הליכות ושיחות קודש וויען - אידיש · Halichois V'sichois Koidesh Vien - Yiddish
הטקסט של גיליון זה
פרשת ויצא תשפ "ו לפ"ק
דברי תורה שנאמרו לתלמידי הישיבה גדולה
יום ה' פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק
אוועקצוגיין פון דא ,דא וויל ער נישט זיין .וואו יא, די פרשה די וואך הייבט זיך אן ,ויצא יעקב מבאר
אינטערעסירט מיך נישט ,איך וועל שוין ערגעץ שבע ,וילך חרנה (בראשית כח-י) .יעקב האט מקבל
אנקומען .זיין מטרה פארוואס ער גייט אוועק ,איז געווען די ברכות פון יצחק ,און עשו האט אים
נישט ווייל ער וויל ערגעץ גיין .זיין מטרה איז ,איך געוואלט הרג'נען ,האט מען אים אוועקגעשיקט צו
וויל דא איבערלאזן .אמאל איז דא וואס א מענטש לבן אין שטוב ,אז ער זאל גיין טון א שידוך .און יעקב
גייט אוועק פון א פלאץ ,ווייל ער האט א מטרה איז ארויסגעגאנגען פון באר שבע ,און ער איז
אנצוקומען אויף א צווייטע פלאץ .א משל ,ער פארט געגאנגען אויף חרן .די מפרשים שטעלן זיך ,וואס
אויף ארץ ישראל ,נישט ווייל עס געפעלט אים נישט איז דער דאפלטער לשון ,ויצא יעקב מבאר שבע ,ער
עפעס דא ,ער וויל אנטלויפן פון דא ,און ער וויל איז ארויס פון באר שבע ,וילך חרנה ,און ער איז
אנקומען אהין אויף יענעם פלאץ. געגאנגען קיין חרן .עס וואל ט גענוג געווען ווען עס
שטייט ויצא יעקב מבאר שבע לחרן ,וואס איז דער
מען זעהט ביי הגר ,ווען זי איז אנטלאפן פון שרה, 'ויצא' און 'וילך' ,ער איז ארויס ,און ער איז געגאנגען.
און דער מלאך האט איר געטראפן ,און ער האט איר
געפרעגט ,אי מזה באת ,פון וואו קומסטו ,ואנה שטייט אין מפרשים ,ווען א מענטש גייט אוועק פון
תלכי ,און וואו גייסטו .און זי האט געענטפערט, א פלאץ ,און ער גייט ערגעץ אנדערש ,איז דא צוויי
מפני שרי גברתי אנכי בורחת (בראשית טז-ח) ,שרה סיבות פארוואס ער גייט אוועק .איינס ,ער איז נישט
פייניגט מיך ,און איך גיי אוועק פון שרה .דער מלאך צופרידן דארט וואו ער איז ,ער האט נישט דא קיין
האט איר געפרעגט צוויי שאלות ,פון וואו קומסטו, חברים ,ער האט נישט דא זיינע גוטע פריינט .אמאל
און וואו גייסטו ,וואו איז דיין ציל אנצוקומען .זאגט ווערט ער א נרדף ,די רעגירונג פארלייגט זיך אויף
זי ,איך האב נישט קיין ציל וואו אנצוקומען ,מפני אים ,הייבט ער פוס ,און ער אנטלויפט פון דא ,און
שרי גברתי אנכי בורחת ,איך האב נאר א ציל ער גייט אוועק ערגעץ אנדערש ,פטור צו ווערן פון
אוועקצוגיין פון דא .ווען א מענטש אנטלויפט פון א וואו ער איז .פאר דעם מענטש אינטערעסירט נישט
פלאץ ,פרעגט מען נישט וואו גייסטו .ארויס פון דא. וואו ער גייט ,עס אינטערעסירט אים נאר
על הטוב יזכר
ידידינו מוה"ר שמואל דוד פישער הי"ו
אשר כלכל הוצאת הגליון לזכות הרבים
לרגל אירוסי בתו למזל טוב
תשפ"ו"ולפלפ""קק
ויצאתשפ
פרשתויצא
פרשת ~א~ קודש--וויען
וויען ודברותקודש
שיחותודברות
שיחות
נאטור פון וואסער .וואסער איז מניחין מקום גבוה וואו איך וועל אנקומען ,וועל איך אנקומען .הגר איז
והולכין למקום נמוך ,אויב מען לייגט וואסער אויף א נישט געגאנגען ווייל זי האט געוואלט ערגעץ גיין ,זי
הויך פלאץ ,האלט ער זיך נישט דארט .אויב עס איז האט געדארפט אוועקגיין פון שרה .דא האט זי נישט
שיף ,וועט ער אראפגיין אויף נידריגער .ווען ער געקענט בלייבן .דער מלאך פרעגט איר ,וואו גייסטו.
קומט אראפ אונטן ,אויב ער וועט טרעפן א פלאץ זאגט זי ,איך האב נישט קיין אינטערעסע וואו צו
וואו מען קען גיין נאך נידריגער ,וועט ער אראפגיין גיין ,איך גיי נישט אין ערגעץ ,דא צו דארט ,מפני
נאך נידריגער .אזוי איז תורה ,עס האלט זיך נאר ביי שרי גבירתי אנכי בורחת ,איך אנטלויף.
איינעם וואס איז דעתו שפלה עליו .איינער וואס
האלט זיך שטאלץ ,האלט זיך נישט ביי אים קיין ווען יעקב איז אוועקגעגאנגען פון באר שבע ,איז
תורה .ווי מער א מענטש איז זיך מכניע ,ווי נידריגער געווען ביידע סיבות .רבקה האט געזעהן אז עשו
ער האלט זיך ,קומט די תורה אראפ צו אים .דו ביסט וויל אים הרג'ענען ,האט זי געזאגט פאר יעקב ,דו
נאך נידריגער ,וועסטו זוכה זיין מער צו תורה .דו דארפסט מאכן פליטה פון דא ,דו מוזט אוועקגיין
וועסט זיין נאך נידריגער ,וועסטו זוכה זיין צו נאך פון דא .ז י האט נישט געוואלט אויסזאגן פארן
מער תורה .הוי כל צמא לכו למים ,זאלסט וויסן פאטער ,פאר יצחק ,אז עשו וויל הרג'ענען יעקב,
תורה איז אזוי ווי מים .עס איז מניחין מקום גבוה, האט זי געזאגט פאר יצחק ,יעקב דארף א שידוך ,און
עס לאזט איבער א הויך פלאץ ,ער וויל נישט בלייבן אז מען דארף א שידוך ,דארף ער אוועקפארן .קומט
אויבן ,ער גייט למקום נמוך. אויס ,לויט דעם רצון פון די מאמע איז געווען ויצא
יעקב מבאר שבע ,אוועק פון דא ,גיי ארויס פון באר
יעדע זאך ,דארף מען וויסן אין פראקטיק ,וואס דאס שבע ,דא איז עשו ,און דו זאלסט נישט זיין דא מיט
מיינט .עס מיינט צוויי זאכן .עס מיינט ,אמאל האלט אים .וואו דו זאלסט אנקומען ,אינטערעסירט מיך
זיך א מענטש שטאלץ ,ער איז זייער צופרידן פון זיך, נישט ,פון דא זאלסטו אוועקגיין .יצחק'ס כוונה איז
פון זיינע מעלות ,ער קוקט נאר אייביג ווי חשוב ער געווען ,ער זאל טון א שידוך .נישט ער זאל ארויסגיין
איז וכדומה ,ער איז זיך מחשיב .דאס איז א בחינה פון פון דא ,נאר קום אן אהין .ביי יצחק איז געווען דער
גאות ,ער ליגט במקום גבוה .און אמאל איז דא וואס וילך חרנה ,דו זאלסט אנקומען אויף דעם פלאץ .עס
א מענטש האלט זיך נישט שטאלץ ,ער פירט זיך איז דא אמאל וואס די סיבה פארוואס מען גייט
אויף אזוי ווי איינער צווישן אנדערע חברים ,ער אוועק פון דא ,איז ווייל איך וויל פון דא אוועקגיין,
שטארט נישט ארויס מער פון א צווייטן ,ער טוט זיך דאס איז ויצא ,איך וויל פון דא אוועקגיין .אויב די
משפיל זיין ,צו זיין אזוי ווי א צווייטער. סיבה איז ,איך וויל אהין אנקומען ערגעץ ,דאס איז
וילך .דא איז געווען ביידע צוזאמען .ויצא יעקב
מען זעהט אמאל ,ווען עס מאכט זיך עפעס אין מבאר שבע ,אז עשו זאל אים נישט הרג'ענען ,און
ישיבה ,איך געב עס נאר פאר א משל ,איז דא די וילך חרנה ,כדי ער זאל טון א שידוך ווי דער פאטער
שרייערס .ער הייבט אן ,פארוואס אזוי ,פארוואס אזי. האט אים געזאגט.
דער וואס איז שטאלץ ,דער הייבט אויף זיין קול .דער
*
וואס איז א נכנע ,דער מאכט זיך נישט וויסנדיג.
אפילו עס טוט אים עפעס וויי ,אבער ער האלט זיך דער חתם סופר (בפרשתנו קלג ד"ה ויצא) זאגט א רמז
שטיל ,עס איז זיין נאטור אזוי .און תורה איז מניח אויף ויצא יעקב מבאר שבע וילך חרנה .די תורה
מקום גבוה ,והולך למקום נמוך .די הצלחה אין תורה ווערט אנגערופן באר שבע ,די תורה איז נמשלה
איז נישט ביי די שרייערס ,די הצלחה פון תורה איז למים (בבא קמא יז ,).תורה איז צוגעגליכן געווארן צו
ביי די וואס זענען הולכין למקום נמוך. וואסער .אזוי ווי דער פסוק (ישעיה נה-א) זאגט ,הוי כל
צמא לכו למים ,א דארשטיגער זאל גיין טרינקען
תורה איז נמשלה למים ,אבער תורה איז נישט וואסער ,דאס גייט ארויף ,ווען א מענטש איז
צוגעגליכן צו פשוטע וואסער ,נאר צו א באר ,צו א דארשטיג צו תורה ,לכו למים ,זאל ער זיך זעצן
ברונעם .א ברונעם קוועלט ,א ברונע לעבט ,א ברונע לערנען .די גמרא (תענית ז ).זאגט ,פארוואס ווערט
איז נישט וואסער וואס ליגט אויף איין פלאץ ,און עס תורה צוגעגליכן צו וואסער ,ווי קומט וואסער צו
רירט זיך נישט .אין א ברונעם איז אייביג דא א תורה .זאגט די גמרא ,ווייל תורה האט אין זיך די
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ב~ שיחות ודברות קודש -וויען
זיצן אין בית המדרש ,און עוסק זיין בתורה .ווען מען שטראם פון וואסער וואס האלט אין איין צוקומען.
