האזינו השמים - אידיש · Ha'azini Hashumayim - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

ב"ה
גליון י" ד – פ' ויצא תשפ"ז לפ"ק
מתוך דברי דברי מוסר והתעוררות שנשמעו מפ"ק מרן רבינו זי"ע
במסיבת מלוה מלכה לטובת ישיבתינו הק' (ח"ג)
מוצש"ק חיי שרה תשנ"ו בוומסב"ג יצ"ו
אבער עכ"פ איז איינס פון די וויכטיגסטע זאכן ,דאס ענין פון לערנען ,נישט מתרשל זיין אין לערנען .מען לאזט איבער אביסל צייט צום
לערנען .עס קען דורכגיין פיר און צוואנציג שעה' ,איך האב נישט גענוג צייט ,איך האב נישט מער צייט ווי א האלבע שעה ,איך האב
נאר צייט א פערטל שעה -א האלבע שעה' .היתכן ,אויב דו פלאגסט זיך שוין א גאנצן טאג ,אמאל פאר הבל און אמאל פאר נישט הבל,
דאס וואס דו מוזסט האבן שעות ,און וויפיל מער דו האסט זאלסטו נוצן צו תורה ,נישט אויף הבל וריק ,נישט אויף פשוט'ע זאכן
אנצוברענגען צייט ,מיט ריידס און מיט ווייס-איך-וואס ,נישט אנברענגען צייט.
ווען מען האט א פרייע רגע ,נוץ עס פאר דיר אויף תורה ,און פאר דיינע קינדער אויף תורה .ווען דו האסט א פרייע מינוט לערן מיט דיין
קינד ,פארהער דיין קינד ,טו .נישט זוכן אנדערע וועגן ,מיר האבן נישט קיין אנדערע וועגן ,אונזער טאג און אונזער לעבן איז נאר דער
וועג פו ן די תורה ,און די תורה גופא ,עצם התורה ,לערנען תורה ,מיט מיר ,מיט מיין קינד ,יענעמ'ס קינד זאל לערנען ,און נישט קיין
וועגן קיין אנדערע ,גארנישט עפעס אנדערש אויף דעם עולם.
מען האט אונז אזוי געלערנט ,און מיר האבן נישט קיין אנדערן וועג ,אזוי מען האט אונז מחנך געווען ,אזוי ווי מיר האבן געזען ביי אלע
אונזערע אבות ,און אזוי האט מען דורכגעלעבט די פינסטערניש פון צוויי טויזנט יאר גלות ,אלעס נאר אויף דעם זעלבן נוסח ,און
קיינמאל נישט משנה געווען ,אזוי טאר מען נ ישט זוכן קיין אנדערע וועגן ,נאר דער וועג וואס מיר האבן געלערנט ,מיט הייליגקייט,
מיט די קדושת התורה ,דאס איז דער עצם ,און נישט זוכן -ווען מען זוכט א פרנסה ,זוך נישט אזא פרנסה וואס ח"ו עס טוט פארשמירן
די תורה ,וואס ח"ו מען וועט זאגן "ביסט א גנב" ח"ו ,מען זאל נישט פארגעסן פון דעם אז מיר זענען דאך "בנים אתם לה' אלקיכם",
אונזער גדולה און אונזער פרנסה און אונזער אלעס ,איז נישט תלוי אין אונז ,נישט דער איד געבט מיר פרנסה ,נישט דער צווייטער,
כביכול דער בוכ"ע געבט דאך פרנסה .דאס זאל זיין זיין תענוג וואס ער קען העלפן אידישע קינדער .טו נישט זוכן א פרנסה קעגן די
תורה.
דאס איז דער עצם ענין .נאר אויסערדעם וואס איך וואלט געדארפט מעורר זיין ,די שטוב באשטייט דאך פון דריי ,די שטוב באשטייט
פון די טאטע ,און פון די מאמע ,און פון די קינדער .איז די ערשטע זאך וואס מיר זאגן איצט ,קודם כל ,ווען דו האסט א פרייע מינוט
האב אינזין תורה ,האב אינזין וואס דו קענסט לערנען ,לערן נאך א בלאט גמרא ,לערן נאך א שורה שולחן ערוך ,וואס דו קענסט קענסטו.
