִי ַאבְ ָרהָ ם "אֲשֶׁ ר ֹלא עָ זַב חַ סְ ּדוֹ" ַוא ֲִמּת ֹו מֵ עִ ם ֲא ֹדנִי – אז געלויבט איז
דער אייבערשטער די גאט פון מיין הַ אר אברהם וואס האט נישט פאר לאזט
זיין" :חֶ סֶ ד" פון מיין הַ אר אברהם ,ווייל יא ר' יוד ,וויסן זאלסטו ,אז דאס
איז דאך די גרעסטע "שפיז" אין די אויגן פון רשעים.
און וואס איז טאקע פשט פון די ווערטער אז דאס איז דאך די גרעסטע
"שפיז" אין די אויגן פון רשעים !?..און די תירוץ אויף דעם איז דאך ,ווייל
וואס איז די גאנצע נפקא מינה צווישן די לעבן פון א "יוד" און א "גוי"!?..
די גאנצע נפקא מינה צווישן די לעבן פון א "יוד" און א "גוי" איז דאך נאר,
אז א גוי לעבט א לעבן פון עסן און טרינקען און זאפן און הנאה האבן פון
אלע" :הַ בְ לֵי ע ֹולָם הַ זֶּה" וואס זעהט איהם אויס אז עס איז געשמאק ,און ער
טרינק'ט ,און ער הוליע'ט ,כדי צו פארגעסן פון אלע זיינע צרות וואס גייט
פא
אליעזר ויצא נעימות
נאר אריבער אויף איהם ,און ער האט דאך נישט קיין שכל זיך אפ צו שטעלן
פאר איין רגע און טראכטן אז "איינער האט דאך מיר דאס געשיקט" ,און
ווען ער וועקט זיך אויף פון זיין שכרות ,און ער זעהט אז ער האט עפעס א
צרה ,ווערט איהם דעמאלט'ס גלייך טונקל זיין לעבן ,און ער ווערט דאך
שוין דעמאלט'ס גלייך צובראכן אויף שברי שברים.
אבער משא"כ א "יודיש קינד" איז זיך דאך שטענדיג מחזק מיט" :אֱמּונָה"
און" :בִּ טָ חוֹן" און דעם הייליגן באשעפער ,און ער זאגט דאך שטענדיג צו
זיך שטילערהייט ,אז דאס איז דאך זיכער נאר פאר מיין טובה ,ווייל מסתמא
האט מיר דער אייבערשטער געשיקט די צרה כדי מיר צו רייניגן פון מיינע
עבירות ,כדי אז איך זאל שפעטער קענען באקומען מיין שכר וואס איז ָאן
גע'גרייט פאר מיר אין" :ע ֹולָם הַ בָּ א".
און יא ר' יוד ,דאס איז א "יודיש קינד" ,ווייל א יודיש קינד קריצט דאך
שטענדיג איין ביי זיך אין הארץ א פעסטע" :אֱמּונָה" אז וואס דער
אייבערשטער טוט פאר מיר ,איז דאך זיכער די בעסטע פאר מיר ,און אויב
עס איז די בעסטע פאר מיר ,דעמאלט'ס קומט דאך אויס ,אז אין אמת'ן
אריין לעב איך דאך מיר א גוטע לעבן ,און ממילא וועגן דעם איז דאך איהם
שוין אסאך אסאך גרינגער צו זיין "פריילעך" און "צופרידן".
און טאקע וויבאלד מיר יודן פארמאגן אזא הייליגע מתנה וואס הייסט:
"קנְָאה" ,און זיי ווייזן ארויס
"אֱמּונָה" ,האבן טאקע די גוים אויף אונז אזאִ :
"שנְָאה" אויף אונז ,און וועגן דעם טאקע זענען אין אלע דורות אזוי פילִׂ :
שטענדיג אויף געשטאנעןׂ" :ש ֹונְאֵ י י ְִׂש ָראֵ ל" וואס האבן שטענדיג פראבירט
אוועק צו נעמען פון אונז אונזער הייליגע מתנה וואס הייסט" :אֱמּונָה" אין
פב
אליעזר ויצא נעימות
דעם הייליגן באשעפער ,כדי אז מיר זאלן דאס אויך נישט האבן ,און זיי
האבן געוואלט צוואונגען אונזערע זיידע'ס צו לייקענען אין די הייליגע:
"אֱמּונָה" חס ושלום.
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע פסח אויף דער נאכט דעם לשון ,אז:
שֶׁ ֹּלא אֶ חָ ד בִּ לְ בָ ד עָ מַ ד עָ לֵינּו "לְ כַּלוֹתֵ נּו" ,נאר :אֶ לָּא שֶׁ בְּ כָל ּדוֹר וָדוֹר עו ְֹמ ִדים
עָ לֵינּו "לְ כַלוֹתֵ נּו" ,און מיר ווייסן דאך שוין אלע אויך זייער גוט ,אז די לשון:
"לְ כַלוֹתֵ נּו" גייט דאך ארויף אויף די" :נְשָׁ מָ ה" פון א יודיש קינד ,ווייל די
לשון" :כְּ ָליָה" פאסט זיך דאך נאר אויף די" :נְשָׁ מָ ה" פון א יודיש קינד
כידוע.
ווייל יא ר' יוד ,דאס האבן די רשעי ישראל געוואלט אויס רייסן אין אלע
דורות ,זיי האבן געוואלט אויס רייסן פון אונז אונזער הייליגע מתנה וואס
הייסט" :אֱמּונָה" ,אבער מיר זענען דאך אלע שטענדיג געשטאנען פעסט אין
אלע דורות ,און זיך אפילו געלאזט "הארגע'נען" כדי צו בלייבן ביי אונזער
ריינע" :אֱמּונָה".
און ממילא מיט דעם קומען מיר דא יעצט צוריק צו דאס וואס מיר האבן ָאן
געהויבן פריער ,אז דאס איז דאך די גרעסטע "שפיז" אין די אויגן פון א
רשע ,ווייל א רשע זאגט דאך שטענדיג אז" :חָ לִ ילָה לְ הַ זְ כִּ יר שֵׁ ם הַ שֵּׁ ם" ,און
משא"כ א צדיק זאגט דאך שטענדיג" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,און" :בָּ רּוְך הַ שֵּׁ ם",
און" :בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם" ,ווייל א צדיק לעבט דאך שטענדיג מיט א ריינע:
"אֱמּונָה" אז דער "אייבערשטער" פירט דאך שטענדיג זיין לעבן ,און אז:
"בְּ כָל תְּ נּועָ ה ּותְּ נּועָ ה שָׁ ם אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" – און אז א יעדע ריר פון זיין
לעבן קומט דאך נאר פון דעם אייבערשטן ,און נישט נאר דעם ,נאר אלעס
פג
אליעזר ויצא נעימות
אין זיין לעבן איז דער "אייבערשטער" ,און ער לעבט מיט דעם שטענדיג,
נישט ער "זאגט" דאס ,נאר ער "לעבט" מיט דעם שטענדיג ,און ממילא
וועגן דעם איז דאך דאס די גרעסטע "שפיז" אין אויגן פון די רשעים.
ווייל אויב מיר זאגן נאך" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,דעמאלט'ס ווייזט דאך דאס אז
אונזער" :אֱמּונָה" איז נאך גאר גאר שטארק ביי אונז ,און אויב מיר זאגן
נאך" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,דעמאלט'ס ווייזט דאך דאס אז מיר לעבן דאך
שטענדיג מיטן "הייליגן באשעפער".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין דעם הייליגן מגלה
עמוקות ,אז די ווארטַ " :ויֵּצֵ א" – איז דאך טאקע אויך ראשי תיבות" :וַי ְַּרא
יַעֲקֹ ב צ ַּורת אָלֶ"ף" – אז יעקב אבינו האט דאך שטענדיג נאר געזעהן דעם
הייליגן" :אַ ּלּופוֹ שֶׁ ל ע ֹולָם" אין א יעדע זאך ,און חוץ פון דעם האט ער
גארנישט געזעהן ,נאר ער האט שטענדיג געזעהן דעם רבונו של עולם אין א
יעדע זאך.
איי ..עס איז דאך דא אזעלכע צרות מיט "לבן הארמי" וואס האט מיר אפ
געפאּפט נאך אזעלכע שווערע ארבעט וואס איך האב גע'ארבעט פאר איהם,
און עס איז דאך דא דעם "אליפז" וואס האט דאך מיר צו גענומען מיין
גאנצע געלט ,און איך בין דאך יעצט געבליבן ָאן קיין פרוטה צום לעבן!?..
