פניני מנחם - אידיש · Pninei Menachem - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

בעזהשי"ת
פרשת
ויצא פניני שיעורי
הגה"צ
מנחם
תשפ"ז אבד"ק
לובלין
גליון ז' שליט"א
והאכלתיך נחלת יעקב אביך
די התגלות וואס קומט אראפ שבת קודש
בייטאג .ווייל ס'איז דאך צוגעגאנגען אברהם האט מתקן געווען תפלת מורי ורבותי ,הנה מה טוב ומה
פלוצלינג כי בא השמש (שם כח ,יא), שחרית ,אזויווי עס שטייט וישכם נעים שבת אחים גם יחד ,זוכה צו זיין
ששקעה לו חמה פתאום (רש"י שם אברהם בבקר אל המקום אשר עמד אביסל זיך אנצוזאפן פון כי מן הבאר
ד"ה כי) ,ממילא זאגט תוספות אז דאס שם (שם יט ,כז) און אין עמידה אלא ההוא ישקו העדרים (בראשית כט ,ב),
איז געווען ערב שבת. תפלה .און אין פרשת חיי שרה האבן און דורך דעם וואס ס'איז ונאספו שמה
מיר געלערנט אז יצחק האט מתקן כל העדרים (שם שם ,ג) ,אז מ'קומט
זאגט דער הייליגער חתם סופר געווען תפלת מנחה ,אזויווי עס שטייט זיך צוזאם אינאיינעם ,דורך דעם איז
(תורת משה פ' ויצא ד"ה ויפגע, ויצא יצחק לשוח בשדה (שם כד ,סג), וגללו את האבן מעל פי הבאר ,אזויווי
הראשון) ,קומט דאך אויס לפי זה אז ואין שיחה אלא תפלה .און אין די די גמרא ברענגט אראפ (סוכה נב ).אז
ביינאכט איז געווען ליל שבת קודש, וואכעדיגע סדרה שטייט ויפגע במקום איינע פון די שבעה שמות פונעם בעל
וואס דעמאלטס האט ער זוכה געווען (שם כח ,יא) ,און ויפגע איז א לשון פון דבר איז "אבן" ,וויאזוי קען מען גולל
צו דעם געוואלדיג'ן התגלות ,און דאווענען ,פון בעטן ,וואס פון דעם זען זיין דעם אבן מעל פי הבאר ,מ'זאל
דעמאלטס איז ער ארויפגעגאנגען מיט מיר אז יעקב אבינו האט מתקן געווען זוכה זיין צו ישקו העדרים ,דאס איז
די מדריגה פון קפיצת הדרך למעלה תפלת ערבית. נאר דורך ונאספו שמה כל העדרים.
מעשרה (כדאיתא בגמרא מס' עירובין
מג ).ווייל דאס איז געווען שבת קודש. די ערשטע קבלת שבת וועלן מיר אריינגיין אין די
וואכעדיגע סדרה ,וואס הייבט זיך אן
און פון דא ברענגט טאקע די גמרא ווען האט יעקב אבינו מתקן געווען מיט'ן געוואלדיג'ן התגלות וואס יעקב
אראפ (שבת קיח ,).אז כל המענג את תפלת ערבית? וועלכ'ן טאג איז דאס אבינו האט זוכה געווען פון "סלם מצב
השבת נותנין לו נחלה בלי מצרים ,אז געווען? איז דא א תוספות אין מסכת ארצה וראשו מגיע השמימה" ,און ער
איינער איז מענג דעם שבת ,און די ברכות דף כו :און ס'איז כדי אז יעדער האט זוכה געווען אז "והנה ה' נצב
גמרא זאגט במה מענגו ,מיט מאכלים, זאל דאס נאכקוקן ,וואס זאגט אז דאס עליו" (שם כח ,יב ,יג).
מיט גרויסע פיש ,און מ'גרייט זיך צו איז געווען ערב שבת .און פון דעם איז
צום שבת קודש ,אזוי ווי די גמרא דא א סמך אז ערב שבת קען מען מקבל יעקב תיקן תפלת ערבית
ברענגט אראפ (קידושין מב ,).אז שבת זיין און דאווענען מעריב פריער
די גרויסע אמוראים האבן אליין (שו"ע או"ח סימן רסז ס"ב ,ובמג"א און מיר גייען דאך מקבל זיין די
צוגעגרייט די מאכלים צום שבת קודש, סק"א) ,אזויווי מ'זעט דארט אין די לעכטיגע מתנה פון שבת קודש ,און
ווייל מצוה בו יותר מבשלוחו ,וויבאלד גמרא (כז ):אז רב מצלי של שבת בערב אין די וואך ווערט נתגלה די מתנה פון
כל המענג את השבת נותנין לו נחלה שבת ,וויבאלד יעקב אבינו וואס האט שבת קודש ,אזויווי דער הייליגער חתם
בלי מצרים. מתקן געווען תפלת ערבית ,האט יענע סופר ברענגט אראפ דעם תוספות אין
נאכט וואס ער האט עס מתן געווען מסכת ברכות (כו :ד"ה יעקב) אז יעקב
שבת קומט א שפע רב בזכות געדאווענט ווען ס'איז נאך געווען אבינו האט מתקן געווען תפלת ערבית.
א פניני מנחם Iויצא
פניני מנחם
חכמה יעקב אבינו
מפניני"ם און פון ווי דרש'נט דאס די
גמרא? ווייל ס'שטייט וקראת לשבת
עונג לקדוש ה' מכובד וכבדתו
מעשות דרכיך ממצוא חפצך ודבר
דבר אז תתענג על ה' והרכבתיך על
במתי ארץ והאכלתיך נחלת יעקב
הפעם אודה את ה' אביך (ישעי' נח ,יד) .און וואו איז די
פסוק פון נחלת יעקב אביך? זאגט די
פארוואס הייסן מיר אידן גמרא (שם ע"ב) לא כאברהם וואס
עס שטייט דארט קום התהלך בארץ
ווען זי האט געהאט די קינדער, לאמיר אראפלייגן א יסוד לארכה ולרחבה (בראשית יג ,יז) ,און
דאס ערשטע קינד וואס דער פונעם הייליגן כתב סופר ,דער נישט ווי יצחק ,אלא כיעקב שנאמר
אויבערשטער האט איר געהאלפן, כתב סופר זאגט (ויצא ד"ה ופרצת ימה וקדמה וצפונה ונגבה (שם
איז געווען ראובן ,וויאזוי האט ותרא) אז לאה איז געווען זייער כח ,יד) ,אז עס איז פון אלע צדדים
זי א נאמען געגעבן? דעמאלטס א צובראכענע פרוי ,זי האט ממש בלי מצרים .און דאס איז געווען
האבן דאך די אמהות א נאמען חתונה געהאט מיט יעקב ,און א
יעצט ביי די גרויסע התגלות פון דעם
געגעבן פאר די קינדער ,זאגט אונז וואך נאך די חתונה האט יעקב
די תורה אז ווען זי האט געהאט איר איבערגעלאזט און חתונה חלום וואס ער האט זוכה געווען צו
ראובן ,וירא ה' כי שנואה לאה געהאט מיט רחל ,און זי איז והנה ה' נצב עליו ,ווען דער רבונו של
ויפתח את רחמה ורחל עקרה געבליבן נעבעך אליינס ,זי איז עולם האט גערעדט צו אים און אים
(בראשית כט ,לא)' ,שנואה לאה' געווען אזוי ווי די שפחות אן געבענטשן.
