gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish

שבוע: ויצא (2026-11-16)

פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫בעזהשי"ת‬ ‫פרשת‬ ‫ויצא‬ ‫פניני‬ ‫שיעורי‬ ‫הגה"צ‬ ‫מנחם‬ ‫תשפ"ז‬ ‫אבד"ק‬ ‫לובלין‬ ‫גליון ז'‬ ‫שליט"א‬ ‫והאכלתיך נחלת יעקב אביך‬ ‫די התגלות וואס קומט אראפ שבת קודש‬ ‫בייטאג‪ .‬ווייל ס'איז דאך צוגעגאנגען‬ ‫אברהם האט מתקן געווען תפלת‬ ‫מורי ורבותי‪ ,‬הנה מה טוב ומה‬ ‫פלוצלינג כי בא השמש (שם כח‪ ,‬יא)‪,‬‬ ‫שחרית‪ ,‬אזויווי עס שטייט וישכם‬ ‫נעים שבת אחים גם יחד‪ ,‬זוכה צו זיין‬ ‫ששקעה לו חמה פתאום (רש"י שם‬ ‫אברהם בבקר אל המקום אשר עמד‬ ‫אביסל זיך אנצוזאפן פון כי מן הבאר‬ ‫ד"ה כי)‪ ,‬ממילא זאגט תוספות אז דאס‬ ‫שם (שם יט‪ ,‬כז) און אין עמידה אלא‬ ‫ההוא ישקו העדרים (בראשית כט‪ ,‬ב)‪,‬‬ ‫איז געווען ערב שבת‪.‬‬ ‫תפלה‪ .‬און אין פרשת חיי שרה האבן‬ ‫און דורך דעם וואס ס'איז ונאספו שמה‬ ‫מיר געלערנט אז יצחק האט מתקן‬ ‫כל העדרים (שם שם‪ ,‬ג)‪ ,‬אז מ'קומט‬ ‫זאגט דער הייליגער חתם סופר‬ ‫געווען תפלת מנחה‪ ,‬אזויווי עס שטייט‬ ‫זיך צוזאם אינאיינעם‪ ,‬דורך דעם איז‬ ‫(תורת משה פ' ויצא ד"ה ויפגע‪,‬‬ ‫ויצא יצחק לשוח בשדה (שם כד‪ ,‬סג)‪,‬‬ ‫וגללו את האבן מעל פי הבאר‪ ,‬אזויווי‬ ‫הראשון)‪ ,‬קומט דאך אויס לפי זה אז‬ ‫ואין שיחה אלא תפלה‪ .‬און אין די‬ ‫די גמרא ברענגט אראפ (סוכה נב‪ ).‬אז‬ ‫ביינאכט איז געווען ליל שבת קודש‪,‬‬ ‫וואכעדיגע סדרה שטייט ויפגע במקום‬ ‫איינע פון די שבעה שמות פונעם בעל‬ ‫וואס דעמאלטס האט ער זוכה געווען‬ ‫(שם כח‪ ,‬יא)‪ ,‬און ויפגע איז א לשון פון‬ ‫דבר איז "אבן"‪ ,‬וויאזוי קען מען גולל‬ ‫צו דעם געוואלדיג'ן התגלות‪ ,‬און‬ ‫דאווענען‪ ,‬פון בעטן‪ ,‬וואס פון דעם זען‬ ‫זיין דעם אבן מעל פי הבאר‪ ,‬מ'זאל‬ ‫דעמאלטס איז ער ארויפגעגאנגען מיט‬ ‫מיר אז יעקב אבינו האט מתקן געווען‬ ‫זוכה זיין צו ישקו העדרים‪ ,‬דאס איז‬ ‫די מדריגה פון קפיצת הדרך למעלה‬ ‫תפלת ערבית‪.‬‬ ‫נאר דורך ונאספו שמה כל העדרים‪.‬‬ ‫מעשרה (כדאיתא בגמרא מס' עירובין‬ ‫מג‪ ).‬ווייל דאס איז געווען שבת קודש‪.‬‬ ‫די ערשטע קבלת שבת‬ ‫וועלן מיר אריינגיין אין די‬ ‫וואכעדיגע סדרה‪ ,‬וואס הייבט זיך אן‬ ‫און פון דא ברענגט טאקע די גמרא‬ ‫ווען האט יעקב אבינו מתקן געווען‬ ‫מיט'ן געוואלדיג'ן התגלות וואס יעקב‬ ‫אראפ (שבת קיח‪ ,).‬אז כל המענג את‬ ‫תפלת ערבית? וועלכ'ן טאג איז דאס‬ ‫אבינו האט זוכה געווען פון "סלם מצב‬ ‫השבת נותנין לו נחלה בלי מצרים‪ ,‬אז‬ ‫געווען? איז דא א תוספות אין מסכת‬ ‫ארצה וראשו מגיע השמימה"‪ ,‬און ער‬ ‫איינער איז מענג דעם שבת‪ ,‬און די‬ ‫ברכות דף כו‪ :‬און ס'איז כדי אז יעדער‬ ‫האט זוכה געווען אז "והנה ה' נצב‬ ‫גמרא זאגט במה מענגו‪ ,‬מיט מאכלים‪,‬‬ ‫זאל דאס נאכקוקן‪ ,‬וואס זאגט אז דאס‬ ‫עליו" (שם כח‪ ,‬יב‪ ,‬יג)‪.‬‬ ‫מיט גרויסע פיש‪ ,‬און מ'גרייט זיך צו‬ ‫איז געווען ערב שבת‪ .‬און פון דעם איז‬ ‫צום שבת קודש‪ ,‬אזוי ווי די גמרא‬ ‫דא א סמך אז ערב שבת קען מען מקבל‬ ‫יעקב תיקן תפלת ערבית‬ ‫ברענגט אראפ (קידושין מב‪ ,).‬אז‬ ‫שבת זיין און דאווענען מעריב פריער‬ ‫די גרויסע אמוראים האבן אליין‬ ‫(שו"ע או"ח סימן רסז ס"ב‪ ,‬ובמג"א‬ ‫און מיר גייען דאך מקבל זיין די‬ ‫צוגעגרייט די מאכלים צום שבת קודש‪,‬‬ ‫סק"א)‪ ,‬אזויווי מ'זעט דארט אין די‬ ‫לעכטיגע מתנה פון שבת קודש‪ ,‬און‬ ‫ווייל מצוה בו יותר מבשלוחו‪ ,‬וויבאלד‬ ‫גמרא (כז‪ ):‬אז רב מצלי של שבת בערב‬ ‫אין די וואך ווערט נתגלה די מתנה פון‬ ‫כל המענג את השבת נותנין לו נחלה‬ ‫שבת‪ ,‬וויבאלד יעקב אבינו וואס האט‬ ‫שבת קודש‪ ,‬אזויווי דער הייליגער חתם‬ ‫בלי מצרים‪.‬‬ ‫מתקן געווען תפלת ערבית‪ ,‬האט יענע‬ ‫סופר ברענגט אראפ דעם תוספות אין‬ ‫נאכט וואס ער האט עס מתן געווען‬ ‫מסכת ברכות (כו‪ :‬ד"ה יעקב) אז יעקב‬ ‫שבת קומט א שפע רב בזכות‬ ‫געדאווענט ווען ס'איז נאך געווען‬ ‫אבינו האט מתקן געווען תפלת ערבית‪.‬‬ ‫א‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫פניני מנחם‬ ‫חכמה‬ ‫יעקב אבינו‬ ‫מפניני"ם‬ ‫און פון ווי דרש'נט דאס די‬ ‫גמרא? ווייל ס'שטייט וקראת לשבת‬ ‫עונג לקדוש ה' מכובד וכבדתו‬ ‫מעשות דרכיך ממצוא חפצך ודבר‬ ‫דבר אז תתענג על ה' והרכבתיך על‬ ‫במתי ארץ והאכלתיך נחלת יעקב‬ ‫הפעם אודה את ה'‬ ‫אביך (ישעי' נח‪ ,‬יד)‪ .‬און וואו איז די‬ ‫פסוק פון נחלת יעקב אביך? זאגט די‬ ‫פארוואס הייסן מיר אידן‬ ‫גמרא (שם ע"ב) לא כאברהם וואס‬ ‫עס שטייט דארט קום התהלך בארץ‬ ‫ווען זי האט געהאט די קינדער‪,‬‬ ‫לאמיר אראפלייגן א יסוד‬ ‫לארכה ולרחבה (בראשית יג‪ ,‬יז)‪ ,‬און‬ ‫דאס ערשטע קינד וואס דער‬ ‫פונעם הייליגן כתב סופר‪ ,‬דער‬ ‫נישט ווי יצחק‪ ,‬אלא כיעקב שנאמר‬ ‫אויבערשטער האט איר געהאלפן‪,‬‬ ‫כתב סופר זאגט (ויצא ד"ה‬ ‫ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה (שם‬ ‫איז געווען ראובן‪ ,‬וויאזוי האט‬ ‫ותרא) אז לאה איז געווען זייער‬ ‫כח‪ ,‬יד)‪ ,‬אז עס איז פון אלע צדדים‬ ‫זי א נאמען געגעבן? דעמאלטס‬ ‫א צובראכענע פרוי‪ ,‬זי האט‬ ‫ממש בלי מצרים‪ .‬און דאס איז געווען‬ ‫האבן דאך די אמהות א נאמען‬ ‫חתונה געהאט מיט יעקב‪ ,‬און א‬ ‫יעצט ביי די גרויסע התגלות פון דעם‬ ‫געגעבן פאר די קינדער‪ ,‬זאגט אונז‬ ‫וואך נאך די חתונה האט יעקב‬ ‫די תורה אז ווען זי האט געהאט‬ ‫איר איבערגעלאזט און חתונה‬ ‫חלום וואס ער האט זוכה געווען צו‬ ‫ראובן‪ ,‬וירא ה' כי שנואה לאה‬ ‫געהאט מיט רחל‪ ,‬און זי איז‬ ‫והנה ה' נצב עליו‪ ,‬ווען דער רבונו של‬ ‫ויפתח את רחמה ורחל עקרה‬ ‫געבליבן נעבעך אליינס‪ ,‬זי איז‬ ‫עולם האט גערעדט צו אים און אים‬ ‫(בראשית כט‪ ,‬לא)‪' ,‬שנואה לאה'‬ ‫געווען אזוי ווי די שפחות אן‬ ‫געבענטשן‪.‬‬ ‫‪ -‬איך ווייס נישט פונקטליך ווער‬ ‫קיין עקסטערע חשיבות‪ ,‬מ'קען‬ ‫עס האט איר פיינט געהאט‪ ,‬אבער‬ ‫זיך נישט פארשטעלן דעם מצב‬ ‫און די חתם סופר פירט אויס אז‬ ‫אזוי זאגט אונז די תורה‪ .‬ותהר‬ ‫פון אן עגונה‪ ,‬מ'קען זיך נישט‬ ‫דאס איז געווען די ענין פארוואס‬ ‫לאה ותלד בן ותקרא שמו ראובן‬ ‫פארשטעלן א מצב פון א מענטש‬ ‫יעקב האט געלייגט די מצבה ויצוק‬ ‫כי אמרה כי ראה ה' בעניי כי‬ ‫וואס איז אליין‪ ,‬עס שטייט דאך לא‬ ‫שמן (שם כח‪ ,‬יח)‪ ,‬ווייל שמן במילואו‬ ‫עתה יאהבני אישי (שם כט‪ ,‬לב)‬ ‫טוב היות האדם לבדו‪ .