גייט ארויס פונעם בית המדרש ,ווי עס איז געווען תורה איז מים חיים ,מען קען לערנען תורה שטיל,
דא ביי יעקב ,וואס יעקב איז ארויסגעגאנגען יעצט פאר זיך ,ער עפנט נישט די מויל ,ער טראכט אין
פון בית המדרש פון שם ועבר ,וואו ער איז געזעסן לערנען ,אבער עס פעלט אים די חיות פון תורה ,עס
און געלערנט ביז יעצט .דריי און זעכציג יאר זיצט פעלט אים די ברען אין תורה .תורה דארף זיין מיט א
ער אין בית המדרש און ער לערנט ,און עס איז נישט חיות .עס שטייט אין די גמרא (עירובין נד ,).ערוכה
גענוג געווען ,ער האט צוגעגעבן נאך פערצן יאר ,פון בכל ושמורה (שמואל ב כג-ה) ,אם ערוכה ברמ"ח
ווען ער איז אוועקגעגאנגען פונעם פאטער ,ביז ער אברים ,אויב די תורה איז מיט אלע אברים,
איז געגאנגען צו לבן .זיבן און זיבעציג יאר לערנט דעמאלטס איז שמורה ,דעמאלטס האלט זיך די
ער .יעצט הייבט זיך אן ויצא יעקב מבאר שבע ,ער תורה .תורה דארף מען לערנען מיט א חיות .מען
דארף ארויסגיין פון בית המדרש ,זאגט דער חתם לערנט נישט תורה ווייל מען האט נישט קיין ברירה,
סופר ,וילך חרנה ,איז מיטגעקומען א חרון אף .ווען איך דארף זיין אין ישיבה ,לערן איך ,און הלוואי
מען גייט ארויס פון בית המדרש ,קלעבט זיך אן צום וואלט איך נישט געדארפט זיין .מען ווארט שוין
מענטש אלע נסיונות פון די גאס .ווי לאנג ער איז אין זונטאג ,עס זאל ווערן פרייטאג ,און מען זאל שוין
בית המדרש ,האט ער נישט קיין פראבלעמען .ווען קענען אוועקגיין .נישט דאס איז תורה .תורה דארף
מען גייט ארויס ,עין רואה והלב חומד ,ווי דער סדר זיין ווי א באר ,עס דארף זיין אזוי ווי א קוואל.
איז ,מען זעהט ,מען גלוסט ,און נאכדעם קומט מען
צו ,אז מען זינדיגט .ווען א מענטש זיצט אין בית זאגט דער הייליגער חתם סופר ,תורה ווערט
המדרש ,און דער קאפ ליגט אים אין תורה ,ער אנגערופן 'באר שבע' ,ווייל די גמרא (שבת קטז ).זאגט,
טראכט נישט פון די וועלט ,עס אינטערעסירט אים חצבה עמודיה שבעה (משלי ט-א) ,די תורה באשטייט
נישט די וועלט ,דעמאלטס שטייגט ער. פון זיבן ספרים .אונז ווייס מיר פון פינף ספרים,
בראשית ,שמות ,און אזוי ווייטער .אבער די גמרא
און די תורה פארציילט עס ,מען רעדט נישט פון א זאגט ,אז 'ויהי בנסוע' (במדבר י-לה) איז א ספר בפני
בחור פון פופצן יאר ,צו פון צוואנציג יאר ,נאר פון א עצמו .די צוויי פסוקים ,איז אן עקסטערע ספר פאר
יעקב אבינו ,וואס ער זיצט שוין אין בית המדרש זיך .קומט אויס ,אז ספר במדבר איז איינגעטיילט
זיבעציג יאר .און ויצא יעקב מבאר שבע ,ווען מען אין דריי ספרים .איין ספר איז פון אנהייב פרשת
גייט ארויס פון בית המדרש ,וילך חרנה ,קומט מיט במדבר ביז אינמיטן פרשת בהעלותך ,ביז די פרשה
א חרון אף ,מען דארף זיך יעצט דרייען ביי לבן, פון ויהי בנסוע .ויהי בנסוע איז אן עקסטרע פרשה
אנדערע נסיונות ,אנדערע שטובער ,וואס איז פאר זיך ,און פון נאך די צוויי פסוקים פון ויהי
אינגאנצן נישט דומה צו שם ועבר ,ווי ער איז געווען בנסוע ,הייבט זיך אן א פרישער ספר ,איז ממילא דא
פריער ,איז צוגעקומען א חרון אף. זיבן ספרים .ווייל במדבר איז דריי ,און חוץ פון דעם
איז דא די אנדערע פיר ,איז עס צוזאמען זיבן ספרים.
*
זאגט דער הייליגער חתם סופר ,תורה ווערט
רש"י זאגט אויף מערערע פלעצער ,אז וואו עס אנגערופן 'באר שבע' ,תורה איז א ברונעם פון
דארף זיין א למ"ד בתחילתו ,און עס פעלט דער וואסער ,וואס באשטייט פון זיבן ספרים.
למ"ד אין אנהייב ,איז צוגעשטעלט א ה"א צום סוף.
דא וואלט געדארפט צו שטיין וילך לחרן ,און עס ווי לאנג א מענטש זיצט אין בית המדרש און ער
שטייט וילך חרנה ,צום סוף איז דא א ה"א .יעדע לערנט ,איז ער דער גליקליכסטער מענטש .דער יצר
פלאץ וואו עס קומט זיך א למ"ד בתחילתה ,האט די הרע איז נישט דא .דער יצר הרע איז איבעראל,
תורה צוגעשטעלט א ה"א בסופה .עס איז א רש"י אבער על כל פנים ,עס איז נישט דער זעלבער יצר
אין די קומענדיגע פרשה ,אנהייב פרשת וישלח, הרע וואס איז דא ווען מען גייט ארויס אויף די גאס.
ארצה שעיר (בראשית לב-ד) ,וואס איז טייטש ארצה תורה איידלט אויס דעם מענטש .ווען ער זיצט
שעיר ,לארץ שעיר .זאגט רש"י ,כל תיבה שצריכה באהלה של תורה ,ער טוט א נחת רוח פארן
למ"ד בתחילתה ,הטיל לה הכתוב ה"א בסופה .ווען אייבערשטן יעדע רגע וואס מען איז עוסק בתורה.
מען דארף א למ"ד אין אנהייב ,האט מען די שענסטע צייט פונעם מענטש איז ,ווען ער קען
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ג~ שיחות ודברות קודש -וויען
שטענדיג צוריקדרייען ,דאס איז די עפענונג וואס צוגעשטעלט א ה"א צום סוף - .מען האט נישט
איז דא אויבן. געטראפן קיין אנדערע אותיות צו טוישן ,נאר וואו
מען דארף א למ"ד ,דארף מען א ה"א .א למ"ד איז
למ"ד ווייזט אויף לימוד התורה .ווי לאנג עס איז נישט קיין ה"א ,און א ה"א איז נישט קיין למ"ד .וואס
דא א למ"ד בתחילתה ,פאלט מען נישט אריין אין די עפעס האט מען גענומען דעם למ"ד ,אז ווען עס
ה"א ,עס איז נישט דא א ה"א בסופה ,ער האט נישט פעלט דער למ"ד בתחילתה ,האט מען געשטעלט
צו טון מיטן עולם הזה ,ער דארף נישט צוקומען דעם ה"א בסופה.
תשובה צו טון .למ"ד ,ווען ער זיצט און לערנט.
תורה ,דאס טוט אויסאיידלען דעם מענטש .בראתי מען געפונט אין די גמרא (מנחות כט ,):ווען דער
יצר הרע ,ברא תי לו תורה תבלין (קידושין ל .):אבער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט ,כי בי-ה ה'
דארט וואו עס דארף זיין א למ"ד בתחילתה ,און עס צור עולמים (ישעיה כו-ד) ,עולם הבא האט ער
איז נישט דא קיין למ"ד ,עס פעלט די למ"ד ,עס באשאפן מיט א יו"ד ,און עולם הזה האט ער
פעלט דער לימוד ,איז הטיל לה הכתוב ה"א בסופה, באשאפן מיט א ה"א .בהבראם (בראשית ב-ד) ,בה"א
עס וועט זיך ענדיגן מיט א ה"א .עס וועט זיך בראם .די וועלט איז די צורה פון אן אות ה"א ,עס
ענדיגן מען וועט ליגן אין עולם הזה ,און פון עולם האט דריי מחיצות ,און עס איז אפן פון אונטן .ווען א
הזה פאלט מען ,און מען פאלט ,און מען דארף מענטש איז אינעווייניג אין די באקס ,האלט ער זיך
האבן רחמים מען זאל קענען שפעטער זיך צוריק ערליך .אבער אונטן איז אפן ,אז ווען ער וויל ,קען
קערן. ער ארויסגיין ,און ער קען אראפפאלן .אויב מען האט
נישט אונטן וואו מען זאל זיך אנכאפן ,פאלט מען,
על כל פנים ,דאס איז דער לימוד ,ויצא יעקב מבאר און מען פאלט .אבער מען קען תשובה טון ,אויף
שבע ,וויסן די חשיבות פון תורה ,אז מען קען זיצן דעם האט דער אייבערשטער געמאכט א עפענונג
אין א באר שבע ,זיין דבוק אין תורה ,תורה וואס מען ביי די ה"א אויבן ,אז טאמער ער האט געזינדיגט,
לערנט מיט א חיות ,מיט א באר מים חיים, קען ער זיך צוריק דרייען פון דעם פתח וואס איז דא
דעמאלטס ,וילך חרנה .ווען מען זיצט אין באר שבע, אויבן .על כל פנים ,דער אות ה"א ווייזט אויף די
גייט אוועק דער חרון אף .אבער ווען עס איז חס פראבלעם וואס א מענטש האט .אז ווען עס איז א
ושלום ,ויצא יעקב מבאר שבע ,דארף מען האבן ה"א ,מען איז נישט אין בית המדרש ,נאר אין עולם
רחמים עס זאל נישט מיטגיין מיט זיך דער חרון .מען הזה ,קען מען פאלן ,אונטן איז נישט דא קיין מחיצה.
דארף מחשיב זיין יעדע מינוט וואס מען קען זיצן און אז מען פאלט ,פאלט מען ביז צום תהום אריין,
באהלה של תורה ,און דינען דעם אייבערשטן. עס האט נישט קיין שיעור וויפיל .אבער מען קען זיך
דברי תורה שנאמרו בסעודה שלישית
שבת באווארפן של נכד כ"ק מרן אדמו"ר שליט"א ,הרב יהושע ווייסמאנדל שליט"א
בן חדב"ן הרה"ג רבי יואל ווייסמאנדל שליט"א
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק -מאנסי
תורה איז ממשיך ווייטער ,ויפגע במקום וילן שם ,ער אין די פרשה די וואך ,פארציילט די תורה הק' ,דעם
איז אנגעקומען אין מקום המקדש ,און ער האט זיווג פון יעקב אבינו .ווי אזוי ער האט געמוזט
דארט מתפלל געווען ,ווי רש"י ברענגט צו ,קפצה לו איבערלאזן די שטוב פון יצחק ,ווייל עשו האט אים
הארץ ,ער האט געהאט קפיצת הארץ ,כדי ער זאל געוואלט הרג'ענען .און דער פאטער האט אים
קענען דארט מתפלל זיין (חולין צא .):און דער אוועקגעשיקט ,אז ער זאל גיין צו לבן אין שטוב ,און
אייבערשטער האט געזאגט ,צדיק זה בא לבית מלוני זוכן דארטן זיין שידוך .ויצא יעקב מבאר שבע ,וילך
ויפטר בלא לינה ,איז ער שוין געבליבן דארט חרנה (בראשית כח-י) ,יעקב איז ארויסגעגאנגען פון
נעכטיגן .און ער האט געהאט דעם דערהויבענעם באר שבע ,און ער איז געגאנגען אויף חרן .און די
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ד~ שיחות ודברות קודש -וויען
און וואס איז דער מדרש דא מאריך ,אז יעקב אבינו חלום ,והנה סולם מוצב ארצה ,וראשו מגיע
האט געזאגט ,אליעזר עבד אברהם איז השמימה ,והנה מלאכי אלקים עולים ויורדים בו .און
ארויסגעגאנגען מיט עשרה גמלים ,ער האט דער באשעפער האט אים צוגעזאגט ,איך וועל זיין
מיטגע טראגן כל טוב אדוניו בידו ,און איך גיי מיט דיר אויפן גאנצן וועג .ווען ער איז
חתונה האבן ,און איך האב נישט קיין נזם אחד ,ולא אויפגעשטאנען ,האט ער געזאגט ,אכן יש ה' במקום
צמיד אחד ,מאין יבא עזרי .און נאכדעם האט ער הזה ואנכי לא ידעתי .און ער האט געמאכט זיין נדר,
געזאגט ,לית אנא מובד סברי מן בריי ,איך גיי נישט און וישא יעקב רגליו ,וילך ארצה בני קדם.
