gilyoines.com

עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish

שבוע: ויצא (2026-11-16)

עלה נעלה - אידיש · Ale Na'aleh - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

הטקסט של גיליון זה

‫‪605 615 7777 #66‬‬ ‫ישיבת שם ועבר‪ ,‬און ער זאגט פאר שם בן נח‪:‬‬ ‫"רבי! דו האסט דאך איבערגעלעבט דעם דור‬ ‫המבול‪ ,‬און ביסט איבערגעבליבן אן איש קדוש‬ ‫מאד אין א דור פון כולו רשעים‪ .‬דו ווייסט‬ ‫וויאזוי מ'נעמט די תורה הקדושה און מ'לעבט‬ ‫מיט איר אפילו אין אזא דור המבול‪ .‬בעט איך‬ ‫דיך‪ ,‬לערן מיך דאס אויס! איך וויל אויך קענען‬ ‫איבערלעבן אין א בית עבודה זרה‪ ,‬אינעם הויז‬ ‫פון לבן‪ ,‬און נישט נתפעל צו ווערן — וויאזוי איז‬ ‫מען זוכה צו דעם"?‬ ‫איז געזעסן אהן אויפהער "לא פסיק פומיה‬ ‫מגירסא"‪ .‬וואס האט אים נאך אויסגעפעלט צו‬ ‫יעקב אבינו האט טאקע געלערנט מיט שם‬ ‫זיצן ‪ 14‬יאר אין שם ועבר? וואס האט ער דארט‬ ‫בן נח‪ ,‬וועלכער האט אים אויסגעלערנט די‬ ‫פארדינט‪ ,‬וואס ער האט נאך נישט געהאט ביז‬ ‫תחבולות און עצות וויאזוי מ'נעמט די תורה און‬ ‫יעצט?‬ ‫מ'לערנט זי אין שווערע זמנים און אין‬ ‫דרוקענדע מצבים‪ .‬א דאנק דעם האט יעקב‬ ‫אבינו זוכה געווען צוריקצוקומען שלם בגופו‪,‬‬ ‫שלם בממונו‪ ,‬שלם בתורתו‪ ,‬און "עם לבן גרתי‬ ‫ותרי"ג מצות שמרתי"‪ .‬ער איז זיך אזוי מייגע‬ ‫עס שטייט די וואך אין דער סדרה‪" :‬ויצא‬ ‫געווען אין בית מדרשו של שם ועבר‪ ,‬וואו ער‬ ‫יעקב מבאר שבע וילך חרנה"‪ .‬פארוואס איז ער‬ ‫האט געלערנט באהאלטענערהייט אין א מצב‬ ‫אוועקגעגאנגען? ווייל ער האט געמוזט‬ ‫פון פיקוח נפש און סכנת נפשות — ציטערענדיג‬ ‫אנטלויפן פון עשו‪ ,‬וואס האט אים געוואלט‬ ‫יעדע רגע אז עשו קען קומען אים הרג'ענען —‬ ‫הרג'ענען‪ .‬למעשה איז ער נישט געגאנגען גלייך‬ ‫און דאך איז ער ווייטער ממשיך געווען אין‬ ‫צו בית לבן‪ ,‬נאר ער האט זיך פארדעם באהאלטן‬ ‫תורה הקדושה‪ .‬דאס הייסט‪ :‬א חוץ דעם עיקר‬ ‫‪ 14‬יאר אין ישיבת שם ועבר‪ .‬שטעלט זיך די‬ ‫ציל פון זיך דערלערנען שם ועבר'ס תחבולות‬ ‫שאלה‪ :‬צו וואס האט אויסגעפעלט ער זאל זיך‬ ‫און טאקטיקן וויאזוי איבערצולעבן דעם מצב‪,‬‬ ‫באהאלטן אין שם ועבר?‬ ‫האט ער נאך זוכה געווען זיך ממש מוסר נפש‬ ‫צו זיין און זיצן פארבארגן אין שם ועבר‪ ,‬אן זיך‬ ‫שטייט אין די ספרים‪ ,‬אז וויבאלד ער האט‬ ‫צו וויסנדיג מאכן פון דער סכנה‪ ,‬נאר זיצן און‬ ‫געוואוסט אז ער גייט צו אזא מקום זוהמה ווי‬ ‫לערנען ווייטער תורה הקדושה‪.‬‬ ‫בית לבן‪ ,‬איז ער זיך געגאנגען אנגרייטן‪ .