‬און זיכער‬ ‫‪ -‬מילואו מיינט די ש' איז ש' י' ן'‪ ,‬די‬ ‫‪ -‬זי האט געהאפט אז יעצט וועט‬ ‫קען מען זיך נישט פארשטעלן די‬ ‫מ' איז מ' ם' און די ן' איז נ' ו' ן'‪ ,‬איז‬ ‫יעקב נענטער ווערן צו איר‪ ,‬און‬ ‫צער פון לאה‪ ,‬ווייל ווען זי האט‬ ‫עס בגימטריא שומ"ר‪ ,‬און מצבה איז‬ ‫זי האט א נאמען געגעבן אויף‬ ‫חתונה געהאט מיט יעקב‪ ,‬האט‬ ‫במילואו‪ ,‬בגימטריא שבת‪ ,‬אז יעקב‬ ‫די שם פון די מאורע אז זי איז‬ ‫זי געוויסט אז פונקט ווי אברהם‬ ‫אבינו איז א שומר שבת‪ .‬און א שומר‬ ‫זייער פארביטערט‪ .‬נאכדעם האט‬ ‫האט געהאט שרה‪ ,‬יצחק האט‬ ‫שבת כהלכתו איז זוכה צו מחילת‬ ‫זי געהאט נאך א קינד‪ ,‬ותאמר כי‬ ‫געהאט רבקה‪ ,‬וועט יעקב לעבן‬ ‫עוונות (שבת קיח‪ ,):‬און איינמאל‬ ‫שמע ה' כי שנואה אנכי ויתן לי‬ ‫מיט איר א גליקליך זיס לעבן‪,‬‬ ‫ס'איז דא מחילת עוונות קומט אראפ‬ ‫גם את זה ותקרא שמו שמעון‬ ‫אבער למעשה האט יעקב גענומען‬ ‫די שפע בלי מצרים‪.‬‬ ‫(שם כט‪ ,‬לג) ‪ -‬ווייטער אויף איר‬ ‫רחל‪ ,‬און זי איז געווארן זייער‬ ‫פארביטערניש‪ .‬און נאכדעם האט‬ ‫צובראכן דערפון‪.‬‬ ‫ממילא איז לקראת שבת לכו‬ ‫זי געהאט די דריטע קינד‪ ,‬הפעם‬ ‫ונלכה כי היא מקור הברכה‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫ילוה אישי אלי כי ילדתי לו שלשה‬ ‫וועט מען פרעגן פון וואו‬ ‫טאקע וויסן ווען דער גרויסער חלום‬ ‫בנים (שם כט‪ ,‬לד) ‪ -‬יעצט וועל‬ ‫ווייסט מען אז לאה איז געווען‬ ‫איז געווען‪ ,‬און ווען ס'איז געווען‬ ‫איך שוין ווערן נענטער צו יעקב‪,‬‬ ‫אזא צובראכענע פרוי‪ ,‬אפשר קען‬ ‫יעצט וועט ער מיר מער מקרב‬ ‫דער גרויסער התגלות צו וואס יעקב‬ ‫זיין אז זי איז געווען א גליקליכע‬ ‫זיין‪ ,‬על כן קרא שמו לוי‪.‬‬ ‫פרוי‪ ,‬ווייל זי האט זוכה געווען צו‬ ‫אבינו האט זוכה געווען‪.‬‬ ‫זיין מיט יעקב‪ ,‬און זי איז נישט‬ ‫מ'זעט פון דעם אז לאה איז‬ ‫געווען מיט עשו פון וואס זי האט‬ ‫טאקע געווען זייער גרויס‪ ,‬זי‬ ‫אזוי מורא געהאט? דארף מען‬ ‫איז געווען פון די ד' אמהות‪ ,‬זי‬ ‫אויפמישן א פסוק חומש און זען‬ ‫האט אויפגעשטעלט מלכות‪,‬‬ ‫וויאזוי זי האט זיך אויפגעפירט‬ ‫המשך בעמוד י‬ ‫ב פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫גם אני אחיו ברמאות‬ ‫איך בין זיך מתגבר ווייל דאס איז דער רצון ה'‬ ‫המקדש מעט‪ ,‬וואס מ'זעט דארט אן‬ ‫א חיים פון להתענג בתענוגים‪ ,‬ער האט‬ ‫אבער לאמיר אביסל אריינגיין‬ ‫אפענע התגלות אזוי ווי מ'האט געזען‬ ‫נישט געדארפט עפעס בעסער'ס‪ ,‬און‬ ‫אין די וואכעדיגע סדרה‪ ,‬כי מן הבאר‬ ‫אינעם בית המקדש‪ ,‬האט ער נאך‬ ‫ער איז אזוי געזעצן יאר נאך יאר‪ .‬אין‬ ‫ההוא ישקו העדרים‪ ,‬כדי מ'זאל וויסן‬ ‫יעצט זוכה געווען צו "ויתן לך האלקים‬ ‫דעם זמן וואס עשו איז ארומגעגאנגען‬ ‫כדת מה לעשות‪ ,‬וואס די וואכעדיגע‬ ‫מטל השמים"‪ ,‬און לכאורה איז ער‬ ‫אין די פעלדער און ער האט עובר‬ ‫סדרה לערנט אונז אויס‪ ,‬ווייל ס'איז‬ ‫אנגעקומען צו דעם העכסטן דרגה צו‬ ‫געווען אויף כל עבירות החמורות‪ ,‬איז‬ ‫דאך באקענט דער יסוד וואס דער‬ ‫וואס ער האט געקענט צוקומען‪.‬‬ ‫יעקב געזעצן בקדושה ובטהרה‪ ,‬און‬ ‫רמב"ן לייגט אראפ (רמב״ן בראשית יב‪,‬‬ ‫יעקב אבינו האט געהאט פרנסה‪ ,‬ער‬ ‫ו‪ ,‬ד״ה ויעבור)‪ ,‬אז מעשה אבות סימן‬ ‫אליפז יאגט אים נאך‬ ‫איז געווען ביי זיין טאטן אין שטוב‪.‬‬ ‫לבנים‪ ,‬אז מ'מוז זיך ארויסלערנען פון‬ ‫און יעקב אבינו איז געווען אין א‬ ‫די מעשה אבות וויילך דאס איז א סימן‬ ‫אבער פון די רגע אנגעהויבן הייבט‬ ‫שטוב וואו עס איז געווען א התגלות‬ ‫פאר די בנים זיי זאלן וויסן לשמור‬ ‫זיך אן א נייע מצב אין יעקב אבינו'ס‬ ‫במילואו‪ ,‬און דאס מיינט אז עס איז‬ ‫את דרך ה'‪ .‬און וואס זעען מיר אין די‬ ‫לעבן‪ .‬עס הערט זיך אויף די רואיגקייט‪,‬‬ ‫נישט געווען בהסתרה‪ .‬יעקב אבינו איז‬ ‫וואכעדיגע סדרה ארויסצונעמען דעם‬ ‫ער גייט מער נישט קענען זיין אין דעם‬ ‫אין א שטוב מיט זיין טאטע און מאמע‪,‬‬ ‫דרך ה'‪ ,‬וויאזוי מ'דארף זיך נוהג זיין‬ ‫שטוב‪ .‬יצחק רופט אים אריין‪ ,‬און‬ ‫יצחק אבינו‪ ,‬וואס איז געווען א עולה‬ ‫אין פארשידענע זמנים‪ .‬און לאמיר‬ ‫ער שיקט אים אז ער זאל גיין חתונה‬ ‫תמימה (במדרש בר"ר סד‪ ,‬ג)‪ ,‬זיין מאמע‬ ‫קודם מסביר זיין די מצב פון יעקב פון‬ ‫האבן‪ ,‬און ער זאל מעמיד זיין א כלל‬ ‫רבקה די צדיקת‪ ,‬און דארט איז געווען‬ ‫יענע וואכעדיגע סדרה (תולדות)‪ ,‬און‬ ‫נר דולק משבת לשבת‪ .‬דארט האט‬ ‫פון די וואכעדיגע סדרה‪.‬‬ ‫ישראל וואס ביי יעקב איז דאך געווען‬ ‫מען געזען דעם רבונו של עולם‪ ,‬ווען‬ ‫מטתו שלימה (פסחים נו‪ .).‬און יצחק‬ ‫מ'האט אנגעצונדן פרייטאג צונאכטס‬ ‫האט אים געגעבן געלט מיט מתנות‬ ‫די נרות שבת‪ ,‬האט דאס געברענט‬ ‫די זיסע טעם פון תורה‬ ‫ער זאל האבן מיט וואס אנצוהייבן‬ ‫ביז דעם קומעדיגן שבת‪ .‬און אין דעם‬ ‫דאס לעבן‪ ,‬און ער האט אים געגעבן‬ ‫שטוב האט מען געזען דעם ענן מקושר‬ ‫אין יענע וואכעדיגע סדרה‬ ‫א גרויסן נדן‪ ,‬אבער אונטערוועגנס ווי‬ ‫באהל‪ .‬און דארט האט מען געזען א‬ ‫(תולדות) זען מיר אז יעקב איז שוין‬ ‫באקאנט (בראשית כט‪ ,‬יא‪ ,‬ד״ה ויבך)‬ ‫ברכה מצויה בעיסה (במדרש בר"ר ס‪,‬‬ ‫א עלטערע איד פון עטליכע זעכציג‬ ‫איז דאך געקומען דער אליפז און אים‬ ‫טז)‪ ,‬אלע מדריגות וואס איז געווען‬ ‫יאר‪ ,‬און ער איז געזעסן און געלערנט‬ ‫נאכגעיאגט‪ ,‬און ער האט אים געוואלט‬ ‫ביי שרה אמנו איז אריבערגעגאנגען‬ ‫אזויווי עס שטייט "ויעקב איש תם‬ ‫הרג'ענען‪.‬‬ ‫צו רבקה‪ .‬און אין די שטוב‪ ,‬בחיקו של‬ ‫יושב אהלים" (בראשית כה‪ ,‬כז)‪.‬‬ ‫יצחק‪ ,‬זיצט יעקב אבינו‪ ,‬און ער איז‬ ‫ער איז געווען דבוק אין די הייליגע‬ ‫אבער אזויווי אליפז האט דאך‬ ‫עוסק בקיומו של עולם‪ ,‬ער איז עוסק‬ ‫תורה‪ ,‬ער איז געווען דבוק אין הייליגן‬ ‫געלערנט מיט אים אינאיינעם תורה‬ ‫אין די הייליגע תורה הקדושה‪,‬‬ ‫באשעפער‪ .‬יעקב אבינו איז געווען‬ ‫בחיקו של יצחק‪ ,‬און עפעס האט די‬ ‫ברום המעלה‪ .