gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish

שבוע: ויצא (2026-11-16)

ויאמר אליהו - אידיש · Vayoimer Eliyahu - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ערב שב”ק פרשת‬ ‫אין‬ ‫ויצא‬ ‫שמועסן‪ ,‬און חיזוק ווערטער‬ ‫אידיש‬ ‫י' כסלו‬ ‫אין אמונה און בטחון‪ ,‬און נאך‬ ‫אויף די וואכעדיגע פרשה‬ ‫שנת תשפ”ז‬ ‫מאת הרב אלי' מאיר סמיט שליט"א‬ ‫ביהמ"ד תוס' יו"ט ירושלים ‪058.323.1459 | 347.897.9968‬‬ ‫מען מוז טוהן השתדלות – אבער מה' הישועה!!!‬ ‫רֹוָעם ֹלא הֹוִׁשׁ ָיָעה ָּלּמֹו‪.‬‬ ‫ְְב ַַח ְְרָּבּ ם ָיָ ְְרׁשּו ָָא ֶֶרץ ּוְזְ ָ‬ ‫אזוי געפונען מיר ביי דוד המלך‪ ,‬אז ווען ער האט‬ ‫מען דארף מאכן השתדלות טראץ אונזער אמונה‬ ‫אבער נאכדעם וואס מען האט געטוהן די ריכטיגע‬ ‫געפרעגט ביי די אורים ותומים‪ ,‬האט מען איהם‬ ‫און בטחון אינעם אייבערשטן‬ ‫געענטפערט (שמואל ב' ה‪ ,‬כג) ָָה ֵֵסב ֶֶאל ַַא ֲֲח ֵֵר ֶיֶהם ָּוָב ָ‬ ‫אָת‬ ‫השתדלות‪ ,‬דארף מען נישט מורא האבן‪ ,‬ווי דער פסוק‬ ‫אּוֵבן‬ ‫עס שטייט אין אונזער פרשה (בראשית ל‪ ,‬יד)‪ַ :‬וַ ֵּיּ ֶלֶ ְך ְְר ֵ‬ ‫ָלָ ֶֶהם ִִמּמּול ַַהְּבָּכָ ִִאים‪ ,‬דאס הייסט‪ ,‬ער זאל זיך פירן ווי‬ ‫זאגט אונז שוין צו (דברים כ‪ ,‬א) ְוְ ָָר ִִא ָיָת סּוס ָוָ ֶֶרֶכֶ ב ַַעם ַַרב‬ ‫דּוָד ִִאים ַּּבָּׂש� ֶֶׂדה ַוַ ָּיּ ֵֵבא ֹא ָָֹתם ֶֶאל‬ ‫ִּבּ ֵיֵמי ְְק ִִציר ִִח ִּּטים ַוַ ִּיּ ְְמ ָָצא ָ‬ ‫עס פירט זיך אין א מלחמה בדרך הטבע‪.‬‬ ‫ֹלֶקיָך ִִעָּמּ ְך‪.‬‬ ‫ִִמְּמּ ָך ֹלא ִִת ָיָרא ֵֵמ ֶֶהם ִּכּ י ה' ֱֱא ֶ‬ ‫ּדּוָד ֵֵאי ְּבֵּנֵ ְך‪.‬‬ ‫ֹּתּאֶמר ָָר ֵֵחל ֶֶאל ֵלֵ ָָאה ְּתִּנִ י ָנָ א ִלִ י ִִמ ָ‬ ‫ֵלֵ ָָאה ִִאּמֹו ַוַ ֶ‬ ‫אזוי אויך ביי די מלחמה אויפן שטאט 'עי'‪ ,‬האט דער‬ ‫אויך קעגן א שוואכער שונא דארף מען מאכן‬ ‫אייבערשטער געזאגט צו יהושע (יהושע ח‪ ,‬ב) ִׂשׂ ים ְלְ ָך ֹא ֵֵֹרב‬ ‫דער ספורנו (בראשית ל‪ ,‬טז) שרייבט‪ ,‬אז די תורה לערנט‬ ‫השתדלות‬ ‫ָלָ ִִעיר ֵֵמ ַַא ֲֲח ֶֶר ָיָה‪ .‬ענדיגט דער רבינו בחיי צו‪ :‬אז פאר דעם‬ ‫אונז‪ ,‬אז מיט דעם וואס די אמהות האבן אריינגענומען‬ ‫זעלבן טעם האט משה רבינו געשיקט מרגלים פון מדבר‬ ‫די שפחות און שטיב‪ ,‬זענען זיי נתרצה געווארן פארן‬ ‫אזוי אויך‪ ,‬ווען דער שונא איז שוואכער פון אונז‪ ,‬טאר‬ ‫פארן‪ ,‬ווי דער אייבערשטער האט איהם באפוילן (במדבר‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און דעפאר האבן זיי זוכה געווען אז זייער‬ ‫מען זיך נישט פארלאזן אויף אונזער כח און נישט אויף זיין‬ ‫יג‪ ,‬ב) ְׁשַׁלַ ח ְלְ ָך ֲֲאָנָ ִׁשׁ ים‪ ,‬ווייל אזוי דארף מען זיך צופירן‪.