gilyoines.com חזרה לאתר · Back to the site

סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

מוציא לאור: סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish

שבוע: ויצא (2026-11-16)

סאטמאר שבת טיש - אידיש · Satmar Shabbos Tish - Yiddish — ויצא (2026-11-16)

פתח את ה-PDF הורדה

‫ב"ה‪ .‬גליון ז' ‪ -‬פ' ויצא תשפ"ז לפ"ק‬ ‫היימישער "שבת טיש" שמועס צווישן‬ ‫אונזער טאטע שליט"א‪ ,‬אונזערע ברודערס‪,‬‬ ‫דער עלטערער 'ליפא' (ישיבה גדולה)‪,‬‬ ‫אונזער 'יואל'יש' (כיתה ט')‪ ,‬און פון 'זלמן‬ ‫לייב'‪ ,‬דער מצויין אין כיתה ו'!‬ ‫יואל'יש‪ :‬איך האב געהערט אז די וואך אין די סדרה איז דא א בפירוש'ע ראי' אז יעקב אבינו איז געגאנגען מיט א שטריימל! ווייל עס שטייט‬ ‫אין פסוק "ויצא יעקב"‪ ,‬יעקב איז ארויסגעגאנגען‪ ,‬און קען דען זיין אז יעקב אבינו זאל ארויסגיין פון שטאט און נישט מיטנעמען זיין שטריימל?‬ ‫‪..‬‬ ‫אלא מאי האבן מיר א ראי' מפורשת פון פסוק אז יעקב אבינו האט געהאט א שטריימל ‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬מסתמא פארשטייסטו אז דאס איז נאר א ווערטל‪ ,‬אבער אפילו עס איז נאר א ווערטל האט עס אין זיך א שטיקל אמת וואס ברענגט‬ ‫ארויס דעם געדאנק אז די אבות הקדושים זענען געגאנגען מיט אנדערע קליידונג ווי די גוים‪ ,‬און אין א יעדע דור איז דאס וואס די צדיקים זענען‬ ‫דעמאלטס געגאנגען אנגעטון די ערליכע אויסגעהאלטענע קליידונג פאר א איד‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬עס שטייט אין ספר חמדה גנוזה בשם דעם הייליגן צאנזער רב זי"ע אז ער האט געזאגט אזוי‪" ,‬מיר ווייסן אויף זיכער אז אברהם אבינו‬ ‫ע"ה איז געגאנגען אנגעטון מיט א שטריימל‪ ,‬קאפטן‪ ,‬זאקן און שוך וכו'‪ .‬ווייל דער הייליגער חוזה פון לובלין זי"ע האט געזעהן אין חלום א איד‬ ‫אנגעטון מיט די דערמאנטע בגדים‪ ,‬און ער האט אים געפרעגט ווער ער איז‪ ,‬האט ער אים געזאגט‪" ,‬איך בין דער וואס הקב"ה האט אים געזאגט‬ ‫‪..‬‬ ‫לך לך מארצך" ‪.‬‬ ‫זלמן לייב‪ :‬וואס מיינט א קאפטן?‬ ‫טאטע‪ :‬אזוי האט מען גערופן אין פוילן א 'בעקיטשע'‪ .‬און א כאלאט מיינט א 'טיש בעקיטשע'‪.‬‬ ‫אבער עס איז אינטערעסאנט צוצולייגן וואס איך האב געזעהן אין ספר מפיהם ומפי כתבם וואס זיי ברענגען בשם רבי יענקל'ע מפשעווארסק‬ ‫זי"ע אז ער האט צוגעלייגט צו דעם עובדא‪" ,‬יאך בין זיכער אז ווען דער חתם סופר זצ"ל זעהט אברהם אבינו אין חלום‪ ,‬וואלט ער אים ווען‬ ‫געזען אנגעטון מיט א פרעשבורגער היטל‪ ...‬ווייל יעדער צדיק זעהט אברהם אבינו לויט זיין בחינה"!