‬יעקב אבינו איז געווען‬ ‫תורה אויף אים משפיע געווען‪ ,‬טאקע‬ ‫ביז עס קומט א מינוט וואס די‬ ‫אויף דער מדריגה וואס דער אור החיים‬ ‫א רויבער איז ער געבליבן‪ ,‬אבער‬ ‫מאמע רופט אים און ער דארף גיין‬ ‫הקדוש ברענגט אראפ (דברים כו‪ ,‬יא‪,‬‬ ‫כאטשיג א רוצח זאל ער נישט זיין‪,‬‬ ‫נעמען די ברכות‪ .‬און ער האט טאקע‬ ‫ד"ה ושמחת)‪ ,‬אז ווען א מענטש איז‬ ‫און ער האט אוועקגענומען פון יעקב‬ ‫זוכה געווען צו די געוואלדיגע ברכות‬ ‫זוכה צו מתיקות ועריבת התורה‪ ,‬קומט‬ ‫זיין גאנצע געלט‪ ,‬און ער איז געבליבן‬ ‫פון "ויתן לך האלקים מטל השמים"‬ ‫ער צו אזא מדריגה אז ער קען משתגע‬ ‫בעירום ובחוסר כל רחמנא יצילנו‪ ,‬און‬ ‫(בראשית כז‪ ,‬כח)‪ .‬קומט דאך אויס אז‬ ‫ווערן‪ ,‬כי בו נכלל כל הטובות‪.‬‬ ‫יעצט געפינט זיך יעקב אין א מצב‬ ‫אין די רגע וואס ער האט זוכה געווען‬ ‫וואס ער געפינט זיך אין וואלד‪ ,‬אן קיין‬ ‫צו די ברכות‪ ,‬האט ער זוכה געווען‬ ‫קען מען זיך פארשטעלן אז יעקב‪,‬‬ ‫עלטערן‪ ,‬אן קיין געלט‪ ,‬ער איז געבליבן‬ ‫צום שפיץ‪ ,‬צום העכסטן מעמד וואו‬ ‫וואס איז געווען דער בחיר האבות‬ ‫ממש איינער אליין‪ ,‬ויותר יעקב לבדו‬ ‫ער קען זיין‪ ,‬חוץ פון וואס ער איז‬ ‫(במדרש בר"ר עו‪ ,‬א)‪ ,‬און יעקב וואס‬ ‫(בראשית לב‪ ,‬כה)‪.‬‬ ‫שוין עוסק שנים רבות אין די תורה‬ ‫איז דער כח התורה (זוה"ק ח"א קמו‪,):‬‬ ‫הקדושה‪ ,‬און חוץ וואס ער געפינט‬ ‫ווען ער האט געלערנט איז געווען די‬ ‫יעצט שטעלט'ס ענק פאר די מצב‬ ‫זיך אין א מקום וואס איז ממש א בית‬ ‫שכינה כנגדו‪ ,‬און יעקב האט געלעבט‬ ‫ג‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫פניני מנחם‬ ‫און ווען יעקב אבינו איז‬ ‫די פיס‪ .‬אויב אזוי וואס טייטשט אז‬ ‫פון וואו ער איז געקומען‪ ,‬אז ס'האט‬ ‫אנגעקומען קיין חרן אין א פעלד וואו‬ ‫ער האט ארומגעלייגט זיין קאפ מאבני‬ ‫אים גארנישט געפעלט‪ ,‬און ער איז‬ ‫עס איז דא א ברונעם‪ ,‬און ער האט‬ ‫המקום‪ ,‬אז דאס זאל זיין א שמירה‬ ‫געווען ברומו של עולם‪ ,‬ביז א מצב אז‬ ‫געזען דארט‪ ,‬שלשה עדרי צאן רובצים‬ ‫פאר די חיות? דאס איז דער ערשטער‬ ‫ער געפינט זיך אליינס אין א וואלד‪ ,‬און‬ ‫עליה כי מן הבאר ההוא ישקו העדרים‬ ‫דיוק וואס מ'מוז מדייק זיין ווען מען‬ ‫פשוט און פראסט ער האט מורא פון די‬ ‫והאבן גדולה על פי הבאר‪ .‬און דער‬ ‫פארשטייט פארוואס יעקב אבינו האט‬ ‫חיות אין וואלד (במדרש בר"ר סח‪ ,‬יא)‪,‬‬ ‫פסוק ברענגט שפעטער אראפ‪ ,‬אז‬ ‫גענומען מאבני המקום‪ ,‬פארוואס איז‬ ‫אזויווי דער פסוק זאגט ויקח מאבני‬ ‫יעקב אבינו האט זיי געפרעגט‪ :‬אויף‬ ‫דאס נאר געווען מראשותיו‪.‬‬ ‫המקום וישם מראשותיו (בראשית כח‪,‬‬ ‫וואס ווארט מען דא? ער האט געמיינט‬ ‫יא)‪ .‬און אויף דעם איז דא א דיוק אין‬ ‫אז זיי ווילן שוין אהיימגיין‪ ,‬האט ער‬ ‫און נאך דעם גרויסן התגלות האט‬ ‫אלע ספרים הקדושים‪ ,‬פארוואס האט‬ ‫זיי געזאגט‪ :‬הן עוד היום גדול לא עת‬ ‫זיך יעקב אבינו אויפגעוועקט‪ ,‬און ער‬ ‫ער נישט געלייגט ארום דעם גאנצן גוף‬ ‫האסף המקנה השקו הצאן ולכו רעו‪.‬‬ ‫האט געזאגט אכן יש ה' במקום הזה‬ ‫מאבני המקום? אויב האט ער מורא פון‬ ‫וואס איז דער פענייעריי דא? און‬ ‫ואנכי לא ידעתי מה נורא המקום הזה‬ ‫חיות רעות‪ ,‬האט ער דאך געדארפט‬ ‫פארוואס וויל מען שוין אהיימגיין?‬ ‫אין זה כי אם בית אלקים וזה שער‬ ‫מאכן א צוים ארום דעם גאנצן גוף!‬ ‫ס'איז דאך נאך אינמיטן טאג‪ ,‬און‬ ‫השמים (בראשית כח‪ ,‬טז‪ ,‬יז)‪ .‬און ווי די‬ ‫חתם סופר זאגט איז דאס דאך געווען‬ ‫א חיה רעה מיינט דען נאר דעם קאפ?‬ ‫ס'איז נאכנישט די צייט אהיימצוגיין‬ ‫מיט די שאף‪ .‬און ער האט זיי געגעבן א‬ ‫שבת‪ ,‬און ווען מ'צינדט אן די נרות‬ ‫א חיה שמעקט א מענטש און שוין‪,‬‬ ‫שטיקל מוסר דרשה‪.‬‬ ‫שבת‪ ,‬ווערט אין יעדע אידישע שטוב‬ ‫אים אינטערעסירט נישט פון וואו ער‬ ‫א בחינה פון מה נורא המקום הזה אין‬ ‫וועט אים כאפן‪ ,‬צו ביים קאפ‪ ,‬צו ביי‬ ‫האבן זיי אים געענטפערט אונז‬ ‫זה כי אם בית אלקים וזה שער השמים‬ ‫לבן איז געווען‬ ‫קענען נישט‪ .‬ווייל מ'האט ארויפגעלייגט‬ ‫(כדאיתא בתיקו"ז ת"כד‪ ,‬סט‪ ):‬אז די כח‬ ‫אויף דעם ברונעם א ריזיגע שטיין‪ ,‬וואס‬ ‫פון שבת איז אזוי גרויס מעין עולם‬ ‫דער שטיין האט מען נישט געקענט‬ ‫הבא (ברכות נז‪ ,):‬ממילא האט יעקב‬ ‫אראפנעמען נאר ווען אלע פאסטוכער‬ ‫געזאגט אכן יש ה' במקום הזה אינעם‬ ‫כח פון שבת‪ ,‬ואנכי לא ידעתי איך האב‬ ‫א געפערליכע‬ ‫זענען געקומען‪ .‬און פארוואס האט‬ ‫מען ארויפגעלייגט דעם ריזיגן שטיין‬ ‫אז מ'זאל עס נישט קענען אראפנעמען‬ ‫אפילו נישט משיג געווען דעם גרויסן‬ ‫כח וואס דא איז דא‪.‬‬ ‫שווינדלער‬ ‫און ער האט‬ ‫ווילאנג יעדער איינער קומט‪ ,‬ווייל‬ ‫מ'האט מורא געהאט אז איינער וועט‬ ‫וואס איז דער מצבה‬ ‫נעמען מער וואסער ווי דער צווייטער‪,‬‬ ‫און די וואסער איז געווען מוגבל‬ ‫(במדרש בר"ר ע‪ ,‬יט)‪ ,‬און דורכדעם‬ ‫און יעקב האט גענומען דעם‬ ‫אבן אשר שם מראשותיו וישם אותה‬ ‫שוין געהאט‬ ‫וואס מ'וועט לייגן א ריזיגע שטיין‬ ‫אויף דעם ברונעם‪ ,‬און מ'וועט מוזן‬ ‫מצבה ויצק שמן על ראשה‪ .‬וואס איז‬ ‫די תכלית געווענליך פון א מצבה? אז‬ ‫א באקאנטע‬ ‫ווארטן ווילאנג אלע פאסטוכער קומען‬ ‫ס'זאל בלייבן א זכר לעד לעולם אויף‬ ‫זיך צוזאם אינאיינעם‪ ,‬און דעמאלטס‬ ‫דעם מקום‪ .‬מ'לייגט דאס ביי א קבר‬ ‫נאמען אויף די‬ ‫וועט זיין וגללו את האבן מעל פי הבאר‪,‬‬ ‫כדי ס'זאל בלייבן א זכר‪ ,‬אז מ'זאל‬ ‫וועט מען קענען והשקינו הצאן‪ ,‬און‬ ‫אזוי ווי ער שמועסט מיט זיי איז רחל‬ ‫וויסן ווער ס'ליגט דארט‪ ,‬מ'זאל וויסן‬ ‫ווער דער נפטר איז געווען‪ ,‬און דא‬ ‫גאס דער לבן‬ ‫הארמי זאלסטו‬ ‫אנגעגעקומען מיט די צאן‪ .‬לבן האט‬ ‫האט יעקב געלייגט א מצבה‪ .‬ווילן מיר‬ ‫נאך דעמאלטס נישט געהאט קיין זון‪,‬‬ ‫פארשטיין וואס איז געווען די כוונה‬ ‫ער האט ערשט זוכה געווען צו זכרים‬ ‫פון יעקב מיטן לייגן א מצבה פאר א‬ ‫נאך וואס יעקב אבינו איז געווען ביי‬ ‫סימן‪ ,‬און דער עיקר סימן איז דאך‬ ‫די מעשה אבות סימן לבנים (רמב"ן‬ ‫וויסן רחל איך‬ ‫אים‪ ,‬איז רחל געקומען מיט די צאן‪.