-איך ווייס נישט פונקטליך ווער קיין עקסטערע חשיבות ,מ'קען
עס האט איר פיינט געהאט ,אבער זיך נישט פארשטעלן דעם מצב און די חתם סופר פירט אויס אז
אזוי זאגט אונז די תורה .ותהר פון אן עגונה ,מ'קען זיך נישט דאס איז געווען די ענין פארוואס
לאה ותלד בן ותקרא שמו ראובן פארשטעלן א מצב פון א מענטש יעקב האט געלייגט די מצבה ויצוק
כי אמרה כי ראה ה' בעניי כי וואס איז אליין ,עס שטייט דאך לא שמן (שם כח ,יח) ,ווייל שמן במילואו
עתה יאהבני אישי (שם כט ,לב) טוב היות האדם לבדו .און זיכער -מילואו מיינט די ש' איז ש' י' ן' ,די
-זי האט געהאפט אז יעצט וועט קען מען זיך נישט פארשטעלן די מ' איז מ' ם' און די ן' איז נ' ו' ן' ,איז
יעקב נענטער ווערן צו איר ,און צער פון לאה ,ווייל ווען זי האט עס בגימטריא שומ"ר ,און מצבה איז
זי האט א נאמען געגעבן אויף חתונה געהאט מיט יעקב ,האט במילואו ,בגימטריא שבת ,אז יעקב
די שם פון די מאורע אז זי איז זי געוויסט אז פונקט ווי אברהם אבינו איז א שומר שבת .און א שומר
זייער פארביטערט .נאכדעם האט האט געהאט שרה ,יצחק האט שבת כהלכתו איז זוכה צו מחילת
זי געהאט נאך א קינד ,ותאמר כי געהאט רבקה ,וועט יעקב לעבן עוונות (שבת קיח ,):און איינמאל
שמע ה' כי שנואה אנכי ויתן לי מיט איר א גליקליך זיס לעבן, ס'איז דא מחילת עוונות קומט אראפ
גם את זה ותקרא שמו שמעון אבער למעשה האט יעקב גענומען די שפע בלי מצרים.
(שם כט ,לג) -ווייטער אויף איר רחל ,און זי איז געווארן זייער
פארביטערניש .און נאכדעם האט צובראכן דערפון. ממילא איז לקראת שבת לכו
זי געהאט די דריטע קינד ,הפעם ונלכה כי היא מקור הברכה ,אז מ'זאל
ילוה אישי אלי כי ילדתי לו שלשה וועט מען פרעגן פון וואו טאקע וויסן ווען דער גרויסער חלום
בנים (שם כט ,לד) -יעצט וועל ווייסט מען אז לאה איז געווען איז געווען ,און ווען ס'איז געווען
איך שוין ווערן נענטער צו יעקב, אזא צובראכענע פרוי ,אפשר קען
יעצט וועט ער מיר מער מקרב דער גרויסער התגלות צו וואס יעקב
זיין אז זי איז געווען א גליקליכע
זיין ,על כן קרא שמו לוי. פרוי ,ווייל זי האט זוכה געווען צו אבינו האט זוכה געווען.
זיין מיט יעקב ,און זי איז נישט
מ'זעט פון דעם אז לאה איז געווען מיט עשו פון וואס זי האט
טאקע געווען זייער גרויס ,זי אזוי מורא געהאט? דארף מען
איז געווען פון די ד' אמהות ,זי אויפמישן א פסוק חומש און זען
האט אויפגעשטעלט מלכות, וויאזוי זי האט זיך אויפגעפירט
המשך בעמוד י
ב פניני מנחם Iויצא
גם אני אחיו ברמאות
איך בין זיך מתגבר ווייל דאס איז דער רצון ה'
המקדש מעט ,וואס מ'זעט דארט אן א חיים פון להתענג בתענוגים ,ער האט אבער לאמיר אביסל אריינגיין
אפענע התגלות אזוי ווי מ'האט געזען נישט געדארפט עפעס בעסער'ס ,און אין די וואכעדיגע סדרה ,כי מן הבאר
אינעם בית המקדש ,האט ער נאך ער איז אזוי געזעצן יאר נאך יאר .אין ההוא ישקו העדרים ,כדי מ'זאל וויסן
יעצט זוכה געווען צו "ויתן לך האלקים דעם זמן וואס עשו איז ארומגעגאנגען כדת מה לעשות ,וואס די וואכעדיגע
מטל השמים" ,און לכאורה איז ער אין די פעלדער און ער האט עובר סדרה לערנט אונז אויס ,ווייל ס'איז
אנגעקומען צו דעם העכסטן דרגה צו געווען אויף כל עבירות החמורות ,איז דאך באקענט דער יסוד וואס דער
וואס ער האט געקענט צוקומען. יעקב געזעצן בקדושה ובטהרה ,און רמב"ן לייגט אראפ (רמב״ן בראשית יב,
יעקב אבינו האט געהאט פרנסה ,ער ו ,ד״ה ויעבור) ,אז מעשה אבות סימן
אליפז יאגט אים נאך איז געווען ביי זיין טאטן אין שטוב. לבנים ,אז מ'מוז זיך ארויסלערנען פון
און יעקב אבינו איז געווען אין א די מעשה אבות וויילך דאס איז א סימן
אבער פון די רגע אנגעהויבן הייבט שטוב וואו עס איז געווען א התגלות פאר די בנים זיי זאלן וויסן לשמור
זיך אן א נייע מצב אין יעקב אבינו'ס במילואו ,און דאס מיינט אז עס איז את דרך ה' .און וואס זעען מיר אין די
לעבן .עס הערט זיך אויף די רואיגקייט, נישט געווען בהסתרה .יעקב אבינו איז וואכעדיגע סדרה ארויסצונעמען דעם
ער גייט מער נישט קענען זיין אין דעם אין א שטוב מיט זיין טאטע און מאמע, דרך ה' ,וויאזוי מ'דארף זיך נוהג זיין
שטוב .יצחק רופט אים אריין ,און יצחק אבינו ,וואס איז געווען א עולה אין פארשידענע זמנים .און לאמיר
ער שיקט אים אז ער זאל גיין חתונה תמימה (במדרש בר"ר סד ,ג) ,זיין מאמע קודם מסביר זיין די מצב פון יעקב פון
האבן ,און ער זאל מעמיד זיין א כלל רבקה די צדיקת ,און דארט איז געווען יענע וואכעדיגע סדרה (תולדות) ,און
נר דולק משבת לשבת .דארט האט פון די וואכעדיגע סדרה.
ישראל וואס ביי יעקב איז דאך געווען
מען געזען דעם רבונו של עולם ,ווען
מטתו שלימה (פסחים נו .).און יצחק
מ'האט אנגעצונדן פרייטאג צונאכטס
האט אים געגעבן געלט מיט מתנות
די נרות שבת ,האט דאס געברענט
די זיסע טעם פון תורה
ער זאל האבן מיט וואס אנצוהייבן
ביז דעם קומעדיגן שבת .און אין דעם
דאס לעבן ,און ער האט אים געגעבן שטוב האט מען געזען דעם ענן מקושר אין יענע וואכעדיגע סדרה
א גרויסן נדן ,אבער אונטערוועגנס ווי באהל .און דארט האט מען געזען א (תולדות) זען מיר אז יעקב איז שוין
באקאנט (בראשית כט ,יא ,ד״ה ויבך) ברכה מצויה בעיסה (במדרש בר"ר ס, א עלטערע איד פון עטליכע זעכציג
איז דאך געקומען דער אליפז און אים טז) ,אלע מדריגות וואס איז געווען יאר ,און ער איז געזעסן און געלערנט
נאכגעיאגט ,און ער האט אים געוואלט ביי שרה אמנו איז אריבערגעגאנגען אזויווי עס שטייט "ויעקב איש תם
הרג'ענען. צו רבקה .און אין די שטוב ,בחיקו של יושב אהלים" (בראשית כה ,כז).