פארלירן מיין האפענונג פונעם אייבערשטן ,ער
האט זיך מחזק געווען ,עזרי מעם ה' עושה שמים עס שטייט אין דעת זקנים לבעלי תוספות ,געווענליך
וארץ ,דער אייבערשטער וואס האט געמאכט שמים איז דא א הפסק צווישן איין פרשה און די אנדערע
וארץ ,וועט מיר העלפן .דער מדרש פאר זיך איז א פרשה ,אבער דא איז פרשה זו סתומה .דא איז די
מדרש פליאה .חס ושלום צו טראכטן אויף יעקב, פרשה פארמאכט .און דער בעלי תוספות זאגט ,ווייל
אז ער זאל טראכטן איין מינוט ,אז ווייל ער האט ער איז אוועקגעגאנגען באהאלטענערהייט .ער האט
נישט קיין נזם און א צמיד ,וועט ער פארלירן זיין געמוזט אנטלויפן פון עשו ,מען זאל נישט וויסן וואו
בטחון אינעם אייבערשטן ,און ער האט זיך נאכדעם ער גייט ,איז ממילא ווען ער גייט ,איז פרשה זו
געדארפט מחזק זיין .קען מען דען טראכטן אויף סתומה - .און די גאנצע פרשה אליין איז אויך נישט
יעקב אבינו ,אז ער הא ט נישט געוואוסט וואס אפגעטיילט אין פרשיות .אלע פרשיות אין די תורה
יעדער חדר יונגל ווייסט ,אז מען פארלאזט זיך איז דא דערין מערערע פרשיות אפגעטיילט ,יעדער
אויפן אייבערשטן. ענין פאר זיך עקסטער .כאטש דא אין די פרשה ,איז
דא אסאך עקסטערע ענינים ,פון דעסטוועגן דאך איז
און די קשיא פאר זיך אליין ,איז אויך א קשיא .ער נישט דא קיין הפסק אין די תורה צווישן איין פרשה
האט נישט קיין נזם און קיין צמיד ,ער קען נישט גיין און די אנדערע פרשה ,עס איז איין לאנגע פרשה פון
חתונה האבן ,און ער מוז האבן יעצט עפעס א נס פון ויצא יעקב ,ביז ער איז אהיימגעגאנגען וישלח יעקב
הימל ,אז דער אייבערשטער זאל אים העלפן צו מלאכים לפניו .יעדע זאך איז דאך מיט א חשבון
שיקן א נזם און א צמיד .וואס טוען אנדערע יודען פארוואס עס איז אזוי.
וואס האבן נישט מיט וואס חתונה צו מאכן ,ער האט
*
נישט קיין געלט פאר א נזם און א צמיד ,ער
פארשאפט זיך געלט .ער ארבעט ,ער טוט עפעס, דער מדרש (ב"ר סח-ב) דרש'נט דעם פסוק (תהלים
און ער פארדינט געלט ,און ער באצאלט פאר דעם קכא-א) ,אשא עיני אל ההרים ,מאין יבא עזרי ,אז דער
נזם .ער האט נישט געקענט טון די זעלבע זאך? ער פסוק גייט ארויף אויף יעקב אבינו .אשא עיני אל
וועט ארבעטן ,וועט ער האבן א נזם און א צמיד. ההרים ,ער האט אויפגעהויבן די אויגן צום
אייבערשטן ,מאין יבא עזרי .זאגט דער מדרש ,אל
און וואס האט זיך אויסגעשטעלט צום סוף ,ווען ער ההרים מיינט נישט אל ההרים ,אל ההרים מיינט אל
האט זיך שוין יא פארלאזט אויפן אייבערשטן ,מען ההורים .ער האט געקוקט אויף זיינע עלטערן ,ער
האט אים נישט געגעבן קיין נזם פון הימל .ער האט האט געקוקט ווי אזוי עס איז געווען די שידוך פון
געארבעט ביי לבן אין שטוב זיבן שווערע יארן ,וועט זיין טאטן .אברהם האט געשיקט אליעזר אויפן
ער ארבעטן נאך א יאר ,וועט ער האבן א נזם מיט א זעלבן פלאץ זוכן א שידוך פאר יצחק ,און ווי אזוי ער
צמיד אויך .וואס איז געווען זיין שאלה ,ער האט גייט .אשא עיני ,איך האב אויפגעהויבן מיינע אויגן,
נישט קיין נזם און קיין צמיד ,ווי אזוי קען ער גיין אל ההורים ,צו מיינע עלטערן ,למלפני ולמעבדני ,צו
חתונה האבן ,מאין יבוא עזרי .וואס טוט להבדיל א די וואס האבן מיך געלערנט ,און די וואס האבן מיך
גוי ווען ער דארף חתונה האבן .ער ארבעט ,און ער באשאפן - .יעדער ווייסט וואס הורים איז טייטש,
פארשאפט זיך א נזם מיט א צמיד .וואס איז געווען און דער מדרש דארף נישט צוגעבן פירוש המילות,
יעקב אבינו'ס שאלה ,מאין יבוא עזרי. וואס דאס מיינט ,אשא עיני אל ההורים ,למלפני
ולמעבדני .און עס איז אויך נישט דער ריכטיגער
*
אויסטייטש פון הורים.
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ה~ שיחות ודברות קודש -וויען
רש"י ברענגט צו ,ווען יעקב איז אוועקגעגאנגען פון און וואס איז דער ענין אז עס איז קפצה לו הארץ,
יצחק ,כדי צו גיין אויספירן דעם שליחות ער זאל ער האט געהאט קפיצת הארץ .יעקב האט געהאט
חתונה האבן ,איז ער נישט געגאנגען תיכף .ער איז אסאך ניסים אין משך פון די צייט וואס ער איז
קודם געגאנגען פערצן יאר אין בית המדרש ,ער געווען אויפן וועג ,וואס איז די נקודה ,אז ווען ער איז
האט זיך געזעצט לערנען ,און נאכדעם איז ער געגאנגען ,האט אים דער אייבערשטער געוויזן
געגאנגען .וישכב במקום ההוא (בראשית כח-יא) ,זאגט קפיצת הארץ.
רש"י ,עס איז א מיעוט ,אבל י"ד שנים ששימש בבית
עבר ,האט ער זיך נישט געלייגט שלאפן .וואס איז און ער האט געזעהן דעם חלום ,ויחלם והנה סלם
דער ענין אז יעצט ווען מען שיקט אים אוועק ער מוצב ארצה ,וראשו מגיע השמימה ,והנה מלאכי
זאל טון א שידוך ,איז ער געגאנגען לערנען פערצן אלקים עולים וירדים בו .אין די הייליגע ספרים
יאר אין בית המדרש פון עבר. שטייט ,אז עס איז א רמז אויפן מענטש .א מענטש
איז מוצב ארצה ,ער געפונט זיך אויף דער וועלט,
די מפרשים זענען מסביר ,יעקב אבינו איז געזעסן וראשו מגיע השמימה ,דער קאפ פון א יוד קומט אן
באהלה של תורה שטענדיג ,ער האט נישט געהאט ביז צום הימל ,והנה מלאכי אלקים עולים וירדים בו,
צו טון מיט קיין לבן'ס ,ער האט נישט געהאט צו טון דורך די מעשים פון א מענטש ,וואס א יוד טוט ,איז
מיט קיין רשעים ,ער האט נישט געהאט צו טון מיט דא אן עליה פאר די מלאכי אלקים ,זיי זענען עולים,
אזעלכע וואס זענען ביקש לעקור את הכל .ער גייט און זיי זענען יורדים .וואס איז געווען דער חלום
יעצט אוועק אויף א פרעמד פלאץ ,איבערלאזן זיין וואס דער אייבערשטער האט יעצט געוויזן פאר
טאטן יצחק ,ער קומט צווישן אומות העולם ,און יעקב אבינו.
וואסערע סארט אומות העולם? אין וועמענס שטוב
*
קומט ער אריין? אין שטוב פון א לבן הארמי .ער
האט זיך נישט געפילט גענוג שטארק ,אז ער האט ווען ער האט זיך אויפגעוועקט ,האט ער געזאגט,
די כוחות הנפש צו גיין אויף אזא פלאץ ,און זיך אכן יש ה' במקום הזה ,ואנכי לא ידעתי .וואס איז
אריינצולייגן אין אזא נסיון דארט ביי לבן אין שטוב. דער ואנכי לא ידעתי ,איך האב נישט געוואוסט .מען
ער מוז האבן אן הכנה דערצו .און וואס איז די הכנה? קען שרייבן בקיצור ,וי קץ יעקב משנתו ויאמר ,און
תורה .ער מוז צוריקגיין אין בית המדרש ,פערצן יאר ער האט געזאגט ,לא ידעתי כי יש ה' במקום הזה,
איז ער געזעסן אין בית המדרש ,מוסיף צו זיין איך האב נישט געוואוסט אז דער אייבערשטער איז
קדושה על קדושתו ,כדי ער זאל זיך קענען דא .וואס איז די אריכות הלשון וואס ער האט
ארויסלאזן אויף דעם וועג צו זיין ביי לבן .אזוי געזאגט ,אכן יש ה' במקום הזה ,ואנכי לא ידעתי.
שטייט אין די מפרשים .אבער עס דארף נאך אלץ
*
האבן א ביאור .פארוואס האט ער אויסגעקליבן
פונקט פערצן יאר צו זיצן און לערנען .ער קען זיין וישא יעקב רגליו ,נאכדעם האט ער זיך אויפגעהויבן
דארט צוועלף יאר ,צו פופצן יאר .פארוואס האט ער די פיס ,און ער איז געגאנגען .יעדער וואס גייט,
אויסגעקליבן פערצן יאר דארף ער האבן אויף די הייבט אויף די פיס .זאגט רש"י ,משנתבשר בשורה
הכנה ,אז ער זאל קענען אהין גיין. טובה שהובטח בשמירה ,נשא לבו את רגליו ,ונעשה
קל ללכת (ב"ר ע-ח) .ער איז געגאנגען פלינק ,ער איז
עס קען זיין .די גמרא (יומא לח ):זאגט ,אז א מענטש געגאנגען מיט א צופרידנהייט ,ער האט זיך
וואס איז עברו רוב שנותיו ,א מענטש וואס איז אויפגעהויבן די פיס ,נישט ווי א מענטש וואס גייט
אדורך געגאנגען רוב פון זיינע יארן ,און ער האט נאכגעלאזט ,ער איז ארויסגעגאנגען מיט א שמחה.
נישט געזינדיגט ,מובטח לו שלא יחטא ,האט ער א אוודאי נאכדעם וואס ער האט געזען דעם חלום ,און
הבטחה אז ער וועט נישט זינדיגן שפעטער .ווי די דער באשעפער האט אים געזאגט ,אז ער וועט זיין
מפרשים זענען מסביר ,עס איז נישט דא אזא זאך מיט אים ,אי ז אים גרינגער געווארן דאס גיין .אבער
מובטח אז א מענטש וועט נישט זינדיגן .מען וואס איז דער אויסדרוק וישא יעקב רגליו.