‬‬ ‫און אזוי ווי יעקב האט געזען רחל האט‬ ‫ער אראפגענומען דעם שטיין איינער‬ ‫בראשית יב‪ ,‬ו‪ ,‬ד"ה ויעבור)‪ ,‬ממילא‬ ‫דארפן מיר וויסן וואס מען נעמט‬ ‫קען אויך די‬ ‫ארויס פון דעם?‬ ‫מלאכה‬ ‫אליין‪ .‬עס האבן נאכנישט געהאט‬ ‫אנגעקומען אלע עדרים‪ ,‬און קיינער‬ ‫האט נישט געקענט רירן דעם שטיין‪,‬‬ ‫די גבורה פון יעקב‬ ‫ד פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫אזוי רעדט מען די ערשטע מאל‬ ‫רש"ב מ'פרשיסחא זי"ע)‪ .‬אבער מען‬ ‫ס'איז געווען א מעכטיגע שטיין‪ ,‬און‬ ‫וואס ער טרעפט זיך מיט זיין זיווג?‬ ‫דארף מודיע זיין פאר אונז אלע עד‬ ‫ער האט אנגעטרונקען את צאן לבן‬ ‫מיט איר וויל ער דאך חתונה האבן‪,‬‬ ‫סוף כל הדורות‪ ,‬אז יעקב איז געווען‬ ‫אחי אמו‪.‬‬ ‫ווען א בחור וועט זיך טרעפן מיט די‬ ‫א גיבור חיל? ווען איינער וועט מספיד‬ ‫מדוברת‪ ,‬און ער וועט איר זאגן זאלסט‬ ‫זיין א גרויסן צדיק‪ ,‬און ער וועט זאגן‬ ‫לאמיר דא אריינגיין אין רש"י‪.‬‬ ‫וויסן‪ ,‬כ'האב געהערט אז דיין טאטע‬ ‫עטץ זאלטס וויסן אז דער מענטש‬ ‫וואס טייטשט ויגל את האבן מעל‬ ‫איז א גוטע דריי קאפ‪ ,‬כ'האב געהערט‬ ‫האט געהאט געוואלדיגע מוסקלען‪,‬‬ ‫פי הבאר? זאגט רש"י (בראשית כט‪,‬‬ ‫אז דיין טאטע איז א שווינדלער‪ ,‬כ'האב‬ ‫זיינע מוסקלען זענען געווען מורא'דיג‬ ‫י‪ ,‬ד"ה ויגש) אז יעקב אבינו האט‬ ‫געהערט אז דיין טאטע קען מאכן אלע‬ ‫שטארק‪ ,‬ער האט געקענט אויפהייבן‬ ‫אראפגענומען דעם שטיין אזוי ווי‬ ‫מינע דריידלעך‪ ,‬איך בין אויך אין די‬ ‫א שטיין‪ ,‬ער האט געקענט אויפהייבן‬ ‫מ'נעמט אראפ א פקק מעל פי צלוחית‪,‬‬ ‫משפחה‪ ,‬איך בין אויך א געזונטע דריי‬ ‫א גאנצן ברעט‪ ,‬אזא בעל כח איז ער‬ ‫אזוי ווי דו נעמסט א שטאפער פון א‬ ‫קאפ‪ ,‬און איך קען אויך מאכן די אלע‬ ‫געווען‪ .‬און דאס איז א געוואלדיגע‬ ‫סאדע באטל אזוי האט יעקב אבינו‬ ‫זאכן‪ .‬וואס וועט זיין דער רושם פון‬ ‫מעלה וואס מ'דארף ארויסברענגען?‬ ‫אראפגענומען דעם שטיין‪ .‬פירט אויס‬ ‫דעם בחור אויף די משודכת? מיט א‬ ‫דאס איז דאך א נאטורליכע זאך‪ .‬און א‬ ‫רש"י‪ ,‬און די ש"י איז א מדרש (בר"ר‬ ‫דריי קאפ וויל איך חתונה האבן?! על‬ ‫נאטורליכע זאך איז נישט קיין מעלה‬ ‫ע‪ ,‬יב) "להודיעך שכוחו גדול"‪ .‬מ'וויל‬ ‫הראשונים אנו מצטערים‪ ,‬כ'האב גענוג‬ ‫מיט וואס א מענטש איז געבענטשט‪.‬‬ ‫דיך דא מודיע זיין אז יעקב איז געווען‬ ‫פון מיין טאטן וואס האט א פינסטערע‬ ‫נאר יעדע זאך מיט וואס א מענטש‬ ‫א מורא'דיגער בעל כח‪ .‬געוואלדיג! ער‬ ‫נאמען אין די גאס‪ ,‬אז יעדער שטייט‬ ‫ארבעט זיך ארויף‪ ,‬דאס איז א מעלה‪,‬‬ ‫האט געקענט אראפנעמען א שטיין‬ ‫אוועק פון אים ווייט‪ ,‬ווייל מ'האט‬ ‫און דאס איז אויך געזאגט געווארן‬ ‫אויף וואס מ'האט געדארפט ווארטן‬ ‫מורא אז מ'וועט נאר רעדן מיט אים‬ ‫נאר אין רוחניות‪ .‬אפילו אויף עשירות‬ ‫פאר אלע פאסטוכער‪ ,‬ס'האט געקענט‬ ‫וועט פעלן געלט פון טאש‪ ,‬און יעצט‬ ‫שטייט דאך העושר והכבוד מלפניך‬ ‫זיין פופציג צו הונדערט פאסטוכער‪,‬‬ ‫ואתה מושל בכל (דברי הימים א‪ ,‬כט‪,‬‬ ‫און אינאיינעם האבן זיי אראפגענומען‬ ‫דארף איך נאך גיין חתונה האבן מיט‬ ‫יב)‪ ,‬דער אייבערשטער איז דער וואס‬ ‫דעם שטיין‪ ,‬האט דא יעקב אבינו‬ ‫דעם בחור?!" וואס איז די מעלה‬ ‫געבט פאר יעדן איינעם‪ .‬אן עבודה פון‬ ‫איינער אליין אראפגענומען דעם‬ ‫וואס דו ברענגסט מיר דא אראפ?‬ ‫א מענטש איז אין רוחניות‪ .‬אויב אזוי‬ ‫שטיין‪ .‬און רש"י וויל אונז זאגן די‬ ‫ווען דו זאגסט מיר אז דו זיצט און דו‬ ‫דארפן מיר פארשטיין וואס איז מען‬ ‫פשט‪ ,‬ווייל רש"י זאגט דאך "אני לא‬ ‫לערנסט‪ ,‬ווען דו זאגסט אז דו ווילסט‬ ‫אונז דא מודיע אז יעקב איז געווען א‬ ‫באתי לפרש אלא פשוטו של מקרא"‪,‬‬ ‫אויפשטעלן א געשעפט‪ ,‬ווען דו זאגסט‬ ‫געוואלדיגע מורא'דיגע גיבור חיל?‬ ‫ווייל אן דעם וועסטו נישט פארשטיין‪,‬‬ ‫אז דו ווילסט אויפשטעלן א בית נאמן‬ ‫דו זאלסט וויסן אז מ'רעדט דא פון א‬ ‫בישראל‪ ,‬קען איך נאך דערהערן‪.‬‬ ‫געוואלדיגן בעל גיבור‪.‬‬ ‫מיט וואס איז זיך יעקב מחשיב‬ ‫אבער ער זאגט איר זאלסט וויסן אז‬ ‫איך בין גארנישט אונטערשטעליג פון‬ ‫און לאמיר זען וואס איז געווען‬ ‫וואס איז דען דער חשיבות‬ ‫דיין טאטן‪ ,‬איך בין פונקט אזא דריי‬ ‫די ערשטע פגישה וואס יעקב האט‬ ‫קאפ און אזא שווינדלער‪ ,‬גם אני אחיו‬ ‫געהאט מיט רחל‪ ,‬וואס מיט איר איז‬ ‫אז מ'רעדט פון די אבות הקדושים‪,‬‬ ‫ברמאות‪ .‬דאס איז דאך הפלא ופלא!‬ ‫ער דאך געגאנגען חתונה האבן‪ ,‬ברחל‬ ‫און מ'רעדט די מעלות פון זייער כח‬ ‫בתך הקטנה‪ ,‬און אויף דעם האט ער‬ ‫התפילה‪ ,‬ווי זיי האבן מתפלל געווען‬ ‫דער כח פונעם לבוש‬ ‫געארבעט שווער זיבן יאר‪ .‬זאגט יעקב‬ ‫צום רבונו של עולם‪ ,‬זייער כח החסד‪,‬‬ ‫פאר רחל כי אחי אביה הוא‪ .‬אז זיין‬ ‫וויאזוי זיי האבן געטון חסד מיט‬ ‫פון הייליגן בעלזער רב (מהרי"ד)‬ ‫מאמע איז א שוועסטער מיט איר‬ ‫מענטשן‪" ,‬ויטע אשל בבאר שבע"‪,‬‬ ‫שטייט וואס איז געווען די כוונה‬ ‫טאטן לבן‪ ,‬זאגט רש"י (בראשית כט‪,‬‬ ‫זייער כח פון מסירות נפש‪ ,‬מיט וואס‬ ‫אז אברהם אבינו האט מיטגעשיקט‬ ‫יב‪ ,‬ד"ה כי) די ערשטע פשט איז אז‬ ‫יצחק איז געגאנגען זיך מוסר נפש זיין‬ ‫קליידער מיט אליעזר פאר רבקה‬ ‫קרוב לאביה‪ ,‬אז אונז זעמיר קרובים‪.‬‬ ‫ביי די עקידה‪ ,‬און די כח התורה פון‬ ‫(בראשית כד‪ ,‬נג)‪ .‬האט ער דען געמיינט‬ ‫און נאך א פשט זאגט רש"י ומדרשו‬ ‫יעקב אבינו‪ ,‬דאס פארשטייען מיר אז‬ ‫אז זי האט נישט קיין קליידער? נאר‬ ‫(בר"ר ע‪ ,‬יג) אם לרמאות הוא בא גם‬ ‫דאס דארף מען אויסשמועסן‪ ,‬ווייל‬ ‫ער האט איר געוואלט ווייזן וויאזוי‬ ‫אני אחיו ברמאות‪ .‬לבן איז געווען א‬ ‫דאס זענען אונזערע טאטעס‪ ,‬און דאס‬ ‫מ'גייט ביי אונז אנגעטון! דאס איז‬ ‫געפערליכע שווינדלער‪ ,‬און ער האט‬ ‫דארף מיר אונז ממשיך זיין‪ ,‬מתי יגיעו‬ ‫געווען ביי רבקה‪ ,‬אבער מיט דעם‪,‬‬ ‫שוין געהאט א באקאנטע נאמען אויף‬ ‫מעשי למעשי אבותי (תדא"ר‪ ,‬פ"כה)‪,‬‬ ‫וואס ווילסטו איר ווייזן? מיט דעם‬ ‫די גאס‪ ,‬דער לבן הארמי‪ .‬זאלסטו‬ ‫מיר זאלן כאטשיג האבן עפעס א‬ ‫ווילסטו אויפשטעלן א שטוב?‬ ‫וויסן רחל איך קען אויך די מלאכה‪.