‬‬ ‫תפילות זאלן נתקבל ווערן‪ ,‬און אזוי אויך מיט די מעשה‬ ‫שוואכקייט‪ .‬דאס לערנען מיר זיך אויך פון יהושע‪ .‬נאכדעם‬ ‫פון די דודאים‪ .‬ווייל אזוי דארף מען זיך צופירן‪ :‬טוהן‬ ‫וואס מען האט געהארגעט עכן‪ ,‬האט דער אייבערשטער‬ ‫די ריכטיגע השתדלות‪ ,‬בדרך הטבע‪ ,‬און צוזאמען מיט‬ ‫מען דארף טאקע טוהן‬ ‫ֵּתָּחת‪ַַ ,‬קח ִִעְּמּ ָך‬ ‫איהם געזאגט (יהושע ח‪ ,‬א) ַַאל ִּתּ ָיָרא ְוְ ַַאל ָ‬ ‫דעם זאל מען מתפלל זיין פארן אייבערשטן אז עס זאל‬ ‫ֵֵאת ָּכּל ַַעם ַַהִּמְּלְ ָָח ָָמה ְוְ קּום ֲֲעֵלֵ ה ָָה ָָעי‪ ,‬און יהושע האט‬ ‫מצליח זיין‪.‬‬ ‫השתדלות‪ ,‬אבער בשעת‬ ‫גענומען דרייסיג טויזנט גיבורי חיל‪.‬‬ ‫דעם הסבר און דעם פשט פון דעם געפונען מיר‬ ‫איז דאך שווער‪ ,‬פארוואס האט ער געדארפט דרייסיג‬ ‫מען טוט עס דארף מען‬ ‫ביים רבינו בחיי (פתיחה לפרשת שלח)‪ ,‬וואס לערנט אונז‬ ‫טויזנט גיבורים‪ ,‬ווען דאס ערשטע מאל האבן די מרגלים‬ ‫א וואונדערליכן יסוד אין דעם עבודה פון השתדלות‪.‬‬ ‫איהם געזאגט אז צוויי אדער דריי טויזנט מאן זענען גענוג‬ ‫(יהושע ז‪ ,‬ג)‪ַַ :‬אל ְּתַּיַ ַּגּ ע ָׁשָּׁמּ ה ֶֶאת ָּכּל ָָה ָָעם ִּכּ י ְְמ ַַעט ֵֵהָּמּ ה?‬ ‫וויסן אז מען טוט עס נאר‬ ‫שלמה המלך זאגט (משלי כא‪ ,‬לא) סּוס מּוָכָ ן ְלְ יֹום ִִמְלְ ָָח ָָמה‬ ‫ׁשּוָעה‪ .‬לכאורה דארף מען פארשטיין‪ ,‬אויב די‬ ‫ְוְ ַלַ ה' ַַה ְּּת ָ‬ ‫ווייל אזוי איז דער רצון ה'‪,‬‬ ‫נאר דער אייבערשטער האט איהם געהייסן נעמען‬ ‫ישועה איז פונעם אייבערשטן‪ ,‬פארוואס דארף מען‬ ‫דאס גאנצע פאלק‪ ,‬און זיך נישט פארלאזן אויף דעם‬ ‫צוגרייטן א פערד צום מלחמה?‬ ‫אז מען זאל טוהן א מעשה‬ ‫וואס דער שונא איז שוואך‪ .‬ווייל פונקט ווי מען דארף‬ ‫נישט מורא האבן פון א שטארקן שונא‪ ,‬אזוי טאר מען‬ ‫שרייבט דער רבינו בחיי‪ ,‬אז שלמה המלך ווארנט מיט‬ ‫פון השתדלות‪ ,‬אבער נישט‬ ‫זיך נישט פארלאזן אויף א שוואכן שונא‪ .‬מען גרייט צו‬ ‫דעם פסוק דעם מענטש‪ :‬ער זאל טוהן אלעס וואס ער‬ ‫אלעס וואס מען דארף‪ ,‬אזוי ווי עס שטייט (משלי כ‪ ,‬יח)‬ ‫קען בדרך הטבע‪ ,‬און דאס איבריגע זאל ער זיך פארלאזן‬ ‫חלילה אז דאס האט עפעס א‬ ‫ַּתֲּעֶׂשׂ ה ִִמְלְ ָָח ָָמה‪ ,‬און נאכדעם פארלאזט מען‬ ‫ְּוְב ַַת ְְח ֻּּבלֹות ֲ‬ ‫אויפן אייבערשטן‪ .