נוץ נישט קיין צייטונגען ,נוץ נישט ווייס-איך-וואסן ,וואס איז הבל וריק ,וואס איז כולו שקר ,עס איז מטמטם את הלב ,און נישט קיין
ראדיא'ס.
נאכדעם די צווייטע איז דאך די מאמע ,די מאמע מוז זיין אויך הונדערט פראצענטיג .עס איז געווארן נעבעך מיט דעם אויך שוואכער.
אזוי ווי די פרנסות זענען געגאנגען נעבעך אזוי לטמיון ,האבן זיך אנגעהויבן די אידענעס מער נעמען צו ארבעטן .וואס מיר האבן
געבעטן יארן צוריק אז פרויען זאלן נישט גיין אין קיין אפיס ,מען זאל נישט שיקן קיין טעכטער אין א אפיס ,זיי זאלן זוכן נאר א פרנסה
וואס איז כשר .א פרנסה וואס איז דורך אן אפיס ,איז נישט הונדערט פראצענטיג ,עס וועט קיינמאל נישט זיין און עס איז קיינמאל נישט
געווען .מיר מוזן דאס געדענקען .עס איז שווערע צייטן ,מוז נישט די אידענע דוקא ארבעטן וועגן דעם ,און אז זי מוז דוקא יא ארבעטן,
זי האט נישט ח"ו אין שטוב ,אבער עס זאל נישט זיין אויף דעם אופן ,דער וועג זאל נישט ח"ו בארירן אידישקייט .דאס איז איינס פון
די וויכטיגסטע זאכן ביי די אידענע און ביי די טעכטער ,וכדומה ,נישט לאזן א חברותא וואס טויג נישט און האט נישט ח"ו דאס צניעות,
די אלע זאל נישט ווערן גערירט ,ריר נישט צו צו אזא זאך ,וועגן דעם וועסטו נישט האבן פרנסה אז דו וועסט ח"ו צעברעכן צניעות,
וועסט צעברעכן ח"ו די וועג פון די הייליגע תורה .דאס איז ווי די מעשה מיט יענעם ,ער לעשט דעם פייער מיט אויל -גיסט ער
אויסצולעשן .מיט דעם וואס איז קעגן די תורה ,קען מען נישט.
דאס איז איינע פון די וויכטיגסטע ענינים ,די שטוב דארף זיין הייליג ,א קינד מוז וואקסן אז דער טאטע איז אן ערליכער איד ,אז די
מאמע איז אן ערליכע אידענע ,א קינד זאל זען פאר די אויגן אן ערליכן טאטן ,א קינד ברויך צו זען ווי א טאטע לערנט ,א קינד ברויך
צו זען וויאזוי א טאטע איז ערליך ,און די מאמע איז אן ערליכע אידענע ,נישט נישט-צניעות'דיגע קליידער אנטאן .וואס וועט זיין פון
דעם קינד? עס וועט זיך אין דעם ווענדן .וויאזוי קען מען זיין א כשר'ע מאמע אז די מאמע אליין איז נעבעך שוואך אנגעטאן ,און דאס
ווערט אמאל וואס אמאל שוואכער.
דאס איז איינס פון די לעבנסוויכטיגע זאכן ,דער כח פון די שטוב ,די טאטע און די מאמע זאלן ווייזן דעם וועג ,וויאזוי א קינד זאל זען
וויאזוי מען ברויך צו זיין ,און מגדל זיין די קינדער ,דאס איז דאך די חינוך הבנים והבנות .עס איז נישט דא קיין דרך ארץ ,מען געוואוינט
נישט איין ,אפילו די מלמדים און די רבנים זענען נישט יוצא מיט דעם .געוואוין צו א קינד צו דרך ארץ ,ער זאל וויסן פון כבוד התורה.
כבוד התורה איז טייטש יעדער איד וואס ער איז עלטער פון דיר מוזסטו שוין מכבד זיין .מכבד זיין יעדן ,און מכבד זיין א טאטן ,מכבד
זיין די מאמען .געוואוין נישט די קינדער צו עזות ,א קינד מוז מען נישט פארפיעשטשן ,און יעדע נארישקייט וואס ער ברויך מוז מען
אים נישט נאכגעבן ,מען זאל וויסן דעם וועג וויאזוי מען האט עס אינדערהיים געטאן ,עס איז א לעבנס פראגע.