‬‬ ‫נגיעה במעשיהם (נאמר בשם הרה"ק‬ ‫ה‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫פניני מנחם‬ ‫מאכן ביי די שטיינער פארשידענע‬ ‫לבן האט אים אויסגענוצט ביז'ן סוף‪.‬‬ ‫לבן שאקלט מיטן קאפ‬ ‫דריידלעך‪ ,‬צו מאכן א לאך אינדערמיט‪,‬‬ ‫און דא קומסטו זאגן פאר רחל‪ ,‬זאלסט‬ ‫אדער מאכן דין אויף איין זייט און‬ ‫וויסן אז איך בין אחיו ברמאות‪ ,‬אז ער‬ ‫אבער לאמיר גיין אביסל ווייטער‬ ‫דיקער אויף איין זייט‪ .‬און די גמרא‬ ‫איז א דרייער‪ ,‬בין איך אויך א דרייער‪,‬‬ ‫און זיך מער מתבונן זיין‪ .‬איך וויל‬ ‫רעכנט דארט אויס אלץ וואס מ'טאר‬ ‫און איך וועל מיך מיט אים א עצה‬ ‫ענק פארציילן א אינטערעסאנטע‬ ‫נישט טון‪ .‬זאגט די גמרא אזוי ועל‬ ‫געבן‪ .‬און גלייך האט ער אים פארדרייט‬ ‫מקובל'דיגע מעשה‪ ,‬דער הייליגער‬ ‫כולם האט דער גרויסע רבי יוחנן בן‬ ‫מיט'ן שידוך‪ ,‬אויב אזוי דארפן מיר‬ ‫אלשיך האט אין יעדן שבת געדרש'נט‪.‬‬ ‫זכאי געזאגט‪ ,‬אוי לי אם אומר ואוי לי‬ ‫פארשטיין איינס וואס איז די מעלה‬ ‫און דער אר"י הקדוש פלעגט קומען צו‬ ‫אם לא אומר‪ ,‬וויאזוי האט מען אמאל‬ ‫פון דעם? און צווייטנס‪ ,‬האסט עס דאך‬ ‫די דרשה‪ .‬און אין פרשת ויצא האט ער‬ ‫געוואוסט אלע הלכות‪ ,‬מ'האט דאך‬ ‫ניטאמאל אויסגענוצט! האסט דאך‬ ‫אויסגערעכנט הונדערט מאל מיט וואס‬ ‫געלערנט תורה שבעל פה‪ ,‬האט מען‬ ‫אלעס אנגענומען בתמימות! "ויעקב‬ ‫לבן האט באראבעוועט און פארדרייט‬ ‫געהאלטן דרשות‪ .‬זאגט ער‪ ,‬אז איך‬ ‫איש תם"‪ .‬נו פארוואס זאגסט עס איר‬ ‫און אויסגעפאפט יעקב‪ .‬און דער אר"י‬ ‫וועל זאגן די אלע הלכות פארן ציבור‬ ‫דעמאלטס אז דו האלטסט עס ממילא‬ ‫הקדוש האט ביי יעדעס מאל געגעבן א‬ ‫איז אוי לי‪ ,‬און אז איך וועל נישט זאגן‬ ‫נישט ביים אויסנוצן?‬ ‫שאקל מיט'ן קאפ‪ .‬און ביי די לעצטע‬ ‫איז ווייטער אוי לי‪ ,‬פירט די גמרא‬ ‫מאל האט ער געגעבן א שמייכל‪.‬‬ ‫אויס‪ ,‬פארוואס איז אוי לי אם אומר?‬ ‫אונז מוז מיר פארשטיין די אלע‬ ‫שפעטער האט דער אר"י הקדוש מגלה‬ ‫ווייל שמא ילמדו הרמאים‪ ,‬מ'וועט זיך‬ ‫דיוקים איינס וישם מראשותיו אז נאר‬ ‫געווען פאר'ן ציבור וואס דא איז‬ ‫אויסלערנען פרישע דריידלעך‪ ,‬מ'וועט‬ ‫אויפן קאפ האט ער געהיטן‪ ,‬אז די תורה‬ ‫פארגעקומען‪ ,‬האט ער געזאגט אז יעדן‬ ‫זיך אויסלערנען פרישע טאקטיקן‬ ‫איז אים משבח אז ער איז א גיבור חיל‪,‬‬ ‫שבת ווען דער אלשיך הק' דרש'נט‪,‬‬ ‫וויאזוי מ'קען בא'גנב'ענען דעם ציבור‪.‬‬ ‫און פארוואס זאגט יעקב אז ער איז א‬ ‫קומען זיך צוזאם די גאנצע פמליא של‬ ‫אבער אויב וועל איך נישט זאגן‪ ,‬דארף‬ ‫פאפער אזויווי לבן‪ ,‬און למעשה האט‬ ‫מעלה‪ .‬און די וואך איז לבן הארמי‬ ‫מען אריינקוקן אין די גמרא און זען א‬ ‫ער עס אפילו נישט אויסגענוצט‪ ,‬ווייל‬ ‫אויך געווען דארט בשעת דעם‬ ‫פלא והפלא פון א לשון‪ ,‬שמא יאמרו‬ ‫אונז מוז מיר ארויסנעמען א דרך אין‬ ‫אלשיך'ס דרשה‪ .‬זעט אויס אז ער‬ ‫הרמאים‪ ,‬אז די שווינדלער'ס וועלן‬ ‫עבודת ה'‪ ,‬וואס די תורה הקדושה‬ ‫האט א געוואלדיגע זכות‪ ,‬סוף כל סוף‬ ‫זאגן אין תלמידי חכמים בקיאים‬ ‫לערנט אונז אויס די וואך וויאזוי‬ ‫איז דאך יעקב אבינו דארט געווען פאר‬ ‫במעשה ידינו‪ .‬די תלמידי חכמים ווייסן‬ ‫מ'דארף זיך פירן כדת מה לעשות‪.‬‬ ‫צוואנציג יאר‪ .‬און די תורה הקדושה‬ ‫נישט פון די אלע שווינדלערייען‪ ,‬זיי‬ ‫זאגט דאך‪ ,‬לא תתעב מצרי כי גר היית‬ ‫זענען תמימים‪ ,‬זיי אין בית המדרש‪ ,‬זיי‬ ‫אין תלמידי חכמים בקיאים‬ ‫בארצו (דברים כג‪ ,‬ח)‪ ,‬ממילא האבן‬ ‫ווייסן נישט פון די אלע דריידלעך‪.‬‬ ‫במעשה ידינו‬ ‫מיר הכרת הטוב‪ .‬און יעדעס מאל וואס‬ ‫דער אלשיך הקדוש האט געזאגט מיט‬ ‫רבי יוחנן בן זכאי טראכט אריין‬ ‫און כדי דאס צו פארשטיין האב‬ ‫וואס לבן האט אפגעפאפט יעקב‪ ,‬האט‬ ‫צו ער זאל יא זאגן‪ ,‬צו ער זאל נישט‬ ‫איך געקלערט אזוי‪ ,‬בהקדם פון א‬ ‫לבן געשאקלט מיט'ן קאפ‪ ,‬יא ס'איז‬ ‫זאגן‪ .‬יא זאגן פארשטייט יעדער‬ ‫גמרא אין מסכת בבא בתרא דף פט‪,:‬‬ ‫אמת! און דער אר"י הקדוש האט‬ ‫איינער אז מ'דארף דאך זאגן פארן‬ ‫די גמרא רעדט דארט וואס מ'טאר‬ ‫אויך געשאקלט מיט'ן קאפ‪ .‬און ביי‬ ‫ציבור אז מ'טאר נישט בא'גנב'ענען‬ ‫נישט טון ביים אפוועגן‪ .‬אז עס דארף‬ ‫דאס לעצטע מאל‪ ,‬זאגט ער‪ ,‬האט לבן‬ ‫דעם עולם‪ ,‬אז מ'טאר נישט טון די‬ ‫זיין הין צדק ואבן שלימה‪ .‬היינט‬ ‫געשמייכלט‪ ,‬ווייל ער האט געזאגט א‬ ‫אלע זאכן‪ .‬ס'איז נישט קיין הפקר‬ ‫ווייסט מען שוין נישט אזוי פון‬ ‫שאד‪ ,‬כ'האב נישט געוואוסט פון דעם‬ ‫וועלט‪ ,‬און די גמרא זאגט מורא'דיגע‬ ‫דעם‪ ,‬אבער אונז געדענק מיר נאך‬ ‫דריידל! ווייל ווען איך ווייס ווען דעם‬ ‫עונשים ביי די אלע וואס נוצן אויס‬ ‫די אמאליגע צייטן וויאזוי מ'פלעגט‬ ‫שטיקל‪ ,‬וואלט איך אים מיט דעם אויך‬ ‫די שטיינער אויף יענעמ'ס שוואכקייט‬ ‫אפוועגן‪ .‬אויף איין זייט האט מען‬ ‫אפגענארט‪ .‬און דאס איז געווען די‬ ‫און זיי באראבעווען דעם עולם‪ .‬אבער‬ ‫ארויפגעלייגט די סחורה‪ ,‬און אויף די‬ ‫שמייכל‪.‬‬ ‫וועגן די רמאים וועלן זאגן אז די‬ ‫צווייטע זייט האט מען ארויפגעלייגט‬ ‫תלמידי חכמים ווייסן נישט אונזערע‬ ‫א איין פונט'יגע שטיין‪ ,‬און אויב האט‬ ‫וואס איז די מעלה אומגענוצט‬ ‫שטיקלעך‪ ,‬וועגן דעם איז אוי לי אם‬ ‫די סחורה אראפגעוואויגן מער האט‬ ‫לא אומר? וואס האסטו איינגעלייגט‬ ‫מען געוואוסט אז דאס איז מער ווי א‬ ‫דו זאגסט אז דו ביסט א אחיו‬ ‫מיט די שווינדלערס? די שווינדלערס‬ ‫פונט‪ ,‬און אויב איז עס געווען פונקט‬ ‫ברמאות‪ .‬האסט עס דען גענוצט?‬ ‫זענען דאך שווינדלערס‪ ,‬און וואס‬ ‫אזוי‪ ,‬האט מען געוואוסט אז ס'איז א‬ ‫האסט עס דאך ניטאמאל גענוצט! ער‬ ‫מאכט עס זיי אויס אויב דו וועסט יא‬ ‫פונט‪ .‬אזוי האט מען געוואוסט וויפיל‬ ‫האט מיר דאך באלד הונדערט מאל‬ ‫זאגן אדער אויב דו וועסט נישט זאגן‪,‬‬ ‫די סחורה וועגט‪ ,‬און מ'האט געקענט‬ ‫אפגענארט! און ער האט געארבעט‪ ,‬און‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫ו‬ ‫אונז האמיר אויך די אלע נסיונות‪,‬‬ ‫ווייל זיי ווייסן נישט די אלע ענינים‪.‬‬ ‫וואס איז די כוונה פון דעם? שמא‬ ‫און מ'איז אפגעהיטן‪ ,‬מ'זאל ווייזן‬ ‫וואלטן זיי געוואוסט וויאזוי מ'מאכט‬ ‫יאמרו הרמאים אין תלמידי חכמים‬ ‫אז מ'קען זיין אפגעהיטן‪ .