‬כדי צו‬ ‫קענען איבערלעבן ביי לבן‪ ,‬דארף מען גיין‬ ‫דער תירוץ איז‪ ,‬אז ביז יעצט איז יעקב אבינו‬ ‫לערנען תורה הקדושה‪ ,‬ווייל דער איינציגער‬ ‫געווען געוואוינט צו לערנען תורה אין א ריינער‬ ‫וועג ווי אזוי מ'קען מנצח זיין דעם יצר‪ ,‬שטייט‪,‬‬ ‫סביבה‪ ,‬תורה אהן קיין שטערונגען‪ .‬ער איז‬ ‫איז נאר דורך די תורה הקדושה‪ .‬דורך דעם וואס‬ ‫ווען יעקב אבינו האט געלערנט מיט יוסף‬ ‫ער איז געגאנגען אין שם ועבר און זיך אנגעזאפט‬ ‫הצדיק‪ ,‬שטייט אין רש"י‪ ,‬אז "כל התורה שיעקב‬ ‫געזעסן בבית אביו‪ ,‬וואו עס האט געהערשט א‬ ‫ריינקייט‪ ,‬א הייליגקייט און א דערהויבנקייט‪ ,‬און‬ ‫מיט תורה‪ ,‬האט ער שפעטער געהאט די כוחות‬ ‫למד בבית שם ועבר" האט ער איבערגעגעבן‬ ‫אין דעם פארדארבענעם הויז פון לבן‪ ,‬וואס איז‬ ‫פאר יוסף הצדיק‪ .‬לכאורה איז שווער‪ :‬וואס‬ ‫דארט האט ער געלערנט תורה‪ .‬אוודאי ברענגט‬ ‫אזא תורה די גרעסטע מדת קדושה‪ ,‬אבער א‬ ‫געווען אנגעפילט מיט אזויפיל טומאה וזוהמה‪,‬‬ ‫הייסט? האט יעקב אבינו דען נאר געלערנט‬ ‫אלעס איבערצוקומען און זיך האלטן בקדושה‬ ‫תורה ביי שם ועבר? ער איז דאך ביז די פופציג‬ ‫מענטש דארף זיך אויך אויסלערנען וויאזוי‬ ‫מיטצונעמען די תורה און זיך שטארקן מיט איר‬ ‫וטהרה א דאנק די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫יאר געזעסן בבית יצחק אבינו עליו השלום און‬ ‫געלערנט תורה הקדושה!‬ ‫אויף שווערע נסיונות‪ .‬דאס ווערט פי כמה‬ ‫חשוב'ער ווען א מענטש איז זיך מייגע אין תורה‪,‬‬ ‫דארף מען אבער פארשטיין‪ :‬יעקב אבינו איז‬ ‫און טראץ די נסיונות און שוועריגקייטן לעבט‬ ‫דאך שוין דעמאלט געווען איבער די פופציג יאר!‬ ‫עס איז אמת‪ ,‬אבער דאס איז געווען תורה‬ ‫ער האט דאך אלע יארן געלערנט‪ ,‬ער איז געווען‬ ‫אהן קיין עמלות‪ .‬יעקב האט געוואוסט אז יוסף‬ ‫ער מיט מיט די תורה הקדושה‪.‬‬ ‫א "תם יושב אהלים"‪ .‬שוין ביי די ‪ 13‬יאר האט מען‬ ‫גייט דורכגיין אסאך שוועריגקייטן אין לעבן —‬ ‫דערקענט זיין גרויסקייט און אהבת התורה; ער‬ ‫דעריבער איז יעקב אבינו געגאנגען אין‬ ‫א בחור אליין מיט שווערע נסיונות אין מצרים‪ ,‬אין "ערות‬ ‫הארץ"‪ ,‬וואו מ'דארף האבן אזויפיל תכסיסי מלחמה דאס צו‬ ‫קענען דורכלעבן‪ .‬עס ווארט דאך אויס פאר יוסף'ן א גרויסע‪,‬‬ ‫שווערע עבודה! איז יעקב אבינו געגאנגען און אים‬ ‫אויסגעלערנט וויאזוי מ'לעבט דורך די שווערע נסיונות אין‬ ‫מצרים‪ .‬וואס האט ער אים געלערנט? נישט נאר די תורה‬ ‫וואס מ'לערנט באקוועם אין דערהיים‪ ,‬נאר די תורה וואס‬ ‫מ'לערנט מיט עמלות און מיט יגיעה — די שם ועבר תורה‪,‬‬ ‫וואס דארט האט ער זיך אויסגעלערנט וויאזוי מ'לערנט‬ ‫תורה טראץ אלע שוועריגקייטן — דאס האט ער‬ ‫איבערגעגעבן פאר יוסף הצדיק‪ ,‬ער זאל קענען איבערלעבן‬ ‫אין מצרים‪.