‬ווער עס גייט ארויס אין מלחמה דארף‬ ‫זיך אויפן אייבערשטן‪ ,‬ווייל נישט די שטארקייט פון‬ ‫צוגרייטן געווער‪ ,‬פערד און רייטוועגנער‪ ,‬און אויב ער‬ ‫כח צו דערנענטערן די ישועה‬ ‫די חיל און נישט די שוואכקייט פונעם שונא ברענגען‬ ‫גרייט זיך נישט צו צום מלחמה‪ ,‬און פארלאזט זיך אויף‬ ‫ֹלֵקיֶכֶ ם ַַהֹהֵֹלֵ ְך ִִעָּמֶּכֶ ם‬ ‫דעם נצחון‪ ,‬נאר (דברים כ‪ ,‬ד) ִּכּ י ה' ֱֱא ֵ‬ ‫א נס‪ ,‬וועט ער אריינפאלן אין די הענט פון זיינע שונאים‪.‬‬ ‫אדער דאס צו דערווייטערן‪.‬‬ ‫ְלְ הֹוִׁשׁ ַיַע ֶֶא ְְתֶכֶ ם‪.‬‬ ‫פונדעסטוועגן‪ ,‬אויך נאכדעם וואס ער האט געטוהן‬ ‫פון דעם אלעם זעהן מיר‪ ,‬אז דאס איז דער גרויסער‬ ‫אלעס וואס ער קען‪ ,‬טאר ער זיך נישט פארלאזן אויף זיינע‬ ‫נסיון פון א מענטש‪ :‬פון איין זייט דארף ער טוהן אלעס‬ ‫הכנות‪ ,‬נאר בלויז אויפן אייבערשטן‪ .‬ווייל מיר געפונען‬ ‫בדרך הטבע‪ ,‬און פון די אנדערע זייט דארף ער צו וויסן‬ ‫אז מענטשן קענען פארלירן אין מלחמה טראץ אלע‬ ‫פון דעם רבינו בחיי'ס יסוד לערנען מיר זיך ארויס‪,‬‬ ‫אז נישט זיינע מעשים ברענגען די ישועה‪ ,‬ווי עס זעהט‬ ‫ֶׁשֶׁקר‬ ‫זייערע הכנות‪ ,‬אזוי ווי דער פסוק זאגט (תהלים לג‪ ,‬יז) ֶ‬ ‫אז אין מלחמה דארף מען זיך פירן מיט אלע כללים פון‬ ‫ׁשּוָעה‪ .‬זיין השתדלות איז‬ ‫אויס פאר די אויגן‪ ,‬נאר ַלַ ה' ַַהְיְ ָ‬ ‫ׁשּוָעה‪.‬‬ ‫ַַהּסּוס ִלִ ְְת ָ‬ ‫ׁשּוָעה‪ .‬אזוי זעהן מיר‬ ‫מלחמה‪ ,‬און דאך וויסן אז ַלַ ה' ַַה ְּּת ָ‬ ‫נישט מער ווי מקיים צו זיין די גזירה פונעם מלך‪ ,‬אזוי ווי‬ ‫טאקע‪ ,‬אז אין אלע מלחמות וואס יהושע האט געפירט‬ ‫דעריבער האט די תורה באפוילן די אידן‪ ,‬אז ווען זיי‬ ‫א שטייער וואס מען איז שולדיג פאר די מלוכה‪.‬‬ ‫מיט די מלכי כנען‪ ,‬האט ער געקעמפט מיטן שווערד‬ ‫לאזן זיך ארויס אין מלחמה קעגן זייערע שונאים‪ ,‬זאלן זיי‬ ‫השתדלות איז א חוב‪ ,‬די ישועה איז פונעם אייבערשטן‬ ‫און מיט אלע תחבולות על פי דרך הטבע‪ ,‬כאטש דער‬ ‫אייבערשטער האט איהם צוגעזאגט אז ער וועט מנצח‬ ‫זיין חלוצים למלחמה‪ ,‬אנגרייטן שטרויכלונגען‪ ,‬און שיקן‬ ‫שפיאנען אין די שטעט פון די שונאים‪ .‬באמת וואלטן‬ ‫דער מדרש דערציילט (בראשית רבה סח‪ ,‬ב)‪ :‬ווען יעקב‬ ‫זיין‪ .