אבער ..ניין ,יעקב אבינו זעהט גארנישט ,נאר ער זעהט שטענדיג אין א יעדע
זאך דעם" :אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" – ער זעהט שטענדיג אין א יעדע זאך דעם איין
איינציג'ן באשעפער אליין ,און דאס איז דעםַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע
ַו ֵּילְֶך חָ ָרנָה ,ווייל יא ר' יוד ,יעקב אבינו איז ארויס געגאנגען מיט" :אֱמּונָה
פד
אליעזר ויצא נעימות
פְּ ׁשּוטָ ה" אין דעם הייליגן באשעפער ,און ער האט נישט מורא געהאט פון
קיינעם ,און ער האט נישט געמאכט קיין שום חשבונות ,נארַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב
וגו' – נאר" :וַי ְַּרא יַעֲקֹ ב צ ַּורת אָלֶ"ף" – נאר יעקב אבינו האט נאר געזעהן
דעם גרויסן" :אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" אין א יעדע זאך ,און דאס איז דאך טאקע די
ריכטיגע מדריגה פון" :אֱמּונָה" וואס עס פארלאנגט זיך דאך פון א יעדע
ערליכע יוד ,צו גיין ..פשוט גיין מיטן אייבערשטן ,און זיך אינגאנצן
פארלאזן אויף איהם ,און מאכן דעםַ " :ויֵּצֵ א" ַיעֲקֹ ב.
און רש"י הק' זאגט דאך אונז שוין טאקע אויך אויפן פסוק פון" :תָּ ִמים
תִּ הְ יֶה עִ ם יהו-ה אֱֹלקֶ יָך" ,אז" :הִ תְ הַ לְֵּך עִ ּמוֹ" – אז דו זאלסט שטענדיג גיין
צוזאמען מיטן "אייבערשטן" ,און עס זאל אויך זיין אויף א אופן פון:
"בִּ תְּ ִמימּות" ,אוןּ" :ותְּ צַ פֶּ ה לוֹ" – און דו זאלסט נאר ארויס קוקען צום
"אייבערשטן".
און פון די אנדערע זייט זאגט דאך אונז שוין אבער רש"י הק' אויך ,אז:
"וְ ַאל תַּ חֲקוֹר ַאחַ ר הָ עֲתִ ידּות" – אז פראביר נישט נאך צו זוכן "וואס עס גייט
זיין" ,און זוך נישט צו דאגה'נען "וואס עס גייט זיין" ,נאר טראכט שטענדיג,
אז דער אייבערשטער וועט דאך שוין זיכער העלפן ,און" :בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם
יִתְ בָּ ַרְך" וועט אלעס מסודר ווערן אויפן בעסט'ן און שענסט'ן אופן.
און טראכט נישט א גאנצן צייט מיט טרויער אז "וואס גייט זיין" און "וואס
גייט זיין" און "וואס גייט זיין" !?..נאר" :אֶ לָא כָּל מַ ה שֶׁ ָיבֹא עָ לֶיָך קַ בֵּ ל
בִּ תְּ ִמימּות" – נאר אלעס וואס קומט ָאן אויף דיר זאלסטו ָאן נעמען:
"בִּ תְּ ִמימּות" ,ווייל דאס קומט דאך אלעס פון דעם גרויסן באשעפער וואס
פה
אליעזר ויצא נעימות
איז דאך א אמת'ע" :מֶ לְֶך טוֹב ּומֵ ִטיב" ,און ממילא וועגן דעם מוז דאך זיין
אז דאס איז אלעס זיכער נאר" :לְ טוֹבָ ה".
און" :וְ ָאז" – און דעמאלט'ס" :תִּ הְ יֶה עִ מ ֹו ּולְ חֶ לְ קוֹ" – וועסטו קענען זיין
ָאדם מו ֵֹדד מו ְֹד ִדין לוֹ" ,און דער
צוזאמען מיטן אייבערשטן ,ווייל" :בְּ ִמ ָּדה שֶׁ ָ
"מ ָּדה כְּ ֶנגֶד ִמ ָּדה" ,און ממילא
אייבערשטער פירט זיך דאך מיט א מענטשִ :
אויב דו וועסט גיין צוזאמען מיטן אייבערשטן מיט א תמימות'דיגע:
"אֱמּונָה" ,און דו וועסט נישט האבן קיין טענות אויפן אייבערשטן ח"ו ,נאר
דו וועסט גיין צוזאמען מיטן אייבערשטן אויפן יעדן טריט און שריט,
דעמאלט'ס וועט דער אייבערשטער אויך מיט גיין צוזאמען מיט דיר אויפן
יעדן טריט און שריט ,דו דארפס'ט נאר זעהן צו מאכן דעםַ " :ויֵּצֵ א" – דו
דארפס'ט נאר זעהן צו גיין מיטן" :אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" און נישט זעהן קיין
אנדערע זאכן ,און דאס איז דאך טאקע די ריכטיגע מדריגה פון" :אֱמּונָה"
וואס א יודיש קינד דארף פראבירן צו דערגרייכן.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :ויֵּצֵ א
ַיעֲקֹ ב" וגו' ,ווייל די ווארטַ " :ויֵּצֵ א" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"אֱמּונָה" [מיט די פינעף אותיות] ,ווייל דאס איז דאך טאקע די ריכטיגע:
"אֱמּונָה" וואס א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג צו האבן ,צו גיין מיטן
"מצְ וַת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא" ,און די איבריגע חלק..
אייבערשטן ,און טוהן דיִ :
וועט שוין" :בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" מסודר ווערן.
און עס איז דאך טאקע אויך כדאי ָאן צו מערקן דא א מורא'דיגע ווארט ,און
דאס איז ,אז עס איז דאך שוין באקאנט פאר א יעדעם איינעם ,אז עס שטייט
דאך שוין פון איינער פון די פריער'דיגע צדיקים ,אז ווען מען דערמאנט
פו
אליעזר ויצא נעימות
נעהמען פון "צדיקים" ,קען מען דעמאלט'ס ברענגען אויף זיך גאר א גרויסע
"רבִּ י ִׁש ְמעוֹן בֶּ ן
"ברכה" ,ווייל אויב מען דערמאנט למשל ..די נאמעןַ :
"רבִּ י ִׁש ְמעוֹן בֶּ ן יוֹחָ אִ י" ,איז מען
יוֹחָ אִ י" ,און מען שרייט אויס די ווערטערַ :
דעמאלט'ס מעורר דורך דעם אין הימל די זכות פון דעם הייליגן" :תַּ נָא
הָ אֱֹלקַ י ַרבִּ י ִׁש ְמעוֹן בֶּ ן יוֹחָ אִ י" ,און דורך דעם קען מען זוכה זיין צו גאר
אסאך גוטע ברכות ,און אזוי אויך ווען מען דערמאנט א יעדע נאמען פון א
"רבִּ י י ְִׂש ָראֵ ל בַּ עַ ל שֵׁ ם טוֹב" ,איז מען דעמאלט'ס מעורר
צדיק ,ווי למשלַ :
דורך דעם די זכות פון דעם הייליגן" :בַּ עַ ל שֵׁ ם טוֹב" הק' ,און אזוי ווייטער.
אבער טייערע יודן ,מיר דארפן זיך דאך אפ שטעלן דא א מינוט ,ווייל מיר
האבן דאך פארגעסן די געוואלדיגע גרויסע הבטחה וואס דער הייליגער
תורה הק' האט אונז צו געזאגט ,און דאס איז דאך ,די געוואלדיגע גרויסע
הבטחה וואס דער הייליגער תורה הק' האט אונז צו געזאגט אז" :בְּ כָל
הַ מָּ קוֹם אֲשֶׁ ר ַאזְ כִּ יר אֶ ת ְׁש ִמי" – אז אין א יעדע פלאץ וואו מען וועט נאר
דערמאנען די נאמען פון דעם "הייליגן באשעפער" ,זאגט דעמאלט'ס דער
אייבערשטער צו ,אזָ" :אבוֹא" אֵ לֶיָך ּובֵ ַרכְ תִּ יָך – אז איך וועל קומען צו דיר
דארטן ,און איך וועל דיר דארטן בענטשן.
נו לאמיר זיך אליין פרעגן די שאלה ,איז דען א קלייניקייט צו דערמאנען
דעם שם" :יהו-ה" ווען מען קען נאר !?..עס איז דאך אזא גרויסע זכי' צו
קענען זאגן" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" און" :בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" – מיטן
אייבערשטנ'ס הילף ,און עס קומט דאך אראפ אזא "ברכה" אויף דעם
מענטש וואס דערמאנט דעם" :שֵׁ ם יהו-ה".
פז
אליעזר ויצא נעימות
און אונזער הייליגער זיידע יעקב אבינו האט דאך שוין געזאגט פאר
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – אז אויב איך
טויזנט'ער יארן צוריק ,אז" :לֵאמֹ ר אִ ם יִהְ יֶה א ִ
וועל שטענדיג זיין געוואוינט צו זאגן" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,און איך וועל
שטענדיג דערמאנען דעם" :שֵׁ ם יהו-ה" ,דעמאלט'ס וועל איך זוכה זיין צו:
"ּושמָ ַרנִי בַּ ֶּד ֶרְך הַ זֶּה אֲשֶׁ ר ָאנֹ כִ י ה ֹולְֵך" – דעמאלט'ס וועל איך זוכה זיין צו א:
ְׁ
"ש ִמ ָירה עֶ לְ י ֹונָה" ,און איך וועל געראטעוועט ווערן פון די אלע שלעכטע
ְׁ
טמא'נע רשעים וואס ווילן מיר שלעכט'ס טוהן ,און" :וְ נָתַ ן לִ י לֶחֶ ם ֶלאֱכֹ ל
ּובֶ גֶד לִ לְ בֹּׁש" – און איך וועל דעמאלט'ס זוכה זיין צו" :כָּל ִמינֵי בְּ ָרכוֹת
וִ יׁשּועוֹת ּופַ ְרנָסָ ה בְּ ֶרוַח וְ כָל טּוב סֶ לָה".
