gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish

שבוע: ויצא (2026-11-16)

איש חסד היה - אידיש · Ish Chesed Haya - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫איש חסד היה‬ ‫א זאמלונג פון געוואלדיגע מעשי חסד‬ ‫פונעם בארימטן נגיד‬ ‫מוהר"ר שמואל יהודה דסקל ז"ל‬ ‫───────◇───────‬ ‫פאר הערות‪ ,‬תגובות און צוצולייגן עובדות און מעשיות‪:‬‬ ‫אימעיל‪y.b.daskal@gmail.com :‬‬ ‫פרק י״ג‬ ‫פורים‬ ‫״פורים איז פורים״‬ ‫רבן של ישראל‪ ,‬רבי ישראל סאלאנטער‪ ,‬פלעגט זאגן‪ :‬״ביי א איד וואס איז אן עובד ה׳‪ ,‬דארף דאס‬ ‫גאנצע יאר זיין ווי חודש אלול‪ ,‬און אלול אליין איז אלול!״‬ ‫אזוי קענען מיר אויך זאגן‪ :‬ביי אן איש חסד דארף דאס גאנצע יאר זיין ווי פורים‪ ,‬און פורים אליין‬ ‫דארף זיין זיין הנהגה א מוסטער פאר אנדערע‪.‬‬ ‫שוין אין זיינע קינדער־יארן האט ער ארויסגעקוקט אויף דעם מאמענט ווען ער וועט קענען געבן‬ ‫צדקה פורים‪.‬‬ ‫״אז איך זאל אויך זוכה זיין צו טיילן צדקה פורים״‬ ‫בראנפן ווערן‬ ‫ָ‬ ‫פורים אין פאשקאן‪ .‬שמחה און פרייד פילן אן די גאסן פונעם שטעטל‪ .‬גלעזלעך‬ ‫אנגעגאסן אן א חשבון‪ ,‬און די קינדער נעמען אנטייל אין דער פרייליכקייט‪ ,‬מיט זייערע קינדערישע‬ ‫שטיקלעך און שפיצלעך‪.‬‬ ‫אויף איינע פון די גאסן שטייט דאס שיינע‪ ,‬פראכטפולע הויז פונעם גביר פון שטעטל‪ ,‬ארומגענומען‬ ‫מיט א שטיינערנעם צוים‪ .‬אויפן צוים שטייט דער קליינער שמואל יהודל׳ה און קוקט אריין‪.‬‬ ‫פאר זיינע אויגן אנטפלעקט זיך א וואונדערבארער מחזה‪ ,‬וואס רירט אן די טיפסטע‪ ,‬באהאלטענע‬ ‫סטרונעס פון זיין נשמה‪.‬‬ ‫שמואל יהודל׳ה זעט ווי דער גביר טיילט צדקה פאר יעדן וואס קומט אריין און בעט‪.‬‬ ‫דער מחזה נעמט אים אינגאנצן איין דאס הארץ‪ .‬ער ווערט נישט מיד צו שטיין דארט דעם גאנצן‬ ‫פורים און זיך אנקוקן ווי דער גביר טיילט צדקה‪.‬‬ ‫טיף אין זיין הארץ ווערט שטיל אויסגעשעפשעט א תפילה‪ :‬״הלוואי‪ ...‬איך זאל אויך זוכה זיין צו‬ ‫טיילן צדקה פורים!״‬ ‫אזוי האט ער שפעטער דערציילט‪.‬‬ ‫די דאזיגע תפילה‪ ,‬וואס האט זיך ארויסגעריסן פון שמואל יהודל׳הס הארץ ווען ער איז נאך געווען‬ ‫א קליין קינד‪ ,‬איז טאקע מקוים געווארן‪.‬‬ ‫פורים אויף רחוב רב סעדיה גאון אין בני ברק‬ ‫א פורימדיגע טומל האט געהערשט אויף די גאסן און אין די הייזער‪ .‬פארשטעלטע קינדער זענען‬ ‫אריין און ארויס‪ ,‬די פרייליכקייט האט זיך געהויבן אלץ העכער‪ ,‬און משלוח מנות זענען געגאנגען‬ ‫אהין און צוריק‪ ,‬פון איין הויז צום צווייטן‪.