‬און דאס‬ ‫די אלע דריידלעך‪ ,‬וואלטן זיי אויך‬ ‫בקיאים במעשה ידינו‪ .‬און די גמרא‬ ‫איז וואס די גמרא פירט דארט אויס‬ ‫געמאכט די אלע דריידלעך‪.‬‬ ‫פירט טאקע אויס דארט‪ ,‬איבעיא להו‪,‬‬ ‫וצדיקים ילכו בם‪ ,‬איז ווייל זיי ווילן‬ ‫צום סוף האט ער יא געזאגט אדער ער‬ ‫זיין ערליך‪ ,‬ווייל זיי ווילן זיין דבוק אין‬ ‫ממילא כדי זיי זאלן נישט זאגן אז‬ ‫האט נישט געזאגט‪ .‬אמר רבי שמואל‬ ‫די תורה‪ ,‬ופושעים יכשלו בם‪ ,‬איז ווייל‬ ‫די ערליכע אידן זענען נאר ערליכע‬ ‫בר רבי יצחק ער האט יא געזאגט‪ ,‬און‬ ‫זיי ווילן נישט זיין ערליך‪ .‬דאס איז‬ ‫אידן ווייל זיי האבן נישט קיין נסיונות‪,‬‬ ‫ער האט געזאגט כי ישרים דרכי ה'‬ ‫געווען וואס רבי יוחנן בן זכאי האט‬ ‫ווייל זיי ווייסן נישט‪ ,‬האט רבי יוחנן‬ ‫וצדיקים ילכו בם ופושעים יכשלו בם‬ ‫מודיע געווען‪.‬‬ ‫(הושע יד‪ ,‬י)‪.‬‬ ‫אונז קענען‬ ‫דאס איז א מורא'דיגע געדאנק‪ ,‬און‬ ‫און באמת דארף מען זיך שטארק‬ ‫א מורא'דיגע ענין‪ ,‬אז מ'זאל וויסן אז‬ ‫מתבונן זיין וואס די גמרא זאגט‬ ‫יעדער איינער האט נסיונות‪ ,‬און ווער‬ ‫דא‪ ,‬און דער מהרש"א זאגט דא א‬ ‫ס'איז עומד בנסיון ווייל ער וויל עומד‬ ‫זיין בנסיון‪ ,‬ווייל ער וויל טון דעם רצון‬ ‫זייער גוט די‬ ‫מורא'דיג ווארט (שם ע"ב ד"ה ועל)‪,‬‬ ‫און דאס געבט א מורא'דיגע הארה‬ ‫ה'‪ ,‬ווייל ער וויל זיין פון די צדיקים‬ ‫ילכו בם‪ ,‬און ווער ס'איז נישט עומד‬ ‫אלע דריידלעך‬ ‫אין דעם גאנצן ענין פארוואס רבי‬ ‫יוחנן בן זכאי האט מורא געהאט‪,‬‬ ‫בנסיון איז דער פשט ווייל ער וויל‬ ‫און פארוואס רבי יוחנן בן זכאי האט‬ ‫נישט‪ ,‬ופושעים יכשלו בם‪ .‬דאס איז‬ ‫אונז האמיר‬ ‫צום סוף יא באשלאסן עס צו זאגן‪,‬‬ ‫די יסוד היסודות וואס דער מהרש"א‬ ‫און וואס איז געווען די טעם פון אין‬ ‫לייגט אונז אראפ דער ענין וואס די‬ ‫גמרא ברענגט אראפ אין מסכת בבא‬ ‫אויך די‬ ‫תלמידי חכמים בקיאים במעשה ידינו‪.‬‬ ‫אלע נסיונות‬ ‫בתרא דף פט‪.:‬‬ ‫יששכר און זבולון האבן ביידע‬ ‫נסיונות‬ ‫און יעצט לאמיר פארשטיין אפאר‬ ‫זאכן אין די וואכעדיגע סדרה‪ ,‬און מיט‬ ‫דעם וועט דער אייבערשטער העלפן‬ ‫און מ'איז‬ ‫ס'איז דא צוויי שיכטן ביי כלל‬ ‫ישראל‪ .‬ס'איז דא די וואס גייען‬ ‫אפגעהיטן‬ ‫אז מיר וועלן פארשטיין והאר עינינו‬ ‫ארויס על המחיה ועל הכלכלה‪ ,‬און‬ ‫בתורתך‪ ,‬וואס יעקב האט געזאגט‬ ‫זיי באגעגענען זיך מיט נסיונות מדי‬ ‫פאר רחל‪ ,‬און וואס רש"י זאגט מלמד‬ ‫מ'זאל ווייזן‬ ‫יום ביומו‪ ,‬הן אין מסחר‪ ,‬הן אין נשאת‬ ‫שכוחו גדול‪ ,‬און פארוואס ער האט‬ ‫ונתת באמונה‪ ,‬הן אין שמירת עינים‪,‬‬ ‫געלייגט דעם אבן מראשותיו‪.‬‬ ‫זיי זענען די חלק פון זבולון ביי כלל‬ ‫זיך נישט פארלירן ווען ס'איז‬ ‫אז מ'קען זיין‬ ‫ישראל‪ .‬און נאכדעם איז דא א חלק‬ ‫פון כלל ישראל וואס זיצט אין בית‬ ‫אפגעהיטן‬ ‫נישט וויאזוי מ'וויל‬ ‫המדרש‪ ,‬און זיי זענען עוסק מיט די‬ ‫הייליגע תורה‪ ,‬זיי זענען דער חלק פון‬ ‫ס'איז דא זמנים ווען פאר א‬ ‫יששכר פון כלל ישראל‪ ,‬רבי יוחנן בן‬ ‫מענטש גייט מורא'דיג גוט‪ ,‬און דער‬ ‫זכאי זאגט דער מהרש"א‪ ,‬האט דא‬ ‫אייבערשטער זאל העלפן יעדן איינעם‬ ‫בן זכאי געזאגט כ'האב מורא אז זיי‬ ‫געזאגט א מורא'דיגע ענין‪ ,‬און ער האט‬ ‫בכל עת ועידן זאל נאר וויסן פון‬ ‫וועלן אזוי זאגן‪ ,‬און ממילא וועלן זיי‬ ‫מגלה געזאגט פאר די גאנצע וועלט‬ ‫לעכטיגע ענינים‪ ,‬ער זאל האבן פרנסה‬ ‫זיך מצדיק זיין‪ ,‬זיי וועלן בארעכטיגן‬ ‫וואס דאס מיינט שמא יאמרו הרמאין‪,‬‬ ‫בריוח‪ ,‬און שידוכים זאלן אים לייכט‬ ‫זייערע דריידלעך‪ ,‬זיי וועלן זיך‬ ‫אז די פאפערס וועלן זאגן אז אין‬ ‫גיין‪ ,‬און ער זאל זוכה זיין צו זען‬ ‫בארעכטיגן מיט וואס זיי פאלן דורך‪,‬‬ ‫תלמידי חכמים בקיאים במעשה ידינו?‬ ‫זרעא חיא וקיימא‪ ,‬נחת פון די קינדער‪.‬‬ ‫ווייל ווען יענער וואלט געהאט דעם‬ ‫אז די אלע שווינדלער'ס וועלן זאגן אז‬ ‫אבער להזהיר גדולים על הקטנים‪ ,‬איז‬ ‫נסיון‪ ,‬וואלט ער אויך דורכגעפאלן‪,‬‬ ‫דאס וואס די ערליכע אידן שווינדלען‬ ‫דא זמנים ווען דער סולם איז מוצב‬ ‫דערפאר האט רבי יוחנן בן זכאי‬ ‫נישט און מאכן נישט קיין דריידלעך‪,‬‬ ‫ארצה‪ .‬יעקב אבינו האט געהאט צוויי‬ ‫יעדן איינעם מודיע געווען אז אונז‬ ‫און זענען אפגעהיטן‪ ,‬איז נאר ווייל‬ ‫זמנים‪ .‬ביז יעצט איז ער געווען אין א‬ ‫קענען זייער גוט די אלע דריידלעך‪,‬‬ ‫זיי ווייסן נישט וויאזוי צו שווינדלען‪,‬‬ ‫ז‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫פניני מנחם‬ ‫אז דו זאלסט דיך נישט איינרעדן אז‬ ‫תיקו"ז‪ ,‬פתח אליהו‪ ,‬יז‪ ,).‬עזרי מעם ה'‬ ‫זמן פון לעילא ולעילא מן כל ברכתא‪.‬‬ ‫וועגן דעם האט יעקב נאכגעגעבן ביי‬ ‫עושה שמים וארץ (תהלים קכא‪ ,‬א‪ ,‬ב)‪.‬‬ ‫ער איז געשווימען אינעם ים התלמוד‪,‬‬ ‫אליפז‪ ,‬און ער האט זיך נישט געשלאגן‬ ‫ער האט גענומען די שטיינער און ער‬ ‫ער איז געווען דבוק אינעם הייליגן‬ ‫מיט אים ווייל ער האט נישט געהאט‬ ‫האט עס ארום געלייגט מראשותיו‪ ,‬און‬ ‫באשעפער‪ ,‬ער איז געווען אין א שטוב‬ ‫קיין כח; ער איז געווען א פעסטער‬ ‫מיט דעם האט ער געמאכט א שמירה‬ ‫מיט קדושה וטהרה‪ ,‬ער האט זיך‬ ‫בעל כח! און דאס קומט "ללמדך‬ ‫אז אין מוח זאל נישט אריינקומען קיין‬ ‫געדרייט נעבן זיין טאטן יצחק‪ ,‬וואס‬ ‫שכחו גדול"‪ .‬נאר פארוואס דען האט‬ ‫שום מחשבה‪.‬‬ ‫יצחק איז דאך געווען דער עולה תמימה‪.‬‬ ‫ער זיך נישט געשלאגן? ווייל ער האט‬ ‫אבער יעקב קומט יעצט אריין אין א‬ ‫אין דעם געזען דעם רצון ה'‪ .‬ער האט‬ ‫דווקא דא איז געווען די התגלות‬ ‫זמן וואס מ'האט אים נאכגעלאפן צו‬ ‫מצדיק געווען דעם רבונו של עולם‪ ,‬ער‬ ‫הרג'ענען‪ .‬דא איז ער א ישיבה בחור‪,‬‬ ‫האט מצדיק געווען דעם דין‪ .‬ער האט‬ ‫און דער שפת אמת ברענגט‬ ‫און דא האט ער פלוצלינג צו טון מיט‬ ‫געזאגט דאס וויל דער רבונו של עולם‬ ‫אראפ (פ' ויצא תרל"ד‪ ,‬ד"ה במדרש‬ ‫די מאפיע‪ .‬דא האט ער פרנסה בריוח‪,‬‬ ‫איך פארשטיי טאקע נישט פארוואס‬ ‫אז)‪ ,‬ווען האט יעקב זוכה געווען צו‬ ‫און מ'קאכט און מ'באקט פאר אים‪,‬‬ ‫איך גיי יעצט דורך אזא שווערן זמן‪,‬‬ ‫די גרויסע התגלות? נישט ביי זיין‬ ‫און ער ווייסט נישט פון קיין דאגות‪.