‬און פונדעסטוועגן‪ ,‬אין סוף ספר יהושע (כד‪ ,‬יב) זאגט‬ ‫זיי דאס נישט געדארפט‪ ,‬ווייל זייער נצחון איז סיי ווי‬ ‫אבינו איז געגאנגען קיין חרן זוכן זיין זיווג‪ ,‬איז ער געבליבן‬ ‫יהושע פאר כלל ישראל‪ֹ :‬לא ְְב ַַח ְְרְּבּ ָך ְוְ ֹלא ְְב ַַקְׁשׁ ְּּתָך‪ .‬דער‬ ‫נישט געווען בדרך הטבע‪ .‬אבער דער וועג פון די תורה‬ ‫מיט ליידיגע הענט‪ ,‬ווייל עשו האט צוגענומען פון איהם‬ ‫רד"ק (שם) איז מסביר‪ ,‬אז ווען נישט דעם אייבערשטנ'ס‬ ‫איז קיינמאל זיך נישט צו פארלאזן אויף א נס‪ :‬מען טוט‬ ‫די גאנצע האב און גוטס וואס זיין פאטער האט מיט‬ ‫הילף וואלטן דער שווערד און בויגן גארנישט געהאלפן‪,‬‬ ‫אלע הכנות וואס מען דארף‪ ,‬און נאכדעם גלייבט מען‬ ‫איהם מיטגעגעבן‪ .‬האט יעקב זיך געוואונדערט (תהלים‬ ‫אזוי ווי דוד המלך זאגט (תהלים מד‪ ,‬ז) ִּכּ י ֹלא ְְב ַַקְׁשִּׁתּ י ֶֶא ְְב ָָטח‬ ‫אז דער עיקר ישועה ליגט נישט אין אונזערע הענט‪ ,‬נאר‬ ‫קכא‪ ,‬א) ֵֵמ ַַאִיִ ן ָיָ ֹבֹא ֶֶעְזְ ִִרי? ביי אליעזר‪ ,‬ווען ער איז געגאנגען‬ ‫ְוְ ַַח ְְרִּבּ י ֹלא תֹוִׁשׁ ֵיֵעִנִ י‪ .‬און דארט שטייט אויך (שם‪ ,‬ד) ִּכּ י ֹלא‬ ‫עס ליגט אין די הענט פונם אייבערשטן‪.‬‬ ‫א‬ ‫מצוה איז‪ ,‬מיר זאלן געדענקען און וויסן אז אלע ברכות אויף‬ ‫די ריינע אמונה‪ ,‬אז א מענטש קען גארנישט דערגרייכן‬ ‫ָׂשָׂרה‬ ‫ברענגען רבקה‪ ,‬שטייט דאך (בראשית כד‪ ,‬י) ַוַ ִּיּ ַּקּח ָָה ֶֶע ֶֶבד ֲֲע ָ‬ ‫דער וועלט קומען צו אונז פונעם אייבערשטן‪ .‬דעריבער‬ ‫מיט זיין אייגענעם כח‪ ,‬און די השתדלות האט נישט קיין‬ ‫ְגְ ַַמִּלּ ים‪ ,‬אבער איך האב אפילו נישט איין רינגל! נאכדעם‬ ‫ברענגט מען די ערשטע פרוכט פארן אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫שום שייכות מיט דעם וואס עס קומט ארויס‪ ,‬נאר אלעס‬ ‫האט ער זיך אבער געכאפט און געזאגט‪" :‬מה אנא מובד‬ ‫דורך דעם וואס מיר זענען מודה אז די פירות און אלע‬ ‫איז א מתנה פון הימל‪.‬‬ ‫סברי מן בריי"‪ ,‬וועל איך דען פארלירן מיין האפענונג אויף‬ ‫גוטס קומען פון איהם‪ ,‬ווערן מיר ראוי צו די ברכה און‬ ‫מיין באשעפער? חס ושלום! נאר ֶֶעְזְ ִִרי ֵֵמ ִִעם ה' (שם‪ ,‬ב)‪.‬‬ ‫אזוי געפונען מיר ביי יצחק אבינו (בראשית כו‪ ,‬יב) ַוַ ִּיְּזְ ַַרע‬ ‫אונזערע פירות ווערן געבענטשט‪.‬‬ ‫ְׁשָׁע ִִרים ַוַ ְיְ ָָב ֲֲרֵכֵ הּו‬ ‫ָּבָּא ֶֶרץ ַַה ִִהוא ַוַ ִּיּ ְְמ ָָצא ַּבָּּׁש�ָׁנָ ה ַַה ִִהוא ֵֵמ ָָאה ָ‬ ‫ִיִ ְְצ ָָחק ָ‬ ‫דער הייליגער כתב סופר זי"ע איז מסביר דעם מדרש‪,‬‬ ‫א מענטש האט געאקערט‪ ,‬געזייט‪ ,‬געשניטן און‬ ‫ה'‪ .