‬‬ ‫פרק יג ‪ -‬״פורים איז פורים״‬ ‫״נחמיה‪,‬״ האט זיך מיין פאטער מורי צו מיר געוואנדן‪ ,‬״איך וויל אז דו זאלסט גיין זען עפעס‪ ...‬גיי‬ ‫ביטע צו ר׳ שמואל דסקלס הויז‪ ,‬שטעל זיך נעבן דער טיר‪ ,‬און וועסט זען וואס חסד מיינט!״‬ ‫אזוי דערמאנט זיך מיט התרגשות דער הרב הגאון רבי יוסף נחמיה פרידמן‪ ,‬רב פון דער צאנז־‬ ‫זשמיגראדער קהילה אין בית שמש‪ ,‬און מנהל רוחני אין דער ישיבה ׳חכמת שלמה׳ אין בני ברק‪.‬‬ ‫איך בין געשטאנען נעבן דער טיר פונעם הויז‪ ,‬אינגאנצן פארכאפט פונעם מחזה‪ .‬איך האב‬ ‫נאכגעקוקט ר׳ שמואל‪ ,‬ווי ער גיט פאר יעדן וואס קומט גרויסע סכומים געלט‪ ,‬און זיין פנים שיינט‬ ‫פון שמחה של מצוה‪.‬‬ ‫איינער נאכן צווייטן זענען מענטשן אנגעקומען‪ ,‬און ר׳ שמואל האט געגעבן נאך און נאך‪ ,‬אן ווערן‬ ‫מיד‪.‬‬ ‫פון צייט צו צייט האט זיך די טיר פארמאכט אויף א קורצן מאמענט‪ ,‬און גלייך דערנאך ווידער‬ ‫געעפנט‪ .‬ר׳ שמואל איז צוריקגעקומען מיט נאך א פעקל באנקנאטן‪ ,‬און ווידער געטיילט‪ ,‬געגעבן און‬ ‫געשאנקען‪.‬‬ ‫באזונדערס האט מיך געוואונדערט‪ ,‬אז ר׳ שמואל האט נישט מטריח געווען די מענטשן‬ ‫אריינצוקומען אין הויז‪ ,‬נאר איז געשטאנען ביים אריינגאנג‪ ,‬גרייט און צוגעגרייט צו געבן פאר יעדן‬ ‫איינעם‪...‬‬ ‫דער דאזיגער מחזה שטייט מיר נאך ביזן היינטיגן טאג פאר די אויגן‪.‬‬ ‫ווי א סאלדאט אויף זיין וואך‬ ‫פרי אינדערפרי‪ ,‬פורים‪ ,‬האט ער געדאוונט כוותיקין‪ ,‬און דערנאך זיך געשטעלט אויף זיין וואך ביים‬ ‫אריינגאנג פונעם הויז‪.‬‬ ‫ארויסגעפלאסן פון זיין הויז איז געווען געוואלדיג‪ .‬״דאס הויז פון ר׳‬ ‫ָ‬ ‫דער שפע וואס איז פורים‬ ‫שמואל דסקל״ איז געווען באקאנט איבערן גאנצן לאנד‪ .‬אלע נצרכים‪ ,‬מוסדות התורה און‬ ‫ארגאניזאציעס האבן נישט אויסגעלאזט דאס דאזיגע הויז‪.‬‬ ‫דער הרה״ג ר׳ אביגדור גייגער‪ ,‬ר״מ אין ישיבת וויזשניץ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫דאס איז געווען פורים תשכ״ד‪ .‬מיר זענען געווען יונגע בחורים אין ישיבת וויזשניץ‪ .‬מיר האבן‬ ‫געהערט אז ר׳ שמואל טיילט פורים א גרויסן סכום פאר יעדן ישיבה־בחור‪.‬‬ ‫אין יענער צייט האט ר׳ שמואל געוואוינט אין שיכון נוה אחיעזר‪ ,‬און מיר זענען זיך געשטראמט צו‬ ‫זיין הויז‪ ,‬אים צו בעטן א נדבה פאר הכנסת כלה‪.‬‬ ‫מיר זענען ארויס פון דארט שטארק באאיינדרוקט‪ ,‬נישט בלויז פון דער גרויסקייט פונעם סכום‪,‬‬ ‫נאר בעיקר פונעם יחס‪ ,‬פון דער שמחה און פון דער ליבשאפט וואס האבן ארויסגעשטראלט פון זיין‬ ‫פנים בשעת ער האט אונז געגעבן‪.