‬ ‫ליפא‪ :‬פאלט מיר יעצט ביי אויב איך מעג צולייגן צום ווערטל פון יואל'יש נאך מער‪ ,‬ווייל לכאורה יעקב אבינו איז דאך נאכנישט געווען חתונה‬ ‫געהאט‪ ,‬איז ווי אזוי האט ער שוין דעמאלטס געהאט א שטריימל? דערפאר זאגט דער פסוק פאריגע וואך "ואלה תולדות יצחק בן אברהם‬ ‫אברהם הוליד את יצחק"‪ ,‬אין תולדות אברהם יצחק‪ ...‬דארט – כמנהג ירושלים ‪ -‬גייט מען שוין פון די בר מצוה מיט א שטריימל‪...‬‬ ‫‪..‬‬ ‫טאטע‪ :‬אה‪ ...‬דאס איז שוין שיחת חולין בעלמא ‪.‬‬ ‫למעשה איז יעקב אריין לערנען פלייסיג אין ישיבה פאר פערצן יאר‪ ,‬ווי רש"י ברענגט די וואך אז יעקב האט זיך נישט געלייגט שלאפן די גאנצע‬ ‫‪ 14‬יאר‪ .‬אין ניקלשבורג ביים הייליגן ר"ר שמעלקא זי"ע איז געווען א ישיבה פאר געהויבענע תלמידים‪ ,‬וואס האבן אפגעראכטן א סדר היום‬ ‫למעלה מטבע אנושי‪ ,‬און דער "פארהער" צו קענען אנגענומען ווערן אין די ישיבה איז געווען‪ ,‬אז מען האט געדארפט לערנען פאר קרוב צו ‪3‬‬ ‫טעג אין איין ציה‪ ,‬ווייל די גמ' זאגט דאך אז ביז דריי טאג קען מען אויסהאלטן אן שלאפן‪ ,‬און נאך דעם "פארהער" האט מען געקענט ווערן‬ ‫אנגענומען אין די ישיבה!‬ ‫איינמאל איז געקומען א פרישער תלמיד און געוואלט אדורכגיין דעם פארהער‪ ,‬און נאך ‪ 2‬טעג איז ער איינגעשלאפן‪ ,‬מען האט אים געזען‬ ‫שלאפן מיט א קישן אונטערן קאפ‪ ,‬האט מען אים נישט אנגענומען‪ ,‬ווייל אויב האט ער געהאט כח צו נעמען דעם קישן וואלט ער דאך מיט די‬ ‫כוחות געדארפט לערנען נאך אביסל!‬ ‫יואל'יש‪ :‬די וואך פאר אונז האבן אנגעהויבן חזרה האט אונזער רבי אויך דערציילט אז דער חזון איש – וואס איז געווען באקאנט מיט זיין‬ ‫גרויסער התמדה ‪ -‬האט געזאגט‪ ,‬אז אויב מען האט נאך כח צו גיין ברענגען א אנדערע מסכת פון שאנק נאכצוקוקן א מראה מקום פון תוספות‪,‬‬ ‫מיינט עס אז מען קען נאך ממשיך זיין צו לערנען!‬ ‫טאטע‪ :‬אבער דאס אלעס איז מדריגות פאר גרויסע צדיקים‪ ,‬אונז האט מען געלערנט איין זאך‪ ,‬זיך לייגן פרי כדי אויפצושטיין פרי‪ ,‬צו לערנען‬ ‫פארטאג'ס ווען די לופט איז נאך ריין‪ .‬טאקע אין די יעצטיגע ווינטער שבתים איז אמאל געווען ביים רבי'ן וואס די תלמידי הישיבה האבן געוואלט‬ ‫זיך צוזאמקומען פרייטאג צונאכטס צו זינגען שירות ותשבחות לכבוד שבת קודש‪ ,‬און דער רבי האט נישט מסכים געווען‪ ,‬ער האט געזאגט אז‬ ‫ענדערש זאלן זיי גיין שלאפן פרי און אויפשטיין פרי צו לערנען‪.‬‬ ‫יואל'יש‪ :‬מיין רבי אין חדר האט אויך נאך געזאגט פאר די חזרה‪ ,‬אז דער רבי זי"ע האט אמאל ביי א פתיחה דרשה פאר די בחורים אין ישיבה‬ ‫געזאגט פאר די בחורים זייער א שיינע פשט אין דעם אויבנדערמאנטן מדרש וואס רש"י ברענגט צו‪ ,‬דער לשון המדרש איז אז "י"ד שנה שהיה‬ ‫טמון בבית עבר לא שכב"‪ ,‬די ‪ 14‬יאר וואס ער איז געווען באהאלטן אין בית מדרשו של עבר האט ער זיך נישט געלייגט שלאפן‪ .