‬לכאורה דארף מען פארשטיין‪' ,‬ויזרע' מיינט דאך אז‬ ‫אז אין אנהייב האט יעקב געוואלט גיין אין דעם וועג פון די‬ ‫אריינגעברענגט די תבואה אין שטוב‪ ,‬און דערנאך קומט‬ ‫ער האט זיך געמוטשעט מיט די ארבעט פון פעלד‪ ,‬איז‬ ‫אבות‪ ,‬וואס האבן זיך געפירט בדרך הטבע און זיך נישט‬ ‫ער צום כהן און זאגט (דברים כו‪ ,‬י) ְוְ ַַעָּתּ ה ִִהֵּנּ ה ֵֵה ֵֵב ִ‬ ‫אִתי ֶֶאת‬ ‫פארוואס שטייט 'וימצא'‪ ,‬א מציאה קומט דאך אן קיין מיה?‬ ‫פארלאזט אויף א נס‪ ,‬אזוי ווי אליעזר האט מיטגענומען‬ ‫ְּפִּרי ָָה ֲֲא ָָד ָָמה ֲֲאֶׁשׁר ָנָ ַַתָּתּ ה ִּלּ י ה'‪ .‬מיט דעם איז ער‬ ‫ֵֵראִׁשׁ ית ִ‬ ‫צעהן קעמלען מיט אלעם גוטן‪ .‬דעריבער‪ ,‬ווען אליפז‬ ‫איז מסביר דער הייליגער קדושת יום טוב זי"ע (תולדות‪,‬‬ ‫ֹּכִּחי ְוְ ֹע ֶֶֹצם ָיָ ִִדי‪ ,‬און מיט די ווערטער‬ ‫מבטל די מחשבה פון ִ‬ ‫האט איהם אלעס צוגענומען‪ ,‬האט ער געטראכט ֵֵמ ַַאִיִ ן‬ ‫ד"ה ותקח רבקה‪ ,‬עיין שם)‪ ,‬אז יצחק האט טאקע פארזייט‪,‬‬ ‫ֲֲאֶׁשׁר ָנָ ַַתָּתּ ה ִּלּ י ווייזט ער אז ער דערקענט אז אלעס קומט‬ ‫ָיָ ֹבֹא ֶֶעְזְ ִִרי‪ ,‬ווי אזוי וועל איך יעצט טרעפן מיין זיווג‪ ,‬וואס‬ ‫אבער ווען ער האט געזעהן ווי די תבואה וואקסט‪ ,‬האט‬ ‫פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫ווערט אנגערופן 'עזר' מלשון (בראשית ב‪ ,‬יח) ֵֵעֶזֶ ר ְּכֶּנֶ ְגְ ּדֹו‪.‬‬ ‫ער עס אנגעקוקט נישט מער ווי א מציאה און א מתנה פון‬ ‫די גמרא (שבת לא ע"א) רופט אן סדר זרעים מיטן נאמען‬ ‫הימל‪ ,‬ווייל ִּבּ ְְרַּכּ ת ה' ִִהיא ַַת ֲֲעִׁשׁ יר (משלי י‪ ,‬כב)‪ .‬די השתדלות‬ ‫נאכדעם האט ער זיך אבער מתבונן געווען‪ ,‬אז אויך ווען‬ ‫'אמונה'‪ ,‬און תוספות (שם‪ ,‬ד"ה אמונת) ברענגט פון ירושלמי‬ ‫איז נאר א גזירה פון אויבן‪ְּ ,‬בֵּזֵ ַַעת ַַא ֶּּפיָך ֹּתּאַכַ ל ֶלֶ ֶֶחם‪ ,‬אבער‬ ‫א מענטש גייט בדרך הטבע קען ער גארנישט דערגרייכן‬ ‫דעם טעם‪" :‬שמאמין בחי העולמים וזורע"‪ ,‬דער מענטש‬ ‫די מאה שערים וואס ער האט באקומען זענען א מציאה‬ ‫אן דעם אייבערשטנ'ס הילף‪ ,‬ווייל אלעס איז בידי שמים‪.‬‬ ‫גלייבט אינעם חי העולמים‪ ,‬און דערפאר זייט ער איין‪.‬‬ ‫און א מתנה פון הימל‪.‬‬ ‫ביים באשעפער איז נישטא קיין חילוק צווישן דרך הטבע‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬בשעת א מענטש זייט איין ווייסט ער גוט אז‬ ‫און למעלה מדרך הטבע‪ ,‬דער וואס האט געזאגט פאר אויל‬ ‫אויף דעם זעלבן וועג איז דער מהר"ם שיק זי"ע (ד"ה‬ ‫אן רעגן און אן סייעתא דשמיא וועט גארנישט וואקסן‪.