יצחק ,זיצט יעקב אבינו ,און ער איז ער איז געווען דבוק אין די הייליגע
אבער אזויווי אליפז האט דאך עוסק בקיומו של עולם ,ער איז עוסק תורה ,ער איז געווען דבוק אין הייליגן
געלערנט מיט אים אינאיינעם תורה אין די הייליגע תורה הקדושה, באשעפער .יעקב אבינו איז געווען
בחיקו של יצחק ,און עפעס האט די ברום המעלה .יעקב אבינו איז געווען
תורה אויף אים משפיע געווען ,טאקע ביז עס קומט א מינוט וואס די אויף דער מדריגה וואס דער אור החיים
א רויבער איז ער געבליבן ,אבער מאמע רופט אים און ער דארף גיין הקדוש ברענגט אראפ (דברים כו ,יא,
כאטשיג א רוצח זאל ער נישט זיין, נעמען די ברכות .און ער האט טאקע ד"ה ושמחת) ,אז ווען א מענטש איז
און ער האט אוועקגענומען פון יעקב זוכה געווען צו די געוואלדיגע ברכות זוכה צו מתיקות ועריבת התורה ,קומט
זיין גאנצע געלט ,און ער איז געבליבן פון "ויתן לך האלקים מטל השמים" ער צו אזא מדריגה אז ער קען משתגע
בעירום ובחוסר כל רחמנא יצילנו ,און (בראשית כז ,כח) .קומט דאך אויס אז ווערן ,כי בו נכלל כל הטובות.
יעצט געפינט זיך יעקב אין א מצב אין די רגע וואס ער האט זוכה געווען
וואס ער געפינט זיך אין וואלד ,אן קיין צו די ברכות ,האט ער זוכה געווען קען מען זיך פארשטעלן אז יעקב,
עלטערן ,אן קיין געלט ,ער איז געבליבן צום שפיץ ,צום העכסטן מעמד וואו וואס איז געווען דער בחיר האבות
ממש איינער אליין ,ויותר יעקב לבדו ער קען זיין ,חוץ פון וואס ער איז (במדרש בר"ר עו ,א) ,און יעקב וואס
(בראשית לב ,כה). שוין עוסק שנים רבות אין די תורה איז דער כח התורה (זוה"ק ח"א קמו,):
הקדושה ,און חוץ וואס ער געפינט ווען ער האט געלערנט איז געווען די
יעצט שטעלט'ס ענק פאר די מצב זיך אין א מקום וואס איז ממש א בית שכינה כנגדו ,און יעקב האט געלעבט
ג פניני מנחם Iויצא
פניני מנחם
און ווען יעקב אבינו איז די פיס .אויב אזוי וואס טייטשט אז פון וואו ער איז געקומען ,אז ס'האט
אנגעקומען קיין חרן אין א פעלד וואו ער האט ארומגעלייגט זיין קאפ מאבני אים גארנישט געפעלט ,און ער איז
עס איז דא א ברונעם ,און ער האט המקום ,אז דאס זאל זיין א שמירה געווען ברומו של עולם ,ביז א מצב אז
געזען דארט ,שלשה עדרי צאן רובצים פאר די חיות? דאס איז דער ערשטער ער געפינט זיך אליינס אין א וואלד ,און
עליה כי מן הבאר ההוא ישקו העדרים דיוק וואס מ'מוז מדייק זיין ווען מען פשוט און פראסט ער האט מורא פון די
והאבן גדולה על פי הבאר .און דער פארשטייט פארוואס יעקב אבינו האט חיות אין וואלד (במדרש בר"ר סח ,יא),
פסוק ברענגט שפעטער אראפ ,אז גענומען מאבני המקום ,פארוואס איז אזויווי דער פסוק זאגט ויקח מאבני
יעקב אבינו האט זיי געפרעגט :אויף דאס נאר געווען מראשותיו. המקום וישם מראשותיו (בראשית כח,
וואס ווארט מען דא? ער האט געמיינט יא) .און אויף דעם איז דא א דיוק אין
אז זיי ווילן שוין אהיימגיין ,האט ער און נאך דעם גרויסן התגלות האט אלע ספרים הקדושים ,פארוואס האט
זיי געזאגט :הן עוד היום גדול לא עת זיך יעקב אבינו אויפגעוועקט ,און ער ער נישט געלייגט ארום דעם גאנצן גוף
האסף המקנה השקו הצאן ולכו רעו. האט געזאגט אכן יש ה' במקום הזה מאבני המקום? אויב האט ער מורא פון
וואס איז דער פענייעריי דא? און ואנכי לא ידעתי מה נורא המקום הזה
חיות רעות ,האט ער דאך געדארפט
פארוואס וויל מען שוין אהיימגיין? אין זה כי אם בית אלקים וזה שער
מאכן א צוים ארום דעם גאנצן גוף!
ס'איז דאך נאך אינמיטן טאג ,און השמים (בראשית כח ,טז ,יז) .און ווי די
חתם סופר זאגט איז דאס דאך געווען א חיה רעה מיינט דען נאר דעם קאפ?
ס'איז נאכנישט די צייט אהיימצוגיין
מיט די שאף .און ער האט זיי געגעבן א שבת ,און ווען מ'צינדט אן די נרות א חיה שמעקט א מענטש און שוין,
שטיקל מוסר דרשה. שבת ,ווערט אין יעדע אידישע שטוב אים אינטערעסירט נישט פון וואו ער
א בחינה פון מה נורא המקום הזה אין וועט אים כאפן ,צו ביים קאפ ,צו ביי
האבן זיי אים געענטפערט אונז זה כי אם בית אלקים וזה שער השמים
לבן איז געווען
קענען נישט .ווייל מ'האט ארויפגעלייגט (כדאיתא בתיקו"ז ת"כד ,סט ):אז די כח
אויף דעם ברונעם א ריזיגע שטיין ,וואס פון שבת איז אזוי גרויס מעין עולם
דער שטיין האט מען נישט געקענט הבא (ברכות נז ,):ממילא האט יעקב
אראפנעמען נאר ווען אלע פאסטוכער געזאגט אכן יש ה' במקום הזה אינעם
כח פון שבת ,ואנכי לא ידעתי איך האב
א געפערליכע
זענען געקומען .און פארוואס האט
מען ארויפגעלייגט דעם ריזיגן שטיין
אז מ'זאל עס נישט קענען אראפנעמען
אפילו נישט משיג געווען דעם גרויסן
כח וואס דא איז דא. שווינדלער
און ער האט
ווילאנג יעדער איינער קומט ,ווייל
מ'האט מורא געהאט אז איינער וועט וואס איז דער מצבה
נעמען מער וואסער ווי דער צווייטער,
און די וואסער איז געווען מוגבל
(במדרש בר"ר ע ,יט) ,און דורכדעם
און יעקב האט גענומען דעם
אבן אשר שם מראשותיו וישם אותה
שוין געהאט
וואס מ'וועט לייגן א ריזיגע שטיין
אויף דעם ברונעם ,און מ'וועט מוזן
מצבה ויצק שמן על ראשה .וואס איז
די תכלית געווענליך פון א מצבה? אז א באקאנטע
ווארטן ווילאנג אלע פאסטוכער קומען ס'זאל בלייבן א זכר לעד לעולם אויף
זיך צוזאם אינאיינעם ,און דעמאלטס דעם מקום .מ'לייגט דאס ביי א קבר נאמען אויף די
וועט זיין וגללו את האבן מעל פי הבאר, כדי ס'זאל בלייבן א זכר ,אז מ'זאל
וועט מען קענען והשקינו הצאן ,און
אזוי ווי ער שמועסט מיט זיי איז רחל
וויסן ווער ס'ליגט דארט ,מ'זאל וויסן
ווער דער נפטר איז געווען ,און דא
גאס דער לבן
הארמי זאלסטו
אנגעגעקומען מיט די צאן .לבן האט האט יעקב געלייגט א מצבה .ווילן מיר
נאך דעמאלטס נישט געהאט קיין זון, פארשטיין וואס איז געווען די כוונה
ער האט ערשט זוכה געווען צו זכרים פון יעקב מיטן לייגן א מצבה פאר א
נאך וואס יעקב אבינו איז געווען ביי סימן ,און דער עיקר סימן איז דאך
די מעשה אבות סימן לבנים (רמב"ן
וויסן רחל איך
אים ,איז רחל געקומען מיט די צאן.
און אזוי ווי יעקב האט געזען רחל האט
ער אראפגענומען דעם שטיין איינער
בראשית יב ,ו ,ד"ה ויעבור) ,ממילא
דארפן מיר וויסן וואס מען נעמט קען אויך די
ארויס פון דעם?