‬האט דער רבי‬ ‫זי"ע מדייק געווען דעם לשון "טמון"‪ ,‬באהאלטן‪ ,‬פארוואס רופט דער מדרש נישט אן סתם "למד"‪ ,‬ער האט געלערנט?‬ ‫נאר וואס דען‪ ,‬וואס מיינט דאס ווארט "הטמנה"? אין הלכות שבת נוצט מען דעם אויסדרוק אויף א טאפ מיט ווארעמס וואס מען באהאלט‬ ‫אין סחורות אז עס זאל זיך האלטן ווארעם אויף שבת בייטאג‪ .‬דארט זעט מען אז עס ווערט נישט אנגערופן להלכה 'הטמנה' אז דער ווארימער‬ ‫טאפ עסן איז מוטמן‪ ,‬נאר אויב עס איז באהאלטן פון אלע זייטן‪ ,‬ארום אין ארום‪.‬‬ ‫אזוי אויך ‪ -‬האט דער רבי אויסגעפירט ‪ ,-‬איינער וואס לערנט‪ ,‬דארף לערנען נישט אזוי אויבנאויף‪ ,‬נאר טאקע ליגן אין לערנען‪ ,‬זיין באהאלטן‬ ‫אין תורה‪ ,‬ארומגענומען פון אלע ‪ 4‬זייטן מיט די הייליגע תורה‪ ,‬אן קיין שום הפסק פון אנדערע זאכן‪.‬‬ ‫ליפא‪ :‬לויט דעם שטימט זייער שיין דער שייכות פונעם פסוק מיט רש"י‪ ,‬ווייל דער פסוק פארציילט "וישכב במקום ההוא"‪ ,‬יעקב אבינו איז‬ ‫יעצט געליגן צו איינשלאפן‪ ,‬זאגט רש"י אז ביז יעצט איז ער נישט געליגן סתם נאר געליגן אין לערנען‪ ...‬און אפשר וועגן דעם האט ער געלייגט‬ ‫‪..‬‬ ‫דעם שורה שטיינער ארום דאס קאפ‪ ,‬צו ווייזן אז יעצט מעג ער שוין ליגן מיט א הפסק ‪.‬‬ ‫טאטע‪ :‬מורא'דיג שיין‪ ,‬ב"ה אז ענק אלע לערנען פלייסיג‪ ,‬און איך הער כסדר גוטע גרוסן פון ענק‪.‬‬ ‫איך האב מורא'דיג הנאה געהאט צו הערן אז די וואך דינסטאג ווען מיר האבן געהאט די חתונה ביי פעטער שמואל‪ ,‬האב איך געהערט פון‬ ‫ענקערע מלמדים און מגי"ש אז מען האט ממש דערקענט אז ענק פעלן פון חדר און ישיבה‪ ,‬ווי רש"י זאגט די וואך "שיציאת צדיק מן המקום‬ ‫עושה רושם"‪.‬‬ ‫דער רבי זי"ע האט געוואוינט אין די שטאט סאטמאר אלס אינגערמאן‪ ,‬פון א יאר נאך די חתונה א משך פון זעקס יאר‪ ,‬אין יענע יארן האט דער‬ ‫רבי משים געווען לילות כימים מיט התמדת התורה ווי ער האט קונה געווען גאנצע חלקים אין די תורה‪ ,‬און אויך עוסק געווען אסאך אין צדקה‬ ‫וחסד‪ .‬ער האט שוין דעמאלטס געפירט א שיין בית המדרש מיט חסידים ואנשי מעשה‪ ,‬כאטש ער איז נישט געווען דער רב אין שטאט‪.‬‬ ‫מען פארציילט‪ ,‬אז איינמאל ווען דער רבי זי"ע איז געקומען צום "שבת שובה" דרשה פונעם רב דער זכרון יהודה‪ ,‬ווי נאר דער רב האט‬ ‫באמערקט אז דער רבי זי"ע איז געקומען הערן די דרשה‪ ,‬האט ער זיך אנגערופן מיט א פשט אין די וואכעדיגע סדרה פרשת האזינו‪" ,‬האזינו‬ ‫השמים ואדברה"‪ ,‬אויב הימל אידן קומען הערן מיינע רייד‪ ,‬דעמאלטס איז אוודאי אז "ותשמע הארץ אמרי פי"‪ ,‬די פשוט'ע אידן דארפן אוודאי‬ ‫זיך צוהערן‪...