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – און מיט דעם
און מיט דעם שארפן שווערד פון" :אִ ם יִהְ יֶה א ִ
שארפן שווערד פון" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ..האט יעקב אבינו מנצח געווען דעם
רשע "לבן הארמי" ,און ער איז ניצל געווארן פון זיין טומאה ,און עס איז
דאך בעצם גארנישט געווען אזוי פשוט די גאנצע מעשה דארטן.
ווייל מיר ווייסן דאך שוין אלע זייער גוט ,אז "יעקב אבינו" איז דאך געווען
"מקוֹר הָ אֱמֶ ת" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק דיְ :
אין מיכה (קפיטל ז' פסוק כ') ,אז" :תִּ תֵּ ן אֱמֶ ת לְ ַיעֲקֹ ב" ,און דאס איז דאך
איינער פון די גרעסטע יסודות פון א יודיש קינד ,זיך צו פירן" :בְּ ֶּד ֶרְך הָ אֱמֶ ת
בְּ רּוחָ נִּיּות ּובְ ג ְַׁש ִמּיּות" ,אזוי ווי די ווארטַ " :יעֲקֹ ב" ,וואס די ווארטַ " :יעֲקֹ ב"
איז דאך די אותיות" :עֵ קֶ ב יו"ד" ,ווייל יא ר' יוד ,דאס איז דאך די יסוד פון
א יודיש קינד ,און דאס איז דאך אויך די יסוד ווי אזוי א יודיש קינד קען
מצליח זיין אין לעבן ,ווייל נאר דורך דעם וואס מען האלט זיך צו די יסוד
פח
אליעזר ויצא נעימות
"מ ַּדת
פון "יעקב אבינו" ,וואס יעקב אבינו איז דאך געווען די יסוד פוןִ :
הָ אֱמֶ ת" ,קען מען זוכה זיין מצליח צו זיין אין לעבן.
און דער הייליגער סקולענ'ע רבי זצ"ל פלעגט דאך טאקע שטענדיג נאך זאגן
גאר א טייער ווארט פון זיין הייליגן טאטן דער הייליגער בעל נועם אליעזר
מסקולען זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל ,אז מיר זאגן דאך אלע א יעדן טאג
ביים דאווענען די ווערטער" :וְ חָ נֵּנּו מֵ אִ תְּ ָך חָ כְ מָ ה בִּ ינָה ו ָָדעַ ת" וכו' ,האט דער
הייליגער סקולענ'ער רבי זצ"ל געזאגט ,און די ווארט" :מֵ אִ תְּ ָך" איז דאך די
זעלבע אותיות ווי די ווארט" :א ֲִמתְּ ָך" ,ווייל א יודיש קינד דארף דאך
שטענדיג בעטן דעם אייבערשטן אז ער זאל איהם שטענדיג פירן" :בְּ ֶּד ֶרְך
הָ אֱמֶ ת" ,סיי ברוחניות ,און סיי בגשמיות.
און מען קען אפשר צו לייגן צו דעם בדרך צחות ,אז מיר זאגן דא אלע ביים
דאווענען אזוי ,אז" :חָ נֵּנּו מֵ אִ תְּ ָך [א ֲִמתְּ ָך]" – אז צו בעטן דא דעם
אייבערשטן אז ער זאל אונז פירן" :בְּ ֶּד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,איז דאך" :חָ כְ מָ ה בִּ ינָה
ו ָָדעַ ת" – איז דאך די קלוג'סטע זאך וואס עס איז נאר שייך ,ווייל דאס איז
דאך כולל אלעס.
ווייל אויב א יודיש קינד פירט זיך" :בְּ ֶּד ֶרְך הָ אֱמֶ ת" ,דערגרייכט ער דאך דעם
ציל פון יעדע זאך סוף כל סוף ,ווייל ער נארט זיך דאך נישט אין קיין שום
ענין ,נאר ער גייט שטענדיג מיט די מדה פון דעם גרויסן הייליגן צדיק
"מ ַּדת הָ אֱמֶ ת" פון דעם
"יעקב אבינו" ,ווייל ער גייט דאך שטענדיג מיט דיִ :
גרויסן הייליגן צדיק "יעקב אבינו".
פט
אליעזר ויצא נעימות
אבער על כל פנים ..קומען מיר דא צוריק צו דעם אז "יעקב אבינו" איז דאך
געווען דער גרעסט'ער "מקור האמת" ,אבער משא"כ "לבן הארמי" איז דאך
געווען דער גרעסטער "פאּפער" אויף דער וועלט כידוע ,און וועגן דעם האט
ער טאקע געהייסן "לבן הארמי" ,ווייל די ווארט" :א ֲַר ִּמי" – איז דאך א
"רמַּ אי" – א "פאּפער" ,און אויב "לבן הארמי" איז געווען דער
לשון פון אַ :
גרעסט'ער "מקור השקר" ,און יעקב אבינו איז דאך געווען דער גרעסט'ער
"מקור האמת" ,ווי אזוי האבן זיי זיך דעמאלט'ס געקענט אויף האלטן אויף
איין פלאץ צוזאמען !?..און אויף דעם איז דאך שוין דא צוויי תירוצים.
א) אז דו ביזט גערעכט טאקע ,זיי האבן זיך טאקע "נישט" געקענט אויף
האלטן אויף איין פלאץ צוזאמען ,און וועגן דעם טאקע האט יעקב אבינו
געזאגט פאר לבן אז ער וועט אוועק גיין אויף א אנדערע פלאץ.
און אזוי האט ער טאקע געטוהן ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע
בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה (קפיטל ל' פסוק ל"ו) ,אזַ " :ויָּשֶׂ ם
ֶּד ֶרְך ְׁשֹלשֶׁ ת י ִָמים בֵּ ינ ֹו ּובֵ ין ַיעֲקֹ ב" – אז "לבן הארמי" האט געלייגט א דער
ווייטערונג פון דריי טעג צווישן איהם מיט "יעקב אבינו" ,און דוקא דארטן
איז געווען" :וְ ַיעֲקֹ ב רֹעֶ ה אֶ ת צֹאן לָבָ ן הַ ּנוֹתָ רֹת" – און דוקא דארטן האט
יעקב אבינו געקענט פאשע'נען די שאף פון לבן ,ווייל זיי צוויי זענען דאך
געווען ממש ..אזוי ווי "וואסער" און "פייער".
אבער דער תירוץ שטימט דאך נישט בעצם אינגאנצן ,ווייל דאס האט דאך
למעשה נאר פאסירט נאך די "זיבן יאר" ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע
קלאר מבואר אין די פסוקים ,און ממילא וועגן דעם וועלן מיר דא יעצט
צ
אליעזר ויצא נעימות
ברענ גען מיטן אייבערשטנ'ס הילף א צווייטע תירוץ ,און די צווייטע תירוץ
איז.
ב) אז אין הכי נמי ,יעקב אבינו וואלט זיך טאקע נישט געקענט קיין עצה
געבן מיט אזא שווערע כח הטומאה וואס איז דאך געווען אזא גרויסע
סתירה צו זיין "מהות" ,אבער זיין שווערד איז געווען ,דאס וואס מיר האבן
ֱֹלקים
פריער דערמאנט ,ווייל זיין שווערד איז דאך געווען ,דעם" :אִ ם יִהְ יֶה א ִ
עִ מָּ ִדי" – דעם" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ביי יעדע זאך ,און דעם" :שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור
בְּ פִ יו" ,דאס האט דאך איהם געראטעוועט פון דעם גרויסן כח הטומאה וואס
עס האט געהערש'ט אין דעם שרעקליכ'ן" :מָ קוֹם טָ מֵ א שֶׁ ל עֲבו ָֹדה זָרוֹת".
און דורך דעם ענין פון" :שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור בְּ פִ יו" איז דאך שוין אויך
געראטעוועט געווארן דער גרויסער רבי פון כלל ישראל "משה רבינו" ,אזוי
ווי עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין פרשת יתרו (קפיטל
י"ח פסוק ד') ,אז משה רבינו האט דעמאלט'ס געזאגט ,אז" :כִּ י אֱֹלקֵ י ָאבִ י
בְּ עֶ זְ ִרי" – אז נאר וויבאלד איך האב שטענדיג געהאלטן און איין זאגן:
"בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" – אז דער אייבערשטער וועט מיר העלפן ..נאר וועגן
דעםַ " :ויַּצִּ ֵלנִי מֵ חֶ ֶרב פַּ ְרעֹה" – נאר וועגן דעם בין איך געראטעוועט געווארן
פון דעם שווערד פון פרעה.