מלאכה
אליין .עס האבן נאכנישט געהאט
אנגעקומען אלע עדרים ,און קיינער
האט נישט געקענט רירן דעם שטיין, די גבורה פון יעקב
ד פניני מנחם Iויצא
אזוי רעדט מען די ערשטע מאל רש"ב מ'פרשיסחא זי"ע) .אבער מען ס'איז געווען א מעכטיגע שטיין ,און
וואס ער טרעפט זיך מיט זיין זיווג? דארף מודיע זיין פאר אונז אלע עד ער האט אנגעטרונקען את צאן לבן
מיט איר וויל ער דאך חתונה האבן, סוף כל הדורות ,אז יעקב איז געווען אחי אמו.
ווען א בחור וועט זיך טרעפן מיט די א גיבור חיל? ווען איינער וועט מספיד
מדוברת ,און ער וועט איר זאגן זאלסט זיין א גרויסן צדיק ,און ער וועט זאגן לאמיר דא אריינגיין אין רש"י.
וויסן ,כ'האב געהערט אז דיין טאטע עטץ זאלטס וויסן אז דער מענטש וואס טייטשט ויגל את האבן מעל
איז א גוטע דריי קאפ ,כ'האב געהערט האט געהאט געוואלדיגע מוסקלען, פי הבאר? זאגט רש"י (בראשית כט,
אז דיין טאטע איז א שווינדלער ,כ'האב זיינע מוסקלען זענען געווען מורא'דיג י ,ד"ה ויגש) אז יעקב אבינו האט
געהערט אז דיין טאטע קען מאכן אלע שטארק ,ער האט געקענט אויפהייבן אראפגענומען דעם שטיין אזוי ווי
מינע דריידלעך ,איך בין אויך אין די א שטיין ,ער האט געקענט אויפהייבן מ'נעמט אראפ א פקק מעל פי צלוחית,
משפחה ,איך בין אויך א געזונטע דריי א גאנצן ברעט ,אזא בעל כח איז ער אזוי ווי דו נעמסט א שטאפער פון א
קאפ ,און איך קען אויך מאכן די אלע געווען .און דאס איז א געוואלדיגע סאדע באטל אזוי האט יעקב אבינו
זאכן .וואס וועט זיין דער רושם פון מעלה וואס מ'דארף ארויסברענגען? אראפגענומען דעם שטיין .פירט אויס
דעם בחור אויף די משודכת? מיט א דאס איז דאך א נאטורליכע זאך .און א רש"י ,און די ש"י איז א מדרש (בר"ר
דריי קאפ וויל איך חתונה האבן?! על נאטורליכע זאך איז נישט קיין מעלה ע ,יב) "להודיעך שכוחו גדול" .מ'וויל
הראשונים אנו מצטערים ,כ'האב גענוג מיט וואס א מענטש איז געבענטשט. דיך דא מודיע זיין אז יעקב איז געווען
פון מיין טאטן וואס האט א פינסטערע נאר יעדע זאך מיט וואס א מענטש א מורא'דיגער בעל כח .געוואלדיג! ער
נאמען אין די גאס ,אז יעדער שטייט ארבעט זיך ארויף ,דאס איז א מעלה, האט געקענט אראפנעמען א שטיין
אוועק פון אים ווייט ,ווייל מ'האט און דאס איז אויך געזאגט געווארן אויף וואס מ'האט געדארפט ווארטן
מורא אז מ'וועט נאר רעדן מיט אים נאר אין רוחניות .אפילו אויף עשירות פאר אלע פאסטוכער ,ס'האט געקענט
וועט פעלן געלט פון טאש ,און יעצט שטייט דאך העושר והכבוד מלפניך זיין פופציג צו הונדערט פאסטוכער,
ואתה מושל בכל (דברי הימים א ,כט, און אינאיינעם האבן זיי אראפגענומען
דארף איך נאך גיין חתונה האבן מיט
יב) ,דער אייבערשטער איז דער וואס דעם שטיין ,האט דא יעקב אבינו
דעם בחור?!" וואס איז די מעלה
געבט פאר יעדן איינעם .אן עבודה פון איינער אליין אראפגענומען דעם
וואס דו ברענגסט מיר דא אראפ?
א מענטש איז אין רוחניות .אויב אזוי שטיין .און רש"י וויל אונז זאגן די
ווען דו זאגסט מיר אז דו זיצט און דו
דארפן מיר פארשטיין וואס איז מען פשט ,ווייל רש"י זאגט דאך "אני לא
לערנסט ,ווען דו זאגסט אז דו ווילסט אונז דא מודיע אז יעקב איז געווען א באתי לפרש אלא פשוטו של מקרא",
אויפשטעלן א געשעפט ,ווען דו זאגסט געוואלדיגע מורא'דיגע גיבור חיל? ווייל אן דעם וועסטו נישט פארשטיין,
אז דו ווילסט אויפשטעלן א בית נאמן דו זאלסט וויסן אז מ'רעדט דא פון א
בישראל ,קען איך נאך דערהערן. געוואלדיגן בעל גיבור.
מיט וואס איז זיך יעקב מחשיב
אבער ער זאגט איר זאלסט וויסן אז
איך בין גארנישט אונטערשטעליג פון
און לאמיר זען וואס איז געווען וואס איז דען דער חשיבות
דיין טאטן ,איך בין פונקט אזא דריי די ערשטע פגישה וואס יעקב האט
קאפ און אזא שווינדלער ,גם אני אחיו געהאט מיט רחל ,וואס מיט איר איז אז מ'רעדט פון די אבות הקדושים,
ברמאות .דאס איז דאך הפלא ופלא! ער דאך געגאנגען חתונה האבן ,ברחל און מ'רעדט די מעלות פון זייער כח
בתך הקטנה ,און אויף דעם האט ער התפילה ,ווי זיי האבן מתפלל געווען
דער כח פונעם לבוש געארבעט שווער זיבן יאר .זאגט יעקב צום רבונו של עולם ,זייער כח החסד,
פאר רחל כי אחי אביה הוא .אז זיין וויאזוי זיי האבן געטון חסד מיט
פון הייליגן בעלזער רב (מהרי"ד) מאמע איז א שוועסטער מיט איר מענטשן" ,ויטע אשל בבאר שבע",
שטייט וואס איז געווען די כוונה טאטן לבן ,זאגט רש"י (בראשית כט, זייער כח פון מסירות נפש ,מיט וואס
אז אברהם אבינו האט מיטגעשיקט יב ,ד"ה כי) די ערשטע פשט איז אז יצחק איז געגאנגען זיך מוסר נפש זיין
קליידער מיט אליעזר פאר רבקה קרוב לאביה ,אז אונז זעמיר קרובים. ביי די עקידה ,און די כח התורה פון
(בראשית כד ,נג) .האט ער דען געמיינט און נאך א פשט זאגט רש"י ומדרשו יעקב אבינו ,דאס פארשטייען מיר אז
אז זי האט נישט קיין קליידער? נאר (בר"ר ע ,יג) אם לרמאות הוא בא גם דאס דארף מען אויסשמועסן ,ווייל
ער האט איר געוואלט ווייזן וויאזוי אני אחיו ברמאות .לבן איז געווען א דאס זענען אונזערע טאטעס ,און דאס
מ'גייט ביי אונז אנגעטון! דאס איז געפערליכע שווינדלער ,און ער האט דארף מיר אונז ממשיך זיין ,מתי יגיעו
געווען ביי רבקה ,אבער מיט דעם, שוין געהאט א באקאנטע נאמען אויף מעשי למעשי אבותי (תדא"ר ,פ"כה),
וואס ווילסטו איר ווייזן? מיט דעם די גאס ,דער לבן הארמי .זאלסטו מיר זאלן כאטשיג האבן עפעס א
ווילסטו אויפשטעלן א שטוב? וויסן רחל איך קען אויך די מלאכה. נגיעה במעשיהם (נאמר בשם הרה"ק
ה פניני מנחם Iויצא
פניני מנחם
מאכן ביי די שטיינער פארשידענע לבן האט אים אויסגענוצט ביז'ן סוף. לבן שאקלט מיטן קאפ
דריידלעך ,צו מאכן א לאך אינדערמיט, און דא קומסטו זאגן פאר רחל ,זאלסט
אדער מאכן דין אויף איין זייט און וויסן אז איך בין אחיו ברמאות ,אז ער אבער לאמיר גיין אביסל ווייטער
דיקער אויף איין זייט .און די גמרא איז א דרייער ,בין איך אויך א דרייער, און זיך מער מתבונן זיין .איך וויל
רעכנט דארט אויס אלץ וואס מ'טאר און איך וועל מיך מיט אים א עצה ענק פארציילן א אינטערעסאנטע
נישט טון .זאגט די גמרא אזוי ועל געבן .און גלייך האט ער אים פארדרייט מקובל'דיגע מעשה ,דער הייליגער
כולם האט דער גרויסע רבי יוחנן בן מיט'ן שידוך ,אויב אזוי דארפן מיר אלשיך האט אין יעדן שבת געדרש'נט.