‬‬ ‫דער הרה״ח ר׳ אברהם חיים וויזל‪ ,‬משגיח אין ישיבת חכמי לובלין‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫איך האב באמערקט מענטשן וואס האבן זיך‪ ,‬נאכדעם וואס זיי האבן שוין באקומען‪ ,‬ווידער‬ ‫אריינגעמישט צווישן די קומענדיגע‪ ,‬און נאכאמאל געבעטן‪.‬‬ ‫ב‬ ‫איש חסד היה‬ ‫זיי האבן געמיינט אז ר׳ שמואל באמערקט עס נישט‪ .‬אבער איך האב געזען אז ער באמערקט עס יא‪,‬‬ ‫נאר מאכט זיך ווי ער זעט נישט‪ ,‬און גיט זיי ווידער‪ ,‬מיט דער זעלבער ליבשאפט און דער זעלבער‬ ‫געדולד!‬ ‫נישט צו אנטוישן די ארעמעלייט‬ ‫דער הרה״ח ר׳ דוד צבי נוימאן פון ווין האט דערציילט פאר אונזער שוואגער‪ ,‬הרה״ח ר׳ בנציון‬ ‫פוירשטיין‪:‬‬ ‫פאר פורים האב איך אנגערופן ר׳ שמואל און אים דערציילט‪ ,‬אז איך קום קיין ארץ ישראל אויף‬ ‫צוויי טעג‪ ,‬כדי זיך מסתופף צו זיין בצל פון מיין מורי ורבי כ״ק מרן האדמו״ר מערלוי‪.‬‬ ‫״איך וואלט געוואלט זיך טרעפן מיט אייך אין בני ברק פורים‪ ,‬אבער איך האב מורא אז איך וועל‬ ‫בלייבן שטעקן אויף די איבערגעפילטע וועגן אין בני ברק אין דעם טאג‪ .‬דעריבער וויל איך אייך‬ ‫בעטן‪ ,‬אז מיר זאלן זיך טרעפן פאר א קורצע צייט אין דער בורסה‪.‬״‬ ‫״ווי קען איך פארלאזן דאס הויז פורים?״ האט ר׳ שמואל געענטפערט מיט פשטות‪ .‬״און אויב עס‬ ‫וועט קומען א נצרך און זען אז איך בין נישט אינדערהיים‪ ,‬ווי וועט ער זיך פילן? ווי שטארק וועט‬ ‫ער אנטוישט ווערן!״‬ ‫איך בין געווען טיף גערירט פון ר׳ שמואלס ווערטער‪ .‬זיי זענען מיר אריין אין הארץ‪.‬‬ ‫די תמימות און ריינקייט‪ ,‬די געפילפולקייט פון א מענטש וואס געפינט זיך אויף די העכסטע‬ ‫שטאפלען פון עשירות‪ ,‬און שפירט דאך דעם ווייטאג פונעם ארעמאן — דאס איז פאר מיר א‬ ‫לעבעדיגער ספר מוסר!‬ ‫מסירות צו טון דעם רצון פון א צדיק‬ ‫טראץ דעם פלעגט ער פארלאזן זיין הויז אויף עטליכע קורצע מינוט‪ ,‬כדי אריינצוגיין אל הקודש‬ ‫פנימה צו כ״ק מרן האדמו״ר דער ׳ישועות משה׳ מוויזשניץ‪ ,‬זיך צו בענטשן אין דעם גרויסן טאג‪.‬‬ ‫פאר די דאזיגע מינוטן האט ער באשטימט זיינע קינדער צו שטיין אויף זיין פלאץ און טיילן צדקה‬ ‫פאר יעדן נצרך‪.‬‬ ‫דער הרה״ח ר׳ ישראל וויינבערגער פון קרית וויזשניץ אין בני ברק האט דערציילט‪:‬‬ ‫איינמאל‪ ,‬פורים‪ ,‬ווען ר׳ שמואל איז אריין אל הקודש פנימה‪ ,‬האט דער רבי צו אים געזאגט‪:‬‬ ‫״עס איז מיר אונטערגעקומען א גאר גרויסער צורך מצוה‪ .‬איך דארף צען טויזנט שקל!״‬ ‫ר׳ שמואל האט גלייך אנגעהויבן זוכן אין זיינע טאשן‪.