ווייל מיר האבן דאך שוין פריער געשמועס'ט ,אז די ענין פון" :שֵׁ ם שָׁ מַ יִם
שָׁ גּור בְּ פִ יו" איז דאך שוין אויך גאר גאר א שארפ'ע שווערד אנטקעגן:
"ׂש ֹונְאֵ י י ְִׂש ָראֵ ל" ,און דורך דעם איז דאך טאקע משה רבינו ניצל געווארן פון
די שווערד פון "פרעה".
צא
אליעזר ויצא נעימות
יעצט לאמיר טאקע זעהן ווי ווייט עס גייט די ענין פון" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם",
און מיר וועלן דא יעצט בעזרת השם יתברך אראפ ברענגען א מורא'דיגע
מעשה וואס די מדרש (אוצר המדרשים) דערציילט ,און פון דעם וועלן מיר
שוין זעהן וואס דאס מיינט זאגן" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם".
די מעשה גייט ווי פאלגענד ,עס איז געווען אמאל א גרויסער סוחר וואס
האט זיך ארויס געלאזט אויפן וועג צו גיין צו דעם גרויסן יריד פון אקסן,
און דער סוחר איז דאך [פארשטייט זיך] געווען גאר א גרויסער עושר ,און
ער איז געווען עפעס צו פאר זיכער'ט אין "זיך" ,האט זיך דעמאלט'ס אליהו
הנביא מגלה געווען פאר איהם פארשטעלט ווי א "סוחר" ,און ער איז
דעמאלט'ס געשטאנען אינמיטן וועג ,און ווען דער סוחר איז א דורך
געגאנגען דארטן ,האט איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא געפרעגט ,אז זאג
מיר נאר הער סוחר ,וואו גייסטו!?..
האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט ,אז איך גיי קויפן אקסן ,האט
איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא געזאגט ,אז זאג" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,האט
איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט ,אז וואס הייסט" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"!?..
איך האב דאך שוין יעצט דא ביי מיר אין טאש די גאנצע געלט וואס איך
דארף נאר האבן כדי צו קויפן די שיינע אקסן !?..און ממילא וואו קומט דא
אריין" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" !?..איך "גיי" יעצט קויפן אקסן !..און פארטיג,
און דער סוחר האט דעמאלט'ס בשום אין אופן נישט געוואלט זאגן" :אִ ם
י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם".
דערציילט די מדרש ,אז אינמיטן וועג האט זיך ארויס גע'גליטש'ט דעם
בערזל פון דעם טאש פון דעם סוחר ,און דער סוחר האט דעמאלט'ס אפילו
צב
אליעזר ויצא נעימות
נישט געשפירט אז עס פעלט איהם עפעס ,און אליהו הנביא האט
דעמאלט'ס גלייך גענומען דעם בערזל ,און ער האט דאס דעמאלט'ס אראפ
געלייגט אויף א שטיין אינמיטן וואלד ,און ער האט דאס דעמאלט'ס אראפ
געלייגט אויף אזא פלאץ וואו מענטשן גייען נישט אריבער דארטן
געווענטליך ,און דער סוחר האט דאך נאך גארנישט געוואוסט אז עס פעלט
איהם עפעס בכלל ,און ממילא וועגן דעם איז ער זיך ווייטער געגאנגען אויס
קלויבן שיינע אקסן ביי דעם גרויסן יריד פון די שיינע אקסן.
און דער סוחר האט טאקע דעמאלט'ס אויס געקליבן גאר גאר שיינע
שטארקע אקסן ,און ווען עס איז געקומען צו באצאלן ,האט ער דעמאלט'ס
געגעבן א לייג אריין זיין האנט אין זיין טאש ,און עס איז איהם דעמאלט'ס
גלייך שווארץ געווארן פאר די אויגן ,ווייל זיין טאש איז דאך געווען
"ליידיג".
האט דעמאלט'ס דער סוחר גלייך געטראכט צו זיך ,אז אזא שאד ,ווייל מיין
געלט האט זיך דאך מסתמא ארויס גע'גליטש'ט פון מיין טאש אינמיטן וועג,
און ער איז דעמאלט'ס גלייך געווארן גאר שטארק צובראכן ,ווייל ער האט
זיך דאך אזוי געמוטשע'ט צו קומען אזא לאנגע וועג ,און דא ..גייט ער
אהיים מיט גארנישט ,און ער איז זיך דעמאלט'ס גלייך צוריק אהיים
געגאנגען צו זיין שטאט.
און א שטיק צייט שפעטער ,איז דער סוחר נאך אמאל ארויס געגאנגען אויפן
וועג כדי צו גיין קויפן אקסן ביי דעם יריד ,און ביי די צווייטע מאל האט זיך
אליהו הנביא פארשטעלט אזוי ווי עפעס א אלטע מענטש ,און ער איז
דעמאלט'ס ווידער אמאל געשטאנען אויפן וועג.
צג
אליעזר ויצא נעימות
און ווען דער סוחר איז א דורך געגאנגען דארטן ,האט איהם דעמאלט'ס
אליהו הנביא געפרעגט ,אז זאג מיר נאר הער סוחר ,וואו גייסטו!?..
האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט ,אז וואס הייסט וואו איך גיי!?..
איך "גיי" קויפן אקסן !..האט איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא געזאגט ,אז
זאג" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט ,אז איך
האב דאך נישט פארוואס צו זאגן" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,ווייל איך האב דאך
שוין יעצט דא ביי מיר אין טאש די גאנצע געלט וואס איך דארף נאר האבן
כדי צו קויפן די שיינע אקסן !?..און ממילא וואו קומט דא אריין" :אִ ם י ְִרצֶ ה
הַ שֵּׁ ם" !?..איך "גיי" יעצט קויפן אקסן !..און פארטיג ,און דער סוחר האט
דעמאלט'ס בשום אין אופן נישט געוואלט זאגן" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם".
דערציילט די מדרש ,אז אליהו הנביא האט דעמאלט'ס גלייך ארויף
געווארפן אויף דעם סוחר א פאר שלאפנ'קייט ,און דער סוחר איז
דעמאלט'ס גלייך איין געשלאפן ,און ווען דער סוחר איז איין געשלאפן,
האט דעמאלט'ס אליהו הנביא ארויס גענומען זיין בערזל פון זיין טאש ,און
ער האט דאס דעמאלט'ס גלייך אוועק געלייגט אויפן זעלב'ן שטיין וואו ער
האט אראפ געלייגט זיין ערשטע בערזל מיט געלט פאר א שטיק צייט צוריק.
און ווען דער סוחר האט זיך אויף געוועקט און ער האט געזעהן אז ער האט
נישט זיין געלט ,האט ער שוין פארשטאנען ..אז ווייזט אויס אז מען דארף
"יא" זאגן אלעמאל" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם" ,און ער איז זיך דעמאלט'ס גלייך
צוריק אהיים געגאנגען צו זיך אין שטוב.
צד
אליעזר ויצא נעימות
און א שטיק צייט שפעטער ,איז דער סוחר נאך אמאל ארויס געגאנגען אויפן
וועג כדי צו קויפן אקסן ,און דאס מאל האט זיך אליהו הנביא פארשטעלט
ווי א יונגע בחור'ל וואס זיין ארבעט איז געווען צו פירן מענטשן פון שטאט
צו שטאט ,און אליהו הנביא האט דעמאלט'ס ווידער אמאל געפרעגט דעם
סוחר ,אז זאג מיר נאר הער סוחר ,וואו אהין גייסטו!?..
האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר גלייך גע'ענטפערט ,אז איך גיי" :אִ ם י ְִרצֶ ה
הַ שֵּׁ ם" קויפן "אקסן" ,האט איהם דעמאלט'ס אליהו הנביא [וואס איז געווען
פארשטעלט ווי א יונגע מענטש] געזאגט ,אז אויב דו וועסט דארפן הילף
אויפן וועג צוריק אז איינער זאל דיר אהיים פירן מיט דיינע אקסן,
דעמאלט'ס בעט איך דיר אז דו זאלסט מיר נעמען ,ווייל איך בין דאך א
"בעל עגלה".
האט איהם דעמאלט'ס דער סוחר געזאגט ,אז אויב איך וועל" :אִ ם י ְִרצֶ ה
הַ שֵּׁ ם" מצליח זיין צו קויפן גוטע אקסן ,וועל איך דיר" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם"
נעמען צו זיין מיין "בעל עגלה".
דערציילט די מדרש ,אז דער סוחר האט טאקע איין געהאנדל'ט גאר גאר
שיינע אקסן פאר גאר גאר א ביליג'ן פרייז ,און אויפן וועג צוריק האט ער
טאקע גענומען דעם יונג'ן בחור'ל [וואס איז באמת געווען אליהו הנביא] אז
ער זאל איהם פירן ,אזוי ווי ער האט איהם געהאט געבעטן פריער.