זכאי געזאגט ,אוי לי אם אומר ואוי לי פארשטיין איינס וואס איז די מעלה און דער אר"י הקדוש פלעגט קומען צו
אם לא אומר ,וויאזוי האט מען אמאל פון דעם? און צווייטנס ,האסט עס דאך די דרשה .און אין פרשת ויצא האט ער
געוואוסט אלע הלכות ,מ'האט דאך ניטאמאל אויסגענוצט! האסט דאך אויסגערעכנט הונדערט מאל מיט וואס
געלערנט תורה שבעל פה ,האט מען אלעס אנגענומען בתמימות! "ויעקב לבן האט באראבעוועט און פארדרייט
געהאלטן דרשות .זאגט ער ,אז איך איש תם" .נו פארוואס זאגסט עס איר און אויסגעפאפט יעקב .און דער אר"י
וועל זאגן די אלע הלכות פארן ציבור דעמאלטס אז דו האלטסט עס ממילא הקדוש האט ביי יעדעס מאל געגעבן א
איז אוי לי ,און אז איך וועל נישט זאגן נישט ביים אויסנוצן? שאקל מיט'ן קאפ .און ביי די לעצטע
איז ווייטער אוי לי ,פירט די גמרא מאל האט ער געגעבן א שמייכל.
אויס ,פארוואס איז אוי לי אם אומר? אונז מוז מיר פארשטיין די אלע שפעטער האט דער אר"י הקדוש מגלה
ווייל שמא ילמדו הרמאים ,מ'וועט זיך דיוקים איינס וישם מראשותיו אז נאר געווען פאר'ן ציבור וואס דא איז
אויסלערנען פרישע דריידלעך ,מ'וועט אויפן קאפ האט ער געהיטן ,אז די תורה פארגעקומען ,האט ער געזאגט אז יעדן
זיך אויסלערנען פרישע טאקטיקן איז אים משבח אז ער איז א גיבור חיל, שבת ווען דער אלשיך הק' דרש'נט,
וויאזוי מ'קען בא'גנב'ענען דעם ציבור. און פארוואס זאגט יעקב אז ער איז א קומען זיך צוזאם די גאנצע פמליא של
אבער אויב וועל איך נישט זאגן ,דארף פאפער אזויווי לבן ,און למעשה האט מעלה .און די וואך איז לבן הארמי
מען אריינקוקן אין די גמרא און זען א ער עס אפילו נישט אויסגענוצט ,ווייל אויך געווען דארט בשעת דעם
פלא והפלא פון א לשון ,שמא יאמרו אונז מוז מיר ארויסנעמען א דרך אין אלשיך'ס דרשה .זעט אויס אז ער
הרמאים ,אז די שווינדלער'ס וועלן עבודת ה' ,וואס די תורה הקדושה האט א געוואלדיגע זכות ,סוף כל סוף
זאגן אין תלמידי חכמים בקיאים לערנט אונז אויס די וואך וויאזוי איז דאך יעקב אבינו דארט געווען פאר
במעשה ידינו .די תלמידי חכמים ווייסן מ'דארף זיך פירן כדת מה לעשות. צוואנציג יאר .און די תורה הקדושה
נישט פון די אלע שווינדלערייען ,זיי זאגט דאך ,לא תתעב מצרי כי גר היית
זענען תמימים ,זיי אין בית המדרש ,זיי אין תלמידי חכמים בקיאים בארצו (דברים כג ,ח) ,ממילא האבן
ווייסן נישט פון די אלע דריידלעך. במעשה ידינו מיר הכרת הטוב .און יעדעס מאל וואס
דער אלשיך הקדוש האט געזאגט מיט
רבי יוחנן בן זכאי טראכט אריין און כדי דאס צו פארשטיין האב וואס לבן האט אפגעפאפט יעקב ,האט
צו ער זאל יא זאגן ,צו ער זאל נישט איך געקלערט אזוי ,בהקדם פון א לבן געשאקלט מיט'ן קאפ ,יא ס'איז
זאגן .יא זאגן פארשטייט יעדער גמרא אין מסכת בבא בתרא דף פט,: אמת! און דער אר"י הקדוש האט
איינער אז מ'דארף דאך זאגן פארן די גמרא רעדט דארט וואס מ'טאר אויך געשאקלט מיט'ן קאפ .און ביי
ציבור אז מ'טאר נישט בא'גנב'ענען נישט טון ביים אפוועגן .אז עס דארף דאס לעצטע מאל ,זאגט ער ,האט לבן
דעם עולם ,אז מ'טאר נישט טון די זיין הין צדק ואבן שלימה .היינט געשמייכלט ,ווייל ער האט געזאגט א
אלע זאכן .ס'איז נישט קיין הפקר ווייסט מען שוין נישט אזוי פון שאד ,כ'האב נישט געוואוסט פון דעם
וועלט ,און די גמרא זאגט מורא'דיגע דעם ,אבער אונז געדענק מיר נאך דריידל! ווייל ווען איך ווייס ווען דעם
עונשים ביי די אלע וואס נוצן אויס די אמאליגע צייטן וויאזוי מ'פלעגט שטיקל ,וואלט איך אים מיט דעם אויך
די שטיינער אויף יענעמ'ס שוואכקייט אפוועגן .אויף איין זייט האט מען אפגענארט .און דאס איז געווען די
און זיי באראבעווען דעם עולם .אבער ארויפגעלייגט די סחורה ,און אויף די שמייכל.
וועגן די רמאים וועלן זאגן אז די צווייטע זייט האט מען ארויפגעלייגט
תלמידי חכמים ווייסן נישט אונזערע א איין פונט'יגע שטיין ,און אויב האט וואס איז די מעלה אומגענוצט
שטיקלעך ,וועגן דעם איז אוי לי אם די סחורה אראפגעוואויגן מער האט
לא אומר? וואס האסטו איינגעלייגט מען געוואוסט אז דאס איז מער ווי א דו זאגסט אז דו ביסט א אחיו
מיט די שווינדלערס? די שווינדלערס פונט ,און אויב איז עס געווען פונקט ברמאות .האסט עס דען גענוצט?