מיר האלטן ביי עיקבתא דמשיחא ,משיח קומט דאך שוין ,די אלע זאכן וואס מען האט די אלע יארן מעורר געווען ,און איך האב אנע
שיעור זאכן וואס איך וואלט געברויכט מעורר זיין נאר עס איז נישטא קיין צייט דערויף .אבער איך ברויך נישט צו זאגן ,יעדער ווייסט,
מיר האבן אונזער וועג ,נישט זוכן קיין שום נייעס ,נישט זוכן די צייטונגען ,נישט זוכן די גוי'אישקייט ,נישט זוכן נאך א ליטעראטור,
און נאך אן ענגלישע בוך ח"ו ,איך רעד שוין נישט פון פסול ,עס קען אפילו זיין עס איז כשר ,זוך דאס נישט .זוך אידיש ,רעד אידיש,
געוואוין די קינדער אויף אידיש ,געב זיי אידישע ליטעראטור ,געוואוין זיי צו זיי זאלן קענען וויסן דעם וועג וויאזוי מען האט אונז
מגדל געווען ,פארצייל וויאזוי מען האט אמאל געוואוסט ,מען האט נישט צוגערירט צו א זאך וואס איז נישט מיינס ,מען האט נישט
צוגערירט צו א זאך וואס איז א חשש אז עס איז נישט מיין ,די גאנצע לעבנס שטייגער וויאזוי עס איז געווען .מען קען נישט צוריק
אהערשטעלן אלעס אזוי ,אבער וואס עס איז נאר פארהאנען אויף דעם עולם ,איז מען מחויב על פי התורה צו טאן .ואידך פירושא זיל
גמור.
מיר ברויכן דאך דער ישועת השם ,עס איז נעבעך אזוי טאקע שווער מיט אלעם .מיט וואס וועט זיין בעסער ,מיט דעם וואס מען וועט
ח"ו לויפן אז דער וועט דיר העלפן ,אדער יענער פאליטישאן וועט מיר העלפן? דער פאליטישאן העלפט מיר נישט ,איך ברויך נישט
זיינע הילף .ער זאל מיר נישט העלפן ,דער אויבערשטער זאל אונז העלפן .פארקויף נישט פאר א פאליטישאן .וועגן דיינע נארישקייטן
ח"ו מאכט מען אמאל אומגליקליך אידישע קינדער.
די אלע זאכן איז דאך וואס איך וויל שמועסן מער באריכות ,אבער דער עיקר דאס :האלט צוזאם דער שטוב ,זיי אן ערליכער טאטע,
און זיי אן ערליכע מאמע ,און צי אויף די קינדער מיט ערליכקייט ,און מיט דרך ארץ ,און מיט כבוד התורה ,און מיט קיינעם נישט מבזה
זיין ,זיי נישט מבייש קיינעם ,טרעט נישט אויף קיינעם ,זיי נישט קיין שופך דם ,צאפ נישט אידיש בלוט ,וואס האסטו דערפון? וואס
איז דיין ריוח? מיט איין דיבור ,מיט איין גוט ווארט קענסטו נאך מער העלפן ווי מיט בייזערעכצער און מיט שפיכות דמים .דאס איז
דאך א זאך וואס איז נישט אונזער ,דאס האבן מיר גע'ירש'נט פון די רשעים ,פון עשו .אונזער לעבן איז דאך אן אנדערע ,אונזער לעבן
איז דאך נאר דאס וויאזוי מען האט עס געזען ,וויאזוי א טאטע האט געפירט זיין
ברכת "מזל טוב" לאנ"ש שיחיו שטוב ,וויאזוי די מאמע האט אויסגעזען ,א כשר'ע מאמע און א כשר'ע טאטע,
שהשמחה במעונם דעמאלטס קומען ארויס ערליכע קינדער .און דאס העלפט ,דאס איז אונזער
כ"ק אדמו"ר שליט"א -קרית קאשוי
הילף ,נישט דער פרעזידענט ,און נישט דער ...העלפט אונז ,עס העלפט אונז דער
לרגל הולדת נכדו ני"ו נכד בנו הרב אדמו"ר מסיקסא שליט"א (מאנסי)
לרגל הולדת נכדתו תחי' נכדת חתנו הרב משה יעקב טענענבוים שליט"א (ק"י)
בוכ"ע.