אבער אינמיטן די וועג ,זענען די אקסן פון דעם סוחר אנטלאפן ,און אליהו
הנביא מיטן סוחר האבן זיך גענומען נאך לויפן די אקסן ,ביז ..זיי זענען ָאן
געקומען צו דעם שטיין וואס אליהו הנביא האט דארטן געהאט אראפ
צה
אליעזר ויצא נעימות
געלייגט די אלע געלטער פון דעם סוחר ,און ווען דער סוחר האט געזעהן
זיינע ערשטע צוויי בערזל'עך ,האט ער זיך דעמאלט'ס גאר שטארק
געפריידט ,און ער האט דעמאלט'ס גלייך געזאגט אז" :בָּ רּוְך הַ שֵּׁ ם" אז מען
האט געטראפן די געלט!..
און אליהו הנביא האט איהם דעמאלט'ס גלייך אהיים געפירט ביז די טיר פון
זיין שטוב ,און די רגע ווען מען איז ָאן געקומען אהיים צו דעם שטוב פון
דעם סוחר ,איזּ" :ופָ ַרח ל ֹו אִ יׁש הָ אֱמֶ ת" – איז דער יונגער בחור'ל וואס האט
איהם געפירט ..פלוצלונג "נעלם" געווארן ,האט שוין דער סוחר
פארשטאנען ,אז דאס איז געווען "אליהו הנביא" וואס איז איהם געקומען
מוסר זאגן אויף דעם וואס ער האט נישט געזאגט" :אִ ם י ְִרצֶ ה הַ שֵּׁ ם".
ווייל יא ר' יוד ,א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט" :אִ ם יִהְ יֶה
ֱֹלקים עִ מָּ ִדי" – א יודיש קינד דארף דאך שטענדיג לעבן מיט דעם ענין פון:
א ִ
"הַ ְׁשגָּחַ ת הַ ּבוֹרֵ א בָּ רּוְך הּוא בְּ כָל עֵ ת ו ֶָרגַע" ,ווייל דאס איז דאך אונזער גאנצע
שיינ'קייט ,אז מיר זענען אלע" :מַ א ֲִמינִים בְּ נֵי מַ א ֲִמינִים" אז דער הייליגער
באשעפער פירט אונזער לעבן" :בְּ כָל עֵ ת ו ֶָרגַע".
און די ווערטער" :אִ ם יִהְ יֶה אֱֹלהִ ים עִ מָּ ִדי" – איז דאך טאקע אויך גימטריא:
"לְ ַיעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" ,און די ווערטער" :אִ ם יִהְ יֶה אֱֹלהִ ים עִ מָּ ִדי" – איז דאך טאקע
אויך גימטריאַ " :יעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" [מיטן שם" :יהו-ה" צוזאמען מיט די פיר
אותיות פון דעם שם" :יהו-ה"] ,ווייל יא ר' יוד ,דאס איז געווען די מדה פון
אונזער הייליגע זיידעַ " :יעֲקֹ ב ָאבִ ינּו" !..צו זאגן שטענדיג" :אִ ם יִהְ יֶה
אֱֹלהִ ים עִ מָּ ִדי" ,און צו לעבן שטענדיג מיט" :שֵׁ ם שָׁ מַ יִם שָׁ גּור בְּ פִ יו כָּל
יָמָ יו" !..און מיר דארפן זיך דאך אלע אויך פירן אין זיינע הייליגע וועגן.
צו
אליעזר ויצא נעימות
און וועגן דעם טאקע איז נישט דא קיין "פתיחות" און "סתימות" אין פרשת
ויצא[ ,דאס מיינט א ס' אדער א פ'] ,ווייל פארוואס האט דער אייבערשטער
געמאכט דעם ענין פון "פתיחות" און "סתימות"!?..
זאגן דאך אונז שוין חז"ל (רש"י ויקרא קפיטל א' פסוק א') אויף דעם ,אז די
סיבה פון דעם איז געווען" :כְּ ֵדי לִ תֵּ ן ֶרוַח לְ הִ תְ ּב ֹונֵן בֵּ ין פַּ ְרשָׁ ה לְ פַּ ְרשָׁ ה" – כדי
צו געבן צייט פאר משה רבינו זיך צו קענען מתבונן אין דאס וואס ער האט
יעצט געלערנט פון דעם אייבערשטן ,און אין פרשת ויצא איז דאך יעקב
אבינו א דורך געגאנגען אזוי פיל צרות כידוע ,צרת עשיו ,צרת לבן ,צרת
אליפז וכו' וכו' וכו'.
און ווען א יודיש קינד גייט א דורך צרות ,דעמאלט'ס טאר ער זיך נישט
"צּורת
ַ מתבונן זיין ,נאר פָ אר ווייטער ,טראכט נישט ,נאר זעה נאר דעם:
ָאלֶ"ף" – נאר זעה נאר דעם" :אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם" ,און פארטיג ,און זיי דיר
נישט מתבונן אין די צרה ,ווייל דאס וועט דאך דיר נאר "צוברעכן".
און עס ווערט דאך שוין טאקע אויך געברענגט אין די ספרים הק' ,אז א
יודיש קינד דארף זיך דאך אפ לערנען פון "יעקב אבינו" פון די וואכעדיגע
פרשה ,ווייל יעקב אבינו איז דאך דא אריבער געגאנגען אזעלכע
שוועריקייטן ,ווייל ווען ער איז שוין ענדליך אנטלאפן פון עשיו ,האט ער
זיך פלוצלונג ָאן געשטויסן אין א לבן ,און ביי איהם איז ער געזעצן און
גע'ארבעט טאג און נאכט ,און ער האט דאך גע'ארבעט ביי איהם ביטער
שווער ,און ביז דערווייל נארט מען איהם אפ ,און ווען ער ענדיגט שוין
ארבעטן פאר גאנצע זיבן יאר ,דארף ער יעצט נאך אמאל ָאן הייבן פון דאס
ניי צו ארבעטן נאך זיבן יאר ,און אליפז האט איהם בא'רויב'ט זיין גאנצע
צז
אליעזר ויצא נעימות
געלט אינמיטן די וועג ,און ער איז דאך דא געבליבן ָאן קיין פרוטה ,און וואו
ער איז נאר געגאנגען האט ער זיך צוזאם געליטן צרות צרורות.
אבער שפעטער ..איז יעקב אבינו געווארן דער גרעסט'ער "עושר" ,אזוי ווי
עס שטייט דאך שוין טאקע בפירוש אין פסוק אין די וואכעדיגע פרשה
(קפיטל ל' פסוק מ"ג) ,אזַ " :ויִּ פְ רֹץ הָ אִ יׁש ְמאֹ ד ְמאֹ ד" – אז יעקב אבינו איז
שפעטער געווארן גאר גאר א גרויסע "עושר" ,אוןַ " :ויְהִ י ל ֹו צֹאן ַרּבוֹת
ּושפָ חוֹת ַועֲבָ ִדים ּוגְ מַ לִּ ים ַוחֲמֹ ִרים" – און ער האט געהאט פון אלעם גוט'ן.
ְׁ
זאגן די ספרים הק' ,אז ווער האט זיך דען גע'חלומ'ט אז "יעקב אבינו" וועט
נאך אזוי שטארק מצליח זיין נאך אזעלכע צרות וואס ער איז דא אריבער
געגאנגען !?..יעקב אבינו האט דאך דא אויס געקוקט די גרעסטע "רחמנות"
אויף דער וועלט !?..אבער ..דאס איז די מציאות ,אז יעקב אבינו איז דא
שפעטער געווארן גאר גאר א גרויסער "עושר" ,און בנוסף צו דעם האט ער
"שבְ טֵ י יָּ-ה" וואס
נאך אויך זוכה געווען אויף צו שטעלן גאנצע צוועלעףִׁ :
קיינער פון די אבות הק' האבן נישט זוכה געווען צו דעם!..
"ָאדם הַ שָּׁ לֵם" ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין טאקע און ער איז געווארן אָ :
בפירוש אין פסוק אין פרשת וישלח (קפיטל ל"ג פסוק י"ח) ,אזַ :ו ָּיבֹא ַיעֲקֹ ב
"שָׁ לֵם" עִ יר ְׁשכֶם וגו' ,און רש"י הק' איז דאך אונז שוין דא גלייך מסביר
אויפן פלאץ ,אזַ :ו ָּיבֹא ַיעֲקֹ ב "שָׁ לֵם" מיינט ,אז אין דריי זאכן אין ער געווען
גאנץ ,א) ער איז געווען" :שָׁ לֵם בְּ גּופוֹ" ,ב) און ער איז געווען" :שָׁ לֵם
בְּ מָ מוֹנוֹ" ,ג) און ער איז געווען" :שָׁ לֵם בְּ ּתו ָֹרתוֹ".
צח
אליעזר ויצא נעימות
און דאס איז דאך א מורא'דיגע חיזוק פאר א מענטש ,אז אפילו עס גייט
אמאל אריבער אויף א מענטש גאר גאר גרויסע שוועריקייטן ,דארף ער
אבער נאך אלץ געדענקען ,אז דו קענסט נישט וויסן וואס די פְּ לַאן פון דעם
אייבערשטן איז ,און פון דיין שוועריקייט קענסטו נאך זעהן די גרעסטע
"ישועה" וואס עס איז נאר שייך.