זענען דאך שווינדלערס ,און וואס אזוי ,האט מען געוואוסט אז ס'איז א האסט עס דאך ניטאמאל גענוצט! ער
מאכט עס זיי אויס אויב דו וועסט יא פונט .אזוי האט מען געוואוסט וויפיל האט מיר דאך באלד הונדערט מאל
זאגן אדער אויב דו וועסט נישט זאגן, די סחורה וועגט ,און מ'האט געקענט אפגענארט! און ער האט געארבעט ,און
פניני מנחם Iויצא ו
אונז האמיר אויך די אלע נסיונות, ווייל זיי ווייסן נישט די אלע ענינים. וואס איז די כוונה פון דעם? שמא
און מ'איז אפגעהיטן ,מ'זאל ווייזן וואלטן זיי געוואוסט וויאזוי מ'מאכט יאמרו הרמאים אין תלמידי חכמים
אז מ'קען זיין אפגעהיטן .און דאס די אלע דריידלעך ,וואלטן זיי אויך בקיאים במעשה ידינו .און די גמרא
איז וואס די גמרא פירט דארט אויס געמאכט די אלע דריידלעך. פירט טאקע אויס דארט ,איבעיא להו,
וצדיקים ילכו בם ,איז ווייל זיי ווילן צום סוף האט ער יא געזאגט אדער ער
זיין ערליך ,ווייל זיי ווילן זיין דבוק אין ממילא כדי זיי זאלן נישט זאגן אז האט נישט געזאגט .אמר רבי שמואל
די תורה ,ופושעים יכשלו בם ,איז ווייל די ערליכע אידן זענען נאר ערליכע בר רבי יצחק ער האט יא געזאגט ,און
זיי ווילן נישט זיין ערליך .דאס איז אידן ווייל זיי האבן נישט קיין נסיונות, ער האט געזאגט כי ישרים דרכי ה'
געווען וואס רבי יוחנן בן זכאי האט ווייל זיי ווייסן נישט ,האט רבי יוחנן וצדיקים ילכו בם ופושעים יכשלו בם
מודיע געווען. (הושע יד ,י).
אונז קענען
דאס איז א מורא'דיגע געדאנק ,און און באמת דארף מען זיך שטארק
א מורא'דיגע ענין ,אז מ'זאל וויסן אז מתבונן זיין וואס די גמרא זאגט
יעדער איינער האט נסיונות ,און ווער דא ,און דער מהרש"א זאגט דא א
ס'איז עומד בנסיון ווייל ער וויל עומד
זיין בנסיון ,ווייל ער וויל טון דעם רצון
זייער גוט די מורא'דיג ווארט (שם ע"ב ד"ה ועל),
און דאס געבט א מורא'דיגע הארה
ה' ,ווייל ער וויל זיין פון די צדיקים
ילכו בם ,און ווער ס'איז נישט עומד אלע דריידלעך אין דעם גאנצן ענין פארוואס רבי
יוחנן בן זכאי האט מורא געהאט,
בנסיון איז דער פשט ווייל ער וויל און פארוואס רבי יוחנן בן זכאי האט
נישט ,ופושעים יכשלו בם .דאס איז אונז האמיר צום סוף יא באשלאסן עס צו זאגן,
די יסוד היסודות וואס דער מהרש"א און וואס איז געווען די טעם פון אין
לייגט אונז אראפ דער ענין וואס די
גמרא ברענגט אראפ אין מסכת בבא אויך די תלמידי חכמים בקיאים במעשה ידינו.
אלע נסיונות
בתרא דף פט.: יששכר און זבולון האבן ביידע
נסיונות
און יעצט לאמיר פארשטיין אפאר
זאכן אין די וואכעדיגע סדרה ,און מיט
דעם וועט דער אייבערשטער העלפן
און מ'איז ס'איז דא צוויי שיכטן ביי כלל
ישראל .ס'איז דא די וואס גייען
אפגעהיטן
אז מיר וועלן פארשטיין והאר עינינו ארויס על המחיה ועל הכלכלה ,און
בתורתך ,וואס יעקב האט געזאגט זיי באגעגענען זיך מיט נסיונות מדי
פאר רחל ,און וואס רש"י זאגט מלמד
מ'זאל ווייזן
יום ביומו ,הן אין מסחר ,הן אין נשאת
שכוחו גדול ,און פארוואס ער האט ונתת באמונה ,הן אין שמירת עינים,
געלייגט דעם אבן מראשותיו. זיי זענען די חלק פון זבולון ביי כלל
זיך נישט פארלירן ווען ס'איז אז מ'קען זיין ישראל .און נאכדעם איז דא א חלק
פון כלל ישראל וואס זיצט אין בית
אפגעהיטן
נישט וויאזוי מ'וויל המדרש ,און זיי זענען עוסק מיט די
הייליגע תורה ,זיי זענען דער חלק פון
ס'איז דא זמנים ווען פאר א יששכר פון כלל ישראל ,רבי יוחנן בן
מענטש גייט מורא'דיג גוט ,און דער זכאי זאגט דער מהרש"א ,האט דא
אייבערשטער זאל העלפן יעדן איינעם בן זכאי געזאגט כ'האב מורא אז זיי געזאגט א מורא'דיגע ענין ,און ער האט
בכל עת ועידן זאל נאר וויסן פון וועלן אזוי זאגן ,און ממילא וועלן זיי מגלה געזאגט פאר די גאנצע וועלט
לעכטיגע ענינים ,ער זאל האבן פרנסה זיך מצדיק זיין ,זיי וועלן בארעכטיגן וואס דאס מיינט שמא יאמרו הרמאין,
בריוח ,און שידוכים זאלן אים לייכט זייערע דריידלעך ,זיי וועלן זיך אז די פאפערס וועלן זאגן אז אין
גיין ,און ער זאל זוכה זיין צו זען בארעכטיגן מיט וואס זיי פאלן דורך, תלמידי חכמים בקיאים במעשה ידינו?
זרעא חיא וקיימא ,נחת פון די קינדער. ווייל ווען יענער וואלט געהאט דעם אז די אלע שווינדלער'ס וועלן זאגן אז
אבער להזהיר גדולים על הקטנים ,איז נסיון ,וואלט ער אויך דורכגעפאלן, דאס וואס די ערליכע אידן שווינדלען
דא זמנים ווען דער סולם איז מוצב דערפאר האט רבי יוחנן בן זכאי נישט און מאכן נישט קיין דריידלעך,
ארצה .יעקב אבינו האט געהאט צוויי יעדן איינעם מודיע געווען אז אונז און זענען אפגעהיטן ,איז נאר ווייל
זמנים .ביז יעצט איז ער געווען אין א קענען זייער גוט די אלע דריידלעך, זיי ווייסן נישט וויאזוי צו שווינדלען,
ז פניני מנחם Iויצא
פניני מנחם
אז דו זאלסט דיך נישט איינרעדן אז תיקו"ז ,פתח אליהו ,יז ,).עזרי מעם ה' זמן פון לעילא ולעילא מן כל ברכתא.
וועגן דעם האט יעקב נאכגעגעבן ביי עושה שמים וארץ (תהלים קכא ,א ,ב). ער איז געשווימען אינעם ים התלמוד,
אליפז ,און ער האט זיך נישט געשלאגן ער האט גענומען די שטיינער און ער ער איז געווען דבוק אינעם הייליגן
מיט אים ווייל ער האט נישט געהאט האט עס ארום געלייגט מראשותיו ,און באשעפער ,ער איז געווען אין א שטוב
קיין כח; ער איז געווען א פעסטער מיט דעם האט ער געמאכט א שמירה מיט קדושה וטהרה ,ער האט זיך
בעל כח! און דאס קומט "ללמדך אז אין מוח זאל נישט אריינקומען קיין געדרייט נעבן זיין טאטן יצחק ,וואס
שכחו גדול" .נאר פארוואס דען האט שום מחשבה. יצחק איז דאך געווען דער עולה תמימה.
ער זיך נישט געשלאגן? ווייל ער האט אבער יעקב קומט יעצט אריין אין א
אין דעם געזען דעם רצון ה' .ער האט דווקא דא איז געווען די התגלות זמן וואס מ'האט אים נאכגעלאפן צו
מצדיק געווען דעם רבונו של עולם ,ער הרג'ענען .דא איז ער א ישיבה בחור,
האט מצדיק געווען דעם דין .ער האט און דער שפת אמת ברענגט און דא האט ער פלוצלינג צו טון מיט
געזאגט דאס וויל דער רבונו של עולם אראפ (פ' ויצא תרל"ד ,ד"ה במדרש די מאפיע .דא האט ער פרנסה בריוח,
איך פארשטיי טאקע נישט פארוואס אז) ,ווען האט יעקב זוכה געווען צו און מ'קאכט און מ'באקט פאר אים,
איך גיי יעצט דורך אזא שווערן זמן, די גרויסע התגלות? נישט ביי זיין און ער ווייסט נישט פון קיין דאגות.