כ"ק אדמו"ר שליט"א – תולדות רפאל
לרגל הולדת נכדתו תחי' נכדת בנו הרב יחזקאל שרגא שליט"א (וומסב"ג)
לרגל הולדת נכדו ני"ו נכד בנו הרב יואל יושע העשיל שליט"א (ק"י)
ממילא ביי די זאכן וואס מיר האבן געשמועסט ,צו לערנען זיך פון צדיקים ,מיר
משפ' כ"ק אדמו"ר זצ"ל – קרית קאשוי
לרגל הולדת הנכדה אצל חתנם הרב נחום יצחק האס שליט"א (קרית קאשוי)
האבן פריער געשמועסט פון מסירת נפש פון די צדיקים ,און פון די אהבת ישראל
הרב מאיר נתן פירטה שליט"א ,דומ"ץ (ק"י)
לרגל הולדת בנו ני"ו
פון די צדיקים ,לערנט מען זיך אויס זייער קדושה ,זייער טהרה ,זיי האבן אין
הרב משה טענענבוים שליט"א -מילדוי (ב"פ)
לרגל נישואי נכדו ני"ו
זייער לעבן נישט צוגערירט צו א זאך וואס טויג נישט .א קינד מוז וויסן פון
הרב יצחק משה זיכערמאן שליט"א (וומסב"ג)
לרגל נישואי נכדתו תחי'
קדושה ,א קינד מוז וויסן פון טהרה ,א קינד מוז וויסן וואס מען מעג קוקן און
הגה"צ אבד"ק באלטימאר שליט"א (וומסב"ג)
לרגל הולדת נכדתו תחי'
וואס מען טאר נישט קוקן ,וואס מען מעג יא רעדן און וואס מען טאר נישט רעדן.
הרב שמואל קעסטנבוים שליט"א ( -קרית קאשוי)
לרגל נשואי נכדו בן חתנו מו"ה הערש מאיר קעפעטש הי"ו (קרית קאשוי)
פון וואנעט זאל ער דאס הערן אויב נישט פון די טאטע און פון די מאמע? דאס
לרגל הולדת נכדו ני"ו אצל בנו הרב יקותיאל יעקב שליט"א (ק"י)
הרב יעקב קעסטנבוים שליט"א ( -וומסב"ג) איז דער וועג .עס קומט אין אזא געלעגנהייט מעורר זיין ,און מיר האפן אז דער
לרגל הולדת נכדו ני"ו אצל בנו הרב יואל שליט"א
הרב פישל איליאוויטש שליט"א (וומסב"ג) אויבערשטער זאל אונז געבן די ריכטיגע ראי' צו זען ,צו זען און צו העלפן.
לרגל נישואי בנו ני"ו
הרב נחום אבראהאם שליט"א (מאנסי)
לרגל נישואי נכדו ני"ו בן בנו הרב יואל שליט"א (ק"י)
אין די רגע וואס מען וועט זיך פארנעמען 'איך וויל העלפן א איד ,לפי מיעוט
הרב נחמן וואגשאהל שליט"א (וומסב"ג)
לרגל נישואי בתו תחי'
כוחי ,אז איך קען אים נישט העלפן אזויפיל וועל איך אים העלפן אביסל ,איך
מו"ה וואלף הכהן שווארץ הי"ו (וומסב"ג)
לרגל אירוסי בתו תחי'
וועל אים געבן אן עצה ,איך וועל לויפן צו טאן ,אמאל מיט די הענט און אמאל
מו"ה יוסף פנחס סטרולאוויטש הי"ו (ק"י)
לרגל נישואי נכדתו תחי' בת בנו מו"ה יואל הי"ו
מיט די פיס (ווי דער דברי יחזקאל זאגט) ,אבער איך וויל העלפן ,איך וויל טאן
מו"ה ישראל משה לעבאוויטש הי"ו (מאנסי)
לרגל נישואי נכדתו תחי' בת חתנו מו"ה אליעזר חיים שיין הי"ו (מאנסי)
פאר אידישע קינדער ,איך וויל טאן א נחת רוח פאר'ן אויבערשטן' ,וועט דער
מו"ה יקותיאל משה שמחה הי"ו (וומסב"ג)
לרגל הולדת נכדו אצל בנו מו"ה יואל הי"ו (ק"י)
אויבערשטער געבן די געלעגנהייט ,עס וועט אי"ה ווערן פארבעסערט .סוף כל
מו"ה אשר זעליג ראזענטאהל הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי נכדו ני"ו בן בנו מו"ה יושע הי"ו
סוף איז דאך נאר א קורצע צייט ,עס איז דאך שוין עיקבתא דמשיחא ,יעדע רגע
מו"ה קלמן טייטלבוים הי"ו (ק"י)
לרגל נישואי נכדתו תחי'
האפט מען דאך שוין אז משיח איז דא ,און דער אויבערשטער זאל אונז געבן די
מו"ה הערשל קלאר הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי נכדתו תחי'
זכי' מיר זאלן זיך קענען פירן אויף די וועג פון די תורה .ווי מער תורה ,ווי מער
מו"ה נחום מרדכי טעללער הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי נכדתו תחי'
אידישקייט ,איז מער פרנסה ,איז אלעס מער.