און דער זעלבע געדאנק זעהט מען דאך אויך ביי "משה רבינו" ,ווייל משה
רבינו האט דאך נאר געהאט איין ברודער וואס האט געהייסן "אהרן הכהן",
און איין שוועסטער וואס האט געהייסן "מרים" ,און "מרים" איז זיך דאך
אויף געוואקסן ביי איר מאמע אין שטוב ,און עס איז איר אלעמאל געווען
פיין און וואויל ,און די זעלבע זאך איז דאך אויך געווען מיט "אהרן הכהן".
אבער "משה רבינו" ..איז דאך שוין געווען אינגאנצן אנדערש ,ווייל משה
רבינו איז דאך אויף געוואקסן ביי "פרעה" אין שטוב ,און נישט ביי זיך
אינדערהיים ,נאר ביי א "גוי" אין שטוב ,און עס האט אויס געקוקט די
ערגסטע ,נעבעך א מיט געמאכט'ע קינד נעבעך ,און מען האט איהם פאר
ברענט זי ין הענט מיט זיין מויל ביי די מעשה פון די קוילן כידוע ,און ער
האט נישט געקענט רעדן געהעריג.
יעצט לאמיר צוריק גיין צו "מרים" ,און לאמיר זעהן וואס האט פארסירט
מיט מרים שפעטער ,מרים האט דאך גענומען גאר גאר א גוטע שידוך ,ווייל
מרים האט דאך גענומעןָּ " :כלֵב בֶּ ן ְי ֻפנֶּה" וואס איז דאך געווען א "נשיא"
ביי די יודן ,און אהרן הכהן האט דאך אויך גענומען גאר גאר א שיינע
שידוך ,ווייל אהרן הכהן האט דאך גענומען" :אֱלִ ישֶׁ בַ ע בַּ ת עַ ִּמינ ָָדב" וואס
איז דאך געווען די שוועסטער פון" :נ ְַחׁשוֹן בֶּ ן עַ ִּמינ ָָדב" ,ממש מורא'דיג.
צט
אליעזר ויצא נעימות
אבער משא"כ משה רבינו האט זיך ארום געדרייט ,און ער האט געווארט און
געווארט און געווארט אויף זיין "שידוך" ,און מען האט איהם געוואלט
הארגע'נען ,און ער איז אנטלאפן פון מצרים קיין מדין ,און שפעטער האט
ער גענומען עפעס א שידוך פון דעם ווייטן גוי'שן שטאט מדין.
און דוקא פון איהם איז ארויס געקומען דער גרויסער "משה רבינו" וואס
דער הייליגער תורה הק' שרייבט אויף איהם אזֹ" :לא כֵן עַ בְ ִּדי מֹ שֶׁ ה בְּ כָל
בֵּ יתִ י ֶנאֱמָ ן הּוא" !..און אז" :פֶּ ה אֶ ל פֶּ ה א ֲַדבֶּ ר ּב ֹו ּומַ ְראֶ ה וְ ֹלא בְ ִחידֹת ּותְ מֻ נַת
יהו-ה יַבִּ יט" !..און "ער" איז שפעטער געווארן דער גרויסערּ" :גוֹאֵ ל
י ְִׂש ָראֵ ל" וואס האט ארויס גענומען די יודישע קינדער פון דעם שרעקליכ'ן:
"גָּלּות ִמצְ ַריִם" ,און דורך איהם איז געשפאלטן געווארן די ים ,און ער ..איז
ארויף לעבעדיגערהייט אין הימל ,און פון זיין האלז האט ארויס גערעדט די
הייליגע שכינה הק' ביי דעם גרויסן הייליגן מעמד פון" :מַ תַּ ן ּתו ָֹרה".
און פון דעם דארפן מיר זיך דאך אלע ארויס לערנען א מורא'דיגע מוסר
השכל ,און דאס איז ,אז אפילו אויב איך מאך אמאל מיט א שווערע תקופה,
און אפילו אויב איך מאך אמאל מיט צרות צרורות ,קען איך אבער נאך אלץ
איין שיינעם טאג אויף שיינען ווי די זין אינמיטן א הייסן זומער טאג ,און דו
ווייסט פארוואס !?..ווייל עס איז דאך דא א "באשעפער" אויף דער וועלט,
און ער פירט דאך אונזער לעבן א יעדע מינוט פון דעם טאג.
און ממילא יא ר' יוד ,מיט דעם לעבט א יודיש קינד ,א יודיש קינד לעבט
צּורת ָאלֶ"ף" ,און ווען איינער געבט
דאך שטענדיג מיט דעםַ " :וי ְַּרא ַיעֲקֹ ב ַ
מיר אמאל א גוט'ן שטויס ,אדער ווען איך באקום אמאל א שווערע צרה פון
איינעם ,דארף איך דאך דעמאלט'ס געדענקען ,אז איינער האט דאך מיר דאס
ק
אליעזר ויצא נעימות
געשיקט ,און דער מענטש וואס האט מיר דא געגעבן דעם שטויס איז דאך
נאר אזוי ווי א "פאסט טרעגער" וואס פירט אויס די שליחות פון דעם
"אייבערשטן" ,אבער ווער שטייט אונטער דעם !?..דער "הייליגער
באשעפער" אליין.
נו אויב אזוי האב איך דאך שוין מער נישט פארוואס צו זיין צובראכן ,ווייל
דער אייבערשטער שיקט דאך נישט קיין שלעכט'ס פאר קיין מענטש ,און
צּורת ָאלֶ"ף" ,אז אין א יעדע מצב געדענק איך
דאס איז דערַ " :וי ְַּרא ַיעֲקֹ ב ַ
שטענדיג אז אלעס וואס פאסירט נאר צו מיר קומט דאך נאר פון דעם
אייבערשטן.
יעצט ..וואס איז די צורה פון די אות אל"ף !?..די צורה פון די אות אל"ף
איז דאך ,א שיפע שטריך מיט א אות יו"ד פון אויבן און פון אונטן ,ווייל יא
צּורת ָאלֶ"ף" – אז אפילו ווען יעקב
ר' יוד ,דו זאלסט וויסן ,אזַ " :וי ְַּרא ַיעֲקֹ ב ַ
אבינו האט געזעהן אז ער געפונט זיך ממש "אונטן" און זיינע אנדערע
חברים געפונען זיך ממש הויעך "אויבן"" ..בְּ רּום הַ מַּ ֲעלָה" ,האט ער אבער
נאך אלץ נאר געזעהן דארטן דעם גרויסן" :אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם".
ווייל עס איז דאך נישט קיין קונץ צו זעהן דעם גרויסן" :אַ ּלּופ ֹו שֶׁ ל ע ֹולָם"
ווען עס גייט דיר גאר גוט ,נאר די קונץ איז ,צו זעהן דעם גרויסן" :אַ ּלּופ ֹו
שֶׁ ל עוֹלָם" אין א שווערע מצב ,און דעמאלט'ס געבן א זאג ארויס די
ווערטער ,אז דער אייבערשטער וועט דאך מיר שוין זיכער העלפן און:
"בְּ עֶ זְ ַרת הַ שֵּׁ ם יִתְ בָּ ַרְך" וועל איך זוכה זיין צו זעהן א" :יְׁשּועָ ה ְׁשלֵמָ ה ִמן
הַ שָּׁ מַ יִם בְּ קָ רוֹב מַ מָּ ׁש":
קא
אליעזר ויצא נעימות
ֹּש
נָתן ִלי לֶ חֶ ם לֶ אֱ כֹל ּובֶ גֶ ד ִל ְלב ׁ
ְו ַ
ּש ָמ ַרנִ י ַּב ֶּד ֶר ְך הַ זֶּה
וַ ִּי ַּדר יַ ֲעקֹב נ ֶֶדר לֵאמֹר ִאם יִ ְה ֶיה אֱ ל ִֹקים ִע ָּמ ִדי ו ְׁ
הול ְֵך ְונָ ַתן לִ י לֶחֶ ם לֶאֱ כֹל וּבֶ גֶ ד לִ לְ ב ֹּׁש :איינמאל ווען די
שר ָאנ ִֹכי ֹ
אֲ ֶׁ
סקולענ'ע רעבעצין ריזל ע"ה איז געשטאנען מיט די אויפצי-קינדער אין
דרויסן ,ווארטנ'דיג אויפן באס וואס דארף זיי נעמען אין שולע ,איז דארטן
אויך געשטאנען נאך א מאמע מיט איר קינד ,און יענע פרוי האט זיך ָאן
גערופן" ,אוי א בראך"" !..דאס לעבן איז דאך אזוי שווער"!..
די רעבעצין האט זיך דערשראקן ,זי איז נאך געווען גאנץ פריש נאכן ארויס
קומען פון ראמעניע ,און זי האט געמיינט אז אין דעם גאלדענעם אמעריקא
איז קיין צרות נישט פארהאן ,און דא הערט זי אזא ווייטאגליכ'ן אויס
דרוק !?..וואס האט פאסירט !?..האט זי פראבירט צו פרעגן.