‬‬ ‫עס זאל ברענען קען זאגן פאר עסיג עס זאל ברענען‪ .‬נאר‬ ‫ויצא) מסביר וואס חז"ל זאגן (חולין צא ע"ב)‪ ,‬אז יעקב אבינו‬ ‫אבער נאכן שניט קען ער דאס פארגעסן‪ ,‬און מיינען אז‬ ‫וואס דען‪ ,‬דער אייבערשטער וויל ממעט זיין אין נסים‪,‬‬ ‫האט גענומען פון די שטיינער פון דעם ארט און זיי‬ ‫ֹּכִּחי ְוְ ֹע ֶֶֹצם ָיָ ִִדי ָָעָׂשׂ ה ִלִ י ֶֶאת ַַה ַַחִיִ ל ַַהֶּזּ ה‪ .‬און ווער עס טראכט‬ ‫ִ‬ ‫דעריבער האט ער געהייסן פאר אונז מענטשעלעך צו‬ ‫געלייגט אונטער זיין קאפ (בראשית כח‪ ,‬יא)‪ ,‬און די שטיינער‬ ‫אזוי איז נישט ראוי צו א ברכה‪ ,‬ווייל פאר א כפוי טובה טוט‬ ‫טוהן השתדלות‪ .‬אבער ווער עס האט נישט מיט וואס‬ ‫האבן זיך אנגעהויבן קריגן איינער מיטן צווייטן‪ ,‬ביז דער‬ ‫מען נישט קיין טובה‪ ,‬ווי דער ספר חסידים (סימן תתרכ"ו)‬ ‫צו טוהן השתדלות איז פטור דערפון‪ ,‬און ער קען זיך‬ ‫אייבערשטער האט זיי געמאכט פאר איין שטיין‪ ,‬ווי עס‬ ‫שרייבט‪" :‬אל ירחם על מי שהוא כפוי טובה" (און עיין רמב"ן‬ ‫פארלאזן אז דער אייבערשטער וועט איהם העלפן אויך‬ ‫ֹׁשָׁתיו‪.‬‬ ‫שטייט (שם‪ ,‬יח) ַוַ ִּיּ ַּקּח ֶֶאת ָָה ֶֶא ֶֶבן ֲֲאֶׁשׁר ָׂשׂ ם ְְמ ַַר ֲֲא ָ‬ ‫דברים כג‪ ,‬ה)‪ .‬דעריבער האט די תורה געהייסן ברענגען‬ ‫אן קיין הילף פון בשר ודם‪.‬‬ ‫ביכורים‪ ,‬כדי ער זאל געדענקען אז אלעס איז פונעם‬ ‫ווען יעקב אבינו האט זיך דארט געלייגט שלאפן‪ ,‬האט‬ ‫און דאס איז פשט אין יעקב אבינו'ס ווערטער "מה אנא‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און ממילא וועט ער זיין ראוי צו די ברכה‪.‬‬ ‫ער מורא געהאט פון ווילדע חיות און גזלנים‪ .‬האט ער‬ ‫מובד סברי מן בריי"‪' :‬מה אנא'‪ ,‬וואס בין איך ווערט אפילו‬ ‫זיך פארלאזט אויפן אייבערשטן‪ ,‬אבער ער האט אויך‬ ‫דעריבער איז נישט גענוג סתם זאגן‪ ,‬נאר ְוְ ָָעִנִ ָיָת ְוְ ָָא ַַמ ְְרָּתּ ‪,‬‬ ‫ווען איך האב אלעס‪ ,‬אויב איך פארליר מיין בטחון אין מיין‬ ‫געטוהן וואס ער האט געקענט זיך צו ראטעווען‪ .‬דאס‬ ‫מיט א הויך קול‪ ,‬און מען מאכט א גרויסן עסק פון די‬ ‫באשעפער? אלעס וואס איך האב איז דאך דעמאלטס ווי‬ ‫זענען די 'אבנים'‪ ,‬די צוויי יסודות אויף וועלכע ער האט‬ ‫גאנצע ביכורים‪ ,‬כדי די הכרת הטוב זאל זיך איינווארצלען‬ ‫גארנישט‪ .