געפונט ביי יוחנן כהן גדול וואס האט משמש געווען
*
שמונים שנה בכהונה גדולה ,ער איז שוין נישט
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ו~ שיחות ודברות קודש -וויען
מובטח שלא יחטא ,רגלי חסידיו ישמור ,יעצט קען געווען קיין יונגערמאן ,ער איז געווען איבער
ער גיין צו לבן אין שטוב ,און האבן סייעתא דשמיא הונדערט יאר ווען ער האט משמש געווען ,און פון
אז ער וועט נישט זינדיגן. דעסטוועגן דאך איז ער יצא לתרבות רעה ,ער איז
געווארן א מין (ברכות כט .).זעהט מען דאך אז עס איז
וישא יעקב 'רגליו' ,די 'רגלי' חסידיו ישמור ,די סוף שייך אפילו שפעטער ,נאך וואס עס איז עברו רוב
פון די יארן ,וישא יעקב רגליו ,איך האלט שוין ביי שנותיו .נאר פשט איז ,מיט די בחירה ,האט מען
דעם רגל ,איך האלט שוין ביי די סוף שנותיו .ביז די סיעתא דשמיא ,אז מען זאל נישט זינדיגן ,ווען עס
סוף שנותיו בין איך געזעסן אין בית המדרש און איך איז עברו רוב שנותיו.
האב געלערנט תורה .יעצט האב איך אן הבטחה ,איך
דארף נישט מורא האבן .און אזוי האט ער זיך די גמרא דרש'נט עס פונעם פסוק (שמואל א ב-ט),
ארויסגעלאזט ,עס איז געווען קל ללכת ,עס איז אים רגלי חסידיו ישמור .דער אייבערשטער היט די פיס
אנגעקומען גרינג ,ווייל ער האט געוואוסט אז ער פון זיינע חסידים .טייטשט די גמרא ,אז דער סוף
האט אן הבטחה פון עברו רוב שנותיו. ווערט אנגערופן רגל .אזוי ווי ביי א מענטש איז דא
דער קאפ וואס איז דער ראשית פונעם מענטשן,
און בעצם איז עס א געוואלדיגע מוסר פאר זיך נאכדעם איז דא זיינע פיס ,וואס איז דער סוף פונעם
אליין ,אז דער עיקר ביי א מענטש איז די יונגע יארן. מענטש .רגלי חסידיו ,ווען א יוד איז געווען פון די
מען דארף אכט געבן אז די ערשטע יארן פונעם חסידים פונעם אייבערשטן ,ער האט געדינט דעם
מענטש זאלן זיין בלא חטא ,דעמאלטס איז שוין דא אייבערשטן ,און ער קומט צום סוף פון זיינע יארן,
א הבטחה פונעם אייבערשטן ,אויף די צווייטע כיון שעברו רוב שנותיו ,איז רגלי חסידיו ,אויף די
העלפט נאכדעם. סוף יארן פון זיינע חסידים ,ישמור ,טוט דער
אייבערשטער אפהיטן ,אז זיי זאלן נישט זינדיגן.
***
יעקב לאזט זיך ארויס אויפן וועג ,און ער טראכט יעקב האט געלעבט הונדערט זיבן און פערציג יאר.
איבער ,וואו גיי איך יעצט .איך גיי צו לבן אין שטוב. לאמיר רעכענען יעצט וויפיל איז געווען די רוב
און עס באפאלט אים שלעכטע געפילן .איך זיץ זיבן שנותיו פון יעקב ,וואס ער זאל זיין מובטח שלא
און זיבעציג יאר און איך לערן תורה ,די שענסטע יארן יחטא .ווען מען נעמט הונדערט זיבן און פערציג יאר
האב איך אוועקגעגעבן צו דינען דעם אייבערשטן, און מען צוטיילט עס אויף האלב ,איז עס דריי און
איש תם יושב אהלים .וואו גיי איך יעצט? איך גיי זיבעציג און א האלב .און רוב שנותיו ,ווערט פיר און
חתונה האבן .צו וועמען? צו א לבן אין שטוב .איך זיבעציג .קומט אויס אז אויב ביז די פיר און זיבעציג
האב נישט קיין נזם ,איך האב נישט קיין צמיד ,איך יאר האט ער געדינט דעם אייבערשטן ,איז עברו רוב
דארף ארבעטן אז איך זאל עס קענען האבן .ווי אזוי שנותיו ,און ער איז מובטח שלא יחטא .די ערשטע
גיי איך יעצט אראפפאלן פון אזא איגרא רמה אין א דריי יאר פון א מענטש איז דאך שלש שנים יהיה
בירא עמיקתא .ארויס פון כולל ,ארויסגעגאנגען פון לכם ערלים (ויקרא יט-כג) ,האט ער נישט קיין זכות
בית מדרש ,און וואו גיי איך ,צו לבן אין שטוב ,ווערן פון תורה ,ווייל מען הייבט דאך הערשט אן צו
אן ארבעטער ,ווערן דארט א רועה צאן .צוואנציג יאר לערנען תורה ,ביי די דריי יאר .קומט אויס ,דארף
איז ער געווען דארט א רועה צאן .זו תורה וזו שכרה? מען צורעכענען צו יעקב נאך דריי יאר וואס ער האט
דאס קומט זיך נאך זיבן און זיבעציג יאר זיך מוסר נישט געלערנט קיין תורה ,האט אים אויסגעפעלט
נפש זיין ,נישט געשלאפן אין קיין בעט ,ווי רש"י צו זיצן אין בית המדרש ביז די זיבן און זיבעציג יאר,
זאגט .דאס באצאלט מיר דער אייבערשטער? אז כדי ער זאל זיין מובטח שלא יחטא.
יעצט ווען איך זוך א שידוך ,האב איך נישט קיין נזם
און א צמיד ,און איך דארף גיין צו לבן אין שטוב ,און יעקב איז אלט געווען דריי און זעכציג יאר ווען ער
ארבעטן אז איך זאל קענען טון א שידוך. האט מקבל געווען די ברכות .איז ער צוריקגעגאנגען
אין בית המדרש לערנען פערצן יאר ,ביז ער איז אלט
דאס איז געווען די אשא עיני אל ההרים ,אל ההורים, געווארן זיבן און זיבעציג יאר ,ווען עס איז אים
למלפני ולמעבדני .מיינע הורים האבן מיט מיר אדורכגעגאנגען רוב שנותיו ,איז ער שוין יעצט
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ז~ שיחות ודברות קודש -וויען
גענוצט דעם טיטל ,אז דער אייבערשטער איז 'עושה געלערנט ,זיי האבן מיך אריינגעלייגט אין בית מדרש
שמים וארץ' - .מען געפונט אין די גמרא (ברכות לה): פון שם ועבר ,איך בין געזעסן און געלערנט,
א מחלוקת צווישן רבי ישמעאל מיט רבי שמעון בר ולמעבדני ,זיי האבן מיר אויסגעארבעט
יוחאי .עס שטייט אין פסוק (דברים יא-יד) ואספת אויסצואוואקסן אזא איש קדוש ווי יעקב איז געווען,
דגנך ,פאר וועם איז דאס געזאגט געווארן .רבי אז ער האט געקענט שפעטער זאגן (בראשית מט-ג)
ישמעאל זאגט ,דאס איז געזאגט געווארן פאר יעדן כחי וראשית אוני .אשא עיני אל ההרים ,נאך אזעלכע
יוד .עס שטייט (יהושע א-ח) לא ימוש ספר התורה הזה יארן וואס מען האט מיך געלערנט ,און איך דין דעם
מפיך ,מען דארף לערנען תורה ,יכול דברים ככתבן, אייבערשטן ,וואס איז יעצט? איך האב נישט קיין
מען קען גאר נישט טון ,נאר זיצן און לערנען ,תלמוד נזם ,איך האב נישט קיין צמיד ,איך גיי נישט
לומר ואספת דגנך ,הנהג בהן מנהג דרך ארץ ,גיי גנב'ענען ,איך וועל דאך עס מוזן פון ערגעץ
ארויס ,טוה ,ארבעט ,ואספת דגנך .רבי שמעון בר באקומען .קיין ניסים פון הימל האט ער נישט
יוחאי זאגט ,ניין ,עס נישט מעגליך .אפשר אדם געטראכט אז עס וועט פאסירן .איז דאך על כרחך,
חורש בשעת חרישה ,זורע בשעת זריעה ,קוצר אז איך וועל מוזן גיין עפעס טון דערפאר .דאס
בשעת קצירה ,תורה מה תהא עליה ,וואס וועט זיין קומט זיך מיר נאך אזויפיל יארן דינען דעם
מיט די תורה .מען קען נישט ארויסגיין פון בית אייבערשטן? יעצט גיי ארויס פון בית מדרש ,זעץ זיך
המדרש ,לא ימוש ספר התורה הזה מפיך .איי ,ווי אריין צו לבן אין שטוב ,זיץ אינדרויסן צוואנציג יאר,
אזוי וועט מען לעבן .בזמן שישראל עושין רצונו של הייתי ביום אכלני חורב וקרח בלילה ,נישט קיין טאג
מקום ,מלאכתן נעשית על ידי אחרים ,עס וועט און נישט קיין נאכט ,און והחליף את משכורתי
קומען דורך אנדערע .זאגט די גמרא ,הרבה האבן עשרת מונים ,מיט אזא שווינדלער ,ווי לבן .ער איז
געטון אזוי ווי רבי שמעון בר יוחאי ,ולא עלתה בידן, געווארן ביי זיך צובראכן .מיין טאטע יצחק איז
דאס איז נישט געזאגט געווארן פאר די וועלט ,צו געווען א עולה תמימה ,ער איז געזעסן אין בית
טון ווי רבי שמעון בר יוחאי ,זיך אריינזעצן אין בית מדרש ,דער זיידע אברהם האט געשיקט אליעזר
המדרש ,און עס וועט שוין זיין מלאכתן נעשית על מיט עשרה גמלים ,וכל טוב אדוניו בידו ,ער האט זיך
ידי אחרים .מען האט געטון ווי רבי ישמעאל ,מען נישט געדארפט ארויסרוקן פונעם שטוב כדי צו
האט געלערנט ,און געברענגט פרנסה אין שטוב, קענען טון א שידוך .און מיך האט באפאלן אזא מצב,
האבן זיי געהאט ביידע ,זה וזה עלתה בידם ,זיי האבן איך דארף ארויסגיין ,און גיין ארבעטן ,כדי איך זאל
געהאט פרנסה ,און זיי זענען געשטיגן אין תורה. קענען טון דעם שידוך.