די פרוי האט גענומען דערציילן איר "בראך" ,זי האט דערציילט פאר די
רעבעצין ,אז זי האט געוואלט קויפן א מאנטל פאר איר טאכטער א
צוועלעף-דרייצן יעריג קינד ,און זי איז צוליב דעם געגאנגען אין פילע
געשעפטן ,און ענדליך האט זי געטראפן א שיינעם גוט'ן מאנטל פאר
פערציג דולער ,האט זי עס געקויפט ,און אהיים געברענגט.
איר טאכטער האט עס ָאן פראבירט און הנאה געהאט ווי גוט עס שטייט
אויף איר ,נאר פלוצלונג ...האט זי א קוק געטאן אויף די "לעבל" פון דעם
קלייד( ,די צעטעל'ע וואו עס שטייט די נאמען פון דעם פאבריק) ,און עס
איז איר ווייזט אויס נישט געפאלן ,ווייל עס האט נישט געהאט דעם
קב
אליעזר ויצא נעימות
קלינגעדיג'ן נאמען פון די גאנגבארע פאבריקן ,זי האט געגעבן א ווארף
אראפ דעם קלייד זאגענדיג ענטשלאסן" ,אזאנ'ס וועל איך נישט אנטאן"!..
די פרוי האט ווידער געגעבן א קרעכטץ אויף די לאגע פון דעם יונג'ן
אמעריקאנ'ער דור.
די רעבעצין איז צו שוידער'ט געווארן הערנ'דיג אזא מעשה ,גראדע האט
איר טאכטער אין דעם זעלב'ן עלטער זיך אויך גענויטיגט אין א מאנטל,
זעהענדיג אויף א געשעפט אויף געשריבן מיט גרויסע ענגלישע בוכשטאבן
"סעיל" ,האט זי געפרעגט א פארבייגייער'ן וואס איז די באדייט פון די
ווארט "סעיל" !?..יענער האט איר ערקלערט ,אז דאס מיינט א אויס
פארקויף פון ענדע סעזאן ,וואו מען קען אלעס טרעפן פאר ביליגער.
ָאה !..דאס איז דאך ממש ווי געוואונטשן ,האט זיך די רעבעצין געפריידט,
זי איז אריין אין געשעפט ,און געזוכט א וויילע ,און געפונען א גוט'ן
מאנטל ,און וויסנ'דיג אז א ארטיקל וואס איז פעלעריג פארקויפט זיך פאר
ביליגער ..האט זי פראבירט אויך דאס צו טרעפן ,און ווירקליך ,אונטער'ן
קאלנער איז געווען א קליין דיפעקט ,און צוליב דעם האט דער פארקויפער
אראפ געלאזט די פרייז ביז פינעף דאלער ,נישט מער !..אויך אין א קלייד
האט זיך דאס קינד גענויטיגט ,האט די רעבעצין געטראפן נאך עפעס א
מציאה ,א שיינע סאמעט'ע קלייד פאר בלויז זעקס דאלער!..
א צופרידענ'ע איז זי אהיים מיט די קליידער כדי אז די טאכטער זאל עס ָאן
פראבירן ,אבער צום ערשט האט איר די רעבעצין געזאגט אלץ א הקדמה ,אז
וויבאלד דו ביזט ב"ה געוואקסן ,און דו נויטיגס'ט זיך אין א נייעם מאנטל
און קלייד ,האבן מיר באשלאסן דיר עס צו קויפן ,עס האט טאקע געקאסט,
קג
אליעזר ויצא נעימות
אבער דו דארפסט דאך עס ,דער מאנטל האט געקאסט גאנצע פינעף דאלער,
און די קלייד נאך טייערער ,גאנצע זעקס דאלער!..
אפשר מוז איך נישט ביידע !?..די פראגע איז געווען די ערשטע רעאקציע
פון די פיין ערצויגענ'ע טאכטער" ,אפשר זאל מען געבן די מאנטל פאר[ ..די
יונגער'ע שוועסטער] ..און איך וועל ווייטער גיין מיט די אלטע!?..
ניין ,האט די רעבעצין געזאגט ,מיט א אינערליכ'ע צופרידנהייט ,דו דארפסט
אויס זעהן לייטיש ,און דער מאנטל דארף נישט זיין קורצער ווי די קלייד,
און מיר ווילן דו זאלסט באנייען די קלייד לכבוד די חתונה פון דעם פעטער,
וואס וועט אי"ה באלד פארקומען ,אבער דו זאלסט וויסן צו שעצן און היטן
אויף די קליידער.
איך מעג דערציילן מיינע חבר'טעס וויפיל עס האט געקאסט !?..האט זי
געפרעגט ווען אירע אויגן גלאנצן ,זיכער קענסטו עס דערציילן !..האט זי די
רעבעצין גע'ענטפערט ,און אזוי פלעגט זי איין באקן אין די קינדער א
שמחה און א שטאלץ מיט יעדע זאך וואס מען פארמאגט נאר ,צו עס איז
ביליג אדער טייער ,ניי אדער אלט ,און זי פלעגט כסדר זאגן ,אז "וואס ביליג
איז טייער" ,און אז "די גרעסטע מציאה איז ווען מען קויפט נישט".
און אזוי אויך פלעגט זי כסדר זאגן ,אז קינדערלעך !..מיר "וואוינען" אין
אמעריקא ,אבער מיר "זענען" נישט קיין אמעריקאנ'ער !..און מיר לויפן
נישט נאך די אלע לוקסוס וואס די גאס פארקויפט אונז.
קד
אליעזר ויצא נעימות
ווייל קינדערלעך !..דער קויפער [כופר] האט זיך געשמד'ט – דער וואס מוז
אפ קויפן אלעס וואס די גאס פארקויפט איהם ,דער פארט ליידער אפ פון
דעם אידיש'ן וועג רח"ל.
"מסְ תַּ פֵּ ק
אבער מיר אידן זענען נישט אזוי ,נאר מיר אידן זענען זיךִ :
בְּ מּועָ ט" ,און מיר פרייען זיך מיט וואס מיר פארמאגן ,און מיר פרייען זיך
מיט אלע גוטע זאכן וואס דער אייבערשטער האט אונז געגעבן ,און מיר
רעדן זיך ח"ו נישט אפ ,נאר מיר דאנקען און לויבן דעם הייליגן באשעפער
אויף אלע זיינע חסדים וואס ער טוט מיט אונז ,און אויך אויף דעם וואס:
"וְ נָתַ ן לִ י לֶחֶ ם ֶלאֱכֹ ל ּובֶ גֶד לִ לְבֹּׁש":
ְו ֵעינֵי לֵ ָאה ַר ּכ ֹות
ְו ֵעינֵי ל ֵָאה ַר ּכ ֹות ְו ָרחֵ ל הָ יְ ָתה יְ פַ ת ת ַֹּאר ִויפַ ת ַמ ְר ֶאה :רש"י הק' איז
מסביר דעם טעם פארוואס לאה האט שטענדיג געוויינט ,און רש"י הק'
זאגט אונז דא ,אז די סיבה פארוואס לאה האט שטענדיג געוויינט איז
געווען ,ווייל לאה פלעגט דאך שטענדיג הערן ווי די גאס שמועס'ט ,אז
רבקה האט דאך צוויי קינדער :א) "עשיו" ב) "יעקב" ,און לבן האט דאך
צוויי טעכטער :א) "לאה" ,ב) "רחל" ,און ממילא די עלטער'ע וועט גיין
פאר די עלטער'ע ,און די יונגער'ע וועט גיין פאר די יונגער'ע ,און עס וועט
דאך אויס קומען פון דעם ,אז "לאה" וועט מוזן חתונה האבן מיט "עשיו".
און ממילא וועגן דעם פלעגט זי שטענדיג וויינען ,ווייל זי האט דאך נישט
געוואלט חתונה האבן מיט דעם רשע עשיו הרשע ,און פון אזוי פיל וויינען,
זענען אירע אויגן ווייעך געווארן.
קה
אליעזר ויצא נעימות
און די ווארט" :לֵָאה" איז דאך טאקע אויך גימטריא" :בְּ כִ יָּה" [מיטן כולל],
ווייל ..יא ,דאס האט זי טאקע געטוהן ,זי האט געוויינט און געוויינט און
געוויינט פארןּ" :בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" אז דערּ" :בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" זאל
של
רחמנות האבן אויף איר ,און זי זאל נישט דארפן עולה זיין" :בְּ גו ָֹרל ֹו ֶׁ
עֵ שָׂ ו הָ ָרשָׁ ע".
און עס שטייט דאך שוין טאקע אויך אין די ספרים הק' ,אז דער
אייבערשטער איז דאך זייער נאנט צו א צובראכן הארץ ,ווייל" :קָ רוֹב יהו-ה
לְ נ ְִׁשבְּ רֵ י לֵב" ,און וויבאלד דער אייבערשטער איז דאך טאקע אזוי נאנט צו
איהם ,הערט דער אייבערשטער אויך אויס גלייך זיינע תפילות וואס ער
בעט ,אזוי ווי די פסוק זאגט דאך אונז שוין טאקע ,אז" :וְ אֶ ת ַּדכְּ אֵ י רּוחַ
יו ִֹׁשיעַ " – אז א נידריגע הארץ העלפט דער אייבערשטער גאר גאר שנעל.