‬‬ ‫?‬ ‫וואס דו זוכסט — די כלים אויפצובויען א‬ ‫בן תורה מיט א פעסטן יסוד‪ .‬עס פעלט‬ ‫ס'איז א מורא'דיגער לימוד! א איד לעבט אין די‬ ‫נאר אז זיי זאלן וויסן וואו דו האלטסט‬ ‫היינטיגע צייטן — מ'זאל אודאי שוין זוכה זיין צו "ותחזינה‬ ‫און וואס פונקטליך דו זוכסט‪.‬‬ ‫א מענטש טרעט אריין אין א גרויסן‬ ‫עינינו בשובך לציון ברחמים" — אבער די דורות און די פגעי‬ ‫פוירניטשער געשעפט קויפן א טיש‪.‬‬ ‫צווייטנס — דער מנהל האט נישט‬ ‫הזמן ווערן דאך ליידער נאר שווערער און שווערער‪ .‬א בחור‬ ‫אין זיין קאפ האט ער שוין‬ ‫קיין רוח הקודש‪ :‬פונקט ווי דער סוחר‬ ‫וואס זיצט אין ישיבה און לערנט פלייסיג ווען ס'קומט אן‬ ‫אויסגעמאלט דעם גענויעם מאדעל‬ ‫קען נישט לייענען דיינע געדאנקען ביז‬ ‫לייכט און ס'איז געשמאק‪ ,‬איז דאס זייער חשוב; ער לערנט‬ ‫וואס פאסט זיך אריין אין זיין שטוב‪ .‬ער‬ ‫דו רעדסט‪ ,‬אזוי ווייסן נישט דער מנהל‬ ‫דדדכח‬ ‫תורה הקדושה‪ .‬אבער אויב נעמט מען זיך נישט אן מיט‬ ‫און די מגידי שיעורים וועלכע קבלות דו‬ ‫ווענדט זיך צום סוחר‪" :‬איך דארף א‬ ‫און מ'לייגט נישט צו אין די שווערע זמנים — ווען ס'קומט‬ ‫טיש"‪.‬‬ ‫האסט זיך אונטערגענומען און וואו דו‬ ‫אן א שווערער פרייטאג‪ ,‬א זונטאג אינדערפרי ווען מ'איז‬ ‫האלטסט‪ .‬ווען דו שווייגסט‪ ,‬גייען זיי מיט‬ ‫דער סוחר נעמט אים ארום און‬ ‫אויסגעמוטשעט‪ ,‬א פרייטאג צונאכטס אדער א מוצאי‬ ‫דיר אויפ'ן אלגעמיינעם דרך‪ ,‬וואס איז‬ ‫ווייזט אים פראכטפולע דיינינג רום‬ ‫שבת‪ ,‬די אלע שווערע מינוטן וואס עס קומט אן שווער צו‬ ‫געמאכט פאר א בחור וואס ארבעט נאך‬ ‫טישן‪ ,‬גרויסע אדער קלענערע — אבער‬ ‫לערנען — און דארט לייגט מען נישט אריין‪ ,‬זאל דער‬ ‫נישט אויף זיך‪ .‬נאר דורכ'ן עפענען דאס‬ ‫אויף יעדער זאך שאקלט דער קונה‬ ‫אייבערשטער אפהיטן וואס עס וועט זיין שפעטער נאך‬ ‫מויל קענען זיי פארשטיין דיין מצב‪.‬‬ ‫מיט'ן קאפ‪" :‬ניין‪ ,‬נישט דאס"‪.‬‬ ‫דער חתונה‪ .‬אבער אויב מ'לייגט יא אריין די כוחות אין די‬ ‫שווערע מינוטן — אין די פרייטאג'ס‪ ,‬די זונטאג'ס‪ ,‬די שבתים‬ ‫דריטנס — דער מנהל זעט די‬ ‫שטעלט זיך דאך א פשוט'ע שאלה‪:‬‬ ‫און די מוצאי שבת'ן — און מען ניצט אויס די צייט פאר תורה‪,‬‬ ‫קוואליטעט אויף ווייט‪ :‬נישט אייביג ווען‬ ‫פארוואס שטייסטו נאך דא? אויב האט‬ ‫געוויינט מען זיך צו לערנען אין אלע מצבים‪ .‬ווייל נאך דער‬ ‫דו פילסט אז "זיי זענען נישט גערעכט"‪,‬‬ ‫ער נישט וואס דו זוכסט‪ ,‬דריי זיך אויס‬ ‫חתונה קומען לענגערע צייטן ווי פרייטאג און מוצאי שבת‪:‬‬ ‫איז עס טאקע אזוי‪ .