און די ווערטער פון רבי ישמעאל דארפן האבן א דאס איז געווען דער מאין יבא עזרי ,ער האט
ביאור .ער זאגט ואספת דגנך ,הנהג בהן מנהג דרך געוואוסט אז דער אייבערשטער וועט אים העלפן,
ארץ ,וו אס איז דער טייטש פון די ווערטער ,הנהג ער האט געוואוסט אז ער וועט האבן געלט ,אבער
בהן מנהג דרך ארץ .דער פשוט'ער פשט איז ,אין די ער האט געוואוסט אז ער וועט עפעס מוזן צוטון
גמרא'ס לשון ,ווערט פרנסה וואס א מענטש דערצו .דאס האט אים וויי געטון ,דאס ארויסגיין פון
ברענגט ,אנגערופן 'דרך ארץ' .דאס איז דער הנהג דעם בית המדרש .נישט אז ער האט נישט געוואוסט
בהם מנהג דרך ארץ .אבער דאס אליין דארף האבן א פון וואו ער וועט האבן א נזם מיט א צמיד ,ער האט
ביאור ,פארוואס רופט מען אן פרנסה ,אז דאס איז געוואוסט אז ער וועט האבן א נזם מיט א צמיד,
דרך ארץ .וואס איז נישט דרך ארץ ,אלעס איז דרך אבער פאר דעם וועט ער דארפן טון וואס ער האט
ארץ .וואס עס איז גשמיות ,עסן און טרינקען ,איז געטון ,זיבן יאר האט ער געארבעט פאר רחל .דאס
אויך די דרך פון דער וועלט .פארוואס ווען מען האט אים געאהרט ,ווי קען איך זיך צוזאמקלויבן פון
רעדט פון פרנסה ,רופט מען עס אן דרך ארץ .די א בית המדרש וואס איך בין געזעסן און געלערנט,
משנה (אבות ב-ב) זאגט ,יפה תלמוד תורה עם דרך ארויסצוגיין אין אזא פרייע וועלט ,און זוכן א שידוך.
ארץ ,עס איז גוט תורה צוזאמען מיט ארבעטן,
*
שיגיעת שניהם משכחת עון ,ביידע האבן אין זיך א
כח אז עס איז משכחת עון .תורה איז משכחת עון, און ער האט זיך מחזק געווען ,לית אנא מוביד סברי
און דער גוף ווערט צובראכן פון ארבעטן ,טוט דאס מן בריי ,עזרי מעם ה' עושה שמים וארץ ,ער האט
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ח~ שיחות ודברות קודש -וויען
באשאפט א וועלט ,האט דער אייבערשטער אויך מכניע זיין אז מען זאל נישט זינדיגן .רופט ער
באשאפן יעדן צופרידן שטעלן .ער האט געפרעגט אויך אן ,יפה תלמוד תורה עם דרך ארץ.
יעדע זאך אין די בריאה ,צו ער איז צופרידן .און די
בריאה האט געענטפערט ,יא .עס דא אזויפיל בעלי נאך א משנה איז דא (אבות ג-יז) ,אם אין תורה ,אין
חיים ,עס איז דא אזויפיל מינים אויף די וועלט ,יעדע דרך ארץ ,אם אין דרך ארץ ,אין תורה .און דארט איז
מין וואס דער אייבערשטער האט באשאפן ,האט ער דער פשט ,אם אין תורה ,אויב עס איז נישט דא קיין
אים קודם געפרעגט .איך וויל דיך באשאפן ,דו תורה ,אין דרך ארץ ,איז די פרנסה פון א יוד אויך
וועסט זיין א לייב ,און דו וועסט זיין א וואלף ,און דו נישט אויסגעהאלטן ,ווייל די עיקר פון א פרנסה איז
וועסט זיין א שעפעלע ,ווי דער סדר איז .און דאך אז עס זאל זיין נשאת ונתת באמונה .אז עס איז
לצביונם נבראו ,זיי האבן אלע מסכים געווען .מען 'אין תורה' ,אז מען ווייסט נישט וואס מען מעג ,און
האט זיי געזאגט ווי אזוי זיי וועלן זיין ,צו זיי וועלן וואס מען טאר נישט' ,אין דרך ארץ' ,איז זיין פרנסה
זיין צופרידן .איז דאך די גאנצע וועלט רצתה לעשות נישט ווי עס דארף צו זיין' .אם אין דרך ארץ ,אין
רצון קונה .וואס איז די חשיבות פונעם ארץ אז עס תורה' ,אויב עס איז נישט דא קיין פרנסה ,וועט
איז רצתה לעשות רצון קונה. נישט זיין קיין תורה אויך נישט .רופט ער אויך אן
תורה מיט דרך ארץ צוזאמען .פארוואס ווערט עס
זאגט דער הייליגער ערוגת הבשם ,עס ליגט א אנגערופן דרך ארץ.
גרויסער חידוש אין דעם ארץ וואס איז רצתה
לעשות רצון קונה .דער אייבערשטער האט באשאפן עס איז דא א טייער ווארט פונעם הייליגער ערוגת
גרויסע ברואים ,ער האט באשאפן דעם שמש מיט די הבושם זצ"ל (פרשת חיי שרה ד"ה ויאמר ה') ,דער מדרש
ירח .דעם שמש האט ער געפרעגט ,דו ווילסט זיין א (ב"ר ה-ז) זאגט ,למה נקרא שמה ארץ ,פארוואס
זון? האט ער געזאגט ,אוודאי ,איך וויל זיין א זון ,איך ווערט די וועלט אנגערופן ארץ ,שרצתה לעשות רצון
וויל באלייכטן די גאנצע וועלט .דער שמש איז א קונה ,זי האט געוואלט טון דעם רצון פונעם
גרויסע בריאה וואס דער אייבערשטער האט אייבערשטן ,האט מען עס גערופן ארץ .שרצתה
באשאפן ,מאורות הגדולים (בראשית א-טז) ,עס איז לעשות רצון קונה האט צוויי טייטשן ,רצתה איז א
צענדליגע מאל גרעסער ווי די גאנצע וועלט .אוודאי לשון פון רצון ,עס האט געוואלט טון .דער
האט ער מסכים געווען .אזוי איז יעדע זאך וואס דער אייבערשטער האט געזאגט ,עס זאל באשאפן ווערן
אייבערשטער האט באשאפן ,האט מסכים געווען אז א וועלט ,און זי האט געוואלט טון דעם רצון פונעם
דער באשעפער זאל אים אזוי באשאפן. אייבערשטן .און שרצתה איז אויך טייטש ,א לשון
ריצה ,א לשון פון לויפן ,ווייל די גמרא (חגיגה יב).
דער ארץ האט געפרעגט דעם רבונו של עולם ,דו זאגט ,אז בשעת דער אייבערשטער האט געזאגט אז
ווילסט באשאפן אן ארץ ,וואס גייט זיין מיט מיר? עס זאל זיין א ארץ ,האט זיך די ארץ צושפרייט אן א
האט דער אייבערשטער געזאגט ,דו וועסט זיין א שיעור ,ביז דער אייבערשטער האט געדארפט
ארץ ,דו וועסט זיין די ערד ,אויף דיר וועט יעדער אנשרייען אז עס זאל זיך אפשטעלן ,וויייל עס האט
טרעטן ,אויף דיר וועט יעדער שפייען ,אויף דיר זיך צושפרייט אזוי ווי שני פקעיות של שתי .שרצתה,
וועט אפגעטון ווערן אלעס וואס טוט זיך אויף די זי איז געלאפן ,לעשות רצון קונה.
וועלט ,ביסטו מסכים אז איך זאל דיך באשאפן אזוי
ווי דו ביסט? מען געפונט ביי די מים ,זאגט די מדרש פרעגט דער ערוגת הבשם ,די גאנצע בריאה וויל
(ב"ר ה-ד) ,אז די מים זענען געווען בוכים ,ווען מען טון די רצון פונעם אייבערשטן ,נישט נאר די ארץ.
האט אפגעטיילט די מים התחתונים פון די מים בשעת דער אייבערשטער האט באשאפן די וועלט,
העליונים ,האבן די מים התחתונים געוויינט ,אנן שטייט אין די גמרא (בראשית ב-א) ,ויכולו השמים
בעינן למהוי קמי מלכא ,אונז וויל מיר נישט זיין דא, והארץ וכל צבאם (חולין ס ,).דרש'נט די גמרא ,אז
אונז וויל מיר זיין נעבן דעם אייבערשטן .און דא אלעס אין די בריאה איז באשאפן לצביונם .דער
זאגט מען פאר דעם ארץ ,דו וועסט זיין די באשעפער האט געפרעגט יעדע זאך וואס ער האט
נידעריגסטע דומם וואס איז דא ,ביסטו מסכים באשאפן ,צו ער איז צופרידן אויף דעם וועג ווי אזוי
דערויף. דער אייבערשטער באשאפט אים .דער באשעפער
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~ט~ שיחות ודברות קודש -וויען
מחשבות בלב איש (משלי יט-כא) ,יעדער האט דאך וואס האט דער ארץ געענטפערט .רבונו של עולם,
הונדערטער פלענער אין זיין לעבן ,וואו ער וויל אלץ ווען דו פרעגסט מיך ,וואלט איך נישט מסכים
אנקומען .און עס שטעלט זיך נישט אזוי אויס ווי ער געווען .ווער איז מסכים מען זאל אים אראפלייגן
האט געוואלט .און אלעס איז דאך מן השמים .אז אויף דער ערד און יעדער גייט טרעטן אויף אים?
דער אייבערשטער האט אזוי צוגעפירט ,דארף א יוד קיינער נישט .אבער אז דו פארשטייסט אז דו
זאגן ,רבונו של עולם ,דו האסט געוואלט מיך אזוי ווילסט האבן אן ארץ ,און פאר דיר איז ניחא מיך צו
צושטעלן אין דעם מצב ווי איך בין .איך האב נישט באשאפן ,ווייל אז נישט וואלסטו דאך מיר נישט
קיין אייגענעם רצון ,איך גיי טון דיין ארבעט .אונז געפרעגט .איך ווארף זיך אונטער ,אונטער דיר .אז
זעמיר נישט דא אויף דער וועלט ,כדי אונז זאל מיר דו ווילסט אזוי ,וויל איך אויך אזוי .איך האב נישט
זיך ענדזשויע"ן ,אונז זאל מיר האבן געלט ,אונז זאל קיין אייגענעם רצון .מיין רצון איז ,צו טון דיין רצון.
מיר האבן עולם הזה ,און אפילו נישט צו האבן עולם און אויב דו ווילסט באשאפן אן ארץ ,ווייל דו ווילסט
הבא .אונז זעמיר דא צו טון דעם רצון פונעם עס זאל זיין אן ארץ אויף די וועלט ,בין איך מסכים.
אייבערשטן .און וואס דער רצון פונעם אייבערשטן דאס איז דער חידוש פון ארץ .אנדערע ברואים וואס
איז ,דאס דארף א מענטש טון מיט א שמחה. איז רצתה לעשות רצון קונה ,איז נישט קיין חידוש.
אבער דער ארץ ,וואס איז די נידעריגסטע וואס איז
קומט אויס ,אז די ארץ לערנט אונז ,אז א מענטש דא אין די בריאה ,און עס איז רצתה לעשות רצון
דארף זיך צושטעלן צו אלעם וואס דער רבונו של קונה ,זי איז גרייט צו טון דעם רצון פונעם
עולם וויל .זאגט די גמרא ,ואספת דגנך ,דברים אייבערשטן ,און זי זאגט ,איך קוק נישט אויף מיין
ככתבן ,גיי ארויס ארבעטן .לפי שנאמר לא ימוש תועלת ,איך קוק נישט אויף מיין חשיבות ,איך וויל
ספר התורה הזה מפיך ,וועט א מענטש זאגן ,איך טון דיין רצון .אז דו ווילסט האבן אן ארץ ,שטעל
וואלט אזוי געגליסט צ ו זיצן אין בית המדרש און איך זיך צו דערצו .דאס האט א חשיבות .עס איז די
לערנען ,און מען זאגט מיר ,ואספת דגנך ,גיי ארויס, ארץ וואס איז רצתה לעשות רצון קונה.