‬‬ ‫דער רבי האט נישט געמיינט אז ר׳ שמואל זאל דאס געלט געבן אויפן ארט‪ ,‬און האט אים בארואיגט‪:‬‬ ‫״נישט געפערליך‪ ,‬נישט געפערליך! בעזרת ה׳ וועסטו מיר איבערגעבן דעם סכום‪.‬״‬ ‫אבער ר׳ שמואל‪ ,‬שטארק גערירט שטייענדיג פארן רבי׳ן‪ ,‬האט געענטפערט מיט התרגשות‪:‬‬ ‫״ניין‪ ,‬ניין! איך לויף גלייך אהיים ברענגען פארן רבי׳ן דאס געלט!״‬ ‫ג‬ ‫פרק יג ‪ -‬״פורים איז פורים״‬ ‫ער איז ארויס פון צימער און שנעל אהיימגעקומען‪ .‬דארט האט ער זיך אנגעשטויסן אין דעם גרויסן‬ ‫עולם נצרכים‪ ,‬וואס האבן אים קוים געלאזט ווידער ארויסגיין צום רבי׳ן‪.‬‬ ‫דאך איז ער שוין נאך צען מינוט צוריקגעשטאנען אין חדר קודשו פונעם רבי׳ן‪ ,‬מיטן גאנצן סכום‬ ‫אין דער האנט‪.‬‬ ‫כ״ק מרן אדמו״ר דער ׳ישועות משה׳ מוויזשניץ אין א שמועס מיט ר׳ שמואל‪.‬‬ ‫אן אפענער טשעק‬ ‫דער הרה״ח רבי יהודה יואל מילער‪ ,‬פון די זקני וחשובי חסידי וויזשניץ‪ ,‬האט דערציילט‪:‬‬ ‫איך בין געווען אנוועזנד פורים ביים רבי׳ן‪ ,‬דער ׳ישועות משה׳‪ ,‬און פלוצלינג האב איך געזען ווי ר׳‬ ‫בלאנקן טשעק אויפן טיש פונעם רבי׳ן‪ ,‬און זאגט‪:‬‬ ‫שמואל לייגט א ַ‬ ‫״דער רבי זאל אליין אויספילן וויפיל ער וויל‪ ,‬לויט זיין שיקול הדעת‪.‬״‬ ‫ער האט מורא געהאט אז ער וועט נישט געבן גענוג‪ ,‬און דעריבער האט ער געוואלט אז דער רבי זאל‬ ‫אליין באשליסן‪.‬‬ ‫ער האט זיך אפילו אפגעזאגט פון דער קלענסטער הנאה וואס נדיבי לב האבן‪ ,‬ווען זיי באשליסן‬ ‫אליין וויפיל צו געבן‪ ,‬אבי צו דערפילן דעם רצון פונעם צדיק‪.‬‬ ‫אן אנטשולדיגונג‬ ‫איין איינציג מאל האט ער פארלאזט זיין הויז אויף דעם גאנצן פורים‪.‬‬ ‫דאס איז געווען אין יאר תש״מ‪ ,‬ווען כ״ק מרן אדמו״ר דער ׳ישועות משה׳ מוויזשניץ האט חתונה‬ ‫געמאכט זיין ערשטן אייניקל אין אמעריקע‪ ,‬אין חודש אדר‪.‬‬ ‫ר׳ שמואל האט בשום אופן נישט געוואלט פארפאסן די גרויסע שמחה פונעם רבי׳ן‪ ,‬און האט‬ ‫דעריבער געמוזט בלייבן דארט פורים אינאיינעם מיטן רבי׳ן‪.‬‬ ‫כדי נישט צו אנטוישן די גרויסע מאסן מענטשן וואס פלעגן קלאפן אויף זיין טיר‪ ,‬האט ער געשריבן‬ ‫א צעטל מיט זיין אייגענער האנטשריפט‪:‬‬ ‫״איך אנטשולדיג זיך‪ ,‬אבער איך האב געמוזט פארלאזן דאס הויז אויף דעם פורים־טאג‪ .‬איך בעט‬ ‫יעדן וואס קומט‪ ,‬ער זאל אויפשרייבן זיין נאמען אויפן צעטל‪ ,‬און נאך פורים וועל איך אים שיקן‬ ‫דאס צדקה־געלט‪.‬״‬ ‫און ווי מיר האבן שוין געזאגט‪ :‬ביי אן איש חסד איז דאס גאנצע יאר ווי פורים‪ ,‬אבער פורים אליין‬ ‫איז גאר א באזונדערער טאג‪.‬‬ ‫ד‬