‬מיט זיין‬ ‫און גיי ארויס! אלא מאי‪ ,‬דאס וואס דו‬ ‫גאנצע טעג מיט כבידות‪ ,‬אסאך מאל דאגת הפרנסה — דער‬ ‫עקספיריענס פון צענדליגער דורות‬ ‫בלייבסט יא שטיין‪ ,‬באווייזט אז דו‬ ‫אייבערשטער זאל העלפן אז יעדעם זאל אלעמאל נאר גוט‬ ‫בחורים‪ ,‬דערקענט דער מנהל וועלכע‬ ‫ווייסט קלאר אז ער פארמאגט יא דיין‬ ‫גיין — אבער ס'איז פארהאן אסאך מאל טרדות וכו‪'.‬‬ ‫סיסטעם האלט אויס אויף דער לאנגער‬ ‫טיש — נאר איר רעדט נישט פונעם‬ ‫ליניע — און אמאל וויל ער דיך פשוט‬ ‫זעלבן אייטעם‪.‬‬ ‫אויב האט מען זיך אויסגעהארוועט אין די ימי הנעורים‬ ‫ארויפשטעלן אויף א שטארקערן יסוד‪.‬‬ ‫ער מיינט אז דו זוכסט א דיינינג רום‬ ‫קונה צו זיין נישט סתם תורה‪ ,‬נאר "תורה של שם ועבר" —‬ ‫טיש‪ ,‬בעת דו האסט אין זינען א קאך‬ ‫תורה וואס קומט אן מיט שוועריגקייטן — איז נאכדעם‬ ‫טיש‪ .‬איז דא נאר איין עצה‪ :‬עפענען‬ ‫אסאך לייכטער דאס מיטצונעמען אויף די שווערערע‬ ‫פארלאז זיך אויף דער ישיבה — זיי‬ ‫דאס מויל און מסביר זיין פונקטליך‬ ‫צייטן‪ ,‬וואס זענען א המשך פון די בחור'ישע פרייטאג'ס און‬ ‫זוכן נאר דיין טובה‪ ,‬זיי האבן שוין אסאך‬ ‫וואספארא מאס און סארט טיש דו‬ ‫זונטאג'ס‪ ,‬און לעבן מיט דעם‪ .‬אלעס ווענדט זיך אויף וויפיל‬ ‫עקספיריענס‪ .‬אבער אויב דו פילסט נאך‬ ‫דארפסט‪ ,‬אנדערש וועט ער קיינמאל‬ ‫יגיעה מען לייגט אריין אין דער תורה של שם ועבר אין די‬ ‫אלץ אז דאס שטערט דיר אין דיין גאנג‪,‬‬ ‫נישט טרעפן דיינע געדאנקען‪ .‬דערצו‬ ‫יונגע יארן‪.‬‬ ‫האלט עס נישט ביי זיך‪ :‬גיי צו מיט דרך‬ ‫קען דער סוחר די קוואליטעט פונעם‬ ‫ארץ און רעד זיך אויס מיט'ן מנהל‪ ,‬מיט א‬ ‫האלץ; אמאל האלט ער דיך אפ פון א‬ ‫נאענטן מגיד שיעור‪ ,‬אדער שרייב א‬ ‫דער אייבערשטער זאל העלפן‪ ,‬אז ווען מען וועט‬ ‫שיינעם טיש‪ ,‬ווייל ער ווייסט אז נאך א‬ ‫קורץ צעטעלע‪ .‬ווען מען רעדט זיך דורך‬ ‫אריינלייגן אין דער תורה של שם ועבר און אריינכאפן די‬ ‫וואך וועט עס זיך צוברעכן‪.‬‬ ‫אפן‪ ,‬פארשטייט מען איינער דעם‬ ‫שווערע מינוטן וואס קומען אן מיט מיה‪ ,‬וועט מען זוכה זיין‬ ‫אנדערן‪ ,‬מען טרעפט דעם ריכטיגן וועג‬ ‫זיך משלים צו זיין און מיטצונעמען די תורה אין אלע‬ ‫— און דו קענסט זיך ווייטער אויפבויען‬ ‫אומשטענדן‪ ,‬אפילו אין די שווערסטע זמנים‪ .‬און מיר וועלן‬ ‫ערשטנס — דו ביסט אויפ'ן ריכטיגן‬ ‫שטארק און געשמאק‪ .‬הצלחה רבה!‬ ‫זוכה זיין אז די תורה וואס מען לערנט זאל ברענגען צו א‬ ‫פלאץ‪ :‬דו ביסט ארומגענומען מיט די‬ ‫דערהויבנקייט‪ ,‬צו א ריינקייט און שלמות‪ ,‬ווייל די תורה‬ ‫ריכטיגע מומחים פאר דעם "פראדוקט"‬ ‫ברענגט צו אלע גליקן‪ ,‬און גרייט אונז אן מ'זאל זוכה זיין צו‬ ‫ביאת גואל צדק במהרה בימינו אמן‪.