‬אויב אזוי‪ ,‬אויך ווען איך האב גארנישט פארליר‬ ‫זיך אנגעלענט‪ :‬איינס די השגחה פונעם אייבערשטן‪ ,‬און‬ ‫אין הארץ‪.‬‬ ‫איך נישט מיין בטחון‪ ,‬און מיין 'עזר' וועט קומען פונעם‬ ‫די צווייטע זיין אייגענע השתדלות‪.‬‬ ‫אייבערשטן אויך אן השתדלות‪.‬‬ ‫און דאס איז די כוונה פון חז"ל (בראשית רבה א‪ ,‬ד) אויף‬ ‫די שטיינער האבן זיך געקריגט‪ ,‬ווייל די צוויי יסודות‬ ‫ָּבָּרא"‪ ,‬אז די וועלט איז באשאפן געווארן אין‬‫"ְּבֵּראִׁשׁ ית ָ‬ ‫ֵ‬ ‫ענדליך צו דעם‪ ,‬געפונען מיר אין ירושלמי (תרומות פ"ח‬ ‫זעהן אויס ווי א סתירה‪ :‬ווי קען מען זיך פארלאזן אויפן‬ ‫זכות פון דריי זאכן וואס ווערן אנגערופן 'ראשית'‪ ,‬און‬ ‫ה"ג)‪ .‬רבי ינאי האט מורא געהאט פון שלענג‪ ,‬און ער פלעגט‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און אין די זעלבע צייט אויף די אייגענע‬ ‫איינס פון זיי איז ביכורים‪ .‬ווייל דער תכלית פון די בריאה‬ ‫אוועקשטעלן די פיר פיס פון זיין בעט אין עמערס מיט‬ ‫מעשים? האט דער אייבערשטער זיי געמאכט פאר איין‬ ‫איז אז דער מענטש זאל דערקענען אז אלעס קומט פונעם‬ ‫וואסער‪ ,‬ווייל די שלענג וואס האבן זיך געפונען אין זיין‬ ‫שטיין‪ ,‬ער האט איהם געגעבן צו פארשטיין אז באמת איז‬ ‫אייבערשטן‪ ,‬און צו דעם קומט מען אן דורך ברענגען‬ ‫אומגעגנט‪ ,‬האבן נישט געקענט אריבער קריכן וואסער‪.‬‬ ‫אלעס איינס‪ ,‬ווייל אויך זיינע מעשים זענען בהשגחת ה'‪.‬‬ ‫ביכורים‪.‬‬ ‫איין מאל וועקט ער זיך אויף און טרעפט א שלאנג אויף‬ ‫דאס הייסט‪ ,‬מען דארף טאקע טוהן השתדלות‪ ,‬אבער‬ ‫זיין בעט‪ .‬פון דעמאלט האט ער געהייסן אוועקנעמען‬ ‫מיט דעם פארשטייט מען אויך פארוואס די מצוה פון‬ ‫בשעת מען טוט עס דארף מען וויסן אז מען טוט עס נאר‬ ‫די עמערס‪ ,‬און געזאגט‪ :‬איך דארף מיך פארלאזן אויפן‬ ‫ביכורים שטייט נעבן עמלק‪ .‬ביכורים איז דאס פארקערטע‬ ‫ווייל אזוי איז דער רצון ה'‪ ,‬אז מען זאל טוהן א מעשה פון‬ ‫אייבערשטן אז ער וועט מיך היטן‪.‬‬ ‫פון עמלק‪ :‬די מצוה ווארצלט איין אין אונז הכרת הטוב‪,‬‬ ‫השתדלות‪ ,‬אבער נישט חלילה אז דאס האט עפעס א כח‬ ‫און דער כח פון עמלק איז (מכילתא בשלח יז) "יבוא כפוי‬ ‫צו דערנענטערן די ישועה אדער דאס צו דערווייטערן‪.‬‬ ‫איז דאך שווער‪ ,‬האט ער דען ביז דעמאלט נישט געהאט‬ ‫טובה ויפרע מכפוי טובה"‪.