האב א פעלד ,באמיסטיג די פעלד ,זיי עס אן ,עס
וועט וואקסן ,און ואספת דגנך .זאגט די תורה ,ניין, און דער ערוגת הבושם גיט צו און ער זאגט ,אזוי
ואספת דגנך ,דער באשעפער האט באשאפן א דארף זיין יעדער יוד .אמאל האט א מענטש
וועלט נישט פאר מלאכים ,ער האט באשאפן א פאראיבל ,עס שטערט אים ,איך האב א גוטן קאפ,
וועלט פאר מענטשן ,מיט ביזנעס ,מיט ערדישע איך האב מצליח געווען אלס בחור ביים לערנען ,און
זאכן ,און דאס וויל ער ,אז אונז זאל מיר דינען דעם איך וואלט געקענט בלייבן ווייטער זיצן באהלה של
אייבערשטן אזוי .עס וועט דיר דאך וויי טון ,פון דעם תורה ,און מן השמים פירט מען אזוי צו ,אז נאך די
לא ימוש ספר התורה הזה מפיך? הנהג בהן ,פיר זיך חתונה קען ער נישט בלייבן לערנען ,ער דארף
מיט דעם ,מנהג דרך ארץ ,דעם מנהג וואס דו זעהסט אויפהאלטן א שטוב ,עס איז נישט דא קיין פרנסה,
ביי דעם ארץ ,וואס די ארץ איז דאך רצתה לעשות און ער דארף ארויסגיין אויף דער וועלט ,עוסק זיין
רצון קונה .דעם דרך וואס דו זעסט ביי די ארץ ,אז אין עולם הזה .און עס שטערט אים .א מענטש דארף
דער ארץ האט זיך מפקיר געווען ,און געטון וואס זיך אראפלערנען פונעם ארץ .דער ארץ איז אויך
דער אייבערשטער וויל ,דאס זאלסטו זיך אפלערנען נישט געפעלן וואס דער אייבערשטער האט אים
פונעם ארץ ,און אזוי זאל זיין דער ואספת דגנך. באשאפן ,אבער עס איז רצתה לעשות רצון קונה .עס
האט געזאגט ,רבונו של עולם ,דו ווילסט אזוי? איך
יפה תלמוד תורה עם דרך ארץ ,מען דארף טאקע האב נישט קיין אייגענעם רצון ,איך טוה אלעס וואס
האבן תלמוד תורה ,ווי לאנג מען קען לערנען ,דארף דו ווילסט .און אז דו ווילסט באשאפן א ערד ,איך
מען עס אויסנוצן ביז די לעצטע מינוט וואס מען שטעל זיך צו.
קען זיצן באהלה של תורה ,אבער ווען מען זעהט אז
עס גייט נישט ,און ער דארף עוסק זיין אין עניני זאגט דער הייליגער ערוגת הבושם ,אזוי דארף זיין
עולם הזה ,זאל ער געדענקען ,יפה תלמוד תורה עם יעדער יוד .אפילו ווען דער מענטש האט חשבונות,
דרך ארץ ,אויב דו וועסט מיטנעמען מיט דיר דעם און ער טראכט ,איך וואלט געוואלט זיין אזוי ,איך
דרך ארץ ,דעם וועג ווי אזוי דער ארץ האט זיך וואלט געוואלט זיין דאס .עס איז דאך רבות
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~י~ שיחות ודברות קודש -וויען
דער באשעפער האט באשאפן א שמים ,און ער האט געפירט ,איך האב נישט קיין שום רצון ,איך האב נאר
באשאפן אן ארץ .ער וויל האבן א שמים ,און ער וויל א רצון צו טון רצון ה' ,דעמאלטס וועסטו מצליח
האבן אן ארץ .און די ארץ האט זיך זיין .שיגיעת שניהם ,ווען עס איז דא ביידע ,דאס איז
אונטערגעווארפן ,רצתה לעשות רצון קונה ,אזוי גיי משכחת עון .אז נישט ,טרעפט זיך א מענטש האט
איך מיך אויך פירן .און ער איז געגאנגען בשמחה ,צו אן עון ,ער האט א הרהור און תרעומת אויפן
דעם וועג וואס דער אייבערשטער האט אים אייבערשטן ,פארוואס דער באשעפער האט אים
אויסגעשטעלט. געמאכט אין אזא מצב .אבער אז דו וועסט האבן
תורה ,וועסטו האבן דעם דרך פונעם ארץ .איך וויל
ויחלום והנה סולם מוצב ארצה ,וראשו מגיע גארנישט ,איך וויל נאר וואס דער אייבערשטער וויל,
השמימה ,והנה מלאכי אלקים עולים ויורדים בו. דעמאלטס וועסטו זוכה זיין דערצו .שיגיעת שניהם,
דער באשעפער האט אים געוואלט טרייסטן ,דו ווען עס איז דא ביידע צוזאמען ,משכחת עון.
ביסט דאך צעבראכן ,דו גייסט יעצט ארויס צו לבן
אין שטוב ,זאלסט וויסן ,והנה סולם מוצב ארצה ,א אם אין תורה ,אין דרך ארץ ,צוצוקומען צו די מדה
מענטש איז מוצב ארצה ,אויב ער איז מוצב ,ער פון ארץ ,דארף מען האבן תורה .מען דארף קודם
שטייט פעסט ,ארצה ,מיט די מדה פון ארץ ,וואס איז זיצן אין בית המדרש יארן און לערנען ,נאכדעם קען
רצתה לעשות רצון קונה .און וראשו ,זיין קאפ האט ער צוקומען צו דעם ,אז ער זאל זיך קענען מבטל
נישט קיין אייגענע חשבונות ,נאר מגיע השמימה, זיין און צוקומען צו די מדה פון ארץ .אבער פון די
זיין קאפ איז צוגעבינדן צום הימל .וואס דער הימל אנדערע זייט ,אם אין דרך ארץ ,אין תורה ,תורה
וויל ,דאס וויל איך אויך ,און וואס דער הימל וויל אליין קען נישט זיין אן דעם וואס מען איז עוסק
נישט ,אינטערעסירט מיך אויך נישט .ווען עס איז אויך אין עניני עולם הזה.
מוצב ארצה ,ווען א מענטש איז מוצב אין די מדה פון
ארץ ,און ראשו איז מגיע השמימה ,איז והנה מלאכי וועלן מיר צוריקקומען צו די פרשה .יעקב אבינו
אלקים עולים ויורדים בו ,מיט זיינע מעשים קען ער וואס עס האט זיך פאר אים איבערגעטוישט מאיגרא
מעלה זיין ,אז מלאכי אלקים זענען עולים ויורדים רמא לבירא עמיקתא .נאך אזויפיל יארן זיצן אין בית
דורך אים. המדרש און לערנען ,דארף ער איבערלאזן דעם בית
המדרש ,און גיין ארבעטן צוואנציג יאר .און וואו גייט
און דאס האט מחזק געווען יעקב אבינו ,און וישא ער? צו א לבן אין שטוב ,עס האט אים זייער וויי
יעקב רגליו ,ער איז ארויסגעגאנגען מיט א שמחה געטון אויף די ירידה וואס ער האט ,וואס ער גייט
טון זיין עבודת ה' .ביז יעצט האב איך מיין עבודת ה' אראפ פון אן איגרא רמא צו א בירא עמיקתא .קפצה
אין בית המדרש ,יעצט הייבט זיך אן א אנדערע לו הארץ ,עס איז אים אקעגן געקומען ,די מדה וואס
עבודת ה' .יעצט גיי איך ארויס אינדרויסן ,איך גיי מען זעהט ביי די ארץ ,וואס דער ארץ איז דאך
זיצן ביי לבן ,דאס איז וואס דער אייבערשטער וויל רצתה לעשות רצון קונה ,ער האט זיך מפקיר געווען
פון מיר יעצט ,און צו דעם גיי איך זיך צושטעלן .עס צו טון פארן אייבערשטן .קפצה לו ,עס איז אים
טוט מיר נישט וויי פארוואס עס איז אזוי .איך בין אקעגן געשפרינגען ,ארץ ,קוק די ארץ וואס איז
נישט געזעסן אין בית המדרש ווייל איך האב רצתה לעשות רצון קונה ,וואס האט זיך מפקיר
געוואלט ,נאר ווייל דער אייבערשטער האט אזוי געווען פארן אייבערשטן .אז דאס איז דער רצון
געוואלט ,און יעצט וויל דער אייבערשטער איך זאל פונעם אייבערשטן ,דאס וויל פון מיר דער
ארויס פון בית המדרש ,געב איך זיך אונטער ,און איך אייבערשטער ,איך האב גארנישט דערקעגן.
טוה וואס דער אייבערשטער וויל .די מדה דארף א
מענטש ארייננעמען אין זיך .הנהג בהם מנהג דרך און ער האט געזאגט ,אשא עיני אל ההרים ,מאין יבא
ארץ ,מען ארבעט ,עס איז אסאך מאל שווערע עזרי ,ווי אזוי גיי איך יעצט ארויס פון בית המדרש,
זמנים ,אמאל נעמט אים דער אייבערשטער ארויס איך גיי יעצט ארויס ארבעטן צו חתונה האבן ,און
פון כולל ,און מען שיקט אים ארבעטן .און אמאל איז כדי צו האבן א נזם מיט א צמיד .לית אנא מוביד
מען ביי די ארבעט ,און וויפיל שברי לב גייט מען סברי מן בריי ,איך פארליר נישט מיין האפענונג
אדורך ,ער האט געהאט אזויפיל מחשבות ,ער האט פונעם אייבערשטן .עזרי מעם ה' ,עושה שמים וארץ,
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~יא~ שיחות ודברות קודש -וויען
געזעהן ,און ער האט געזאגט ,אכן יש ה' במקום הזה, געוואלט טון דאס ,און עס איז נישט געלונגען ,א
דא אין מיין מקום וואו איך בין יעצט ,איז אויך דער צווייטע זאך וכדומה .איך טוה וואס דער
אייבערשטער .ואנכי לא ידעתי ,ביז יעצט האב איך אייבערשטער וויל .איך ווארף זיך אונטער ,אונטערן
געמיינט אז נאר אין בית המדרש איז דער רצון ה' .דאס איז הנהג בהם מנהג דרך ארץ ,זיך פירן
באשעפער ,יעצט בין איך געוואויר געווארן אז מען אזוי ווי די ארץ האט זיך געפירט ,שרצתה לעשות
קען זיין מוצב ארצה ,אויב עס איז ראשו מגיע רצון קונה.
השמימה ,קען זיין מלאכי אלקים עולים ויורדים בו.