‬‬ ‫פרעגט ער זיי‪" :‬און אויב איך זאג עס נישט?" —‬ ‫דאס וואס זיי האבן געהאפט ער וועט נישט פרעגן‪,‬‬ ‫האט ער יא געפרעגט‪" .‬ניין‪ ,‬איך וויל וויסן וואס איז די‬ ‫הלכה" "!נו‪ ,‬אויב ער זאגט נישט‪ ,‬איז ער בכלל נישט‬ ‫קיין איד — ער האט נאר שבע מצוות בני נח‪ ".‬למעשה‬ ‫האט ער געזאגט‪ ,‬אז ער דארף זיך איבערטראכטן‪.‬‬ ‫קיצור המעשה‪ ,‬האט ער באשלאסן‪ :‬חס ושלום‬ ‫נישט ווייל ער וויל נישט זיין קיין איד‪ ,‬אדרבה — נאר‬ ‫ער טראכט ביי זיך‪" :‬אויב איך בין באמת נישט קיין‬ ‫זיי האבן אים מגייר געווען ביים אדאפטירן‪ ,‬און‬ ‫איד‪ ,‬וויאזוי קען א מענטש גיין מיט'ן אייגענעם ווילן‬ ‫יעצט‪ ,‬אויב ער וועט מקבל זיין די גירות‪ ,‬ווערט די‬ ‫גירות חל למפרע — דערפאר דארף ער וויסן דעם‬ ‫עס איז דא א מעשה וואס איך האב אמאל‬ ‫און זאגן 'איך ווער א איד'‪ ,‬און זיך אונטערווארפן‬ ‫געהאלטן‪ ,‬אז מ'טאר די מעשה נישט פארציילן;‬ ‫אונטער אלע עונשים און אלע יסורים? איך האב נישט‬ ‫אמת און אליין מחליט זיין‪.‬‬ ‫ווייל וויפיל מוסר השכל מ'זאל נישט‬ ‫דעם כח"!‬ ‫ארויסברענגען דערפון‪ ,‬קען עס נאך אמאל‬ ‫און דער בחור איז נעבעך חוזר לסורו געווארן‪ .‬די‬ ‫פארשטייט זיך‪ ,‬איך לייג אראפ די מעשה‬ ‫ברענגען שאדן‪ .‬אבער איך האב געטוישט די‬ ‫גאנצע ישיבה האט זיך איבערגעדרייט‪ ,‬דער ראש‬ ‫אויפ'ן שפיץ גאפל‪ ,‬אן קיין איבעריגע‬ ‫מיינונג‪.‬‬ ‫ישיבה איז געלעגן קראנק אין בעט — אזוי האט זיך‬ ‫דראמאטיזירונג‪ .‬דער בחור איז געווארן בלאס און‬ ‫מיט יארן צוריק‪ ,‬אין איינע פון די ישובה'שע‬ ‫געענדיגט מיט א חשוב'ן בחור!‬ ‫צומישט — צוויי באמבעס געווארפן אויף איין‬ ‫ישיבות‪ ,‬איז געווען אן עלטערער בחור — איינער‬ ‫שאס! ער פרעגט זיי‪" :‬וואס הייסט דאס? וואס‬ ‫פון די חשוב'סטע בחורים‪ ,‬וואס האט שוין‬ ‫דארף איך טון"?‬ ‫געהאלטן ביי שידוכים‪ .‬האבן זיך זיינע עלטערן מיט‬ ‫בחורים‪ ,‬איך פלעג האלטן אז מ'טאר נישט‬ ‫אים אראפגעזעצט און אים געזאגט‪ ,‬אז וויבאלד ער‬ ‫פארציילן די מעשה‪ .‬אבער סוף כל סוף רעדט זיך דאך‬ ‫"ניין‪ ,‬ניין‪ ",‬בארואיגן זיי אים‪" ,‬ס'איז גארנישט‬ ‫קיין גרויסע זאך‪ .‬ברוך השם‪ ,‬א בחור קיין עין הרע‪,‬‬ ‫שטייט שוין פאר שידוכים‪ ,‬מוזן זיי אים מגלה זיין א‬ ‫סך הכל פון א מעשה מיט א גוי — מיט א איד געשעט‬ ‫וויכטיגע זאך‪ :‬ער איז אן אדאפטירט קינד‪.‬‬ ‫נישט אזא זאך! אבער מיט א קליינער התבוננות וויל‬ ‫דו לערנסט און דו דאווענסט‪ ,‬א בעל כישרון‪ .