‬‬ ‫און נאך מער‪ ,‬אויך די השתדלות אליין ווערט געטוהן נאר‬ ‫קיין בטחון? נאר פריער האט ער מקיים געווען זיין חוב‬ ‫מיטן רצון פונעם אייבערשטן‪ ,‬ווייל א מענטש קען נישט‬ ‫פון השתדלות‪ ,‬זיך צו היטן פון מזיקים‪ .‬ווען ער האט‬ ‫און דאס איז דער פשט אין דעם מדרש (תנחומא כי תבוא‪,‬‬ ‫אויפהייבן א האנט אדער א פוס אויב עס איז נישט נגזר‬ ‫אבער געזעהן אז זיין השתדלות העלפט נישט‪ ,‬האט ער‬ ‫סימן א)‪ :‬משה רבינו האט געזעהן ברוח הקודש אז דער בית‬ ‫געווארן פון אויבן‪.‬‬ ‫פארשטאנען אז אין דעם ענין פארלאנגט נישט פון איהם‬ ‫המקדש וועט חרוב ווערן און מצוות ביכורים וועט בטל‬ ‫קיין השתדלות‪ ,‬נאר בלויז בטחון‪ .‬דאס קומט נישט ח"ו‬ ‫ווערן‪ ,‬האט ער מתקן געווען פאר די אידן צו דאווענען‬ ‫פארשטייט זיך אז די ווערטער זענען נישט געזאגט‬ ‫אראפנעמען פון דעם חוב פון השתדלות‪ ,‬נאר צו אריינלייגן‬ ‫דריי מאל א טאג‪ .‬ווייל ביכורים שטארקט די אמונה אז‬ ‫געווארן אויף יעקב אבינו אליין ח"ו‪ ,‬נאר בדרך דרוש‪ ,‬כדי‬ ‫די השתדלות אין די ריכטיגע פראפארציע‪.‬‬ ‫אלעס איז פון איהם‪ ,‬און דער עיקר פון תפילה איז אויך צו‬ ‫אונז צו לערנען פאר אלע דורות ווי אזוי מען דארף זיך פירן‪.‬‬ ‫וויסן און געדענקען אז אלעס קומט פונעם אייבערשטן‪.‬‬ ‫אונזער יכולת צו מאכן השתדלות איז אויך א מתנה‬ ‫ביכורים – אלעס קומט פון איהם!‬ ‫פון הימל!‬ ‫קומט אויס‪ ,‬אז א מענטש איז מחויב צו טוהן אלעס‬ ‫דעם יסוד פון אמונה‪ ,‬לערנען מיר זיך אויך פון די מצוה‬ ‫וואס ער קען בדרך הטבע‪ ,‬אבער נאך די גאנצע השתדלות‬ ‫דאס איז א כלל גדול אין מהלך החיים פון א מענטש‪:‬‬ ‫אָת‬ ‫פון ביכורים‪ .‬ביי מצות ביכורים שטייט (דברים כו‪ ,‬ג) ָּוָב ָ‬ ‫דארף ער ארויסנעמען פון הארץ יעדע פחד און דאגה‪,‬‬ ‫דער אייבערשטער האט גוזר געווען אז א מענטש זאל‬ ‫ָּּיִּמים ָָה ֵֵהם ְוְ ָָא ַַמ ְְרָּתּ ֵֵאָלָ יו ִִהַּג ְְּדִּתּ י ַַהּיֹום‪,‬‬ ‫ֹּכֵּהן ֲֲאֶׁשׁר ִיִ ְְהֶיֶ ה ַּב ִ‬ ‫ֶֶאל ַַה ֵ‬ ‫און וויסן אז דער הצלחה ווענדט זיך נישט אין א גרויסע‬ ‫ארויסגיין צו זיין ארבעט און עסן די פירות פון זיין אייגענע‬ ‫און רש"י (שם) זאגט‪" :‬ואמרת אליו – שאינך כפוי טובה"‪.‬‬ ‫חיל אדער אין א שטארקע האנט‪ ,‬נאר אלעס קומט פון‬ ‫מיה‪ ,‬און אזוי אויך ביי אלע זיינע געברויכן דארף ער טוהן‬ ‫ׁשּוָעה‪.‬‬ ‫איהם‪ ,‬ווייל ַלַ ה' ַַה ְּּת ָ‬ ‫דער ספר החינוך (מצוה צא) שרייבט‪ ,‬אז דער שורש פון די‬ ‫השתדלות‪ .‬אבער אין די זעלבע צייט דארף ער געדענקען‬ ‫ב‬