‬‬ ‫איך פארשטיי נישט פארוואס מ'נעמט‬ ‫טאטן יצחק‪ ,‬נישט ווען ער איז געזעצן‬ ‫און דא זיצט ער אין ירדן אן איין‬ ‫מיר אוועק יעדן דאלער‪ ,‬איך פארשטיי‬ ‫טאג און נאכט און געלערנט‪ .‬ווען ער‬ ‫דאלער‪" ,‬כי במקלי עברתי את הירדן"‬ ‫נישט פארוואס מ'וויל מיך הרג'ענען‪,‬‬ ‫איז געקומען אין א זמן וואס האט‬ ‫(בראשית לב‪ ,‬יא)‪ .‬און דא קומט אליפז‬ ‫איך האב דען עפעס געטון?! מיין מאמע‬ ‫אויסגעקוקט חושך‪ ,‬דעמאלטס איז‬ ‫און ער וויל אים הרג'ענען‪ ,‬און למעשה‬ ‫האט דאך מיר געהייסן אריינגיין נעמען‬ ‫געווען יוצר אור‪ ,‬דעמאלטס האט ער‬ ‫באראבעוועט ער אים דאס גאנצע געלט‪.‬‬ ‫די ברכות!"‪ .‬אבער ער האט געזען אז‬ ‫געזען "והנה ה' נצב עליו"‪ .‬ווייל דער‬ ‫אין די זמנים פון קטנות‪ ,‬קומט דער‬ ‫אליפז האט אים נאכגעיאגט‪ ,‬האט ער‬ ‫רבונו של עולם ווארט אז אין אזא‬ ‫בעל דבר‪ ,‬וואס דער זוהר הקדוש‬ ‫פארשטאנען אז דאס איז מאתו יתברך‬ ‫זמן‪ ,‬ווען א מענטש איז אין זיינע‬ ‫זאגט (ח"א כז‪ ).‬אז חיה רעה מיינט‬ ‫שמו‪ ,‬און ער האט נישט גענוצט זיינע‬ ‫שוואכע מאמענטן זאל ער זאגן‬ ‫דער בעל דבר‪ ,‬און ער וויל אריינגיין‬ ‫כוחות זיך צו שלאגן מיט אים‪ ,‬ווייל ער‬ ‫"עזרי מעם ה' עושה שמים וארץ"‪.‬‬ ‫אינעם מענטש'ס מוח‪ ,‬ביז ער וועט‬ ‫האט עס מקבל געווען באהבה את רצון‬ ‫אים ברענגען‪ ,‬רחמנא יצילנו‪ ,‬אז ער‬ ‫אדונינו‪ ,‬דעם רבונו של עולם'ס רצון‪.‬‬ ‫בטל רצונך מפני רצונו‬ ‫זאל זיין מסופק זיין "היש ה' בקרבנו"‬ ‫(שמות יז‪ ,‬ז)‪.‬‬ ‫דער יסוד פון א איד‬ ‫דא האט יעקב געהאט אז אליפז‬ ‫איז געקומען און ער וויל אים‬ ‫ווייל ווען ס'גייט גוט ארט אים‬ ‫יעקב טרעפט זיך מיט רחל‪ ,‬זאגט‬ ‫הרג'ענען‪ .‬פארוואס שלאגט זיך יעקב‬ ‫נישט צו זיין א מאמין‪ ,‬חסדי ה'‪ ,‬ברוך‬ ‫ער איר איך ווייס אז דיין טאטע איז‬ ‫נישט צוריק? קען טאקע זיין אז אליפז‬ ‫ה' און שוין‪ .‬אבער די זמן וואס ס'הייבט‬ ‫א גרויסע דריי קאפ‪ ,‬זאלסט אבער‬ ‫איז א גיבור חיל‪ ,‬און ער קען זיך נישט‬ ‫אן צו דריקן‪ ,‬און אין די זמן וואס‬ ‫צוריק שלאגן‪ .‬וואס טוט אבער יעקב?‬ ‫מ'הייבט אן צו האבן אפווארפונגען‪,‬‬ ‫ער געבט אים אוועק זיין גאנצע געלט‪.‬‬ ‫און אין די זמן וואס עס גייט נישט‬ ‫ווען א מענטש‬ ‫יעדער ווייסט‪ ,‬אז ווען איינער קומט‬ ‫מאכן א הולד‪-‬אפ ל"ע פאר איינעם כל‬ ‫וויאזוי מ'וויל‪ ,‬די ביזנעס גייט נישט‬ ‫אזוי ווי מ'וויל‪ ,‬מ'נעמט נישט אן דיין‬ ‫איז אין זיינע‬ ‫אשר יש לו יתן בעד נפשו‪ ,‬אבער מ'לאזט‬ ‫בחור אין ישיבה‪ ,‬שידוכים ווערט‬ ‫זיך נישט‪ .‬קען זיין אז יעקב האט נישט‬ ‫אביסל פארקלאפט‪ ,‬און מ'וויל דיך‬ ‫געהאט קיין ברירה‪ ,‬וואס זאל ער טון?‬ ‫נישט‪ .‬אין דעם זמן קומט אריין דער‬ ‫שוואכע‬ ‫ער איז א שוואכע כולל יונגערמאן‪,‬‬ ‫בעל דבר‪ ,‬און דער בעל דבר הייבט אן‬ ‫ער איז תורה מתשת כחו של אדם‬ ‫צו פארדרייען דעם מענטש'ס מוח‪.‬‬ ‫מאמענטן זאל‬ ‫(סנהדרין כו‪ ,):‬האט ער נישט געהאט‬ ‫קיין ברירה‪ ,‬און ממילא וועגן דעם‬ ‫די מדרש זאגט (בר"ר סח‪ ,‬ב) אז יעקב‬ ‫אבינו האט זיך אויך דא פארלוירן‪,‬‬ ‫ער זאגן עזרי‬ ‫האט ער עס איבערגעגעבן פאר אליפז‪.‬‬ ‫יעקב אבינו האט געזאגט מאין יבא‬ ‫קומט רש"י און זאגט אונז "ללמדך‬ ‫עזרי‪ .‬אבער יעקב אבינו האט זיך‬ ‫שכחו גדול"‪ .‬איך וויל דיר זאגן אז‬ ‫געגעבן א כאפ‪ :‬דער רבונו של עולם‬ ‫מעם ה' עושה‬ ‫יעקב איז געווען א גיבור חיל‪ .‬ווען‬ ‫מ'האט געדארפט אראפנעמען דעם‬ ‫וואס איז געווען ביי יצחק‪ ,‬דער גדלות‬ ‫וואס איז געווען ביי יצחק‪ ,‬דער רבונו‬ ‫שמים וארץ‬ ‫שטיין‪" ,‬וגללו את האבן"‪ ,‬האט ער‬ ‫אליינס אראפגענומען דעם שטיין‪.‬‬ ‫של עולם איז ממלא כל עלמין‪ ,‬און‬ ‫לית אתר פנוי מיניה (הובא בהקדמת‬ ‫ח פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫אפשר האב איך עפעס געטון? זאל ער‬ ‫האט גענומען "מאבני המקום וישם‬ ‫וויסן אז איך גיי אלעס מקבל זיין‬ ‫וויסן אז דעמאלטס וועט זיין והנה‬ ‫מראשותיו"‪ ,‬און דאס איז די מצבה‬ ‫באהבה‪ ,‬נישט ווייל איך קען נישט די‬ ‫ה' נצב עליו‪ ,‬און ער וועט זוכה זיין‬ ‫וואס יעקב האט אראפגעשטעלט‪ ,‬אז‬ ‫מלאכה‪ ,‬נישט ווייל איך ווייס נישט‬ ‫צו כי מן הבאר ההוא ישקו העדרים‪.‬‬ ‫דאס זאל זיין א מצבה אן אנדענק‬ ‫וויאזוי מ'דרייט‪ ,‬איך ווייס אויך וויאזוי‬ ‫און ער וועט זוכה זיין אזוי ווי יעקב‬ ‫פאר יעדן איינעם‪ ,‬אז נישט נאר יענע‬ ‫מ'דרייט‪ .‬אבער איך וויל אראפשטעלן‬ ‫אבינו האט זוכה געווען צו ויחי יעקב‪,‬‬ ‫וואך אין די סדרה (תולדות) ווען ער‬ ‫יסודות וויאזוי מ'בויט אויף א בית‬ ‫ער האט זוכה געווען אויפצושטעלן א‬ ‫האט זוכה געווען צו ויתן לך האלקים‬ ‫נאמן בישראל‪ .‬אז פונקט ווי ווען עס‬ ‫כלל ישראל‪ ,‬ער האט זוכה געווען צו‬ ‫מטל השמים‪ ,‬און ער איז געווען אויפ'ן‬ ‫קומען די גוטע זמנים איז מען עס‬ ‫מטתו שלימה‪ ,‬ער האט זוכה געווען צו‬ ‫העכסטן מצב און מדריגה‪ ,‬איז ער געווען‬ ‫מקבל באהבה‪ ,‬אזוי אויך די שווערע‬ ‫אזעלכע קינדער וואס האבן באשיינט‬ ‫נאנט צום רבונו של עולם‪ .‬נאר אויך די‬ ‫זמנים זעמיר אונז אויך מקבל באהבה‪.‬‬ ‫די וועלט‪ .‬דאס איז דער תתן אמת‬ ‫וואך וואס ער איז געווען בשפל המצב‪,‬‬ ‫לבן גייט מיך אפפאפן‪ ,‬איך ווייס דאס‪,‬‬ ‫ליעקב (מיכה ז‪ ,‬כ)‪ ,‬און דאס איז דער‬ ‫ער איז געווען בדיוטא התחתונה‪,‬‬ ‫און איך קען מיך מיט אים א עצה‬ ‫וועג וואס יעקב אבינו לערנט אונז‬ ‫אליפז האט אים אפילו אוועקגענומען‬ ‫געבן‪ .‬הן בכח‪ ,‬אזויווי דו האסט דאך‬ ‫אויס מעשה אבות סימן לבנים‪.‬‬ ‫זיינע בגדים‪ ,‬כי במקלי עברתי את‬ ‫געזען ווי איך האב אראפגענומען דעם‬ ‫הירדן‪ ,‬לבן האט אים אפגעפאפט‬ ‫שטיין‪ ,‬און הן מיט זיינע דריידלעך‬ ‫מדי יום ביומו‪ ,‬אין די זמנים האט‬ ‫קען איך מיך אויך א עצה געבן‪ .‬אבער‬ ‫זיך מענג זיין אינעם שבת‬ ‫יעקב אבינו געזאגט אין עוד מלבדו‪,‬‬ ‫דו זאלסט וויסן אז דאס איז נישט‬ ‫איך בין עס מקבל באהבה‪ ,‬און צוליב‬ ‫לבן‪ ,‬ס'איז נישט אליפז‪ ,‬דאס איז די‬ ‫זאל דער רבונו של עולם טאקע‬ ‫דעם איז טאקע יעקב געווען די בחיר‬ ‫רבונו של עולם‪ .