‬ס'איז‬ ‫איך אייך געבן צו פארשטיין די מעשה בלישנא‬ ‫גאר פשוט‪ :‬דו דארפסט נאר זאגן אז דו נעמסט אן‬ ‫צו הערן אז ער איז גארנישט קיין אייגן קינד‪ ,‬איז‬ ‫אחרינא‪.‬‬ ‫די גירות‪ ,‬ווערט עס אויטאמאטיש חל למפרע‪ ,‬און‬ ‫שוין אליין געווען א שווערע בשורה‪ ,‬אבער דאס איז‬ ‫מ'קען גיין ווייטער צו שידוכים"‪.‬‬ ‫נאר געווען די הקדמה‪ .‬דער עיקר איז געווען‪ ,‬אז ער‬ ‫אין חסידישע ספרים אדער אין מדרש שטעלט‬ ‫איז ניטאמאל געבוירן געווארן ביי אידישע עלטערן‪.‬‬ ‫מען פאר אידן אלס דעם "בן מלך"‪ .‬היינט איז אונז‬ ‫"און אויב איך זאג עס נישט"?‬ ‫אוועקשיקן!" "אבער אלע קינדער אין מיין עלטער‬ ‫יעצט הערט א מורא'דיגע זאך‪ :‬מיליאנען בירגער‬ ‫רעדן דאך אזוי!" "נו‪ ,‬וואס זענען זיי? זיי גייען זיין‬ ‫האבן געוואוסט‪ ,‬אז דארט אין פאלאץ דרייט זיך ארום‬ ‫זייער שווער צו פארשטיין די משלים פון א מלך‬ ‫מלך?! דו גייסט זיין מלך!" אלס זעכצן‪-‬זיבעצן‬ ‫א פערצן‪-‬יעריג אינגל — דער קרוינפרינץ‪ .‬און בו‬ ‫און א בן מלך‪ ,‬ווייל מ'האט קוים אן אנונג וואס‬ ‫יעריגער בחור האט ער שוין באקומען‬ ‫בזמן וואס די גרעסטע שרי המלך‪ ,‬גענעראלן און‬ ‫דאס מיינט — אמאל איז געווען אזא מציאות‪ ,‬וואס‬ ‫אויפטראגעס פונעם מיליטער‪ .‬ס'איז גארנישט‬ ‫קאמאנדירן שטייען פאר דעם מלך בפחד ובאימה און‬ ‫היינט איז נישטא קיין שום ענליכע זאך דערצו‪.‬‬ ‫אזוי פשוט‪.‬‬ ‫דארפן אן אפוינטמענט אריינצוקומען — דרייט זיך‬ ‫שטעלט אייך פאר‪ ,‬אז אין אמעריקע וואלט‬ ‫?‬ ‫דער בן מלך ארום ביים מלך אין פאלאץ ווי ביים טאטן‬ ‫היינט געזעסן א מלך‪ ,‬וואס די גאנצע וועלט דרייט‬ ‫אין וויינגארטן! דער מלך מאכט א וואונק‪ ,‬און ער‬ ‫זיך נאר ארום אים‪ .‬גאנץ אמעריקע איז זיין‬ ‫יעצט הערט אן אינטערעסאנטע מעשה‪ :‬ביי די‬ ‫קנאקט אריין‪ ,‬טאנצט אראפ פון שויס‪ ,‬טאנצט צוריק‬ ‫פריוואט אייגנטום — יעדעס שטיקל לאנד‪ ,‬די‬ ‫צוואנציג יאר איז דער קרוינפרינץ גערופן געווארן‬ ‫ארויף‪...‬‬ ‫גאנצע עקאנאמיע‪ ,‬יעדער בירגער איז זיינס‪" .‬אחת‬ ‫צו א פריוואטן שמועס מיט'ן מלך און דער מלכה‪,‬‬ ‫דתו להמית" — ער באשליסט לעבן און טויט‪ .‬איין‬ ‫און זיי האבן אים מגלה געווען אז ער איז אן‬ ‫קינדער האבן זיך געזעצט און גע'דמיון'ט‪" :‬סך‬ ‫הכל איז ער דאך פונקט ווי מיר! ער האט די זעלבע‬ ‫איינציגער מענטש‪ ,‬א בשר ודם!‬ ‫אדאפטירט קינד! זיי האבן קיינמאל נישט געהאט‬ ‫קיין אייגענע קינדער‪.