מו"ה שבח ניימאן הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי נכדתו תחי'
מו"ה אברהם חיים גליק הי"ו (וומסב"ג)
איז דאס דער בקשה ,בעטן מיר נאר אז דער אויבערשטער זאל אונז געבן שוין,
לרגל הולדת נכדתו תחי'
מו"ה יצחק נחמן שטייף הי"ו (מאנסי)
מיר זאלן וויסן זיך צו פירן אויף דעם וועג וואס מען האט מיט אונז געלערנט,
לרגל הולדת נכדו ני"ו
מו"ה ישעי' שטייף הי"ו (מאנסי)
וואס די צדיקים האבן געוויזן ,וואס אזא מאדע איד האט געוויזן וויאזוי א איד
לרגל אירוסי בנו ני"ו
מו"ה מאיר שלו' גערטנער הי"ו חתן הרה"ח ר' הערשל יאקאבאוויטש ע"ה (מאנסי)
קען זיך אויפארבעטן ,פארגעסן פון אלעם ,און נאר אינזין האבן דעם
לרגל נישואי בנו ני"ו
מו"ה יואל נאה הי"ו (מאנסי-לעיקפראנט)
אויבערשטן ,אינזין האבן אידישע קינדער.
לרגל נישואי בתו תחי'
מו"ה יצחק בער וואללנער ברח"צ הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי בנו ני"ו
דאס בעטן מיר ,דער אויבערשטער זאל אונז געבן דעם ריכטיגן דעת ,און ממילא
מו"ה יצחק בער וואללנער בר"ל הי"ו (וומסב"ג)
לרגל הולדת נכדו ני"ו
בעטן מיר פון אויבערשטן ,דער אויבערשטער זאל אונז געטרויען ווי מ'זאגט,
מו"ה יואל סאמעט הי"ו (מאנסי)
לרגל הולדת נכדו ני"ו
און ער זאל אונז געבן ,דער אויבערשטער זאל העלפן אידישע קינדער מיט נחת,
מו"ה יודא הלוי קעניג הי"ו (זשערסי סיטי)
לרגל הולדת הנכדים התאומים אצל בנו מו"ה רפאל הי"ו (ק"י)
די אלע קראנקע זאלן שוין געהיילט ווערן ,און עס זאל זיין אידישע שמחות ,און
מו"ה אהרן שמואל קעפעטש הי"ו (קרית קאשוי)
לרגל הוולדת בנו ני"ו
יעדע זאך ,און מיר האפן אז מיר וועלן זיך בעסערן ,אז מיר וועלן זיך פירן אויף
מו"ה אלימלך הכהן שווארץ הי"ו (ק"י)
לרגל אירוסי בתו תחי'
די וועג פון די הייליגע תורה ,לימוד תורה און קיום התורה און אהבת ישראל און
מו"ה יהוסף שווארץ הי"ו (ק"י)
לרגל נישואי בנו ני"ו
אלע גוטע זאכן ,זאל דער אויבערשטער העלפן ,אלע אינאיינעם זאלן שוין האבן
מו"ה יואל הלוי ווייס הי"ו (ק"י)
לרגל נישואי בנו ני"ו
אפן די צינורות השפע ,די צינורות פון אלע גוטע זאכן ,מיר זאלן האבן דער זכי'
מו"ה משה שמואל גאלדרינגער הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי בנו ני"ו
אלע אינאיינעם שוין מיט כל מיני ישועות ,מיט בני חיי ומזוני ,מיט נחת ,און
מו"ה יואל ארי' ליב פעקעטע הי"ו (וומסב"ג)
לרגל נישואי בנו ני"ו
רפואות ,און הצלחה און ברכה ,און כל מיני ישועות ,און אונז אלע בתוכם זאלן
מו"ה אליעזר וואללנער הי"ו (ק"י)
לרגל הולדת נכדתו תחי'
מיר האבן די זכי' צו זען מתוך שמחה ומתוך נחת ,מיט אהבת השם ,זאלן מיר
מו"ה אליעזר טענענבוים הי"ו (וומסב"ג)
לרגל הולדת בתו תחי'
זוכה זיין אלע אינאיינעם צו זען בקרוב בהתגלות כבוד מלכותו יתברך ,בביאת
משיח בן דוד ,במהרה דידן אמן.