איך פארשטיי נישט פארוואס מ'נעמט טאטן יצחק ,נישט ווען ער איז געזעצן און דא זיצט ער אין ירדן אן איין
מיר אוועק יעדן דאלער ,איך פארשטיי טאג און נאכט און געלערנט .ווען ער דאלער" ,כי במקלי עברתי את הירדן"
נישט פארוואס מ'וויל מיך הרג'ענען, איז געקומען אין א זמן וואס האט (בראשית לב ,יא) .און דא קומט אליפז
איך האב דען עפעס געטון?! מיין מאמע אויסגעקוקט חושך ,דעמאלטס איז און ער וויל אים הרג'ענען ,און למעשה
האט דאך מיר געהייסן אריינגיין נעמען געווען יוצר אור ,דעמאלטס האט ער באראבעוועט ער אים דאס גאנצע געלט.
די ברכות!" .אבער ער האט געזען אז געזען "והנה ה' נצב עליו" .ווייל דער אין די זמנים פון קטנות ,קומט דער
אליפז האט אים נאכגעיאגט ,האט ער רבונו של עולם ווארט אז אין אזא בעל דבר ,וואס דער זוהר הקדוש
פארשטאנען אז דאס איז מאתו יתברך זמן ,ווען א מענטש איז אין זיינע זאגט (ח"א כז ).אז חיה רעה מיינט
שמו ,און ער האט נישט גענוצט זיינע שוואכע מאמענטן זאל ער זאגן דער בעל דבר ,און ער וויל אריינגיין
כוחות זיך צו שלאגן מיט אים ,ווייל ער "עזרי מעם ה' עושה שמים וארץ". אינעם מענטש'ס מוח ,ביז ער וועט
האט עס מקבל געווען באהבה את רצון אים ברענגען ,רחמנא יצילנו ,אז ער
אדונינו ,דעם רבונו של עולם'ס רצון. בטל רצונך מפני רצונו זאל זיין מסופק זיין "היש ה' בקרבנו"
(שמות יז ,ז).
דער יסוד פון א איד דא האט יעקב געהאט אז אליפז
איז געקומען און ער וויל אים ווייל ווען ס'גייט גוט ארט אים
יעקב טרעפט זיך מיט רחל ,זאגט הרג'ענען .פארוואס שלאגט זיך יעקב נישט צו זיין א מאמין ,חסדי ה' ,ברוך
ער איר איך ווייס אז דיין טאטע איז נישט צוריק? קען טאקע זיין אז אליפז ה' און שוין .אבער די זמן וואס ס'הייבט
א גרויסע דריי קאפ ,זאלסט אבער איז א גיבור חיל ,און ער קען זיך נישט אן צו דריקן ,און אין די זמן וואס
צוריק שלאגן .וואס טוט אבער יעקב? מ'הייבט אן צו האבן אפווארפונגען,
ער געבט אים אוועק זיין גאנצע געלט. און אין די זמן וואס עס גייט נישט
ווען א מענטש יעדער ווייסט ,אז ווען איינער קומט
מאכן א הולד-אפ ל"ע פאר איינעם כל
וויאזוי מ'וויל ,די ביזנעס גייט נישט
אזוי ווי מ'וויל ,מ'נעמט נישט אן דיין
איז אין זיינע אשר יש לו יתן בעד נפשו ,אבער מ'לאזט בחור אין ישיבה ,שידוכים ווערט
זיך נישט .קען זיין אז יעקב האט נישט אביסל פארקלאפט ,און מ'וויל דיך
געהאט קיין ברירה ,וואס זאל ער טון? נישט .אין דעם זמן קומט אריין דער
שוואכע ער איז א שוואכע כולל יונגערמאן, בעל דבר ,און דער בעל דבר הייבט אן
ער איז תורה מתשת כחו של אדם צו פארדרייען דעם מענטש'ס מוח.
מאמענטן זאל (סנהדרין כו ,):האט ער נישט געהאט
קיין ברירה ,און ממילא וועגן דעם
די מדרש זאגט (בר"ר סח ,ב) אז יעקב
אבינו האט זיך אויך דא פארלוירן,
ער זאגן עזרי
האט ער עס איבערגעגעבן פאר אליפז. יעקב אבינו האט געזאגט מאין יבא
קומט רש"י און זאגט אונז "ללמדך עזרי .אבער יעקב אבינו האט זיך
שכחו גדול" .איך וויל דיר זאגן אז געגעבן א כאפ :דער רבונו של עולם
מעם ה' עושה יעקב איז געווען א גיבור חיל .ווען
מ'האט געדארפט אראפנעמען דעם
וואס איז געווען ביי יצחק ,דער גדלות
וואס איז געווען ביי יצחק ,דער רבונו
שמים וארץ שטיין" ,וגללו את האבן" ,האט ער
אליינס אראפגענומען דעם שטיין.
של עולם איז ממלא כל עלמין ,און
לית אתר פנוי מיניה (הובא בהקדמת
ח פניני מנחם Iויצא
אפשר האב איך עפעס געטון? זאל ער האט גענומען "מאבני המקום וישם וויסן אז איך גיי אלעס מקבל זיין
וויסן אז דעמאלטס וועט זיין והנה מראשותיו" ,און דאס איז די מצבה באהבה ,נישט ווייל איך קען נישט די
ה' נצב עליו ,און ער וועט זוכה זיין וואס יעקב האט אראפגעשטעלט ,אז מלאכה ,נישט ווייל איך ווייס נישט
צו כי מן הבאר ההוא ישקו העדרים. דאס זאל זיין א מצבה אן אנדענק וויאזוי מ'דרייט ,איך ווייס אויך וויאזוי
און ער וועט זוכה זיין אזוי ווי יעקב פאר יעדן איינעם ,אז נישט נאר יענע מ'דרייט .אבער איך וויל אראפשטעלן
אבינו האט זוכה געווען צו ויחי יעקב, וואך אין די סדרה (תולדות) ווען ער יסודות וויאזוי מ'בויט אויף א בית
ער האט זוכה געווען אויפצושטעלן א האט זוכה געווען צו ויתן לך האלקים נאמן בישראל .אז פונקט ווי ווען עס
כלל ישראל ,ער האט זוכה געווען צו מטל השמים ,און ער איז געווען אויפ'ן קומען די גוטע זמנים איז מען עס
מטתו שלימה ,ער האט זוכה געווען צו העכסטן מצב און מדריגה ,איז ער געווען מקבל באהבה ,אזוי אויך די שווערע
אזעלכע קינדער וואס האבן באשיינט נאנט צום רבונו של עולם .נאר אויך די זמנים זעמיר אונז אויך מקבל באהבה.
די וועלט .דאס איז דער תתן אמת וואך וואס ער איז געווען בשפל המצב, לבן גייט מיך אפפאפן ,איך ווייס דאס,
ליעקב (מיכה ז ,כ) ,און דאס איז דער ער איז געווען בדיוטא התחתונה, און איך קען מיך מיט אים א עצה
וועג וואס יעקב אבינו לערנט אונז אליפז האט אים אפילו אוועקגענומען געבן .הן בכח ,אזויווי דו האסט דאך
אויס מעשה אבות סימן לבנים. זיינע בגדים ,כי במקלי עברתי את געזען ווי איך האב אראפגענומען דעם
הירדן ,לבן האט אים אפגעפאפט שטיין ,און הן מיט זיינע דריידלעך
מדי יום ביומו ,אין די זמנים האט קען איך מיך אויך א עצה געבן .אבער
זיך מענג זיין אינעם שבת יעקב אבינו געזאגט אין עוד מלבדו, דו זאלסט וויסן אז דאס איז נישט
איך בין עס מקבל באהבה ,און צוליב לבן ,ס'איז נישט אליפז ,דאס איז די
זאל דער רבונו של עולם טאקע דעם איז טאקע יעקב געווען די בחיר רבונו של עולם .און ס'קען זיין אז
העלפן אז מיר זאלן זוכה זיין אז ס'זאל האבות ,צורתו של יעקב איז חקוקה אונז פארשטייען נישט פארוואס עס
זיין נאה דורש ונאה מקיים ,כולנו ביחד בכסא הכבוד (במדרש בר"ר סח ,יב). איז אזוי ,אבער סוף כל סוף ,איז דאס
זאלן מיר אלע אינאיינעם זוכה זיין ,צו דאס איז די העכסטע דרגה וואס עס די רצון ה' ,און דער אייבערשטער
כי מן הבאר ההוא ישקו העדרים .א קען נאר זיין. וויל עפעס פון אונז ,און וואס דער
כח הרבים האט א געוואלדיגן כח .און אייבערשטער וויל איז אז מיר זאלן
דער רבונו של עולם זאל טאקע העלפן הכל מאתו יתברך מקבל זיין אלעס וואס ער געבט אונז
אז אונזערע תפלות זאלן נתקבל ווערן באהבה ,דער רבונו של עולם וויל אז אין
לרחמים ולרצון לפני אדון כל .און דער און אמאל איז דא אז אויף א יעדן זמן זאל מען זאגן אין עוד מלבדו.