‬‬ ‫פינגער ווי מיר‪ ,‬די זעלבע נאז ווי מיר — שטעל זיך פאר‬ ‫בימים ההם איז געווען א פאקט‪ ,‬אז סיי די‬ ‫איך בין עס!" און יעדער האט געוואוסט‪ ,‬אז דאס‬ ‫אהבה וואס מ'האט געהאט צו דעם מלך ווייל‬ ‫ער איז געבוירן ביי א פויער דריי שעה אוועק‬ ‫קליינע אינגל וועט "והיה יום מן הימים" ווערן בעל‬ ‫מ'ליגט אין זיינע הענט‪ ,‬און סיי די יראה וואס‬ ‫פון דער הויפטשטאט‪ ,‬אין א דארף‪ ,‬אין א הויז מיט‬ ‫הבית — דאס גאנצע לאנד איז זיינס‪ ,‬דאס גאנצע‬ ‫מ'האט געהאט פון אים‪ ,‬זענען געווען אויף אן‬ ‫א שטרויענעם דאך‪ ,‬צווישן קאטשקעס און ציגן‪.‬‬ ‫פארמעגן איז זיינס! מענטשן האבן געגליסט צו זיין‬ ‫אומבאשרייבליכן אופן‪.‬‬ ‫דער פויער האט געהאט ניינצן קינדער‪ ,‬און פאר‬ ‫אויף זיין ארט‪.‬‬ ‫אפאר דאלער אים פארקויפט תיכף ביים געבוירן‬ ‫פאר'ן מלך‪ .‬ס'איז א סוד וואס קיינער ווייסט נישט‪,‬‬ ‫און די ווייטקייט צום מלך איז אויך געווען‬ ‫אויסער דעם מלך‪ ,‬דער מלכה און איין שר‪.‬‬ ‫טייערע בחורים‪ ,‬פאר עפעס א סיבה זענען אלע‬ ‫מורא'דיג גרויס‪ .‬איינער וואס האט געוואוינט דריי‬ ‫זאגן זיי אים‪" :‬ס'איז א סוד‪ .‬נאר ביי צוואנציג‬ ‫משלים פארנומען מיט דעם בן מלך וואס האט זיך‬ ‫שעה אוועק פון דער הויפטשטאט‪ ,‬האט געקענט‬ ‫יאר זאגט מען דיר דאס אויס‪ ,‬ווייל דו דארפסט‬ ‫פארזינדיגט‪ ,‬דער מלך האט אים פארטריבן‪ ,‬און ער‬ ‫פארציילן פאר זיין חבר‪ ,‬אז ער האט א שוואגער‬ ‫אליין אפמאכן‪ .‬אויב דו ווילסט‪ ,‬איז דאס א‬ ‫האט געוויינט אז דער מלך זאל אים עפענען די טיר‪.‬‬ ‫וואס האט א ברודער‪ ,‬וואס האט א שכן‪ ,‬וואס האט‬ ‫פארגעסענע זאך — דו ביסט ווייטער קרוינפרינץ‬ ‫טאקע נאר דער בן מלך האט זיך פארזינדיגט? סתם‬ ‫א פעטער‪ ,‬וואס זיין זון האט א חבר — וואס איז‬ ‫און דו נעמסט איבער די גאנצע מלוכה; אבער‬ ‫קינדער פלעגן זיך נישט פארזינדיגן?‬ ‫אמאל געווען אין הויפטשטאט און האט געזען‬ ‫ס'איז אנגעוואנדן אין דיר"‪.‬‬ ‫דער ענטפער איז פשוט‪ .‬דאס אינגעלע אין‬ ‫דעם מלך דורכפארן‪.‬‬ ‫קענט איר זיך פארשטעלן‪ ,‬אז דער קרוינפרינץ‬ ‫פאלאץ איז טאקע געווען דער גליקליכסטער בחור‬ ‫שטייט יענער אזוי פארקלערט‪" :‬נאכאמאל‪,‬‬ ‫הייבט אן צו זאגן אז ער וויל עס געהעריג‬ ‫אין דער מדינה‪ ,‬אבער ס'האט געהאט א טייערן פרייז‪.‬‬ ‫וואס איז דיין שוואגער'ס וואס? ער האט געזען‬ ‫דורכטראכטן?! אויב יא‪ ,‬ווייס איך דעם תירוץ אויף‬ ‫"דער בן מלך האט געזינדיגט" מיינט נישט ווי א‬ ‫דעם מלך?" "נו‪ ,‬דעם מלך אליין האט ער נישט‬ ‫דעם‪ :‬ער איז נישט קיין קרוינפרינץ — ער איז א‬ ‫גענגסטער‪ ,‬חלילה! דעם בן מלך האט מען מחנך‬ ‫געזען‪ ,‬אבער ער האט געזען די גאנצע פראצעסיע‬ ‫פויער'ל!‬ ‫געווען פון קינדווייז אן אלס צוקונפטיגן מלך‪.‬‬ ‫— מסתמא האט ער געזען דעם מלך'ס קרוין‪ ,‬ער‬ ‫שוין ביי פינף יאר האט ער געדארפט האבן אן‬ ‫איז נאך נישט זיכער"‪.‬‬ ‫יעצט פארשטייט מען שוין אליין יענעם‬ ‫בחור‪ ...