תוספות ברכה:
נ פל או ת על ה פרש ה -מפ י ס פרים וסו פרים
ויפגע במקום (כ"ח ,י"א) .רש"י זאגט :מלמד שקפצה לו הארץ (די ערד איז אים אונטערגעשפרונגען און דער וועג איז געווארן קורצער).
מען זאגט נאך אז אמאל האט א חזן געדאווענט ביים הייליגן רבי נפתלי מראפשיץ זי"ע ,און זיין דאווענען איז געווען זייער שנעל און געאיילט .האט אים רבי נפתלי
מוסר געזאגט " :וואס איז דער חילוק צווישן 'קפיצת הדרך' און 'קפיצת התפילה'? ביי קפיצת הדרך זאגט מען ארויס קלאר דעם 'שם' (המפורש) ,און ביי קפיצת התפילה
שלינגט מען איין דעם "שם"...
לחם לאכול ובגד ללבוש (כ"ח ,כ') .עס איז באקאנט וואס שטייט אין די הייליגע ספרים ,אז ס'איז א גאר זעלטענע זכות פאר א מענטש צו זוכה זיין צו ביידע – סיי פיל
עשירות און סיי ערליכע קינדער .דערפאר זעען מיר ביי יעקב אבינו ,ווען ער האט געבעטן פונעם אייבערשטן "והיה ה' לי לאלקים" ,טייטשט רש"י אז זיין נאמען זאל
רוען אויף מיר פון אנהייב ביז'ן סוף ,אז ס'זאל נישט געפונען ווערן קיין שום פגם אין מיינע קינדער .און וועגן פרנסה האט ער נאר געבעטן דאס סאמע נויטיגסטע:
"לחם לאכול ובגד ללבוש".
דעריבער ,ווער עס האט שכל אין קאפ ,ווען ער בעט פונעם באשעפער אויף פרנסה ,עשירות און קינדער ,זאל ער מאכן דעם עיקר עיקר און דעם טפל טפל .דאס
מיינט ,ער זאל אריינלייגן זיינע הויפט כוחות אינעם דאווענען אויף ערליכע קינדער ,און נאכדעם בעטן אויף פרנסה און עשירות .אבער ער זאל זיך נישט מוסר נפש
זיין אויף ביידע גלייך ,ווייל געווענליך ווערן ביידע בקשות נישט נאכגעקומען צוזאמען.
(מקרי דרדקי ,פ' ויצא)
וישק יעקב לרחל וישא את קולו ויבך (כ"ט ,י"א) .רש"י ברענגט אז אליפז דער זון פון עשו האט נאכגעיאגט יעקב'ן אים צו הרג'ענען אויפן באפעל פון זיין טאטן ,און
וויבאלד אליפז איז אויפגעוואקסן ביי יצחק אבינו אויפן שויס ,האט ער צוריקגעהאלטן זיין האנט און נאר צוגענומען יעקב'ס געלט.
אמאל איז מען געקומען פרעגן ביי דעם סטייפלער זצ"ל וועגן א געוויסן בחור וואס לערנט נישט ,צו מען זאל אים ארויסווארפן פון דער ישיבה .האט דער סטייפלער
געפרעגט" :ער לערנט נאר נישט ,אדער ער מאכט אויך קאליע אנדערע בחורים?" האט מען אים געענטפערט" :ער לערנט נאר נישט".