*
וישא יעקב רגליו ,האט ער זיך אויפגעהויבן ,און ער
איז געגאנגען מיט א שמחה. די פרשה איז סתומה .רש"י זאגט אין פרשת ויקרא
(ויקרא א-א) ,פארוואס איז דא א הפסקה אין די תורה
מען זיצט דאך ביי א שמחה פון א חתן ,עס קען זיין צווישן איין פרשה און די צווייטע פרשה ,ליתן ריוח
א נקודה וואס ער זאגט ואנכי לא ידעתי ,וואס איז להתבונן ,צו געבן צייט איבערצוטראכטן וואס מען
נוגע צו שידוכים .ווען אליעזר איז געגאנגען זוכן א האט געלערנט פריער .עס איז דא אמאל א צייט
שידוך פאר יצחק ,איז ער אנגעקומען צו בתואל אין וואס מען דארף זיך נישט מתבונן זיין ,מיטן שכל
שטוב ,מען האט אים מכבד געווען צו עסן ,און ער שטימט נישט וואס עס גייט פאר .איך וויל נישט
האט געזאגט ,לא אוכל עד אם דברתי דברי ,איך מוז טראכטן ,איך וויל מקבל זיין וואס דער אייבערשטער
קודם אפזאגן מיין דרשה ,פארוואס איך בין האט געהייסן .רש"י זאגט שפעטער אין פרשת ויחי
געקומען ,נאכדעם וועלן מיר זיך אראפזעצן עסן. (בראשית מז-כח) ,למה פרשה זו סתומה ,שנסתמו
ויאמר עבד אברהם אנכי (בראשית כד-לג) ,איך בין אן עיניהם ולבם של ישראל מצרת השעבוד .עס איז
עבד אברהם .עס איז געווען די ערשטע טיטל וואס נישט דער טייטש כפשוטו ,אז עס איז געווען צרת
ער האט זיך א נאמען געגעבן ,עבד אברהם אנכי .איך השיעבוד ,און מען האט נישט געקענט טראכטן .נאר
האב געזען שטיין פון איינעם פון די צדיקים ,האט ווען עס איז געקומען צרת השיעבוד ,האבן זיי נישט
ער געזאגט ,זיי זענען דאך געווען עובדי עבודה זרה, געוואלט קוקן אויף וואס עס וועט זיין שפעטער,
האט אליעזר געזאגט ,עבד אברהם אנכי ,די עבודה מען האט נישט געוואלט טראכטן מיטן הארץ,
פון אברהם איז געווען דער אנכי ה' אלוקיך (שמות נסתמו עיניהם ולבם של ישראל ,מען טראכט נישט.
כ-ב) .עבד אברהם ,וואס איז די עבודה פון אברהם
אבינו' ,אנכי' (בארות המים שם) .עס קען אפשר זיין נאך דא ביי יעקב אבינו ,איז אויך פרשה זו סתומה ,עס
א נקודה וואס ער האט ארויסגעברענגט ,עבד איז נישט דא קיין ריוח להתבונן .די פרשה פון ויצא
אברהם אנכי. יעקב ,ביז ער איז אהיימגעקומען ,די צוואנציג יאר,
האט יעקב נישט געטראכט ,עס אינטערעסירט מיר
עס שטייט אין מדרש (ב"ר א-י) ,די תורה הייבט זיך אן נישט .צו עס געפעלט מיר ,צו נישט ,איך גיי טון
מיט א ב' ,בראשית ברא אלקים (בראשית א-א) .פרעגט וואס דער רצון ה' איז .די פרשה איז סתומה ,אין די
דער מדרש ,פארוואס הייבט זיך נישט אן די תורה פרשה איז נישט דא קיין הפסקה ,דא איז נישט דא
מיט אן א' .די ערשטע אות איז דאך אן א' ,וואלט זיך קיין ריוח להתבונן .ווען א מענטש גייט אדורך א
די תורה געדארפט אנהייבן מיט א א' ,פארוואס שווערע מצב ,איז דאס די גזירה פונעם אייבערשטן,
הייבט זיך עס אן מיט א ב' .זאגט דער מדרש ,ווייל א' איך טראכט נישט ,איך האב נישט קיין רצון ,איך געב
איז א לשון פון א קללה' ,ארור' הייבט זיך אן מיט אן איבער מיין רצון פארן באשעפער .וועגן דעם איז דא
א' .דער באשעפער האט נישט געוואלט אנהייבן די נישט דא קיין שום ריוח בין פרשה לפרשה ,ווייל
תורה ,בריאת העולם ,מיט אן א' ,מיט אן ארור ,ב' איז דאס איז געווען די מדה פון יעקב אבינו ,וואס איז
'ברכה' ,די תורה וועט זיך אנהייבן מיט ברכה. קפצה לו הארץ ,זיך אונטערצוווארפן אונטערן
אייבערשטן.
די וועלט פרעגט דערויף ,אז מען קען טרעפן
***
צענדליגער קללות וואס הייבן זיך אן מיט א ב' ,און
מען קען טרעפן צענדליגער ברכות וואס הייבן זיך יעקב אבינו גייט ארויס זוכן א שידוך ,דער
אן מיט אן א' .ער האט פונקט אויסגעקליבן אז דער באשעפער האט אים געוויזן די מראה וואס ער האט
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~יב~ שיחות ודברות קודש -וויען
קוקט זיך ,ער קוקט נישט די עצם דבר אליין .דער א' איז 'ארור' ,און דער ב' איז 'ברוך' .מען קען טרעפן
אייבערשטער האט באשאפן די וועלט ,אז די וועלט ברכות מיט אן א' ,און מען קען טרעפן קללות מיט א
זאל זיך קענען האלטן ,קען נישט א מענטש קוקן ב' .וואס ליגט דא ,אז די תורה האט נישט אנגעהויבן
נאר אויף זיך .א מענטש דארף שטענדיג קוקן אויף מיט אן א' ,וואס איז א לשון קללה.
א צווייטן ,זיך קענען מכניע זיין פאר אן אנדערן.
עס שטייט אין ספר אלופי יהודה (ריש פ' בראשית)
אן א' איז אליינס ,איינס .ב' איז שוין איינער מיטן זייער א שיינער געדאנק .זאגט ער ,עולם חסד יבנה
צווייטן .אן א' איז א ארור .ווען א מענטש איז נאר אן (תהלים פט-ג) ,דער באשעפער האט באשאפן א וועלט
א' ,אלעס איז נאר איך אליין ,אני ואפסי ,אלעס איז וואס א מענטש זאל נישט זיין פאר זיך אליין ,נאר טון
איך .ער טראכט נאר וואס איז גוט פאר אים ,און חסד איינער מיטן צווייטן .לא טוב היות האדם לבדו,
וואס איז נישט גוט פאר אים ,אלעס ווערט אעשה לו עזר כנגדו (בראשית ב-יח) .א מענטש וואס
געמאסטן נאר אין אים .עס איז נישט דא קיין ב', האט נישט קיין שייכות מיט קיינעם ,ער איז נאר
דאס איז ארור ,דאס איז נישט קיין וועלט .א שטוב פאר זיך אליין ,אזא מענטש קען נישט בויען א
איז ווען עס איז דא ב' ,ווען עס איז דא צוויי ,מען וועלט .יעדער וואס וויל צוגעבן צום ישוב העולם,
רעכנט זיך איינער מיטן צווייטן. דארף נישט זיין פאר זיך ,ער דארף טון פאר א
צווייטן .ווען עס קומט די זמן וואס ער דארף חתונה
אז דער באשעפער העלפט ,מען האט חתונה ,און האבן ,האט ער חתונה מיט זיין אשת חיל ,נאכדעם
מען וואוינט צוזאמען ,איז דא וואס דער מאן זאגט האט ער קינדער ,און ער גיט זיך אוועק פאר די
איך בין דער בעל הבית אין שטוב ,און עס מוז זיין קינדער ,ער ארבעט פאר די קינדער ,אז די קינדער
אזוי ווי איך זאג ,ער קען זיך נישט בייגן פאר א זאלן נתגדל ווערן ,און שפעטער זאלן זיי חתונה
צווייטן .און אויב עס איז נישט אזוי ווי ער וויל ,וועט האבן .ווען א מענטש זאל לעבן נאר פאר זיך אליין,
ער איבערדרייען די וועלט .דאס איז א ארור ,דאס איז אן עולם חרוב .א מענטש דארף לעבן
איז א קללה ,אזוי איז נישט דא קיין וועלט .א וועלט אויפצושטעלן א וועלט ,אויפצושטעלן א שטוב ,און
דארף זיין ב' ,מען דארף אלץ טראכטן ,עס איז דא דורות שפעטער.
נאך איינער אויך אין שטוב .מען דארף קוקן נישט
נאר וואס איז גוט פאר זיך ,נאר קוקן וואס איז גוט נאך א נקודה איז דא ,וואס א מענטש טאר נישט זיין
פאר יענעם ,זיך רעכענען מיט א צווייטן .דער א' איז אליינס .עס זענען דא מענטשן וואס ביי יעדע זאך
נישט דער ווארט ווייל עס איז א אות פון ארור ,און וואס מאכט זיך ביי זיי ,קוקן זיי אויף זיך אליין .וואס
דער ב' קען מען זאגן ברכה .א' איז איינס ,און ב' איז איז פאר אים גוט ,דאס וועט ער אדורך פירן ,און
צוויי .א' איז אן ארור ,ווייל דער עצם א' איז אן ארור, וואס פאר אים איז נישט אינגאנצן אויסגעהאלטן,
און מען קען נישט אנהייבן בריאת שמים וארץ מיט וועט אים נישט אינטערעסירן קיין צווייטער .ער
אן א' .די בריאת שמים וארץ מוז גיין מיט א ב', קען הרג'ענען מענטשן אויב עס וועט נישט זיין
איינער מיטן צווייטן .אזוי שטייט אין אלופי יהודה. ממש אזוי ווי ער האט געוואלט .אלעס מוז זיין לויט
זיין מיינונג ,אלעס זאל קלאפן פאר אים אליין .און
אברהם האט אוועקגעשיקט אליעזר זוכן א שידוך אזא וועלט קען דער אייבערשטער נישט באשאפן,
פאר יצחק .האט ער אים געזאגט ,נעם נישט מבנות אזא וועלט האט נישט קיין קיום .די וועלט האט א
הכנעני אשר אנכי יושב בקרבו (בראשית כד-ג) .איך קיום פון א מענטש וואס קען זיך בייגן פאר א צווייטן,
שיק דיך אוועק צו בתואל אין שטוב ,נעם פון מיין און קען זיך אוועקגעבן פאר אן אנדערן .אז א מענטש
משפחה .וואס איז מיין משפחה בעסער ווי די לעבט נאר פאר זיך אליין ,אלעס מוז זיין
כנענים? זיי זענען געווען די זעלבע עובדי עבודה אויסגערעכנט ווי אזוי פאר אים קומט גוט אויס .ווען
זרה ,ביי לבן האט מען אויך געדינט עבודה זרה. מען זיצט צוזאמען און מען פרעגט אן עצה פון
שטייט אין כלי יקר (פרשת חיי שרה) ,אז די בנות כנען יענעם ,זאגט מען נישט קיין עצה וואס איז גוט פאר
זענען געווען מושחת אין מדות .אברהם'ס משפחה אים ,מען זאגט אן עצה וואס איז גוט פאר יענעם.
זענען געווען בעל בית'ישע מענטשן ,זיי זענען אסאך מאל זענען דא מענטשן וואס אויב פאר אים
געווען וואויל ,וואוילע מענטשן איינער מיטן איז די עצה נישט גוט ,קוקט ער אנדערש ,ווייל ער
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~יג~ שיחות ודברות קודש -וויען
בקרבו ,איז ממילא קען איך נישט נעמען פון די בנות צווייטן .זאגט דער כלי יקר ,מדות גייט אריבער פון
הכנעני .ער האט מיר געשיקט אהער ,דא זאל איך עלטערן צו קינדער ,אבער השקפה גייט נישט
טון מיין שידוך ,ווייל עבד אברהם ,די עבודה פון אריבער פון עלטערן צו קינדער .יעדער האט זיך זיין
אברהם איז אויף דעם אנכי .און דער אנכי איז דא אין השקפה ,דער טאטע קען טראכטן אזוי ,און דער זון
כנעני ,זיי זענען אנכי יושב בקרבו ,וועגן דעם בין איך קען טראכטן אנדערש.