‬ער האט דאך באמת נישט געהאט קיין חלק‬ ‫אריסטאקראטישקייט וואס מ'פאדערט נישט פון קיין‬ ‫און אויב מ'האט שוין יא געקענט א מענטש‬ ‫אין פאלאץ — א פויער'ל זעט נאר עונשים און‬ ‫שום אנדער קינד‪ ,‬געלערנט שבע חכמות ביי די‬ ‫וואס איז געווען א "רואה פני המלך" —‬ ‫יסורים‪ ,‬שרייט ער‪' :‬איך האב נישט דעם כח!' אבער‬ ‫טייערסטע לערערס‪ ,‬און פון ווען ער שטייט אויף ביז‬ ‫אריינגעגאנגען אין פאלאץ און געגעבן די האנט‬ ‫אן אמת'ער בן מלך קוקט נישט צוריק — ער שטייט‬ ‫ער גייט שלאפן גיין אנגעטון אין דער גאנצער‬ ‫פאר'ן מלך — האט ער געקענט רעדן דערפון א‬ ‫מיט גבורה און שטארקייט‪ ,‬טוט אן די קעניגליכע‬ ‫קעניגליכער טראגע‪.‬‬ ‫גאנץ לעבן‪ ,‬און מענטשן זענען געשטאנען ארום‬ ‫טראגע‪ ,‬און גייט ווייטער‪ .‬וואס זענען זיי? זיי גייען‬ ‫זאגט מען אים‪" :‬דו האסט גערעדט א שפראך‬ ‫אים און געשלונגען יעדעס ווארט‪.‬‬ ‫זיין מלך?! מיר גייען זיין מלך!‬ ‫וואס פאסט נישט פאר א בן מלך — מ'וועט דיך‬ ‫פארגאנגענעם מוצאי שבת קודש איז אין ביהמ"ד ישמח משה פארגעקומען א רייכער מלוה מלכה אלס הכנה צום‬ ‫מעמד הכנסת ספר תורה (פרשת וארא)‪ ,‬וואו מ'האט איינגעטיילט חלקים פאר די בחורים צו ווערן שותפים אינעם ספר‬ ‫תורה‪ ,‬און אלס התחלה פון א קייט פעולות צוזאמען צוברענגען די בחורים‪ .‬א וואך פריער זענען שוין באשטימט געווארן‬ ‫אין ביהמ"ד דברי‬ ‫גבאים פון יעדן עלטער‪ ,‬וועלכע האבן צוזאמענגערופן דעם עולם צום מעמד המלוה מלכה‪.‬‬ ‫יואל אין בארא פארק איז‬ ‫וואך‬ ‫פארגאנגענע‬ ‫ביים מעמד האט צוערשט אויפגעטרעטן דער יושב ראש און גבאי האיגוד פאר די בחורים‪ ,‬הרב ר' קלמן אליעזר‬ ‫פארגעקומען די ערשטע‬ ‫הערשקאוויטש שליט"א‪ ,‬מיט שטארקע ווערטער אז דאס בית המדרש שטייט גרייט פאר די בחורים‪ .‬דערנאך האט‬ ‫גורל פאר אלע חשוב'ע‬ ‫אויפגעטרעטן הר"ר אריה לייב פליישמאן הי"ו‪ ,‬וועלכער האט געשילדערט ווי אזוי אין זיינע יארן האט א בחור געדארפט‬ ‫בחורים וועלכע האבן‬ ‫גיין צופוס דורכאויס גאנץ וויליאמסבורג צו טרעפן א בית המדרש פאר בחורים‪.‬‬ ‫אונטערגענומען‬ ‫זיך‬ ‫שטארקע קבלות צו‬ ‫דער משא המעמד איז געהערט געווארן דורך רב הבית המדרש‪ ,‬הגה"צ ר' שמעון זאב מייזליש שליט"א‪ ,‬וועלכער‬ ‫שטייגן און זיך דערהייבן‬ ‫האט ארויסגעברענגט ווי וויכטיג עס איז פאר די נפש אז בחורים נעמען זיך צוזאם‪ ,‬וואס דאס מאכט שטייגן און‬ ‫בעבודת השם‪.‬‬ ‫אויסוואקסן‪ ,‬וויבאלד דאס בית המדרש איז א צווייטע היים פאר א בחור‪ .‬צום שלוס האבן די בחורים אונטערגעשריבן‬ ‫די שטרות צו נעמען א שותפות אינעם ספר תורה‪ ,‬באגלייט מיט דער אונטערשריפט פונעם רב שליט"א‪.‬‬ ‫‪0‬‬