ווייל דער אייבערשטער האט דאך גאר שטארק ליב א צובראכן הארץ ,און
ער איז דאס מער מחשיב ווי פיל'ע קרבנות ,אזוי ווי עס שטייט דאך שוין
טאקע בפירוש אין פסוק אין תהלים (קפיטל נ"א פסוק י"ט) ,אז :זִ בְ חֵ י
ֱֹלקים "רּוחַ נ ְִׁשבָּ ָרה" ,און וועגן דעם טאקע איז לאה געהאלפן געווארן
א ִ
פריער ,ווייל זי האט דאך געהאט א נאנט'ע קשר מיטן אייבערשטן דורך איר
צובראכן הארץ.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פון" :וְ עֵ ינֵי
"רּכוֹת" – איז דאך טאקע אויך גימטריא: לֵָאה ַרּכוֹת" וגו' ,ווייל די ווארטַ :
"קֶ שֶׁ ר יהו-ה" ,ווייל יא ר' יוד ,טאקע דערפאר ווייל זי האט געוויינט ,און זי
האט געהאט א צובראכן הארץ ,האט זי טאקע געהאט א אמת'ע נאנט'ע:
"קֶ שֶׁ ר" צום אייבערשטן ,און דער אייבערשטער האט איר טאקע געשיקט
קו
אליעזר ויצא נעימות
איר ישועה" :שֶׁ ֹּלא כְּ ֶד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע" ,און אפילו רחל אמינו איז געווען שענער
אין אויס זעהן ,האט אבער דער אייבערשטער געמאכט אז "לאה" זאל
חתונה האבן מיט "יעקב אבינו" ,און אפילו נאך "פאר" איר שוועסטער
רחל.
און דער אייבערשטער האט איבער געדרייט א וועלט אז "לאה" זאל טאקע
חתונה האבן מיט "יעקב אבינו" ,אזוי ווי עס איז דאך שוין טאקע באקאנט
פאר א יעדעם איינעם ,אז ווען רחל אמינו האט געזעהן אז איר טאטע נעמט
לאה אנשטאדט איר און ער וויל אויס נארן יעקב אבינו ,האט זי דעמאלט'ס
נישט געוואלט אז איר שוועסטער לאה זאל פארשעמט ווערן ,ווייל איר
שוועסטער לאה האט דאך נישט געקענט די סימנים וואס יעקב אבינו האט
געהאט געגעבן פאר רחל ,איז דעמאלט'ס רחל אמינו געגאנגען ,און זי האט
אויס געזאגט די סימנים פאר איר שוועסטער לאה כדי אז איר שוועסטער
לאה זאל ח"ו נישט פארשעמט ווערן.
און מען האט דעמאלט'ס געמאכט די גרויסע חתונה אין די "טונקל" ,כדי
מען זאל נישט באמערקן אז די כלה איז "לאה" און נישט "רחל" ,און אזוי
ווייטער האט דעמאלט'ס פאסירט כל מיני מאדנע זאכן כדי אז לאה זאל
חתונה האבן מיט יעקב אבינו" :שֶׁ ֹּלא כְּ ֶד ֶרְך הַ טֶּ בַ ע" ,כדי אז די גאנצע וועלט
ֱֹלקים ֹלא תִ בְ זֶה" – אז א צובראכן
זאל איין זעהן ,אז" :לֵב נ ְִׁשבָּ ר וְ נ ְִדכֶּה א ִ
הארץ פארשעמט נישט דער אייבערשטער ,און דער אייבערשטער וועט שוין
זיכער מאכן אז זי זאל נישט פארשעמט ווערן ,ווייל א צובראכן הארץ איז
דאך שוין גאר גאר טייער ביים הייליגן באשעפער.
קז
אליעזר ויצא נעימות
און ווען א יודיש קינד איז זוכה ארויס צו העלפן א צובראכן הארץ,
דעמאלט'ס קען ער דאך שוין אויך זוכה זיין צו זיין נאנט צום אייבערשטן,
און ער קען דאך שוין דעמאלט'ס אויך זוכה זיין צו באקומען אלע גוטע
ברכות פון אויבן.
און דער ענין איז דאך שוין טאקע אויך מרומז אין דעם פסוק פוןַ " :ויֵּצֵ א
ַיעֲקֹ ב ִמבְּ אֵ ר שָׁ בַ ע" וגו' ,ווייל די סופי תיבות פון די ווערטערַ " :ויֵּצֵא ַיע ֲֹקב
ִמבְּ אֵר שָׁ ַבע ַוי ֵֶּלְך חָ ָר ָנה" – איז דאך טאקע אויך גימטריא" :חֶ סֶ ד בְּ ָרכָה"
[מיטן כולל] ,ווייל יא ר' יוד ,אויב טוט מען" :חֶ סֶ ד" ,דעמאלט'ס איז שורה
די" :בְּ ָרכָה" ,און מען איז דעמאלט'ס זוכה צו אלע" :בְּ ָרכוֹת הַ כְּ תּובוֹת
בַּ ּתו ָֹרה".
און דער הייליגער חתם סופר זכותו יגן עלינו ועל כל ישראל פלעגט דאך
שוין טאקע שטענדיג גיין ביז צו די טיר כדי מקבל פנים צו זיין א "ארימאן",
און אויך ,כדי מקבל פנים צו זיין די הייליגע "שכינה" הק' אליין ,און ער
פלעגט דעמאלט'ס זאגן ,אז דער הייליגער נעים זמירות ישראל דוד המלך
עליו השלום זאגט דאך אונז שוין בפירוש אין זיין הייליגן ספר תהלים
ימין אֶ בְ יוֹן" – אז דער
(קפיטל ק"ט פסוק ל"א) ,אז" :כִּ י ַיעֲמֹ ד לִ ִ
אייבערשטער שטייט דאך שטענדיג לעבן א ארימאן ,און די סיבה פון דעם
איז דאך ,ווייל דער ארימאן איז דאך א" :לֵב נ ְִׁשבָּ ר וְ נ ְִדכֶּה".
און ווי אזוי פלעגט זאגן דער הייליגער קאצקער זצ"ל !?..אז" :נִישְׁט ָדא
ארץ" !..ווייל יא ר' יוד ,דער יוד וואס
נָאְך ַאזַא גַאנְצֶע זַאְך וִוי אַ צּובְּ ָראכְן הַ ְ
איז צובראכן ביי זיך ..ער איז גאנץ בייםּ" :בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" ,און איהם
קוקט דערּ" :בוֹרֵ א כָּל ע ֹול ִָמים" ָאן גאנץ.
קח
אליעזר ויצא נעימות
און מיר זאגן דאך שוין טאקע אלע אויך ביי די זמירות שבת קודש פון שלוש
סעדות ביי דעם הייליגן פיוט פון" :אֵ-ל ִמסְ תַּ תֵּ ר" וכו' דעם לשון ,אז:
"תִּ פְ אֶ ֶרת י ְִׂש ָראֵ ל" – אז דו ווייסט וואס די קרוין פון כלל ישראל איז!?..
די קרוין פון כלל ישראל איז ,אזׁ" :שוֹמֵ עַ תְּ פִ ּלוֹת" – אז דער הייליגער
באשע פער הערט שטענדיג אויס אלע זייערע תפילות און בקשות ,ווייל" :כִּ י
ׁשוֹמֵ עַ אֶ ל אֶ בְ י ֹונִים יהו-ה" – ווייל דער אייבערשטער הערט דאך שטענדיג
אויס א צובראכן הארץ ,און וואו איז נאך פארהאן א גרעסער'ע" :לֵב נ ְִׁשבָּ ר
וְ נ ְִדכֶּה" ווי די הארץ פון "כלל ישראל" וואס וויינט דאך שוין טויזנט'ער
יארן אז אונזער גרויסער טאטע אין הימל זאל זיך שוין מרחם זיין אויף אונז
און אונז צוריק קערן צו זיין הייליגן שטאט" :יְרּושָׁ ַליִם עִ יר הַ קֹּ ֶדׁש בְּ בִ יַאת
ָמינּו":
ישי בִּ ְמהֵ ָרה בְ י ֵ
מָ ִׁשיחַ צִ ְדקֵ ינּו ּובְ בִ ְניַן בֵּ ית הַ ִּמ ְק ָּדׁש הַ ְּׁשלִ ִׁ
ם ה ם י
ִע ָּמדִ אֱ ל ִֹקי יִ ְהיֶ א
ִ
און מיט דעם ענדיגן מיר :אז מיר זאלן זוכה זיין אז ווען
עס וועט זיין" :אָ סֻ ָרה נָּא" – ווען מען וועט אוועק גיין פון
דעם גרויסן התעוררות ,זאל אבער נאך אלץ זיין:
"וְ אֶ ְראֶ ה אֶ ת הַ ַּמ ְראֶ ה הַ ָּגדֹל הַ זֶּה"!..
תם ולא נשלם!
שבח ושירה לאל בורא עולם!
יצא לאור לז"נ זקני הרב ר' יצחק בן יונה ז"ל
קט
אליעזר ויצא נעימות
קי
אליעזר ויצא נעימות
קיא