‬‬ ‫שפעטער‪ ,‬ווען דער רבי האט אנגענומען דאס ערשטע רבנות אין די שטאט "אורשיווע"‪ ,‬האט פאסירט אז פארן זיך אוועק ציען פון סאטמאר‬ ‫איז דער רבי זיך געגאנגען געזעגענען ביים שטאט'ס רב‪ ,‬דאס איז געווען דער הייליגער זכרון יהודה זצ"ל‪ ,‬צוזאמען מיטן רבי'ן איז מיטגעגאנגען‬ ‫זיין מאמע‪ ,‬די רביצין פונעם קדושת יו"ט זצוק"ל די צדיקת הרבנית חנה ע"ה‪ ,‬און ווען דער רבי האט זיך געזעגנט פונעם סאטמאר רב דער זכרון‬ ‫יהודה האט דער רב אנגעהויבן מורא'דיג צו וויינען‪.‬‬ ‫האט די רביצין חנה געפרעגט דעם זכרון יהודה‪ ,‬פארוואס וויינט דער רב? מיין זון פארט דאך אננעמען א רבנות פאסטן עס איז דאך א גרויסע‬ ‫שמחה? האט דער זכרון יהודה געענטפערט "איינעם האב איך ביז יעצט געהאט דא אין שטאט וואס האט געלערנט תורה לשמה‪ ,‬און איצט‬ ‫פארלאזט ער אונז‪ ,‬און אויף דעם וויין איך"!‬ ‫שפעטער ווען דער רבי איז אוועקגעפארן פונעם שטאט סאטמאר‪ ,‬האט דער זכרון יהודה אויפגעפאדערט אלע זיינע תלמידים צו באגלייטן‬ ‫דעם רבי'ן ביז צום באן און ער האט זיי געזאגט "מבטלין תלמוד תורה דרבים פאר די תורה אליין"!‬ ‫דערנאך האט זיך דער זכרון יהודה טראץ וואס ער איז שוין געווען א זקן זיך ארויפגעזעצט אויפן באן‪ ,‬און געפארן מיטן באן ביז די שטאט‬ ‫סעליש‪ ,‬און דארט האט שוין אפגעווארט א דעלעגאציע פון די שטאט אורשיווע‪ ,‬און צו זייער איבערראשונג האבן זיי געזען אז צווישן די אלע‬ ‫אידן פון סאטמאר זיצט נישט מער און נישט ווייניגער דער רב אליינס! דאס האט געמאכט אויף זיי זייער א שטארקער רושם‪.‬‬ ‫אויפן וועג אהיים האט דער זכרון מיהודה זיך אנגערופן אז ער האט חרטה פארן זיך אפשטעלן אינמיטן וועג ביי סעליש‪ ,‬ווייל ער וואלט ווען‬ ‫געדארפט פארן ביז קיין אורשיווע!‬ ‫דער זכרון יהודה האט זיך דעמאלטס אויסגעדרוקט מיטן לשון פון רש"י די וואך‪ ,‬אז מיטן רבי'נס אוועקגיין פון די שטאט איז "פנה הודה פנה‬ ‫זיוה ופנה הדרה"!‬ ‫ליפא‪ :‬איך האב אמאל געזעהן אין תמר יפרח‪ ,‬אז ווען דער רבי האט געוואלט גיין וואוינען אין סאטמאר אלץ פרישער אינגערמאן‪ ,‬האט ער‬ ‫געשיקט פרעגן רשות ביים מרא דאתרא דער זכרון יהודה‪ ,‬צו מאכן זיכער אז עס שטערט אים נישט אז א בנש"ק וועט קומען דארט פראווען‬ ‫און פירן זיין וויר טשאפט‪ ,‬האט אים דער זכרון יהודה צוריק געשיקט זאגן‪ :‬פילע פילע משכילים און פרייע קומען דא וואוינען ליידער און עס‬ ‫פאלט זיי נישט איין צו בעטן מיין רשות‪ ,‬און פונקט אז א ערליכער איד קומט דא וואוינען דארף ער האבן מיין רשות?‬ ‫זלמן לייב‪ :‬מיין רבי האט מדייק געווען ביי חומש רש"י‪ ,‬דער פסוק זאגט אז יעקב אבינו האט געזען אז לבן פירט זיך אויף צו אים אנדערש‪ ,‬ווי‬ ‫דער פסוק זאגט "וירא יעקב וכו' איננו עמו כתמול שלשום"‪ ,‬יעקב אבינו האט געזעהן אז דער אויפפירונג פון לבן איז נישט צו אים דאס זעלבע‬ ‫ווי פאר דעם‪ .