האט זיי דער סטייפלער געזאגט :עס שטייט אין חכמינו ז"ל ,אז אליפז ,עשו'ס זון ,האט נאכגעיאגט יעקב'ן אין שליחות פון זיין טאטן כדי אים צו הרג'נען .ווען יעקב
איז אנטלאפן קיין פדן ארם און אליפז האט אים געכאפט ,האט זיך יעקב געבעטן ביי אים ער זאל אים נישט הרג'ענען .אבער אליפז האט געזאגט אז ער מוז אים
הרג'ענען צוליב כיבוד אב ,ווייל זיין טאטע האט אים אזוי געהייסן .האט אים יעקב געגעבן אן עצה :נעם צו מיין גאנץ געלט און פארמעגן ,וועל איך ווערן אן ארימאן,
און אן ארימאן ווערט פאררעכנט ווי א טויטער ("עני חשוב כמת") ,וועט עס דיר פאררעכנט ווערן ווי דו האסט מיך געהרג'ט און דו וועסט מקיים זיין כיבוד אב.
פרעגט דער סטייפלער זצ"ל :ווי אזוי האט אליפז ,דער זון פון עשו הרשע ,מסכים געווען צו יעקב'ס פארשלאג? ער האט דען געהאט אן הלכה'דיגע פראבלעם אים צו
הרג'נען? עשו און זיין זון זענען דען געווען שומרי מצוות? און נאך מער :הרג'נען איז אסור און גנב'ענען איז מותר!? נאר ,וויבאלד אליפז הרשע האט געלערנט אין
יצחק אבינו'ס ישיבה ,איז געווען אויף אים עפעס אן השפעה ,און די השפעה האט אים געברענגט צו דעם אז ער זאל בעסער וועלן זיין נאר א גזלן און נישט קיין רוצח!
דעריבער ,איז אמאל כדאי צו האלטן א בחור אין ישיבה אפילו נאר פאר דעם ציל אז ער זאל ארויסקומען נאר א גזלן און נישט קיין רוצח.
ועיני לאה רכות (כ"ט ,י"ז) .די גמרא אין בבא בתרא (דף קכ"ג ).פרעגט וואס מיינט "רכות" ,נאר מענטשן פלעגן שמועסן ,אז לבן האט צוויי טעכטער ,די עלטערע
טאכטער פארן עלטערן זון און די אינגערע פארן יונגערן .פלעגט זי זיצן אויפן שייד וועג און פרעגן" :וואס זענען די מעשים פונעם עלטערן?" האט מען איר געזאגט:
"ער איז א שלעכטער מענטש וואס בארויבט מענטשן" ".און וואס זענען די מעשים פונעם יונגערן?" "ער איז אן איש תם יושב אוהלים ".פלעגט זי וויינען ביז אירע
אויגן ברעמען זענען ארויסגעפאלן .פון דער גמרא זעט מען אויס אז לאה האט ערשט אנגעהויבן צו וויינען נאכדעם וואס זי האט געהערט אז יעקב איז אן "איש תם
יושב אוהלים" .לכאורה איז שווער :פארוואס האט זי נישט גלייך געוויינט ווען זי האט געהערט אז זי וועט אריינפאלן אין עשו'ס הענט?
פארענטפערט דער גאון רבי יהונתן אייבשיץ" :אשה" איז בגימטריא "דבש" ,די טבע פון האניג איז אז אלעס וואס פאלט אריין אין אים ווערט פארוואנדלט אין האניג.
שלמה המלך זאגט אין משלי (י"ד ,א')" :חכמת נשים בנתה ביתה ואיולת בידה תהרסנו" ,א פרוי האט די כוח אויפצובויען און האט די כוח צו צעשטערן .אויב זי איז א
צדקת ,אפילו זי באקומט א מאן וואס איז ווייניגער צדיק פון איר ,קען זי אים איבערמאכן ווי זי; און אויב זי איז א מרשעת ,אפילו זי באקומט א צדיק ,קען זי אים מאכן
פאר א רשע .דעריבער ,ווען לאה האט געהערט א ז זי וועט אריינפאלן צו א מאן א רשע ,האט זי געוואוסט אז זי האט די כוח אים צו פארוואנדלען אין א צדיק ,און זי
האט נישט געהאט קיין סיבה צו וויינען.