‬און ס'קען זיין אז‬ ‫העלפן אז מיר זאלן זוכה זיין אז ס'זאל‬ ‫האבות‪ ,‬צורתו של יעקב איז חקוקה‬ ‫אונז פארשטייען נישט פארוואס עס‬ ‫זיין נאה דורש ונאה מקיים‪ ,‬כולנו ביחד‬ ‫בכסא הכבוד (במדרש בר"ר סח‪ ,‬יב)‪.‬‬ ‫איז אזוי‪ ,‬אבער סוף כל סוף‪ ,‬איז דאס‬ ‫זאלן מיר אלע אינאיינעם זוכה זיין‪ ,‬צו‬ ‫דאס איז די העכסטע דרגה וואס עס‬ ‫די רצון ה'‪ ,‬און דער אייבערשטער‬ ‫כי מן הבאר ההוא ישקו העדרים‪ .‬א‬ ‫קען נאר זיין‪.‬‬ ‫וויל עפעס פון אונז‪ ,‬און וואס דער‬ ‫כח הרבים האט א געוואלדיגן כח‪ .‬און‬ ‫אייבערשטער וויל איז אז מיר זאלן‬ ‫דער רבונו של עולם זאל טאקע העלפן‬ ‫הכל מאתו יתברך‬ ‫מקבל זיין אלעס וואס ער געבט אונז‬ ‫אז אונזערע תפלות זאלן נתקבל ווערן‬ ‫באהבה‪ ,‬דער רבונו של עולם וויל אז אין‬ ‫לרחמים ולרצון לפני אדון כל‪ .‬און דער‬ ‫און אמאל איז דא אז אויף א‬ ‫יעדן זמן זאל מען זאגן אין עוד מלבדו‪.‬‬ ‫אייבערשטער זאל טאקע העלפן אזוי‬ ‫מענטש דארף קומען א געוואלדיגע‬ ‫דאס איז וואס יעקב איז אונז מגלה דא‪,‬‬ ‫ווי אין דעם שבת איז דאך פארגעקומען‬ ‫גדלות‪ ,‬און פאר די גדלות איז מען אים‬ ‫און אזוי האט ער אויפגעשטעלט א כלל‬ ‫דעם חלום‪ ,‬און דער חלום איז דאך‬ ‫מנסה מיט דעם נסיון‪ ,‬און מ'ווארט‬ ‫ישראל‪ .‬אזוי האט ער אויפגעשטעלט‬ ‫געווען והנה ה' נצב עליו‪ ,‬זאל יעדער‬ ‫פון הימל צו זען וויאזוי ער וועט עומד‬ ‫די שבטי קה‪ ,‬און אזוי האט ער זוכה‬ ‫זוכה זיין אז ס'זאל זיין דער ה' מדת‬ ‫זיין מיט דעם נסיון‪ ,‬און אז ער וועט‬ ‫געווען סוף פרשה צו דעם גרויסן‬ ‫הרחמים עלינו התגלגלו נצב עליו‪.‬‬ ‫עומד זיין מיט דעם נסיון‪ ,‬און ער וועט‬ ‫פארמעגן‪.‬‬ ‫און מ'זאל זוכה זיין צו בני חיי ומזוני‪,‬‬ ‫מתפלל זיין אין דעם שוואכן מינוט‪,‬‬ ‫און צו כל הברכות האמורות בתורה‪,‬‬ ‫און ער וועט זאגן‪" ,‬איך ווייס אז דאס‬ ‫דאס זאגט רש"י "ללמדך שכחו‬ ‫ביז מען וועט זוכה זיין צו די גאולה‬ ‫קומט פונעם רבונו של עולם‪ ",‬און ער‬ ‫גדול"‪ ,‬און דאס זאגט יעקב "גם אני‬ ‫שלימה במהרה בימינו ונאמר אמן‪.‬‬ ‫וועט זיך מפשפש זיין במעשיו‪ ,‬און זען‬ ‫אחיו ברמאות"‪ ,‬און דאס איז וואס ער‬ ‫ט‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫פניני מנחם‬ ‫המשך מעמוד ב‬ ‫מיר קענען טון דעם רצון ה'‪ ,‬מיר‬ ‫איך גיי דאנקען דעם אויבערשטן‬ ‫כהונה‪ ,‬לויה‪ ,‬די גרעסטע זאכן‬ ‫האבן א זכיה צו לייגן תפילין‬ ‫עד הנה עזרונו רחמיך ‪ -‬אז איך‬ ‫קומען ארויס פון לאה‪ ,‬אבער זי‬ ‫יעדן טאג‪ ,‬אויף דעם איז הפעם‬ ‫בין נישט ביי עשו‪ ,‬ולא עזבונו‬ ‫איז דאך געווען זייער צובראכן‪,‬‬ ‫אודה את ה'‪.‬‬ ‫חסדיך ‪ -‬אז איך האב זוכה געווען‬ ‫און מ'קען נישט דן זיין א‬ ‫אריינצוקומען צו יעקב‪ ,‬ואל‬ ‫צובראכענע מענטש‪ ,‬קודם איז‬ ‫און דאס קען זיין די כוונה‬ ‫תטשנו ה' אלקינו לנצח‪.‬‬ ‫זי געווען צובראכן ביז זי איז א‬ ‫וואס מען איז מתפלל ראש‬ ‫כלה געווארן‪ ,‬ווייל זי האט מורא‬ ‫השנה שנהיה לראש ולא לזנב‪,‬‬ ‫עטץ ווייסט'ס וואס ס'איז‬ ‫געהאט אז זי וועט גיין צו עשו‪,‬‬ ‫ארויסגעקומען פון די פעולה?‬ ‫און נאך די חתונה איז זי ווייטער‬ ‫וואס מיינט דאס צו זאגן? נאר‬ ‫יהודה אתה יודוך אחיך (שם מט‪,‬‬ ‫געווען צובראכן‪ ,‬ווי מ'זעט אין‬ ‫עס קען זיין די כוונה אזוי‪ ,‬דער‬ ‫ח)‪ ,‬זאגט דער תרגום יונתן בן‬ ‫די אלע נעמען‪.‬‬ ‫ראש קוקט אויף פאראויס‪ ,‬דער‬ ‫עוזיאל‪ ,‬אז כלל ישראל הייסט‬ ‫ראש טראכט וואס איך האב יא‪,‬‬ ‫יהודי‪ ,‬פארוואס הייסן מיר‬ ‫אבער מיטאמאל ווען זי האט‬ ‫ווידער דער זנב גייט פון אונטן‪,‬‬ ‫אידן? פארוואס הייסן מיר נישט‬ ‫געהאט דאס פערטע קינד‪ ,‬הפעם‬ ‫דאס גייט אויף צוריק צום עבר‪,‬‬ ‫ישראל? פארוואס הייסן מיר‬ ‫אודה את ה' על כן קראה שמו‬ ‫און דער עבר איז א בחינה פון‬ ‫נישט אויף די נעמען פון אלע‬ ‫יהודה ותעמוד מלדת (שם כט‪,‬‬ ‫ויהי א לשון צער ‪ -‬ס'איז געווען‪,‬‬ ‫אנדערע שבטים? ווייל דאס איז‬ ‫לה)‪ ,‬וואס איז געשען דא? זי‬ ‫איך האב דאס נישט געהאט‪ ,‬איך‬ ‫די עבודה און די יסוד פון א איד‪,‬‬ ‫האט שוין מער נישט קיין נאמען‬ ‫האב יענץ נישט געהאט‪ ,‬ס'איז‬ ‫אז ער זאל באמערקן הפעם אודה‬ ‫געגעבן אויף איר פארביטערניש‪,‬‬ ‫מיר אזוי שווער געווען‪ ,‬אבער‬ ‫את ה'‪ ,‬און ער זאל נישט קוקן‬ ‫זי האט שוין מער נישט קיין‬ ‫דער עתיד איז והיה‪ ,‬והיה איז א‬ ‫אויף וואס ער האט נישט‪ ,‬ער‬ ‫נאמען געגעבן אויף איר ווייטאג‪,‬‬ ‫לשון שמחה (מגילה י‪ ,):‬מען איז‬ ‫זאל נישט קוקן וואס ס'געפעלט‬ ‫אויף איר צער‪ ,‬יגון ואנחה‪ .‬דו‬ ‫אים נישט‪ ,‬נאר ער זאל בלויז‬ ‫ווייסט וואס דא איז געשען?‬ ‫זיך מחזק‪ ,‬הפעם אודה את ה'‪.‬‬ ‫קוקן אויף וואס דער רבונו של‬ ‫לאה האט זיך אויפגעוועקט‪ ,‬און‬ ‫קוק וואס דער רבונו של עולם‬ ‫עולם האט אים יא געגעבן‪ ,‬און‬ ‫לאה האט געזאגט איך גיי טוישן‬ ‫האט דיר יא געגעבן‪ ,‬דאנק דעם‬ ‫ארויסשרייען מעומק הלב הפעם‬ ‫מיין מהלך המחשבה‪ ,‬מיין מהלך‬ ‫אויבערשטן‪ ,‬אז עס איז בניך‬ ‫אודה את ה'‪.‬‬ ‫המחשבה איז ביז יעצט געווען‬ ‫כשתילי זיתים סביב לשולחנך‬ ‫אויף וואס איך האב נישט‪ ,‬אבער‬ ‫(תהלים קכח‪ ,‬ג)‪ ,‬עד הנה עזרונו‬ ‫ב"ה דער אויבערשטער‬ ‫פון יעצט און ווייטער גייט זיין‬ ‫רחמיך‪ ,‬און דעמאלטס וועט זיין‬ ‫העלפט אז מיר זענען דא‪ ,‬און מיר‬ ‫מיין מהלך המחשבה אויף וואס‬ ‫ואל תטשנו ה' אלוקינו לנצח‪.‬‬ ‫קענען דאנקען דעם אויבערשטן‪,‬‬ ‫איך האב יא‪ ,‬הפעם אודה את ה'‪,‬‬ ‫נסדר ונדפס ע''י‬ ‫מכון‪:‬‬ ‫פטרון השבוע‬ ‫דרוש‬ ‫ונדפסידיע''י‬ ‫מכון‬ ‫נסדר‬ ‫ונכתב על‬ ‫נסדר‬ ‫מכון‪:‬‬ ‫דרוש‬ ‫לגליון פניני מנחם‬ ‫<דרש‬ ‫דרוש‬ ‫דרוש‬ ‫פרשת ויצא‬ ‫<דרש‬ ‫נתנדב על ידי‬ ‫הרה"ג ר' אהרן גאלד שליט"א‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫לברכה והצלחה בכל הענינים‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫‪347.227.0065‬‬ ‫כל הזכויות שמורות להמכון ‪c‬‬ ‫זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך‬ ‫בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן‬ ‫‪durishwriting@gmail.com‬‬ ‫הזה''ב‬ ‫וועד להוצאת ספרי‬ ‫לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על ‪durishwriting@gmail.com / 347.860.3112‬‬ ‫פניני מנחם ‪ I‬ויצא‬ ‫י‬