געקומען אהער ,צו דו ביסט גרייט מסכים צו זיין צו
געבן רבקה פאר יצחק. אברהם אבינו האט זיך נישט געוואלט משדך זיין
מיט די בנות הכנעני ,ווייל די בנות הכנעני זענען
דאס איז געווען די מדה פון יעקב אבינו .יעקב אבינו געווען פארדארבן אין מדות ,זיי האבן זיך גערעכנט
האט זיך אויסגעלערנט ,אז מען קען נישט נאר זיצן נאר מיט זיך ,און זיך נישט גערעכנט מיט קיין
אין בית המדרש אליין .דער באשעפער האט אים צווייטן .זיין משפחה האט ער געוואוסט ,אז עס איז
אוועקגעשיקט ,גיי ארויס אין די וועלט ,גיי חתונה א משפחה פון בעלי חסד ,האט ער אהינגעשיקט
האבן ,זיץ נישט פאר דיר ,דו דארפסט אויפשטעלן א אליעזר .און וועגן דעם האט אליעזר געמאכט דעם
שטוב ,און עס טאר נישט זיין קיין 'אנכי' ,אלעס איז סימן ,ועשה חסד עם אדוני ,אז דער וואס וועט
נאר פאר זיך ,מען דארף זעהן אויפצושטעלן שבטי ברענגען וואסער צו טרינקען ,זי וועט זיך רעכענען
י-ה ,און אויפשטעלן דעם כלל ישראל .ווען ער האט מיט מיר ,און מיט די בהמות ,אותה הוכחת לעבדך
געזען די מראה הנבואה וואס דער אייבערשטער ליצחק (בראשית כד-יד).
האט אים געוויזן ,ויאמר ,האט ער געזאגט ,אכן יש ה'
במקום הזה ,דער אייבערשטער געפונט זיך דא ,ווייל אברהם אבינו האט געזאגט פאר אליעזר ,לא תקח
ואנכי לא ידעתי ,ביי מיר איז נישט דא קיין 'אנכי'. אשה לבני מבנות הכנעני ,אשר אנכי יושב בקרבו,
איינער וואס זיצט אין בית המדרש און לערנט תורה, וואס איך וואוין צווישן זיי .אליעזר האט נישט
דאס איידעלט אים אויס ,אז עס איז נישט דא קיין געוואוסט אז ער וואוינט צווישן די בנות הכנעני? ער
אנכי .און אז עס איז נישט דא קיין 'אנכי' ,ואנכי לא וואוינט דאך אין כנעני .זאגט ער ,אברהם אבינו האט
ידעתי ,קען מען זוכה זיין צו זעהן א מראה הנבואה. געזאגט לא תקח אשה לבני מבנות הכנעני ,נעם
די סיבה פארוואס אכן יש ה' במקום הזה איז ,ווייל נישט פאר מיר א טאכטער פון בנות הכנעני ,ווייל
ואנכי לא ידעתי ,איך קען נישט קיין אנכי .אנכי דאס אשר אנכי ,דער 'אנכי' איז יושב בקרבו ,ביי די בנות
איז ארור ,ווען א מענטש איז פאר זיך אליין ,דאס איז הכנעני איז דא אן אנכי ,עס איז דא נאר 'איך' ,עס איז
א פארשאלטענע מדה .א מענטש דארף שטענדיג נישט דא קיין צווייטער .און חתונה האבן מיט נאר א
קוקן וואס ער קען ארויסהעלפן פאר א צווייטן ,ווי 'איך' ,מיט דעם קען מען נישט חתונה האבן .ווען
אזוי ער קען טון חסד מיטן אנדערן .און טאמער עס מען האט חתונה ,דארף זיין א ב' ,מען קען נישט פירן
איז נאר דער אנכי ,דער אנכי איז לא ידעתי. א שטוב ווען עס איז אנכי ,אלעס איז אזוי ווי איך.
און די בנות הכנעני זענען געווען 'אשר אנכי יושב
*
בקרבו' ,אין זיי ליגט אן אנכי ,און מיט אן אנכי וויל
עס שטעלט זיך אבער א קשיא ,אז דער אל"ף איז איך נישט חתונה האבן .איך וויל אז מיין זון זאל
טאקע אזא שלעכטער אות ,מען קען נישט מיט דעם האבן א זיווג וואס עס איז נישט דא דארט א אנכי.
אנהייבן ,פארוואס האט דער אייבערשטער
אנגעהויבן די עשרת הדברות מיט אן א' ,מיט 'אנכי' אליעזר קומט אן ,און ער זאגט ,איך קום זוכן א
ה' אלקיך .א' איז דאך אן ארור .יא ,א א' איז א ארור, שידוך פאר יצחק .פרעגט אים בתואל ,אין דיין
ווען א מענטש ווערט באשאפן מיט אן א' ,אני געגנט איז נישט דא מיט וועם זיך משדך צו זיין ,דו
ואפסי ,נאר איך .אבער אז מען זיצט און מען לערנט מוזט קומען ביז אהער ,א וועג פון זיבעצן טאג ,צו
תורה ,ארבעט מען אויס דעם א' ,אז ער זאל נישט טון א שידוך? עס איז נישט דא קיין שידוכים דארט?
קוקן נאר אויף זיך .ביי תורה דארף א מענטש נישט האט ער דאך געמוזט ענטפערן .זאגט ער ,הער מיר
קוקן אויף א צווייטן .יענער גייט אזוי ,יענער טוט אויס ,עבד אברהם אנכי ,די עבדות פון אברהם ,איז
אזוי ,מעג איך אויך אזוי טון .ניין ,מען דארף טון דער 'אנכי' ,אברהם ארבעט אז עס זאל נישט זיין קיין
וואס דער אייבערשטער הייסט ,מען קוקט נישט 'אנכי' .און ביי די בנות הכנעני איז דער 'אנכי' יושב
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~יד~ שיחות ודברות קודש -וויען
איך דא .איך בין גרייט ,איך האב די זעלבע שמחת אויף א צווייטן .דער אברהם ,דער גרויסער בעל
החיים די אלע יארן וואס איך בין געווען ביי לבן .און חסד ,וואס האט געגעבן צו עסן פאר די גאנצע
עס איז על כרחך אזוי ,ווייל די גמרא (שבת ל ):זאגט, וועלט ,אבער אז עס איז געקומען צו יודישקייט ,איז
אין השכינה שורה נאר ווי עס איז דא שמחה .ווי אזוי ער געווען אחד היה אברהם (יחזקאל לג-כד) ,ער איז
האט דער אייבערשטער געקענט רעדן שפעטער צו געבליבן אן אחד .ווען עס קומט צו תורה ,איז דער א'
יעקב אבינו .אויב ער וואלט געווען אראפגעקלאפט פאר זיך גוט ,אבער ווען עס קומט צו באשאפן א
פון אזויפיל יארן ארבעטן ,ארויס פון בית המדרש, וועלט ,דארט איז נישט דא קיין א' ,דארט הייבט זיך
איז נישט דא קיין השראת השכינה .עס האט נישט עס אן מיט א ב' .איז ממילא די תורה קען זיך
געפעלט די שמחת החיים ביי אים .וישא יעקב רגליו, אנהייבן מיט אן א' .ווייל דער אות א' איז איינס,
א מענטש דארף זיך אונטערווארפן אונטערן אבער ווען עס איז ארויסגעשריבן אל"ף למ"ד פ"א
אייבערשטן .איך האב נישט קיין אייגענעם רצון ,עס איז עס לימוד התורה .די גמרא (שבת קד ).דרש'נט,
איז רבות מחשבות בלב איש ,ועצת ה' היא תקום ,און אלף בינה .ווייל דורך תורה קען א מענטש
ער דארף זיך אונטערווארפן אונטער די עצת ה'. אויסארבעטן זיין מדה.
וואס דער אייבערשטער וויל ,בין איך צופרידן ,איך
שטעל זיך אהער אזוי ווי דער ארץ ,שרצתה לעשות יעקב אבינו האט יעצט חתונה געהאט ,ער גייט
רצון קונה .איך בין דא אויף דער וועלט צו טון וואס ארויס פון זיין שטוב ,און ער גייט אויפשטעלן א
דער אייבערשטער וויל .און דער אייבערשטער וויל שטוב מיט אנדערע .ויצא יעקב מבאר שבע (בראשית
אסאך מאל פון א מענטש ,יעדן טאג עפעס אנדערש. כח-י) ,שטייט אין הייליגע ספרים (תשואות חן בשם
היינט וויל איך דאס ,מארגן וויל איך פון אים עפעס הרה"ק רבי דוב בער ממעזריטש זי"ע ,ובמגלה עמוקות פ'
אנדערש .וואס דער רבונו של עולם וויל .דארף זיך א בחוקותי אופן ד')' ,ויצא' איז די נוטריקון ,ו'ירא י'עקב
יוד צושטעלן - .עס איז גוט אז מען רעדט על כל צ'ורת א'ל"ף .יעקב האט גע קוקט אויף די צורה פון
פנים דערפון ,מען זאל וויסן צו וואס מען דארף א' ,זיצן פאר זיך אליין ,מען האט נישט חתונה ,איז אן
צוקומען ,צו וואסערע מדות א מענטש דארף זיך ארור .לא טוב היות האדם לבדו ,אעשה לו עזר
אויסארבעטן .און וויסן אז דער תכלית החיים איז, כנגדו ,גייט ער ארויס פון זיין שטוב ,און אזוי האט
הנהג בהם מנהג דרך ארץ. ער געדינט דעם אייבערשטן.
*
דער אייבערשטער זאל העלפן ,דער חתן טוט יעצט
א שידוך ,מען דארף דאך נישט רימען דעם חתן ,עס און יעקב האט גארנישט דערלייגט מיט זיין
איז אנכי לא ידעתי ,ער ווייסט נישט פון קיין אנכי, ערליכקייט וואס ער איז ארויסגעגאנגען ארבעטן.
נאר וואס מען קען ארויסהעלפן פאר א צווייטן .זאל ער איז נישט צוריקגעקומען קיין עם הארץ פון די
דער באשעפער געבן ,ער זאל קענען אויפשטעלן א צוואנציג יאר וואס ער איז געזעסן אינדרויסן פון בית
בית נאמן בישראל .די עלטערן זאלן זעהן אסאך המדרש ,ויבא יעקב שלם (בראשית לג-יח) ,שלם
יודיש נחת .אונז זאל מיר זעהן נחת ביי די קינדער בממונו ,שלם בתורתו (שבת לג .):ווייל דארט ווי עס
און די אייניקלעך .דעם גאנצן צבור זאל דער איז דא תורה מיט דרך ארץ ,שיגיעת שניהם משכחת
אייבערשטער געבן ,מען זאל זעהן נחת דקדושה ביי עון .ער האט געהאט זיבעציג יאר וואס ער האט
די קינדער און ביי די אייניקלעך ,און קענען דינען געלערנט תורה ,יעצט האט ער עוסק געווען אין
דעם אייבערשטן מיט פרייליכע הערצער ,און זוכה פרנסה ,הנהג בהם מנהג דרך ארץ ,ער האט זיך
זיין אלע אינאיינעם אקעגן צו גיין משיח צדקנו, געפיר ט מיט די מדה פון 'ארץ' ,שרצתה לעשות רצון
במהרה בימינו אמן. קונה .דער אייבערשטער וויל איך זאל זיין דא ,בין
קול מעדני מלך וויען – MechonMMVien@Gmail.com • 8174.7748817
הרוצה לנדב הוצאת הגליון יפנה להר"ר יואל ברא"ש פייערווערקער הי"ו 1.84..44.141
פרשת ויצא תשפ"ו לפ"ק ~טו~ שיחות ודברות קודש -וויען