אייבערשטער זאל טאקע העלפן אזוי מענטש דארף קומען א געוואלדיגע דאס איז וואס יעקב איז אונז מגלה דא,
ווי אין דעם שבת איז דאך פארגעקומען גדלות ,און פאר די גדלות איז מען אים און אזוי האט ער אויפגעשטעלט א כלל
דעם חלום ,און דער חלום איז דאך מנסה מיט דעם נסיון ,און מ'ווארט ישראל .אזוי האט ער אויפגעשטעלט
געווען והנה ה' נצב עליו ,זאל יעדער פון הימל צו זען וויאזוי ער וועט עומד די שבטי קה ,און אזוי האט ער זוכה
זוכה זיין אז ס'זאל זיין דער ה' מדת זיין מיט דעם נסיון ,און אז ער וועט געווען סוף פרשה צו דעם גרויסן
הרחמים עלינו התגלגלו נצב עליו. עומד זיין מיט דעם נסיון ,און ער וועט פארמעגן.
און מ'זאל זוכה זיין צו בני חיי ומזוני, מתפלל זיין אין דעם שוואכן מינוט,
און צו כל הברכות האמורות בתורה, און ער וועט זאגן" ,איך ווייס אז דאס דאס זאגט רש"י "ללמדך שכחו
ביז מען וועט זוכה זיין צו די גאולה קומט פונעם רבונו של עולם ",און ער גדול" ,און דאס זאגט יעקב "גם אני
שלימה במהרה בימינו ונאמר אמן. וועט זיך מפשפש זיין במעשיו ,און זען אחיו ברמאות" ,און דאס איז וואס ער
ט פניני מנחם Iויצא
פניני מנחם
המשך מעמוד ב
מיר קענען טון דעם רצון ה' ,מיר איך גיי דאנקען דעם אויבערשטן כהונה ,לויה ,די גרעסטע זאכן
האבן א זכיה צו לייגן תפילין עד הנה עזרונו רחמיך -אז איך קומען ארויס פון לאה ,אבער זי
יעדן טאג ,אויף דעם איז הפעם בין נישט ביי עשו ,ולא עזבונו איז דאך געווען זייער צובראכן,
אודה את ה'. חסדיך -אז איך האב זוכה געווען און מ'קען נישט דן זיין א
אריינצוקומען צו יעקב ,ואל צובראכענע מענטש ,קודם איז
און דאס קען זיין די כוונה תטשנו ה' אלקינו לנצח. זי געווען צובראכן ביז זי איז א
וואס מען איז מתפלל ראש כלה געווארן ,ווייל זי האט מורא
השנה שנהיה לראש ולא לזנב, עטץ ווייסט'ס וואס ס'איז געהאט אז זי וועט גיין צו עשו,
ארויסגעקומען פון די פעולה? און נאך די חתונה איז זי ווייטער
וואס מיינט דאס צו זאגן? נאר יהודה אתה יודוך אחיך (שם מט, געווען צובראכן ,ווי מ'זעט אין
עס קען זיין די כוונה אזוי ,דער ח) ,זאגט דער תרגום יונתן בן די אלע נעמען.
ראש קוקט אויף פאראויס ,דער עוזיאל ,אז כלל ישראל הייסט
ראש טראכט וואס איך האב יא, יהודי ,פארוואס הייסן מיר אבער מיטאמאל ווען זי האט
ווידער דער זנב גייט פון אונטן, אידן? פארוואס הייסן מיר נישט געהאט דאס פערטע קינד ,הפעם
דאס גייט אויף צוריק צום עבר, ישראל? פארוואס הייסן מיר אודה את ה' על כן קראה שמו
און דער עבר איז א בחינה פון נישט אויף די נעמען פון אלע יהודה ותעמוד מלדת (שם כט,
ויהי א לשון צער -ס'איז געווען, אנדערע שבטים? ווייל דאס איז לה) ,וואס איז געשען דא? זי
איך האב דאס נישט געהאט ,איך די עבודה און די יסוד פון א איד, האט שוין מער נישט קיין נאמען
האב יענץ נישט געהאט ,ס'איז אז ער זאל באמערקן הפעם אודה געגעבן אויף איר פארביטערניש,
מיר אזוי שווער געווען ,אבער את ה' ,און ער זאל נישט קוקן זי האט שוין מער נישט קיין
דער עתיד איז והיה ,והיה איז א אויף וואס ער האט נישט ,ער נאמען געגעבן אויף איר ווייטאג,
לשון שמחה (מגילה י ,):מען איז זאל נישט קוקן וואס ס'געפעלט אויף איר צער ,יגון ואנחה .דו
אים נישט ,נאר ער זאל בלויז ווייסט וואס דא איז געשען?
זיך מחזק ,הפעם אודה את ה'. קוקן אויף וואס דער רבונו של לאה האט זיך אויפגעוועקט ,און
קוק וואס דער רבונו של עולם עולם האט אים יא געגעבן ,און לאה האט געזאגט איך גיי טוישן
האט דיר יא געגעבן ,דאנק דעם ארויסשרייען מעומק הלב הפעם מיין מהלך המחשבה ,מיין מהלך
אויבערשטן ,אז עס איז בניך אודה את ה'. המחשבה איז ביז יעצט געווען
כשתילי זיתים סביב לשולחנך אויף וואס איך האב נישט ,אבער
(תהלים קכח ,ג) ,עד הנה עזרונו ב"ה דער אויבערשטער פון יעצט און ווייטער גייט זיין
רחמיך ,און דעמאלטס וועט זיין העלפט אז מיר זענען דא ,און מיר מיין מהלך המחשבה אויף וואס
ואל תטשנו ה' אלוקינו לנצח. קענען דאנקען דעם אויבערשטן, איך האב יא ,הפעם אודה את ה',
נסדר ונדפס ע''י
מכון:
פטרון השבוע
דרוש
ונדפסידיע''י
מכון נסדר
ונכתב על נסדר
מכון: דרוש לגליון פניני מנחם
<דרש
דרוש דרוש
פרשת ויצא
<דרש
נתנדב על ידי
הרה"ג ר' אהרן גאלד שליט"א
347.227.0065 לברכה והצלחה בכל הענינים
durishwriting@gmail.com
347.227.0065
כל הזכויות שמורות להמכון c
זכות לימוד תורה דרבים יעמוד לו ולב"ב להתברך בבני חיי ומזוני רויחי מתוך
בריות גופא ונהורא מעליא וירווה רב תענוג ונחת מכל יוצ"ח אמן
durishwriting@gmail.com
הזה''ב וועד להוצאת ספרי
לתרומות והנצחת גליון לשבוע או לחודש ולשלוח הערות והארות וכן לקבלת הגליון ניתן לפנות להמכון על durishwriting@gmail.com / 347.860.3112
פניני מנחם Iויצא י