אבער כדי צו פרובירן צי זי איז גערעכט ,האט זי געפרעגט ווייטער :וואו איז ער אויפגעוואקסן? אין וואס פאר א סביבה? ווער זענען זיינע עלטערן? און וואס זענען
די מעשים פונעם אינגערן? ווען זי האט געהערט אז דער אינגערער איז א צדיק תמים ,דא איז זי צעבראכן געווארן! ווייל זי האט פארשטאנען אז אויב ביידע ברידער
זענען אויפגעוואקסן אין דער זעלבער שטוב און באקומען דעם זעלבן חינוך ,און דאך איז איינער ארויס א רשע ,מיינט עס אז דער עלטערער האט זיך גארנישט
געלערנט פונעם אינגערן און דער ברודער האט נישט געהאט קיין השפעה אויף אים .ממ ילא איז דאס שלעכטס אזוי טיף איינגעווארצלט אין אים אז אפילו זי וועט
אים נישט קענען צוריקברענגען צום גוטן וועג .דערפאר האט זי ערשט נאכדעם וואס זי האט געהערט וואס יעקב טוט ,אנגעהויבן צו וויינען אויף איר ביטערן מזל ביז
אירע וויעס זענען ארויסגעפאלן!
ויאמר יעקב לאחיו לקטו אבנים (ל"א ,מ"ו) .רש"י זאגט אז "לאחיו" מיינט זיינע קינדער ,וואס זענען אים געווען ווי ברידער אין א צייט פון צרה און מלחמה.
הגה"ק רבי אלעזר רוקח זצ"ל מאמסטערדאם האט געלעבט אין גרויס ארימקייט און דחקות ,און קיינער האט נישט געדענקט פונעם דאזיגן הייליגן מענטש און נישט
געוואוסט פון זיין צער .אבער נאכדעם וואס ער איז באקאנט געווארן אלס איינער פון די גדולי התורה ,און עס האבן זיך צו אים געוואנדן פארשידענע קהילות און
שטעט און אים אנגעבאטן דעם כסא הרבנות ,האבן זיך פארמערט זיינע גוטע פריינט און מכבדים .איידער ער האט פארלאזט די שטאט בראד ,האט ער געמאכט א
סעודה פאר אלע זיינע פריינט .ביי דער דאזיגער סעודת פרידה האט זיך רבי אלעזר רוקח אנגערופן און געזאגט צו זיי:
" איך האב זיך שטענדיג געוואונדערט אויף רש"י אין פרשת ויצא .אויפן פסוק 'ויאמר יעקב לאחיו לקטו אבנים' טייטשט רש"י אז 'לאחיו' זענען זיינע קינדער ,וואס
זענען געווען צו אים ברידער צו צרה און מלחמה .אבער עטליכע פסוקים שפעטער (פסוק נ"ד) ,אויף 'ויקרא לאחיו לאכל לחם' ,טייטשט רש"י אז 'לאחיו' מיינט זיינע
פריינט וואס זענען געווען מיט לבן .איז שווער :פארוואס האט רש"י כמעט בתוך כדי דיבור געטוישט זיין פשט ,און צעטיילט אז ביים ערשטן 'לאחיו' מיינט עס זיינע
קינדער ,און ביים צווייטן 'לאחיו' מיינט עס זיינע פריינט?
נאר דער תירוץ איז לויט מיין מיינונג ",האט רבי אלעזר פארגעזעצט שמייכלענדיג" ,ביים צווייטן פסוק רעדט זיך דאך וועגן דער סעודה — 'ויקרא יעקב לאחיו לאכל
לחם' ,און ווען עס קומט אן די צייט פון א סעודה ,ווערן ווייטע נאנט ,און אלע פריינט זענען געטרייע ברידער .אבער ביים ערשטן פסוק רעדט זיך דאך וועגן הילף אין
א געדריקטער שעה' ,ויאמר יעקב לאחיו לקטו אבנים' ,יעקב האט געדארפט הילף ביים קלויבן שטיינער ,און פאר אזא ארבעט פון הילף אין א שעת הדחק ,האט ער
געמוזט רופן זיינע קינדער; אנדערע פריינט וואס קומען נאר בייא סעודה ,זענען נישט קיין ברידער...
א