‬לכאורה וואס איז דא טאקע געשען פלוצלינג נאך ‪ 20‬יאר אז לבן האט זיך געטוישט אין איין רגע?‬ ‫טאטע‪ :‬דער רבי ענטפערט דערויף א שיינעם תירוץ‪ ,‬אז נאך ‪ 20‬יאר האבן לבן'ס קינדער געזען אז יעקב אבינו האט גוט ארומגעדרייט מיט לבן‪,‬‬ ‫דורך די גאנצע השתלשלות ביי די שטעקעלעך און די בהמות‪ ,‬און יעקב האט עס געדארפט טון ווייל אזוי שטייט דאך אין פסוק "עם עקש‬ ‫תתפתל"‪ ,‬מיט א פאפער דארף מען ארומפאפן‪ ,‬און דאס איז וואס עס האט זיי געבאדערט‪ ,‬זיי האבן געזאגט "ומאשר לאבינו" פון דעם זעלבן‬ ‫פאך וואס אונזער טאטע טוט‪ ,‬דאס איז די פאך פון פאפעריי‪" ,‬עשה את כל הכבוד הזה"‪ ,‬פון דעם רמאות וואס ער האט נאכגעמאכט אונזער‬ ‫טאטן האט ער זיך ערווארבן דעם גאנצן פארמעגן! זיי האבן נישט געקענט פארנעמען אז יעקב אבינו קען פונקט אזוי גוט די מלאכה ווי לבן‪.‬‬ ‫האבן זיך לבן'ס קינדער צאמגעזעצט און אינאיינעם פארגעשלאגן א עצה פאר זייער טאטע לבן‪ ,‬אז פון היינט און ווייטער זאל לבן טוישן זיין‬ ‫וועג‪ ,‬מיט א פרישע סארט פאפעריי‪ ,‬אז ער זאל אנהויבן זיך צו ווייזן אלס אן ערליכער מענטש וואס זיצט אין בית המדרש‪" ,‬איש תם יושב‬ ‫אהלים" ‪ ,‬און אזוי ווען יעקב וועט זען אז לבן איז געווארן א פרומער‪ ,‬וועט יעקב אויך טוישן זיין וועג און צוריק ווערן אן איש תם ווי אמאל‪ ,‬און‬ ‫זיך פירן ווי יעקב מיטן מדת האמת‪ ,‬און דעמאלטס וועט לבן שטילערהייט אלעס קענען צוריק כאפן פאר זיך‪ ,‬אונטער די מאסקע פון א‬ ‫אויפריכטיגער מענטש‪.‬‬ ‫און לבן האט זיי געפאלגט‪ ,‬און דאס איז דער פשט וואס דער פסוק זאגט אז לבן האט זיך געטוישט‪ ,‬ער האט געטוישט זיין אויסערליכע פנים‬ ‫זיך אנצושטעלן ווי אן ערליכער‪ .‬און טאקע דערפאר במילא האט זיך יעקב זייער דערשראקן‪ ,‬ווייל פון א אפענע רשע קען מען זיך גרינג אפהיטן‪,‬‬ ‫אבער פון א באהאלטענע רשע וואס פארשטעקט זיינע מעשים איז זייער שווער זיך צו היטן‪.‬‬ ‫דאס זאגט דער פסוק‪ ,‬והנה "איננו עמו"‪ ,‬ער איז נישט "זיך"‪ ,‬ער פארשטעלט זיין רשעות מיט ערליכקייט‪ ,‬וועגן דעם תיכף דערנאך האט אים‬ ‫דער אויבערשטער געזאגט "ויאמר ה' אל יעקב שוב אל ארץ אבותיך"‪ ,‬גיי אהיים פון לבן‪ ,‬ווייל יעצט איז שוין צו א גרויסע סכנה צו זיין נעבן‬ ‫אים! און טאקע יעקב אבינו איז אנטלאפן פון אים‪ ,‬און אהיים צו זיין טאטע יצחק‪.‬‬ ‫נו‪ ,‬ליפא וועלמיר דיר מכבד זיין צו אנהייבן דעם סקולענ'ער ניגון "יום קדוש הוא‪ ...‬כל זרע יעקב יכבדוהו‪ ...‬כדבר המלך ודתו"‪...‬‬ ‫פאר הערות אדער צו באקומען וועכנטליך דעם גליון דורך אימעיל שיקט א אימעיל צו‪:‬‬ ‫‪Thesatmartish@gmail.com‬‬